-
Posts
9,923 -
Joined
-
Last visited
-
Days Won
41
Content Type
Profiles
Forums
Events
Gallery
Everything posted by Arpa
-
In English some use the word "tush", the Yiddish speakers say "tuchus", in the Armenian we use the word "TOUSH/ԹՈՒՇ" as in cheek As in Koghba Yelan Seler@ Թուշդ պագեմ օր գիշեր, Ես քո սիրած եարոն եմ http://www.youtube.com/watch?v=5OZN8BJWzsc
-
Ե. Ծապլվար, 20 նոյեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Ստացա ձեր նամակն և ձեր տված հրահանգները: Իմ ալ աշխարհահայացքս բոլորովին համաձայն է ձերինին: Մեկ կողմեն պետք է կատաղի կռիվ հայ պուրժուազիայի և իր դասակից կղերականության, քափիթալիզմի, հաստատված հին կարգուսարքին, ապականած բարքերուն, ընտանեկան շղթաներուն, կրոնական կապանքներուն դեմ, մյուս կողմե եղբայրական սիրո և միաբանության ձեռք կարկառել հարևան ազգաբնակությանց, քրդերու, եզիտներու, քըզըլպաշներու և լազերու: Ձեր նամակը առնելուս պես մեկնեցա Քոմրաշ գյուղ, ուր մնացի մի շաբաթի չափ, սեր և եղբայրություն քարոզելով քրդերուն: Ըսի իրենց, որ մեր կուսակցությունն երբեք թշնամական հետին մտքեր չունի իրենց նկատմամբ, այլ ընդհակառակն կը փափագի համերաշխության դաշինք հաստատել իրենց հետ և միասին առաջ վարել պայքարը: Քոմրաշի մեջ հիմնեցի նաև քրդական անդրանիկ քլուպը զոր անվանեցի "Քոմրաշի սոցիալ հեղափոխական Կառլ Մարքս կլուբ": Առ այժմ քլուպի նիստերը կը կայանան մի ախոռի մեջ, սպասելով իր մի հարմար կեդրոնատեղի գտնվի: Քլուպի նախագահն է Քելեշ Մրկո, որու մասին խոսած եմ նախորդ նամակներուս մեջ, իսկ քարտուղարը՝ Հասո, որ մի համբավավոր կտրիճ է և Սահմանադրության հաստատման առթիվ եղած ընդհանուր ներումին ատեն ելած է բանտեն, ուր կը գտնվեր տարիներե ի վեր իր գործած կարգ մը ոճրագործություններուն պատճառավ: Հասո հերոսի խառնվածքով մի լավ խմոր է որ կրնա մեծ օգտակարություն ունենալ վճռական րոպեներուն: "Կարլ Մարքս կլուբ"-ը կոչված է փրկարար դեր կատարելու առ հասարակ քուրդ և հայ համայնքներուն մեջ: Ծապլվարի մեջ մի կոոպերատիվ ընկերություն կազմելու համար ըրած ջանքերս մնացին անհետևանք: Այդ ապուշ գյուղացիները իրենց բոլոր խելքն ու միտքը տվեր են դպրոցին, որուն համար այժմ կ'աշխատին մի հատուկ շենք շինելու՝ եկեղեցու կից: Թո՛ղ շինեն և հետո մենք կը տեսնենք թե ո՞ւմ կը ծառայե այդ շենքը: Անշուոշտ կը հիշեք որ իմացուցած էի թե՝ պառավ Մարոյի այծը պատռած էր ու կերած էր մեր հրավեր-հայտարարությունը: Անասունն անցյալները մեռավ և Մարո այժմ մեզ կ'ամբաստանե ըսելով որ իմ հայտարարությամբս թունավորած եմ այծը, որովհետև ռեաքսիոներներ ըսած են իրեն որ հավանականաբար կախարդական բաներ գրած էի մեջը: Այս անախորժ դեպքը շատ վատ տպավորություն ըրավ մեր կողմե դուրս եկած գրություններուն prestige-ին վրա, այնպես որ երկու օր առաջ երբ թռուցիկ մը հանեցի դպրոցական հարցի մասին, ո՛չ ոք ուզեց զայն ձեռք առնել, վախենալով որ կը թունավորվի: Մի այսպիսի միջավայրի մեջ, ուր բոլոր մութ ուժերը լիկա կազմած են մեզի դեմ, շատ դժվար է հիմնական քայլեր առնել: Այսուհանդերձ դպրոցական հարցի շուրջ մեր մղած բուռն պայքարը բոլորովին ամուլ չմնաց: Տեր Սահակ եկավ ինձ մոտ և Րես Սերգոյի կողմե զիս հրավիրեց անոր տունը, որպեսզի մի համաձայնության գանք, որովհետև լավ կը զգային որ մենք որոշած ենք չընկրկիլ Ծապլվարի պուրժուա դասակարգի բրովոքացիաներու հանդեպ: Հայտնեցի այդ տերտերին կուսակցությանս ներկայացուցիչը չէր կարող բանակցության համար երթալ մի կեղտոտ պուրժուայի ոտքը, և եթե Րես Սերգո մի խնդիրք ունի՝ կրնա գալ մեր կեդրոնատեղին: Մեր բռնած այս կորովի դիրքը խոր տպավորություն գործեց Սմենց Վարդանի, Խև Ավոյի և Կարոյի վրա: Տեր Սահակ մեկնեցավ և հետևյալ օրը լուր բերավ թե Րես Սերգո չէր ուզեր մեր մոտ գալ, չկամենալով դեմ առ դեմ գտնվիլ Սմենց Վարդանի և Ավոյի հետ: Կը տեսնե՞ք այդ ամբարտավան քափիթալիստի հոգիի սևությունը: Եվ Տեր Սահակ առաջարկեց որ բանակցությունը կատարվեր իր տանը մեջ, ուր պիտի գար նաև այդ աղտոտ արարածը: - Կուսակցությունս չի ծռիր միջնադարյան կղերականության առջև, - եղավ իմ պատասխանս: Բանակցությունները շարունակվեցան մի քանի օր և վերջապես որոշվեցավ որ տեսակցությունը տեղի ունենա չեզոք հողի վրա, Քոմրաշ գյուղի "Կարլ Մարքս կլուբ"-ին մեջ: Երեկ իրավարարական սույն ժողովը գումարվեցավ վերոհիշյալ քլուպը: Րես Սերգո շատ հաշտարար ընթացք բռնեց, նույնիսկ առաջարկեց որ ես ըլլամ նոր դպրոցի տնօրեն-ուսուցիչը: Դա պուրժուազիական մի կեղտոտ հնարք էր, զիս կաշառելու համար: Անպայման մերժեցի և ներկայացուցի մեր հրամայողական հետևյալ պահանջումները: Դպրոցի համար շինության վրա եղող եկեղեցիի կից շենքը փլցնել և մի նոր շենք շինել չեզոք հողի վրա, զերծ միջնադարյան ազդեցութենե: Ուսուցչի ընտրությունը հանձնել իմ կազմած ուսանողական միության: Ընդունիլ խառն դասարաններու դրությունը: Պարտավորիչ ընել ընկերվարական ուսուցումը: Ջնջել կրոնագիտությունը: Պաշտոնապես ճանչնալ ուսանողական միություն և վավերացնել զայն: Կը տեսնե՜ք թե որքան մեղմ էին մեր կողմե եղած պահանջմունքները, սակայն Րես Սերգո և Տեր Սահակ մերժեցին համաձայնիլ: Խրամատը վերջնականապես բացված է մեր միջև: Կը սպասեմ վճռական դեպքերու: Կարլ Մարքս կլուբը իր քարտուղարի միջոցով իր համակրանքը հայտնեց մեր պաշտպանած դատին: Դա մի շատ սրտապնդիչ երևույթ է: Խնդրեմ փող ուղարկեցեք:
-
Դ. Ծապլվար, 3 նոյեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Դիրքերը հետզհետե կը ճշդվին իրենց բնորոշ հանգամանքներով, և դասակարգային պայքարը իր բնական էվոլյուցիան կը կատարե Ծապլվարի մեջ: Գիտակից տարրերը կամաց-կամաց կը բոլորվին մեր հեղափոխական դրոշի շուրջը: Հողային բանվորականությունը (Սմենց Վարդան) և երիտասարդ մտավորականությունը (Խև Ավո) արդեն մեզ հետ են: Մեզ հետ կ'ըլլա նաև դպրոցականությունը: Համենայն դեպս անհրաժեշտ է մեր շարքերը սեղմել և պատրաստվիլ վերջնական կռվին, որովհետև հետադիմական ուժերը անգործ չեն մնար, իրենց խուլ պայքարը կը մղեն մեզի դեմ: Այսպես, օրինակ, երբ նախորդ նամակով ծանուցված բողոքի հսկա միթինկը կիրակի օր տեղի կ'ունենա Մկրենց կալը, ի ներկայություն հողային բանվորականության, երիտասարդ մտավորականության և հեղափոխական տարրերուն, անդին, Րես Սերգոյի տանը մեջ, գյուղին մենծաղայականությունը գումարված կղերականության և ռեաքցիայի մութ ուժերուն հետ, սատանայական մի խորհուրդ կը հղանար, այն է, դիմել միացյալ ընկերության և խնդրել որ Ծապլվարի մեջ դպրոց մը բանա, պայմանով որ ծախսերու կեսը գյուղացիք հայթհայթեն: Այս միջոցով այդ կեղտոտ պուրժուաները կ'ուզեին իրենց ճանկին մեջ առնել Ծապլվարի դպրոցականությունը, ապականել այդ մատղաշ էակները, ստրկության խմորով շաղվել անոնց անարատ հոգիները և փճացնել ամբողջ ապագա սերունդը: Վտանգը ահագին էր և պետք էր անմիջական դարման: Իսկույն Խև Ավոն ղրկեցի մի այրի կնոջ Սառայի մոտ՝ և բերել տվի անոր որդին Կարոն, որ ինը տարեկան մի ուշիմ և եռանդոտ լաճ է, և ըսի իրեն որ հետևյալ օր հրավիրե իր ընկերները մեր տան պարտեզը, ուր կը կայանա մանկական պարահանդես: Հրավերը առաջ բերավ մեծ խանդավառություն. և երկուշաբթի օր 10 - 12 լաճեր խռնված էին պարտեզը: Կատարվեցավ մի քանի մանկական խաղեր: Հետո շուրջս հավաքեցի տղերքը և բացատրեցի թե ի՜նչ սարսափելի դավ մը կը պատրաստվեր իրենց դեմ և թե ի՞նչ որոշ դիրք հարկ էր բռնել: Մի առ մի ցույց տվի իրենց իրավունքները: Ըսի թե ի՜նչ պարագաներու մեջ իրենց բացարձակ իրավունքն էր դասադուլ ընել. թե ե՞րբ պետք էր որ ըմբոստանային ուսուցիչներու դեմ, թե ե՞րբ հարկ էր պատժել ուսուցիչները և թե ի՞նչ պատիժներ կարելի էր տնորինել ուսուցիչներուն դեմ: Խոսքերս առաջ բերին խորին տպավորություն, և տղաք արդեն իսկ պատրաստակամություն հայտնեցին դասադուլ ընելու: Մի քանի օր հետո կրկին ժողով գումարվեցավ, և այս անգամ կազմեցինք Ծապլվարի դպրոցական միությունը իր որոշ ծրագրով ու գործելակերպով: Կարոն ընտրվեցավ նախագահ: Կա նաև գործադիր ժողով, խմբագրական մարմին և ահաբեկիչ խումբ: Ինչպես կը տեսնեք, տակավին դպրոցը չբացված մենք ունինք դպրոցական միությունը, ամրապես կազմակերպված և պատրաստ կռիվ մղելու: Այժմ հանդարտ սրտով կը սպասենք: Ծապլվարի դպրոցին ուսուցիչը կրնա գալ երբ որ կամի: Իրեն կը պատրաստվի մի փառավոր ընդունելություն որ կարծեմ՝ հավիտյան չպիտի մոռանա: Խև Ավո շինած է արդեն գավազաններ որպեսզի կրիտիկական րոպեին տղերքը անզեն չմնան: Մեր քաղած տեղեկություններուն համեմատ՝ Արաբկիրի միացյալ ընկերության ներկայացուցչին հետ բանակցությունները հաջող ելք ունեցեր են, և այժմ կը սպասվի ուսուցչի գալստյան: Ո՞վ է այդ պարոնը, ի՞նչ սկզբունքի կամ ի՞նչ գաղափարներու կը ծառայե, դա բոլորովին անծանոթ է ինձ: Համենայն դեպս պետք է կատաղի կռիվ մղել անոր դեմ: Սա բացահայտ պայման է: Սմենց Վարդան և Խև Ավո Ծապլվարի կիներուն մեջ բուռն պրոփականտ կը մղեն միացյալ ընկերության Ծապլվարի դպրոցին բացման դեմ և կ'ըսեն թե այդ դպրոցին պատճառով իրենց տղաքը անաստված պիտի ըլլան, Ս. Լուսավորիչը պիտի ուրանան, Բրոտ պիտի դառնան ևն: Այդ պրոփականտը առաջ կը բերե մեծ հուզում, այն աստիճան, որ երեկ Տեր Սահակ քահանան եկավ ինձ մոտ և խնդրեց որ խրատեմ մեր ընկերները որպեսզի այդ տեսակ խոսքերով միտքերը չպղտորեն և գյուղին մեջ հուզում առաջ չբերեն: Իբրև ջախջախիչ փաստ կարդացի իրեն մեր ծրագիրը և պլատֆորմը, ցույց տալու համար թե մեր կուսակցությունը կրոնական խնդիրներու մեջ ի՞նչ աշխարհակայացք ունի և թե ինչքա՜ն հակասություն էր մեզ իբրև մոլեռանդ ներկայացնելը: - Եվ սակայն այդպիսի խոսքեր կը տարածեն կոր, - պնդեց Տեր Սահակ: Այն ատեն իրեն բացատրեցի կուսակցությանս գործելակերպը, թե ինչպե՛ս իբրև կուսակցական մենք պարտավոր ենք ազատամիտ և անհավատ ըլլալ, սակայն անհատապես ազատ ենք հավատացյալ և նույն իսկ մոլեռանդ ըլլալու, հետևաբար Սմենց Վարդան և Խև Ավո իբրև կուսակցական չէ՛, որ կգործեն այս պարագայիս, այլ սոսկ անհատապես, և մենք ո՛չ մի կերպով իրավունք չունինք բռնանալու մեր կուսակիցներու անհատական համոզումներուն վրա: Տեր Սահակ մեկնեցավ անխոստուկ, թեև հայտնի կ'երևար որ տված բացատրություններս լավ չէր կրցած մարսել: Որքա՜ն դժվար է ստրկամիտներու համար ըմբռնել մի ոևէ ազատական միտք: Վերջին անգամ փողի մասին պահանջմունքս մնաց անպատասխան, խնդրեմ ուշադրություն դարձուցեք այդ մասին. դա էական հարց է ինձ համար
-
Գ. Սիրելի ընկերներ, Ինչպես կը կասկածեի և ինչպես նախորդ նամակիս մեջ զգացուցած էի մի քիչ, Րես Սերգո և Սմենց Վարդան հարցը ստացավ ծանր հանգամանք: Գիտեք որ Վարդան իբրև մշակ կը ծառայեր Րես Սերգոյի մոտ, և այս վերջինը զինք արտաքսած էր իբրև ծույլ և անբարո, և թե ես անմիջապես միջամտած էի, պաշտպանելու համար ընչազուրկ պրոլետարիատի իրավունքները: Տեր Սահակ, իբրև միջնորդ, Րես Սերգոյի կողմե ներկայացավ ինծի և հայտնեց թե Րես Սերգո թեև դժգոհ իր մշակեն, սակայն մեղքնալով անոր խեղճ վիճակեն՝ պատրաստ էր ներելու և կրկին քովն առնելու, պայմանավ որ ես երաշխավորեի անոր պարկեշտության և աշխատասիրության մասին: Իսկույն տեսա որ միջնադարյան կղերականությունը, ագրարային կապիտալիզմն և գյուղական պուրժուազիան արդեն իսկ սկսած էին տեղի տալ որոտացող հեղափոխության դիմաց: Դա մեր առաջին հաղթանակն էր Ծապլվարի մեջ և հարկ էր կարելի եղածին չափ շատ օգտվիլ անկեց: Սմենց Վարդան, որ ներկա էր մեր տեսակցության, լսելով տերտերին խոսքերը, այլայլած շնորհակալություն կը հայտներ, բազկատարած կ'աղոթեր Րես Սերգոյի կենաց և կ'ուզեր անպատճառ Տեր Սահակի ձեռքերն համբուրել, երախտագիտություն հայտնելու համար: Լավ մը հանդիմանեցի այդ ստրկամիտ արարածը և հրավիրեցի իսկույն որ դուրս ելլե սենյակեն: Երբ առանձին մնացինք տերտերին հետ, ըսի իրեն. - Րես Սերգոյի զիջողությունները ո՛չ մեկ կերպով բավարարություն չեն տար մեր պահանջումներուն: - Ա՜լ ի՞նչ կ'ուզեք, - պատասխանեց Տեր Սահակը, - քանի որ Րես Սերգո կը հավնի իր քովը առնելու Վարդանը: - Դա երկրորդական հարց է, - բացատրեցի իրեն, - բո՛ւն էական հարցը սկզբունքային է: Եվ սկսա իրեն պարզել գիտակա սոցիալիզմի տեսությունները հողային հարցերու մասին: Ըսի թե գեղացիները իրենց տունն ու հողային սեփականությունը միայն ա՛յն ժամանակ կրնան փրկել՝ երբ զանոնք դարձնեն ընկերական սեփականություն և ընկերական արտադրություն. իսկ անհատական սեփականությամբ գյուղացին կը դիմե դեպի կորուստ և կապիտալիստական խոշոր արտադրությունը դուրս կը շպրտե անոր արտադրության հնացած եղանակը: Եվ հիշեցի այս մասին Էնգելսի, Կաուցկիի, Մարքսի, Շիշկոյի, Պրամպոլինի, Չերնովի, Վիխլիանևի և այլոց զանազան տեսությունները: Խե՜ղճ Տեր Սահակ՝ դարավոր խավարե կուրցած իր աչքերը խոշոր բացած՝ ապուշ-ապուշ երեսս կը նայեր, ատեն-ատեն մրմռալով. - Բայց, օրհնա՜ծ, ատոնք ի՞նչ կապ ունին Սմենց Վարդանին ճամբվելուն հետ: Վերջապես ինձ ըսավ որ մեր վերջնական պատասխանը տամ իրեն, որպեսզի հաղորդե Րես Սերգոյի: Որպեսզի հետո ուրացումներ կամ խեղաթյուրումներ տեղի չունենան, գրավոր կերպով ներկայացուցի հետևյալ նվազագույն պահանջմունքներս, իբրև նախահիմք մեր ապագա բանակցություններուն. Ա. Րես Սերգո պետք է վճարե Սմենց Վարդանի ճամբած թվականեն մինչև գործի սկսած թվականը անցած օրերու օրականները: Բ. Օրականի հավելում և աշխատության ժամերու նվազում: Գ. Հանգստյան արկղ մշակներու համար: Դ. Աշխատանքի արկածներու դեմ ապահովագրություն: Ե. Րես Սերգո պետք է հանձնառու ըլլա առնվազն 20 տարի իր քով պահելու Սմենց Վարդանը: Զ. Րես Սերգո այս միջադեպին կարգադրման համար հեղափոխական կուսակցության իրեն մատուցած ծառայությանց իբրև փոխարեն, դրամական կարևոր նվեր մը պետք է ընե կուսակցությանս Ծապլվարի գանձին: Ինչպես կը տեսնեք, հարցը տեղափոխեցի բոլորովին սկզբունքային հողի վրա: Տեր Սահակ մեկնեցավ նշանակալից կերպով գլուխը օրորելով: Անցան մի քանի օրեր և ես ոևէ պատասխան չստացա: Վարդան սկսավ անհամբերության նշաններ ցույց տալ: - Քանի որ Րես Սերգո ներեր է ինձ՝ երթամ գործիս սկսիմ, - կը կրկներ այդ ապուշը, ուզելով այսպես եսասիրաբար ոտնակոխ ընել միլիոնավոր պրոլետարներու իրավունքը, իր անձնական շահին համար: Վերջապես առջի երեկո, տեսնելով որ պատասխանը կ'ուշանա, մեր կողմե, իբրև լիազոր ներկայացուցիչ, կը ղրկեմ Խև Ավոն Րես Սերգոյի մոտ, ստանալու համար վճռական պատասխան: Կ'երեվա թե մեր ընկեր Ավոն, որ հեղափոխականի լավ խմոր ունի, մի քիչ խիստ լեզու կը գործածե և զինքը ծեծելով դուրս կը վանեն Սերգոյի բնակարանեն. քիչ հետո կու գա նաև ինձ մոտ Տեր Սահակ և կը հայտնե թե Րես Սերգո այլևս չ'ուզեր նույնիսկ Վարդանի անունը լսել: Դա պարզապես պատերազմի հայտարարություն էր: Կապիտալիզմի և obscurantisme-ի միացիալ ուժերն էին որ կը կանգնեին ընչազուրկ դասակարգի կորաքամակ ուսերուն վրա: Կարելի չէր լռել այդ ակնհայտնի պրովոկացիայի հանդեպ և չգործել: Նույն գիշերն իսկ պատրաստեցի հետևյալ հրավեր-հայտարարությունը, զոր այս առտու արշալույսին, Խև Ավո տարավ փակցուց եկեղեցիի պատին վրա: "Աշխատավոր դասակարգ Ծապլվարի, Ահազանգը հնչեց: Սմենց Վարդանի և Րես Սերգոյի դեպքը հայտնի է ամենուդ: Հակառակ կուսակցությանս բոլոր խաղարարար ջանքերուն՝ ագրարային կապիտալիզմը անողոք պատերազմ կը հրատարակե հողագործ պրոլետարիայի մասսաներուն դեմ: Վատություն է մեր կողմե լռելը, վատություն է չգործելը: Ծապլվարի մութ ուժերը՝ կազմակերպված՝ կ'ուզեն ջաղջախել բանվորական դասակարգի իրավունքներն ու տապալել նորածագ ազատությունը որ մեր այնքա՜ն զոհողություններովը ձեռք բերինք: Բոլոր աշխարհի բանվորնե՜ր, Մի՞թե թույլ պիտի տաք որ մի կեղտոտ պուրժուա Ծապլվարի մեջ ոտնակոխ ընե վաթսուն միլիոն աջխատավորներու իրավունքը: Դա անկարելի է: Ամենքը մեկուն համար, մեկը ամենուն համար, ա՜յս պետք է ըլլա մեր նշանաբանը: Բոլոր աշխարհի բանվորները կը հրավիրվին, կիրակի օր, Մկրենց կալը, ուր տեղի կ'ունենա հրապարակային բողոքի մեծ միթինկ: Պիտի բանախոսեն ընկեր Փանջունի, ընկեր Ավո և ագրարային կապիտալիզմի նահատակ Սմենց Վարդան: Անկցի՛ կապիտալիզմը, Անկցի՛ օպսքուրանթիզմը, Կեցցե՛ սոցիալիզմը, Կեցցե՛ պրոլետարիան, Կեցցե՛ Մայիսի մեկը": Դժբախտաբար այսօր լուր օր է և ամբողջ գյուղը կանուխ դաշտերը գացած է աշխատության. ուրիշ անպատեհություն մըն ալ այն է որ Ծապլվարի մեջ գրել կարդալ գիտցող ե՜ս միայն կամ. նույնիսկ քահանան կարդալ չի գիտեր: Այսու հանդերձ կը հուսայի որ հայտարարությունը ցնցող տպավորություն հառաջ պիտի բերեր երեկոյին, երբ գյուղացիք վերադառնային դաշտերեն. բայց ահա Խչ Ավո վազելով կու գա հև ի հև և կը գոչե. - Թուղթը պատռեր են եկեղեցիի պատին վրայեն... Չէի կարող հավատալ ականջներուս. Ավոյի հետ անմիջապես վազեցի գացի ստուգելու համար այդ ծանրակշիռ իրողությունը: Այո՜, ճշմարիտ էր. հրավեր-հայտարարությունը պատառ բզիկ եղած էր, հազիվ մեկ քանի կտորներ մնացած էին, զորոնք չարագործ ձեռքեր չէին կրցած բզկտել, լավ փակած ըլլալուն համար, որովհետև Խև Ավո ջուրն ու ալյուրը չէր խնայած հայտարարությունը փակցնելու համար: Ովքե՞ր գործեր էին այդ սրբապղծությունը: Գյուղացիները բոլորն ալ դաշտն էին, եկեղեցիի շրջակարգը մարդ չկար. ուրեմն դավադրությունը սարքված էր շա՜տ խորհրդավոր կերպով: Համենայն դեպս սա որոշ էր թե ռեաքցիան զինաթափ չէր ըլլար: Ընդ հակառակն իր այս նոր ցույցով բրովոքացիան կատաղորեն առաջ կը մղեր; Պետք չէր ընկրկիլ. որոշեցի անմիջապես մի հակացույց կազմակերպել: Վերադարձա տուն, Խև Ավոյի ձեռքը տվի մի երկար ձող, որուն ծայրը կապված էր մի կարմիր կտավ: Սմենց Վարդան շալակեց իր մշակի գործիքները, ես ալ անցա իրենց գլուխը և այսպես ամբոխը ժուռ եկավ Ծապլվարի գլխավոր փողոցները: Երբ հասանք Տեր Սահակի տան առջև, հանկարծ սկսա երգել. Debout, les damne՛s de ia terre! Debout, ies forcats de la faim! Կարծեմ առաջին անգամն էր որ հեղափոխական-ընկերվարական երգը՝ "Էնթերնասիոնալը" կը հնչեր Ծապլվարի մեջ: Տունը մնացած երեխաները, լսելով բանվորային մարտագոչ երգը, վազելով եկան միացան մեզի և ամբոխը առավ պատկառելի երևույթ: Ցուցարարները երբ հասան Րես Սերգոյի տան առջև, ոգևորությունը ծայր աստիճանի հասած էր: - Տղե՛րք, - գոչեցի, - վար տվեք այդ դավաճանի տան ապակիները: Բայց ափսո՜ս, Րես Սերգոյի տան պատուհանները ապակի չունեին, եթե ոչ՝ այդ ապակիների խորտակումը ջախջախիչ տպավորություն առաջ պիտի բերեր ապահովաբար: Խև Ավո որ հետզհետե խանդավառված էր, վրեժը լուծեց՝ քարկոծելով Րես Սերգոյի էշը որ դաշտին մեջ կ'արածեր, նույնիսկ դանակը քաշելով՝ ուզեց վրան հարձակիլ, բայց ես արգիլեցի իսկույն, չուզելով տեղի տալ անօգուտ արյունահեղության: Ի վերջո բազմությունը ցրվեցավ գոհ տրամադրության տակ: Ինչպես կը տեսնեք, դրությունը խիստ լարված է Ծապլվարի մեջ: Տեսնենք ի՞նչ հետևանք կ'ունենա գործը: Մենք ուխտած ենք պայքարն առաջ մղել ամեն միջոցներով: Մի քիչ փող ուղարկեցե՜ք փութով: Յ. Գ. - Վերջին րոպեին, երբ նամակս կը փակեի, իմացա թե հրավեր-հայտարարությունը ո՛չ թե ռեաքցիայի մութ ուժերուն կողմե պատռված է. այլ մի ջատուկ պառավի՝ Մարոյի այծը զայն պատռեր ու կերեր է, թուղթին ետև քսված ջրախառն ալյուրեն հրապուրված: Իսկ ընդհանուր կացությունը կը մնա նույնը: Միթինկը՝ անպայման կը կայանա կիրակի օրը:
-
Բ. Ծապլվար, 2 հոկտեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Ուրախ տրամադրության տակ կը գրեմ այս նամակս և կը հուսամ որ հաջորդով կարող պիտի ըլլամ փաստացի իրողություններ հաղորդել ձեզ: Առաջին քայլերն իրա՜վ դժվարին եղան, բայց ապագայի մասին շատ մեծ հույս ունիմ: Քոմրաշ գյուղի քրդերը լավ ընդունելություն ըրին ինձ, չորս օր մնացի իրենց մոտ և տեսա որ լավ տրամադրություններով լարված են: Էքսբրոբրիացիայի տեսություններս շատ ավելի դյուրավ ըմբռնեցին քան մեր ապուշ ծապլվարցիք: Պատրաստակամություն հայտնեցին անմիջապես գործնական հողի վրա դնելու հարուստ պուրժուա կեղեքիչ գյուղացիներու ինչքերը բռնի ուժով գրավելու հարցը: Ըսի թե չպետք է աճապարել և թե հարկ է մի քիչ սպասել: Համենայն դեպս Քոմրաշ գյուղը մեր պրոփականտային համար մի ամուր կռվան է: Մի հիանալի դեպք ցույց կու տա թե ի՜նչ հզոր նկարագրի տեր են այդ քրդերը: Զիս չորս օր ամանամեծ պատվով հյուրընկալելե և մեծարելե ետք՝ երբ ձիով առանձին կը վերադառնայի Ծապլվար, Քանլը Օլա կոչված ձորին մեջ, նույն այն քրդերն որոնց որոնց տանը մեջ հյուր եղած էի, հանկարծ՝ զինյալ վրաս հարձակեցան և զիս կողոպտեցին՝ գրեթե մորե մերկ ձգելով: - Բայց ինչո՞ւ ձեր մոտ գտնված ատենըս զիս չթալլեցիք, - հարցուցի զարմացած: - Այն ատեն մեր հյուրն էիր, - պատասխանեց Քելեշ Մրկո տանուտերը, - բայց անգամ մը որ գյուղեն հեռացար, այլևս եղար մեր որսը: Այս պատասխանը իր մեջ կը պարունակե մի սկզբունքային խորին հարց, որ արժանի է լուրջ խորհրդածության: Վերադառնալով Ծապլվար, եռանդով շարունակեցի միսիաս: Այժմ ունիմ իմ մոտ մի ջերմ հավատացյալ կուսակից, որը մոտավոր ապագային կարող է լինել մի մեծ ուժ. դա ծանոթ է գյուղին մեջ Խև Ավո անունով: Տասնըութը տարեկան կտրիճ երիտասարդ է Խև Ավո, որ հորենական տունեն արտաքսված է մի շարք պատճառներու համար, որոնք մեզ չեն հետաքրքրեր: Ծապլվարցիք ընդհանրապես վատ վերաբերմունք ունին այդ երիտասարդի մասին՝ զոր կը նկատեն իբրև հիմար և անբարո: Դա արդյունք է միջնադարյան կղերական ոգիի՝ միացած պուրժուական անձուկ ըմբռնումներու հետ: Որովհետև նա տանուտերներու բացակայության ժամանակ անոնց տունեն մի քանի իրեղեններ վերցուցեր է, որովհետև նա դաշտին մեջ առանձին հանդիպելով Կրպոյենց Սեխոյի աղջկան՝ բնական պահանջքե մղղված՝ անոր հետ հարաբերություններ է մշակեր. որովհետև Տեր Սահակեն փող պահանջելով՝ այդ սև հոգի կղերամիտը մերժեր է տալ և Խև Ավո անոր ըմբոստությունը պատժելու համար քարկոծեր է զայն ևն., այժմ այդ խեղճ տղան կը նկատվի իբրև մի տեսակ հիմար չարագործ և անոր դեմ սարքված է հալածանք և դավադրություն: Միշտ միևնույն պատմությունը. կա՜մ պետք է խոնարհ ստրուկ դառնալ կեղտոտ պուրժուաներու և գլուխ ծռել անոնց կեղեքիչ նախապաշարումներուն և կամ հալածվիլ այդ ոհմակներու կողմ: Բայց վերջը խնդացողը լավ պիտի խնդա, կ'ըսե ֆրանսական առածը: ռաջին րոպեեն տեսա որ Խև Ավո մի լավ խմոր էր և կարելի էր օգուտ քաղել իրմե. անմիջապես հրավիրեցի իմ մոտ, խրատեցի, հրահանգեցի, քարոզեցի և այժմ նա դարձավ մի կատարյալ հեղափոխական ընկերվարական: Ծապլվարի հեղափոխական գործոն շարքերուն մեջ կարևոր դեր կատարելու կոչված է Խև Ավո: Անցած օր Քոմրաշ գյուղեն երկու քուրդ փոխադարձ այցելության եկած էին ինձ մոտ: Տանս մեջ զիրենք պատվասիրելու համար բավականաչափ ճաշ չկար. այս պարագան հայտնեցի Խև Ավոյի: - Դու հոգ մի՛ տանիր, - պատասխանեց և մեկնեցավ: Քիչ հետո երկու պատվական հավերով վերադարձավ: Երկուքն ալ խաշեցինք ու կերանք. երբեք այդպիսի համեղ հավու միս չէի կերած: Ես և երկու հյուրերս ստիպեցինք Ավոն որ մեզ հայտնե թե ուսկի՞ց բերած էր այդ հավերը: - Րես Սերգոյի պարտեզեն գողցա, - ըսավ Ավո, - ճիշդ այն միջոցին, ուր իր կինն ու երկու հարսները հոն էին: Շատ ծիծաղեցանք ամենքս ալ: Քրդերը հիացած մնացին Ավոյի ճարպիկության վրա, իսկ ես կը մտածեի որ վերջապես դարավոր հարստահարյալն էր որ կ'ընդվզեր և գործնականապես կը ջանար տիրանալու իր իրավունքին: Ծապլվարի մեջ մեր կուսակցության հարած է նաև Սմենց Վարդանը: Դա Րես Սերգոյի մշակներեն մինն է, զոր անցած օր այդ կեղտոտ արարածը ճամբեր է, ամբաստանելով զինքը թե՛ իբրև գող և թե՛ ինչպես ծույլ: Երբ իրողությունը իմացա, ամիջապես իմ մոտ հրավիրեցի Վարդանը և ստիպեցի որ տեղի չի տա ու բռնի պահանջե որ զինքը կրկին քովը առնե: Անկարելի եղավ համոզել: - Ո՛չ, - ըսավ, - ավելի լավ է որ ներում խնդրեմ, Տեր Սահակի միջնորդության դիմեմ, որպեսզի ինձ համար բարեխոսե, Րես Սերգո չար մարդ չէ և ինձ կը ներե: Տեսե՛ք թե ո՞ւր հասած է ստրկամտությունը: Ժամերով համոզեցի որ ետ կենա այդպիսի ստոր միջոցներե և վերջապես որոշեցինք որ ես ուղղակի դիմեմ Րես Սերգոյի և պահանջեմ որ պատվո ատյան մը կազմվի խնդիրը քննելու համար: Վարդան հավանեցավ, բայց Րես Սերգո չուզեց մեր արդար պահանջքին գոհացում տալ: Ես ալ երեկ մի սպառնական վերջնագիր ուղղեցի այդ կեղտոտ արարածին և Խև Ավոյի հետ ղրկեցի: Տեր Սահակ պիտի գա եղեր այդ մասին ինծի հետ բանակցելու: Եթե բավարարություն չտրվի մեր պահանջումին՝ գործերը կը մտնեն տարբեր ուղիի մեջ: Խև Ավոյի համար շատ հեշտ բան է կրակի տալ Սերգոյի կալը կամ գոմը այն պարագային որ նա ավելի առաջ տանի իր բրովոքացիան... Մի քիչ փող ուղարկեցեք: Առաջին րոպեեն տեսա որ Խև Ավո մի լավ խմոր էր և կարելի էր օգուտ քաղել իրմե. անմիջապես հրավիրեցի իմ մոտ, խրատեցի, հրահանգեցի, քարոզեցի և այժմ նա դարձավ մի կատարյալ հեղափոխական ընկերվարական: Ծապլվարի հեղափոխական գործոն շարքերուն մեջ կարևոր դեր կատարելու կոչված է Խև Ավո: Անցած օր Քոմրաշ գյուղեն երկու քուրդ փոխադարձ այցելության եկած էին ինձ մոտ: Տանս մեջ զիրենք պատվասիրելու համար բավականաչափ ճաշ չկար. այս պարագան հայտնեցի Խև Ավոյի: - Դու հոգ մի՛ տանիր, - պատասխանեց և մեկնեցավ: Քիչ հետո երկու պատվական հավերով վերադարձավ: Երկուքն ալ խաշեցինք ու կերանք. երբեք այդպիսի համեղ հավու միս չէի կերած: Ես և երկու հյուրերս ստիպեցինք Ավոն որ մեզ հայտնե թե ուսկի՞ց բերած էր այդ հավերը: - Րես Սերգոյի պարտեզեն գողցա, - ըսավ Ավո, - ճիշդ այն միջոցին, ուր իր կինն ու երկու հարսները հոն էին: Շատ ծիծաղեցանք ամենքս ալ: Քրդերը հիացած մնացին Ավոյի ճարպիկության վրա, իսկ ես կը մտածեի որ վերջապես դարավոր հարստահարյալն էր որ կ'ընդվզեր և գործնականապես կը ջանար տիրանալու իր իրավունքին: Ծապլվարի մեջ մեր կուսակցության հարած է նաև Սմենց Վարդանը: Դա Րես Սերգոյի մշակներեն մինն է, զոր անցած օր այդ կեղտոտ արարածը ճամբեր է, ամբաստանելով զինքը թե՛ իբրև գող և թե՛ ինչպես ծույլ: Երբ իրողությունը իմացա, ամիջապես իմ մոտ հրավիրեցի Վարդանը և ստիպեցի որ տեղի չի տա ու բռնի պահանջե որ զինքը կրկին քովը առնե: Անկարելի եղավ համոզել: - Ո՛չ, - ըսավ, - ավելի լավ է որ ներում խնդրեմ, Տեր Սահակի միջնորդության դիմեմ, որպեսզի ինձ համար բարեխոսե, Րես Սերգո չար մարդ չէ և ինձ կը ներե: Տեսե՛ք թե ո՞ւր հասած է ստրկամտությունը: Ժամերով համոզեցի որ ետ կենա այդպիսի ստոր միջոցներե և վերջապես որոշեցինք որ ես ուղղակի դիմեմ Րես Սերգոյի և պահանջեմ որ պատվո ատյան մը կազմվի խնդիրը քննելու համար: Վարդան հավանեցավ, բայց Րես Սերգո չուզեց մեր արդար պահանջքին գոհացում տալ: Ես ալ երեկ մի սպառնական վերջնագիր ուղղեցի այդ կեղտոտ արարածին և Խև Ավոյի հետ ղրկեցի: Տեր Սահակ պիտի գա եղեր այդ մասին ինծի հետ բանակցելու: Եթե բավարարություն չտրվի մեր պահանջումին՝ գործերը կը մտնեն տարբեր ուղիի մեջ: Խև Ավոյի համար շատ հեշտ բան է կրակի տալ Սերգոյի կալը կամ գոմը այն պարագային որ նա ավելի առաջ տանի իր բրովոքացիան... Մի քիչ փող ուղարկեցեք:
-
Ա. Ծապլվար, 15 սեպտեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Ձեր հրահանգներն ստանալուս պես փութացի Արաբկիրեն ճամբա ելնել և չորս օր ճամբորդելե ու Շեփիկ, Վաղշեն, Կրանի և Մաշկերտ գյուղերը մեյ մեկ գիշեր մնալե ետքը հասա Ծապլվար գյուղը, որ ըստ իս մեր պրոփականտին համար հարմարագույն վայրն է: Ծապլվար՝ քսան տունեն բաղկացած՝ զուտ հայկական գյուղ մըն է, գեղեցիկ ու բարեբեր հովտի մը մեջ, ուրկե կ'անցնի Ջրբերիկ գետակը: Գյուղացիները ընդհանրապես բարեկեցիկ, ժիր ու աշխատող են, հին ռեժիմեն դժբախտաբար շատ չեն տառապած և այս պատճառով նոր ռեժիմը իրենց վրա մեծ ներգործություն չէ ըրած: Ատեն-ատեն հալածանքներ կրած են միայն մոտակա Քոմրաշ գյուղի քրդերուն կողմե, որոնք ավազակաբարո մարդիկ են: Պետք չէ ըսելու որ Ծապլվար գյուղը խոր տգիտության մեջ թաղված է, մանավանդ ընկերվարական հարցերու մասին: Տասնըհինգ օր է որ այստեղ հասած եմ, և հասած օրիս հետևյալ օրն իսկ սկսած եմ պրոփականտի և տակավին կարող չեմ եղած այդ գյուղացիներու մտքին մեջ մտցնել քափիթալիզմի գործած ոճիրները, բանվորական սենթիքաներու հրամայողական անհրաժեշտությունը, պրոլետարիայի պահանջները ևն... Բայց ես չեմ հուսահատած, ընդհակառակը իրեց այդ անհասկացողությունը ավելի եռանդ կու տա ինձի պրոփաքանտը առաջ տանելու: Ինչ որ իմ պաշտոնը կը դժվարեցնե, այն է թե Ծապլվարի մեջ գոյություն չունին դասակարգային որոշ բաժանումներ, կամ մանավանդ լավագույն է ըսել թե՝ այդ բաժանումներու գիտակցությունը չունին: Իմ գործս պիտի ըլլա նախ կազմակերպել դասակարգային բաժանումները, անոնց ցույց տալ իրենց հատուկ պահանջումները, և զանոնք ձեռք բերելու միջոցները: Պետք է կռվի պատրաստել այս տգետ գյուղացիները, և այդ հեշտ գործ չէ: Երկու շաբաթե ի վեր անընդհատ շփման մեջ եմ գյուղի բոլոր բնակիչներուն հետ և կը ջանամ որոշել, և ընտրել բոլոր այն անձերն որոնցմով կարող պիտի ըլլամ ստեղծել դասակարգային որոշ շարքերը: Գյուղն ունի մի ծերուկ քահանա՝ Տեր Սահակ. այդ կը ներկայացնե միջնադարյան կղերականությունը, խավարամտությունը, օպսքուրանտիզմը: Անհրաժեշտ է տաք պայքար մղել իրեն դեմ: Ծապլվարի պուրժուազիան կը ներկայացնե Րես Սերգո և իր մեկ քանի արբանյակները: Այդ կեղտոտ պուրժուան ունի երեք արտ, երկու կով, մեկ էշ և երկու այծ, արդյունք՝ խեղճ անինչք գյուղացիներու վրա ի գործ դրված դարավոր կեղեքումներու: Զարմանալի է որ այդ մարդը գյուղին մեջ բարի համբավ կը վայելե և կը հարգվի ամենեն, նույնիսկ անոնց կողմե, որոնք պետք է որ իր բնական թշնամիները ըլլային: Տեսե՜ք, թե ո՛ր աստիճան տգիտության մեջ թաղված են այդ խեղճերը: Հա՞րկ է ըսել որ Տ. Սահակ շաբաթը մեկ քանի անգամ կը ճաշե Րես Սերգոյի տունը: - Հավիտենական զինակցությունը քափիթալիզմի և կղերականության՝ ընդդեմ ընչազուրկ դասակարգին: - Բայց համբերություն, ամեն բան իր տեղը կու գա: Ծապլվարի մեջ բանվոր դասակարգը կը բաղկանա պայտար Մկոյե, որ միանգամայն երկաթագործ է: Երկու օր առաջ Րես Սերգոյի էշուն պայտն ինկած էր, և կեղտոտ պուրժուան ստիպվեցավ դիմել Մկոյին: Շատ ջանացի որ Մկոն համոզեմ ընդհանուր գործադուլ հրատարակելու և Րես Սերգոյի էշն առանց պայտի ձգելու: Այդ՝ շատ ցնցող տպավորություն պիտի գործեր առ հասարակ առանձնաշնորհյալ դասակարգերուն վրա: Բայց դժբախտաբար Մկո ընդդիմացավ, որովհետև տակավին բավականաչափ պրոփականտ չէի արած: Հոգ չէ, եթե այս անգամ չի հաջողվեցավ՝ ուրիշ անգամ կը հաջողվի: Ընդհանուր գործադուլն անհրաժեշտ է Ծապլվարի մեջ, մեր պրոփականտի գործնական արդյունքը ցույց տալու համար: Վաղը կը մեկնիմ Քոմրաշ քուրտ գյուղը, ուր պիտի մնամ մեկ քանի օր, համերաշխություն քարոզելու հայերու և քրդերու միջև: Քրդերը մեր բնական նեցուկներն են. հարկ է հաշտ երթալ անոնց հետ և ի հարկին գործածել զանոնք մեր քարոզած սկզբունքներու հաղթանակին համար: Բայց ատոնք ապագայի հարցեր են: Մի քիչ փող ղրկեցե՜ք ինձ:
-
Երվանդ Օտյան "Ընկ. Բ. Փանջունի" Կենսագրական նոթեր Ընկեր Բ. Փանջունիի մասին Կյանք մը որ տակավին իր ամբողջ շրջափոխությունները չէ կատարած և իր գործունեության ամենեն եռանդուն փուլին մեջ կը գտնվի, կարելի չէ լիակատար կերպով ներկայացնել և նույնիսկ անխոհեմ հանդգնություն մըն է այդպիսի կյանքի մը վրա դատաստան կտրել կամ կարծիք հայտնելը: Ուստի ապագա կենսագիրներու թողլով ընկեր Փանջունիի վարքն ու արարքները իրենց ամբողջությամբը ներկայացնելու այնքա՜ն դժվար որքան անհրաժեշտ աշխատությունը, ես պիտի գոհանամ կցկտուր ծանոթություններ տալով միայն ընկերվարական նամականիի հերոսին վրա, պարզապես նյութեր՝ ապագա կենսագիրներու գործը դյուրացնելու նպատակով, և կամ սանկ ըսեմ՝ ատաղձներ այն հիշատակարանին համար զոր երախտագետ հայությունը օր մը պիտի կանգնե իր հերոսներուն ի պատիվ: Ընկեր Փանջունի կրտսեր զավակն է տրապիզոնցի ընտանիքի մը ու ծնած է 1875-ին: Մայրը տղաբերքի հետևանքով մեռած է, առանց կարենալ սնուցանելու իր երեխան զոր մեծցուցած են այծի կաթով: Ուրիշ կենսագիր մը գուցե հետևություններ հանել փորձեր այս աննշան դիպվածեն՝ ընկեր Փանջունիի ունայնամտությունն ու թեթևությունը վերագրելով իր առած այդ նախնական սնունդին: Ես, ինչպես ըսի, չեմ ուզեր ոևէ դատաստան ընել, այլ կը բավականանամ իրողությունները արձանագրելով: Փանջունի շատ ուշ լեզու ելած էր, բայց անգամ մը խոսիլ սկսելե ետքը, ա՜լ բերանը դյուրավ չէ գոցած: Քանի կը մեծնար, այնքա՜ն կ'աճեր իր խոսելու կատաղությունը, այն աստիճան որ խե՜ղճ հայրը ստիպվեցավ բժշկի դիմել այդ անսովոր երևույթին դարման մը գտնելու համար: Բժիշկը քննեց տղան, լեզուն նայեցավ, կոկորդը նայեցավ, աչքերուն նայեցավ և վճռաբար ըսավ հորը. - Ճար ու դարման չկա, այս տղան միշտ պիտի խոսի: - Բայց տանը մեջ ա՜լ դիմացվելիք բան չէ: - Բամպակ թխեցեք ականջնիդ, այս է միակ միջոցը, - պատասխանեց բժիշկը: Հակառակ իր խոսելու մարմանջին՝ փոքրիկն Փանջունի հաճախ սխալ կգործածեր բառերը, բոլորովին աղավաղելով անոնց նշանակությունը: Օր մը սեղանի վրա դրված արժեքավոր անոթ մը կ'առնե ու գետին նետելով ջարդ ու փշուր կ'ընե: Հայրը, իրիկունը գործեն վերադարձին, կը տեսնե եղածը և տղան կանչելով ու անոթին կտորտանքները ցույց տալով կը գոչե. - Ծո՛, ի՞նչ ես ըրեր անոթը: - Շինեցի, հայրիկ, - կը պատասխանե փոքրիկ Փանջունի միամիտ համոզումով մը: - Ծո ի՜նչ շինել, կոտրեր ես, շա՛ն զավակ: - Չէ՛, հայրիկ, շինեցի, - կը պնդե տղան: Ի զո՜ւր հայրը երկար-բարակ կը բացատրե թե՝ երբ առարկա մը գետին նետելով կտոր-կտոր կ'ընենք, այդ գործողությունը շինել բայով չի բացատրվիր այլ կոտրել: Անկարելի եղավ բառագիտական այս նրբությունը հասկցնել Փանջունիի, որ շարունակեց տանը մեջ գտնված գավաթները, պնակները, շիշերը կոտրտել և ամեն անգամ որ "Ի՞նչ կ'ընես կոր" ըսելով զինքը կը հանդիմանեին, անդրդվելի ու անխռով կը պատասխաներ. - Կը շինեմ կոր: Դպրոցին մեջ Փանջունի ընկերներուն հետ վիճելով ու ճառ խոսելով ժամանակ կ'ըանցներ, իսկ դասերուն բնավ չէր հետևեր, չհավնելով կա՛մ դասատուին, կա՛մ դասագրքին, կա՛մ դասարանին և կամ տետրակին ու գրչի ծայրին: Օր մը թվաբանության խնդրի մը մասին վեճ ունեցավ իր դասընկերներեն մեկուն հետ: - Հինգ անգամ հինգ՝ քսանըհինգ կ'ընե, - կ'ըսեր ընկերը, որ ողջամիտ տղա մըն էր և որ հետո հարուստ վաշխառու մը եղավ: - Չէ՛, - կը համառեր Փանջունի, - հինգ անգամ հինգ՝ հիսուն կ'ընե: - Ո՛չ, քսանհինգ կ'ընե: - Հիսուն կ'ընե: Մյուսը տեսնելով որ դժվար, - ի՜նչ կ'ըսեմ, անկարելի, - է խոսք հասկըցնել Փանջունիի և չուզելով անօգուտ կռվի մը տեղի տալ, հաշտարար հոգիով մը պատասխանեց. - Լա՛վ, ես թո՛ղ այնպես գիտնամ թե՝ քսանհինգ կ'ընե, դուն ալ այնպես գիտցիր թե՝ հիսուն կ'ընե, ու ալ չխոսինք այդ մասին ու երթանք միատեղ գնդակ խաղանք: - Չ'ըլլար, - պնդեց Փանջունի, - պետք է որ նախ համոզվիս թե հինգ անգամ հինգ հիսուն կ'ընե: - Այդ անկարելի է: - Անպատճառ պետք է որ քեզ համոզեմ, - շարունակեց մեր հերոսը, հետզհետե բորբոքվելով: - Երբեք չեմ կրնար համոզվիլ և դուն ալ երբեք չես կրնար ապացուցանել ըսածդ, - պատասխանեց ապագա վաշխառուն: - Չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, - մռնչեց Փանջունի, - ա՛ռ քեզի համոզիչ ապացույց մը: Եվ գետնեն քար մը առնելով իջեցուց խոսակցին գլխուն: Գլուխը վիրավորվեցավ թեթևապես, բայց տղան կրկին համոզում չգոյացուց թե՝ հինգ անգամ հինգ կրնա հիսուն ընել, և լալով գնաց բողոքել վարժապետին: Վարժապետը իսկույն կանչեց Փանջունին և՝ - Ինչո՞ւ ընկերոջդ գլուխը պատռեցիր, - գոչեց ձայնով մը որով Եհովա ըսած էր Կայենին՝ "Ի՞նչ ըրիր քո եղբորդ": - Զինքը համոզելու համար, - պատասխանեց ապագա պրոփականտիսթը հանդիսավորապես: Հայրը տեսնելով իր զավկին այս տարօրինակ ընթացքը, հաճախ ակռաները կճրտելով կպոռար. - Փորձա՜նք պիտի ըլլաս, փորձա՜նք... Խեղճ մարդը կը սխալեր իր լավատեսությանը մեջ: Փանջունի փորձանք չպիտի ըլլար, այլ հեղափոխական գործիչ: Դպրոցին մեջ Փանջունի ընկերներուն հետ վիճելով ու ճառ խոսելով ժամանակ կ'ըանցներ, իսկ դասերուն բնավ չէր հետևեր, չհավնելով կա՛մ դասատուին, կա՛մ դասագրքին, կա՛մ դասարանին և կամ տետրակին ու գրչի ծայրին: Օր մը թվաբանության խնդրի մը մասին վեճ ունեցավ իր դասընկերներեն մեկուն հետ: - Հինգ անգամ հինգ՝ քսանըհինգ կ'ընե, - կ'ըսեր ընկերը, որ ողջամիտ տղա մըն էր և որ հետո հարուստ վաշխառու մը եղավ: - Չէ՛, - կը համառեր Փանջունի, - հինգ անգամ հինգ՝ հիսուն կ'ընե: - Ո՛չ, քսանհինգ կ'ընե: - Հիսուն կ'ընե: Մյուսը տեսնելով որ դժվար, - ի՜նչ կ'ըսեմ, անկարելի, - է խոսք հասկըցնել Փանջունիի և չուզելով անօգուտ կռվի մը տեղի տալ, հաշտարար հոգիով մը պատասխանեց. - Լա՛վ, ես թո՛ղ այնպես գիտնամ թե՝ քսանհինգ կ'ընե, դուն ալ այնպես գիտցիր թե՝ հիսուն կ'ընե, ու ալ չխոսինք այդ մասին ու երթանք միատեղ գնդակ խաղանք: - Չ'ըլլար, - պնդեց Փանջունի, - պետք է որ նախ համոզվիս թե հինգ անգամ հինգ հիսուն կ'ընե: - Այդ անկարելի է: - Անպատճառ պետք է որ քեզ համոզեմ, - շարունակեց մեր հերոսը, հետզհետե բորբոքվելով: - Երբեք չեմ կրնար համոզվիլ և դուն ալ երբեք չես կրնար ապացուցանել ըսածդ, - պատասխանեց ապագա վաշխառուն: - Չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, - մռնչեց Փանջունի, - ա՛ռ քեզի համոզիչ ապացույց մը: Եվ գետնեն քար մը առնելով իջեցուց խոսակցին գլխուն: Գլուխը վիրավորվեցավ թեթևապես, բայց տղան կրկին համոզում չգոյացուց թե՝ հինգ անգամ հինգ կրնա հիսուն ընել, և լալով գնաց բողոքել վարժապետին: Վարժապետը իսկույն կանչեց Փանջունին և՝ - Ինչո՞ւ ընկերոջդ գլուխը պատռեցիր, - գոչեց ձայնով մը որով Եհովա ըսած էր Կայենին՝ "Ի՞նչ ըրիր քո եղբորդ": - Զինքը համոզելու համար, - պատասխանեց ապագա պրոփականտիսթը հանդիսավորապես: Հայրը տեսնելով իր զավկին այս տարօրինակ ընթացքը, հաճախ ակռաները կճրտելով կպոռար. - Փորձա՜նք պիտի ըլլաս, փորձա՜նք... Խեղճ մարդը կը սխալեր իր լավատեսությանը մեջ: Փանջունի փորձանք չպիտի ըլլար, այլ հեղափոխական գործիչ: Տասնևյոթը տարեկան պատանի մըն էր Փանջունի երբ իր հայրը կորսնցուց: Երեց եղբայրը, որ իրմե տասը տարեկան մեծ էր, արդեն իսկ ամուսնացած, տուն-տեղ եղած վաճառական մըն էր, բավական լավ դիրքի տեր: Իր հոր մահվընեն հազիվ ամիս մը ետքը Փանջունի արդեն գժտված էր անոր հետ և տունը թողած՝ պահանջելով իր ժառանգության բաժինը: Եղբայրը, առանց դժվարության, անմիջապես հանձնեց 800 ոսկիի մոտ գումար մը, որ Փանջունիի ամբողջ ժառանգությունը կը ներկայացներ: Մեր պատանին դրամը առնելով Պոլիս եկավ, երեք տարի անձնդյուր կյանք մը վարեց և օր մըն ալ տեսավ որ փարա մը չէ մնացած գրպանը: Այն ատեն եղբայրասիրական զգացումները արթնցան իր մեջ, գորովալից նամակ մը գրեց Տրապիզոն և իր կարոտակեզ սերը հայտնելով՝ ճամփու ծախք մը ուզեց իր հայրենի երդիքը վերադառնալու համար: Եղբայրը "Կորուսյալ էր և գտավ"-ի տպավորության տակ՝ իսկույն պետք եղած գումարը ղրկեց Փանջունիի որ երկու շաբաթ ետքը հասավ Տրապիզոն ու ինկավ եղբորը թևերուն մեջ: Փանջունի տեսավ որ երեք տարվան միջոցին իր անդրանիկը կրկնապատկած էր հարստությունը և շնորհիվ իր գործունյա աշխատասիրության, քաղաքին մեջ առաջնակարգ դիրք մը գրաված. մյուս կողմե տեսավ նաև որ այդ ժամանակամիջոցին ինք փճացուցած էր ամբողջ իր ժառանգությունը և այսօր փարա մը չկար գրպանը: Այս երկու տեսողությունները իրարու մոտեցուց, իրար խառնեց, բաղադրեց, քննեց, տարալուծեց և այդ քիմիական գործողություններեն իր մեջ ծնավ ընկերվարությունը: Այն ատեն ըմբռնեց թե ի՜նչ դժոխային անարդարություն էր քափիթալիզմը, և թե ի՜նչ հրամայողական պահանջ էր հարստության հավասար բաժանում: Փանջունի գտած էր իր Դամասկոսի ճամբան. "Եղիցի լույս"-ը հնչած էր իր մտքին մեջ: Ընկերվարական էր: Ու ա՜լ Տրապիզոնի խաղաղիկ սրճարաններուն մեջ, առտվընե մինչև իրիկուն, կը լսվեր Փանջունիի ձայնը, որ կը գոռար, կ'որոտար ընկերային անիրավությանց դեմ, որ կը սպառնար կործանել, բնաջինջ ընել ամեն բան: Վեհերոտները սարսափահար մտիկ կ'ընեին իրեն, միամիտները ապշահար կը նայեին այդ անդադար խոսող մարդուն, իսկ խելացիները քիթներուն տակեն խնդալով՝ կ'երթային իրենց գործին: Իսկ ա՛ն կը խոսեր, կը խոսեր ու կը խոսեր: Խեղճ եղբայրը՝ շվարած շլմորած՝ չէր գիտեր ինչպե՜ս ազատիլ այս փորձանքեն: Վերջապես օր մը ըսավ Փանջունիի. - Եղբայր, բան մը մտածեցի: - Զարմանալի բան, - պատասխանեց մեր հերոսը: - Ինչո՞ւ, ի՞նչ բան զարմանալի կգտնաս, - հարցուց մյուսը շփոթած: - Զարմանալի է որ բան մը կրցած ես մտածել, - ըսավ Փանջունի, - որովհետև դուք վաճառականներդ, քափիթալիսթներդ մտածելու կարողություն չունիք: Փանջունի այսպես սիրուն խոսքեր շատ ուներ և եղբայրը վարժված էր անոնց. ուստի առանց բարկանալու իր խոսքը շարունակեց. - Մտածեցի, որ փոխանակ հոս պարապ ժամանակ անցընելու, քեզ Մարսիլիա վաճառականական դպրոցը ղրկեմ, ուր երեք տարի մնալով կրնաս վկայականդ առնել և հոս վերադառնալ, ուր միասին կշարունակենք իմ գործս: Եվրոպայի մեջ ուսանող ըլլալու գաղափարը ժպտեցավ Փանջունիի, որ անմիջապես պատասխանեց. - Շատ լավ գաղափար է, և սիրով կ'ընդունիմ: Ամիս մը վերջը Փանջունի երկու ձեռքը մեյ մեկ պայուսակ Ժոլիեթի քարափը կը դներ ոտքը: Շաբաթ մը մնաց Մարսելիո մեջ, վաճառականական դպրոցը այցելեց, ծրագիրը աչքե անցուց, գործին չեկավ ու շոգեկառք նստելով գնաց Ժընև, ուր արձանագրվեցավ իբրև սոցիալ գիտություններու ազատ ուսանող: Սոցիալ գիտություններու ազատ ուսանողի կյանքը չորս տարի տևեց և այդ չորս տարվան միջոցին Փանջունի հինգ անգամ գնաց այն համալսարանը, ուր արձանագրված էր: Առաջին անգամ՝ սուլելու համար պատմության դասախոսը, որ ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը գովաբանած էր, պախարակելով սակայն Պապեոֆի և իր կուսակիցներուն հախուռն գաղափարները: Երկրորդ անգամ գնաց ցույց մը ընելու համար ընկերվարական դասախոսի մը դեմ, որ քննադատած էր ռուս ոչնչականությունը: Երրորդ անգամ գնաց բողոքելու համար իմաստասիրության ուսուցչի դեմ՝ որ պետք եղած խանդավառությունը ցույց չէր տված Քրոփոթքինի վարդապետությանց: Չորրորդ անգամ՝ ձմեռ ատեն, գնաց համալսարան, որովհետև իր սենյակին մեջ ցուրտ էր ու վառելանյութը կը պակսեր և գարեջրատուն երթալու դրամ չուներ քովը: Եվ վերջապես, հիգերորդ անգամ գնաց սպանիացի ուսանողներու հետ ծեծ մը քաշելու ուսուցչի մը, որ Պարսելոնի անիշխանական արարքները քննադատած էր: Այս վերջին այցելությունը պատճառ եղավ, որ զինքը արտաքսեն համալսարանեն և անունը ջնջեն ուսանողների արձանագրության տետրակեն: Համալսարան հաճախած այս սուղ վայրկյաններեն դուրս, Փանջունի իր ժամանակը կ'անցըներ հայ և ռուս հեղափոխական ընկերներու հետ վիճաբանելով ընկերային հարցերու մասին: Գարեջրատուները, որոնց մեջ կը լուծվեին մարդկային ընկերությունը տանջող բոլոր խնդիրները, իր գլխավոր կայաններն էին, իր անառիկ մարտկոցները ուրկե կը ռմբակոծեր աշխարհի բոլոր կեխտոտ պուրժուաները, կեղեքիչ քափիթալիսթները, չխնայելով նույնիսկ եղբորը, որ կշարունակեր ամսական 200 ֆրաք ղրկել, ո՜չ թե խեր մը սպասելով Փանջունիեն, այլ արպեսզի ականջը տինճ ըլլա: Եվ սակայն 96-ի ջարդերը վրա հասեր էին, եղբորը գործերը ավրվեր, ինք հալածվեր, բանտարկվեր, փճացեր էր և օր մըն ալ ստիպվեր էր ամեն բան թողլով կինն ու զավակները առնել և հեռանալ Տրապիզոնեն՝ դեպի արտասահման: Նամակ մը ստացավ Փանջունի, որով իրեն իմաց կը տրվեր թե այլևս եղբորմեն 10-ը փարա հուսալու չէր: - Կեղտո՜տ արարած, - գոչեց Փանջունի, բռունցքը սպառնագին դեպի վեր բարձրացնելով: Այսպիսի ժեսթեր հաճախ ուներ մեր հերոսը, որ իր ըմբոստ խառնվացքը կը հատկանշեին: Ամսական 200 ֆրանքի այս հանկարծական դադարումը խանգարեց իր սոցիալ գիտություններու ազատ ուսանողի հանգստավետ կյանքը որով կը հուսար տակավին երկար տարիներ ապրիլ: Կամաց-կամաց չքավորությունը իր ժանտ երեսը ցուցուց և Փանջունի իր անձին վրա ճանչցավ paupe՛risme-ը իր ամեն անհաճո երևույթներովը: Իր ուսանող բարեկամները ժամանակ մը օգնեցին իրեն բայց օր մըն ալ երթաս բարովը դրին, թեև շատ փափկորեն: - Ինչպե՞ս այս վատ դրութենեն դուրս պիտի ելլեմ, - ըսավ այդ հուսահատական օրերուն իր բարեկամներեն մեկուն, որ ուսանող, հեղափոխական և խմբագիր էր միանգամայն: - Եկո՜ւր քեզ հեղափոխական գործիչ շինենք, - ըսավ բարեկամը. - խոսելու դյուրություն ունիս՝ այդ բավ է: Ծովը իյնողը օձին կը փաթթվի, կ'ըսե առածը. մեր մեջ ալ կարելի է ըսել, թե՝ անոթի մնացողը հեղափոխական կ'ըլլա: Փանջունի ընդունեց առաջարկը Ամիս մը ետքը մեր հերոսը ճամբա ելավ դեպի Պուլկարիա "կենաց բանը" քարոզելու, հետո անցավ Հունաստան, հետո՝ Եգիպտոս և ի վերջո Պարսկաստան և Կովկաս: Իր տաք, համոզված, եռանդուն և անխոջ պերճախոսությունը կը հրդեհեր սառած հոգիները , կը պրկեր, կը զորացներ թուլցած ջիղերը և կը խանդավառեր միամիտ էությունները: Իր պաշտոնն էր ֆետայիներու հրոսախումբեր կազմակերպել ու զանոնք երկիր ղրկել, ինք մնալով արտասահմանի մեջ: - Մենք ժամկոչներու կը նմանինք, - կ'ըսեր հաճախ, - զանգակահարությամբ ուրիշները կը հրավիրենք ու եկեղեցի կը մտցնենք, իսկ մենք դուրսը կը մնանք: Ազնի՜վ անձնազոհություն: Փանջունի հեղափոխական այս տենդոտ գործունեության մեջ էր պարսկական սահմանագլխին վրա, երբ հանկարծ լուր ստացվավ թե Սահմանադրությունը հռչակված է Թուրքիո մեջ, բանտարկյալներու ընդանուր ներում եղած է, մամուլի ազատություն տրված է և թե ամեն մարդ ազատորեն կրնա Թուրքիա մտնել: Այս անակնկալ եղելությունները ափ ի բերան թողուցին մեր հերոսը: - Մեր գործը պրծա՜վ, - մտածեց մելամաղձոտ մտատանջությամբ մը: Սակայն Փանջունի իր հստակատեսության մեջ կսխալեր: Բուն գործը հիմա պիտի սկսեր: Երբ քանի մը շաբաթ ետքը ստացավ Կ. Պոլսո հայ թերթերը, երբ տեսավ կուսակցություններու խելահեղ արշավանքը նույն "Բյուզանդիոնի" վրա, երբ կարդաց խոսված ճառերը, պոլսեցիներու միամիտ խանդավառությունը, "Ազատությունը մենք բերինք"-ի հրաշալի գյուտը, ավելի սահմըռկեցուցիչ քան Մարքիոնի անթել հեռագիրն ու ռեոնթեկյան ճառագայթները, այն ատեն մեր գործիչը լայնեզր գլխարկը գլուխը դրավ, պայուսակը ձեռք առավ և օր մըն ալ օդաքարի մը պես ընկավ Պոլիս, ինքն ալ իր կարգին քիչ մըն ալ ճաթեցնելու համար տրամադիր գլուխները: Բայց տեղերը բռնված էին, ուշ հասած էր Օֆենպախի Brigands-ներու զինվորներուն պես: Իրավ է որ ութը տասը "դասախոսություններ" ըրավ թաղերու մեջ, իրա՛վ է, որ Բարիզի Կոնգրեսին հրաշքները հագներգեց Վոսփորի երկու ափերուն վրա, բայց ափսո՜ս, ականջները ա՜լ սկսած էին հափրանալ: Բայց ուստի, իր պերճախոսությունը չէր հասներ Ակնունիներու և Շահրիկյաններու պերճախոսության կրակին, որուն վարժված էին պոլսեցիները, ինչպես անշուշտ մենք մեղավորներս ալ՝ օր մը պիտի վարժվինք դժոխքի կրակին. ուստի իր խոսքերը հաճախ ցուրտ տպավորություն կը թողեին ունկնդիրներուն վրա: Այն ատեն Փանջունի վճռական որոշում մի տվավ: Պոլիսեն ավելի՝ հարկ անհրաժեշտ էր գավառը զարթեցնել, լուսավորել, հեղափոխել: Ու մեկնեցավ Արաբկիր, անկե Ծապլվար, ուր հաստատեց իր գործունեության կեդրոնը: Հետագա նամակներուն մեջ պիտի տեսնենք այս գործունեությունը, որ զուրկ չէ տեսակ մը վեհափառութենե, գոնե ոմանց համար: === Նախաբանի տեղ Եթե բանագող մը ըլլայի, պետք չպիտի զգայի այս քանի մը բացատրողական տողերը գրելու և ձայն չհանած՝ պիտի որդեգրեի այն նամակներու ծրարը որ դիպվածին մեկ քմահաճույքովը ձեռքս հասած և զոր "Բյուզանդիոն"-ի միջոցով կ'ուզեմ պարբերաբար հաղորդել հասարակության: Տասներկուքի չափ են այն նամակներն և տարվան մը միջոցին գրված: Բնագրին մեջ լեզուն կովկասահայ բարբառին ավելի կմոտենա և գրեթե կը նույնանա անոր հետ, սակայն ես հարկ համարեցի, ընթերցողների դյուրության համար, մեր աշխարհաբարին վերածել կարելի եղածին չափ: Արդեն գրողը աշլամա ռուսահայ մըն է՝ ծնած ըլլալով Թուրքիո մեջ: Եթե այս նամակները իբրև երգիծական գրվածք մը կարդացվին, հանցանքը ապահովաբար գրողինը չէ. քանզի բուն հեղինակը ամրակուռ սկզբունքներով շաղախված, թունդ հավատացյալ հայ ընկերվարական հեղափոխական մըն է, լրջության ծայրագույն սահմաններն հասած ու հոն պատնիշացած: Նամակները ուղղված կ'երևան կեդրոնական մարմնի մը, որուն կողմե ղրկված կը թվի նամակագիրը, իր առաքելական պաշտոնը կատարելու համար: Չմոռանամ շնորհակալություններս հայտնել ԵՐՈՏ-ին, որ հանձն առավ այդ նամակներն ընդօրինակել, բնագիրները խնամով իր տեղը վերադարձնելե առաջ: Երվանդ Օտյան Դպրոցին մեջ Փանջունի ընկերներուն հետ վիճելով ու ճառ խոսելով ժամանակ կ'ըանցներ, իսկ դասերուն բնավ չէր հետևեր, չհավնելով կա՛մ դասատուին, կա՛մ դասագրքին, կա՛մ դասարանին և կամ տետրակին ու գրչի ծայրին: Օր մը թվաբանության խնդրի մը մասին վեճ ունեցավ իր դասընկերներեն մեկուն հետ: - Հինգ անգամ հինգ՝ քսանըհինգ կ'ընե, - կ'ըսեր ընկերը, որ ողջամիտ տղա մըն էր և որ հետո հարուստ վաշխառու մը եղավ: - Չէ՛, - կը համառեր Փանջունի, - հինգ անգամ հինգ՝ հիսուն կ'ընե: - Ո՛չ, քսանհինգ կ'ընե: - Հիսուն կ'ընե: Մյուսը տեսնելով որ դժվար, - ի՜նչ կ'ըսեմ, անկարելի, - է խոսք հասկըցնել Փանջունիի և չուզելով անօգուտ կռվի մը տեղի տալ, հաշտարար հոգիով մը պատասխանեց. - Լա՛վ, ես թո՛ղ այնպես գիտնամ թե՝ քսանհինգ կ'ընե, դուն ալ այնպես գիտցիր թե՝ հիսուն կ'ընե, ու ալ չխոսինք այդ մասին ու երթանք միատեղ գնդակ խաղանք: - Չ'ըլլար, - պնդեց Փանջունի, - պետք է որ նախ համոզվիս թե հինգ անգամ հինգ հիսուն կ'ընե: - Այդ անկարելի է: - Անպատճառ պետք է որ քեզ համոզեմ, - շարունակեց մեր հերոսը, հետզհետե բորբոքվելով: - Երբեք չեմ կրնար համոզվիլ և դուն ալ երբեք չես կրնար ապացուցանել ըսածդ, - պատասխանեց ապագա վաշխառուն: - Չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, չեմ կրնար ապացուցանե՜լ, - մռնչեց Փանջունի, - ա՛ռ քեզի համոզիչ ապացույց մը: Եվ գետնեն քար մը առնելով իջեցուց խոսակցին գլխուն: Գլուխը վիրավորվեցավ թեթևապես, բայց տղան կրկին համոզում չգոյացուց թե՝ հինգ անգամ հինգ կրնա հիսուն ընել, և լալով գնաց բողոքել վարժապետին: Վարժապետը իսկույն կանչեց Փանջունին և՝ - Ինչո՞ւ ընկերոջդ գլուխը պատռեցիր, - գոչեց ձայնով մը որով Եհովա ըսած էր Կայենին՝ "Ի՞նչ ըրիր քո եղբորդ": - Զինքը համոզելու համար, - պատասխանեց ապագա պրոփականտիսթը հանդիսավորապես: Հայրը տեսնելով իր զավկին այս տարօրինակ ընթացքը, հաճախ ակռաները կճրտելով կպոռար. - Փորձա՜նք պիտի ըլլաս, փորձա՜նք... Խեղճ մարդը կը սխալեր իր լավատեսությանը մեջ: Փանջունի փորձանք չպիտի ըլլար, այլ հեղափոխական գործիչ:
-
Ay Edo. I didn’t know you knew that expression. Our parents would say, to put it politely- "Yerevi verkmak@d karch e yekel".
-
Մի Քիչ Փող Ուղարկէ. And, as our intrepid treasurer Yervant would put it, ՄԻ ՔԻՉ ԱՒԵԼԻ ՓՈՂ ՈՒՂԱԿԵՑԷՔ: Send Some More Change. We have already seen that POGH/ՓՈՂ means fractions of the DRAM , i.e "petty change". See what his namesake Erwand Otian wrote. Tsablvari Namakani/Ծապլուարի Նամականի. My apologies for the abeghtsbeghian non-orthography. Erwand Otian wrote "Tsablouari,Tsablwari Namakani/ Ծապլուարի Նամականի", not Ծապլվարի: I am also sorry that whoever posted the following (thank you) stopped short of the final chapters omitting my favorite when Siranoush, Haykanoush, Gareganoush, Aramoush becomes the Catholicos-ouhi. PS.For the record. Contrary to the prevailing impression that I am female. I am a male, perhaps a newborn feminist, as my dear mother, sister and daughter and grand daugthers are females. Also note that Erwand Otian scored a perfect ten in the art of pun/barakhagh/բառախաղ when he named his numskull anti-hero Punch-Uni, leaving it open to interptretation where many of us think he meant Ban Chuni, i.e Բան Չունի/Has Nothing, rightfully so. When the correct transliteration woud be PANJ-UNI. http://www.stvartanbookstore.com/ProductImages/lg/705_lg.jpg http://ambassadors.net/archives/images/saroukhan3.jpg
-
The final stretch! Now that there is less than a week to the finals, the candidates are visiting every “reservation” they can. And, at every stop you can hear the crowd scream “hoya hoya” after every “keyword”. ==== I had heard this anecdote some time ago. ---- A candidate was running for election. It so happened that there was a large Native American Reservation in his district. At one of the local powwows he was the featured speaker. He goes- “I will see that every Native American family has at least two roasts on their Thanksgiving Table.” The Natives go- HOYA!! HOYA!! “I will see that every Native American has at least two tractors in their garage and two cows in their barn.” The natives go- HOYA!! HOYA!! He is so happy that the natives are so receptive and appreciative. Next on the agenda was inspecting the dairy farm that he had helped realize. It was dark already. The Chief guiding him cautions him to watch his step and pull his pants up as there was a lot of HOYA deposited by the cows.
-
Դոն Կիխոտ-ՓԱՆՋՈՒՆԻ http://ambassadors.net/archives/images/saroukhan3.jpg http://www.stvartanbookstore.com/ProductImages/lg/705_lg.jpg Don Quixote of LaMancha http://www.donquijote.cc/db1/00010/donquij.../DQWindmill.gif http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Campo_d...de_Viento_1.jpg ====== I wish someone would air Alexander Saroukhan's wonderful cartoons. Many of them can be seen in the book above. Btw. in the above picture you can see his own caricature of himself at the riight.
-
“TRUTH IS STRANGER THAN FICTION” ? Is a well known saying usually attributed to Mark Twain, it seems it was said much earlier by Lord Byron. See below. =======
-
WTF/MQ does ԵԱՀԿ mean? Is it like what ԱՐԴԳՈՐԾՆԱԽ means? Can we speak in plain Armenian, or as the case may be... English? Don't tell me. When did we become so lazy when we can't even write ԱՐՏԱԳԻՆ ԳՈՐԾՈՑ ՆԱԽԱՐԱՐ!
-
Մի քանի ճշդումներ: Սա թրքա Պարսկացած անունն է Սիհուն Սիհան Գետի S/C=/J/CH? --- --- Թակս-Արաքելը Թադթեոս(Thad-theos) Առաքել ի հապաւումն է: --- Եւ քանի վրիպակներ?
-
Օհաննէս, խնդրեմ մեզ լուսաբանիր: Ես չեմ կարող գտնել Այնթապ/ Անթէպ, Քիլիս քաղաքների անուանական ծագը: Այո, գիտեմ որ “այն” Արաբերէնով նշանակի “ակ աղբիւր“, եւ Քիլիս գուցէ նշանակի քաջ/ ջիբսին, կամ եկեղեցի /քիլիսա: Հալէպում մի շատ հին Հայեր կրեն “Քլսի” մականունը: ---- Այո, դժուար է Հալէպի մասին խոսիլ առանց մէջբերլու մի ժամանակի Հալէպ Վիլայեէտի աւանները, Մարաշ Այնթապ, Քիլիս եւլն: Տես թէ ինչու Մարաշի Հայրենակցական Միութիւնը (ՄՀՄ) այդքան պաշտպանողական է Գերմանիկ եւ Վասպուրական մականուններին: http://hyeforum.com/index.php?act=Search&a...ite=%2Bkermanig http://hyeforum.com/index.php?act=Search&a...te=%2Vaspurakan Յաւելեալ վերեւին, իմ ականջը սրուեց երբ Պրոֆ Մորուս Հասրաթեանը արտասանեց նրայ պատճառը, թէ Մարաշցիները գաղթել են Վասպուրականից (Օհան, տես իմ ազգանունի ծագումը, Սասունի մի գիւղերէն որ այժմ կորել է, Հանրագիտարանթիւ 6 ): Ըստ ՄԱՐԱՇ պատմական գրքի հեղինակ Գրիգոր Գալուստեանի ՄԱՐԱՇ հետեւանք է Հիթիթ ՄԱՐՔԱՇ ի: (See “Lions of Marash” by Stanley Kerr, and its Hittite history.) Թէ ինչու Գերմանիկ մականունը այդքան սուրբ է, գնանք Encycl.. Britttanica. “ Maras/Marash) was one of the post -Imperial Hittite City-States during the 1st millennium BC , known as Marqasi (Markasi) to the conquering Assyrians…” And, as to the later addition of “kahraman/victorious” to the name is a result of how the furks exterminated the entire Armenian population of the city. Քածորդիներ!!!* From now on SSO/ shunshanordi will be substituted with QO/ՔՈ for Qats-ordi/ՔԱԾՈՐԴԻ/SOB, to mean son of a ”female dog”.** ---- Հետէւեալը Wiki ից է: Ես արդեն յայտնել եմ իմ կասկածը այդ խակ համբակ(humbug) լրագրման առընդեր: Տես թէ որքան ան--դեր-գէտ (amateur) վրիպակներ կան: Այո մեր համբակ , այսպէս կոչեալԽԱՄ ան- եփ- անհաս”պատմագիրները” գրեն Վիկիպիտյայում: Ուր ենմեր լուրջ պատմագէտները? Այո, այո գիտեմ Հանրագիտարանում Այնթապը արժէ մի տասնեակ տող եւ Քիլիս ը բոլորովին անգոյ է: Պարտիմ սա անյայտ գրողին: Նա մի շատ իրողանք ունի, բայց նմանապէս բազում վրիպակներ, երբ գրէ կարա- Մարաշ նշանակի սեւ Մարաշ: Տես թէ որքան ֆուրքա Անգլիա վրիպակներ կան սա տեղ: * : Mosjan, Am I using a furkish term? No. The furkish term for that is kanj@kh, a bitch/քած in estrus, bloody/արիւնոտ oghlu. * For those who may not know the furkish non-language, “kanjukh means “bloody”, as ghan/kan/bloos, as in a female dog in “heat/estrus”.
-
Այո ՍԱՍ, ես արդեն նկատեր էի վրիպակը բայց մի քիչ ուշ սրբագրելու: Պարտիմ քեզ **: Մօրաքրոջ եւ հօրաքրոջ ամուսիններն ալ քեռայր կոչուին քանի ծնողքը նրանց քեռայր կոչէն: ** Ես եւ Օհաննէսը արդեն համաձայնել ենք չի գործ ածել շ"նորհակակակակակուկուկու":
-
Of course, many of these so called news would better fit in the topic Comedistan. These so called trials can take as long as the AG resolution. Please search and see what “kangaroo court” is. Here is one definition; Also look up the Malta Tribunals where only the ghosts of the dead and those absent were found guilty.
-
Աեէնալաւ լուրը, թէ Հարսերը փեշ են հագած, Փեսաները տափատ, եւ հակառակ սեռի անդամներ են:
-
Դու գամը (մեխը) գլխին զարկեցիր: You hit the nail at the head. Ես տատամսում էի ԾՈՅԼ բառը գործ ածելից: Եւ տակաւին արժէ յորինէլ մի շարան եւ տեսնել թէ ԿՈՄԿՈՒՍ ԿՈԼԽՈԶ .... եւ "ԱՐԴԳՈՐԾՆԱԽ" ը ինչ են նշանակում, եւ կամ ԱՓԻՒՐՈՒԾՀԱՅ:
-
Ով մարդկային (ան) արդարութիւն. Թող որ թքնեմ քո երէսին: Սիամանթօ, Պարը: Ծիծաղ, եւ աւելի ծիծաղ: Տես ներքեւ թէ դեր- Մաշտոցեանները ինչ ուղղագրում են գործ ածում: Ի մասնաւորի, տես Թումանեանի փողոք նամակը: “լուսժողկոմը** դեկրետ” եւ տես թէ որքան ծիծաղելի հապաւումներ եւ օտար բառեր : Միթէ Թումանեանը իսկապէս այդպէս գրեց? ԻՆՉ ՇՓՈԹԱԼԻ ՎԻՃԱԿ ԵՐԲ ՄԱՇԹՈՑԻ ՊԱՇՊԱՆՆԵՐԸ ԳՐԵՆ ԱԲԵՂԵԱՆ ՈՒՂՂԱԳՐՈՒՄՈՎ! **Մի այլ նստուկցաւ: Ուրոյն շարանի արժան: “Երբնքաղ- Երեւանի Բնիկ Քաղաքացի: Գլենծին/Հալծին“? http://cpanel.aic.net/~akumb/showthread.php?t=1581 Մաշտոցյան, թ՞ե Աբեղյանական Չեմ կարող ասել, թե քաջ ծանոթ եմ դասական ուղղագրության կանոններին, բայց մոտավորապես պատկերացում ունեմ դասական և արդի ուղղագրության միջև եղած տարբերությունները և կարծում եմ, որ դասական ուղղագրությանը վերադառնալը սխալ կլիներ հետևյալ պատճառներով. 1. Այն ուղղագրությունը, որը ներակայումս օգտագործում ենք, արդեն արմատավորված է մեր մեջ, ի վերջո, արդեն բավականին երկար ժամանակ է, ինչ դա ենք օգտագործում և դրան ենք սովոր, հետևաբար շատ դժվար կլինի բոլորին հին ուղղագրություն սովորեցնելը։ Պատկերացնու՞մ եք, բոլոր ուսուցիչները նախ պիտի իրենք սովորեն այդ ուղղագրությունը, որ հետո էլ սովորեցնեն աշակերտներին, իսկ իրենք չեն կարող միանգամից այնքան վարժ սովորել, որ դեռ ուրիշներին էլ կարողանան սովորեցնել։ Ամեն դեպքում, սովորության ուժը մեծ է, և շատ դժվար կլինի նույնիսկ այդ կանոններն իմանալու դեպքում անընդհատ հիշել, որ պիտի գրես այսինչ ձևով, այն դեպքում, երբ ձեռքդ ակամա ուրիշ բան է ուզում գրել։ Էլ չեմ խոսում շատ մեծահասակների մասին, որոնք դասական ուղղագրությունը սովորելու հնարավորություն կարող է չունենան։ Չեմ ուզում մանրանալ ու թվարկել սովորելու հետ կապված բոլոր հնարավոր խնդիրները։ Բայց կարծում եմ՝ սա իրականում շատ ավելի բարդ իրավիճակ կարող է առաջացնել, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։ Ես պատկերացնում եմ, թե ինչպիսի խառնաշփոթ է առաջանալու այդ դեպքում։ Արդյունքում շատ հնարավոր է, որ նոր սովորող աշակերտները ո՛չ դասական ուղղագրությանը նորմալ տիրապետեն, ո՛չ էլ ներկայիս ուղղագրությանը... 2. Դասական ուղղագրությանը վերադառնալու դեպքում լուրջ խնդիրներ են առաջացնելու արդի ուղղագրության կանոններով հրատարակված գրքերը, որոնք կամ անպիտան են դառնալու, կամ շփոթության ու անգրագիտության բուն են դառնալու։ Իսկ դրանց վերահրատարակությունը արդեն դասական ուղղագրությամբ հսկայական ֆինանսական ծախսերի հետ է կապված, որը մեր պետությունը, համենայնդեպս, ներկա դրությամբ ի վիճակի չէ իրականացնել։ 3. Եվ, ի վերջո, դասական ուղղագրությանն անցնելու իմաստը ո՞րն է։ Կա՞ արդյոք որևէ հիմնավոր պատճառ, որի համար գտնում եք, որ արժե վերադառնալ դրան։ Վերջիվերջո, այդպիսի լուրջ «հեղափոխության» գնալու համար հարկավոր է լուրջ հիմքեր ունենալ։ Ինձ որ այդպիսի պատճառ հայտնի չէ, եթե որևէ մեկին հայտնի է, շնորհակալ կլինեմ, եթե ասի http://hayotslezou.20minutes-blogs.fr/arch...5%B4%D5%A8.html 1922 Թ. մարտի 4-ին հայոց լեզվի գլխին աղետ եկավ. հատուկ հրամանով Հայաստանում և Խորհրդային Միության հայաբնակ այլ վայրերում արգելվեց մեկուկես հազարամյխկ հայերենին ծառայած դասական ուղղագրության գործածությունը: Փոխարենը պարտադրվեց Մ.Աբեղյանի մշակած ուղղագրությունը: Հարցի պատմություն, որ ամենագլխավորն է այս խդրում, հետևյալն է: 1919 Թ. Պ.Մակինցյանը հանդես եկավ հայոց լեզվի մաշտոցյան տառերը լատինականով փոխարինելու առաջարկով: Նա այն կարծիքին էր, որ հայկական տառերը տգեղ են և անհեռանկար: Բայց Պ.Մակինցյանն այն ժամանակ իր այդ մտահղացումն իրականացնել չէր կարող, քանի որ համապատասխան պաշտոն, իշխանություն չուներղ: Իսկ երբ 1921 թ. սեպտեմբերին նմանակվեց Խորհրդային Հայաստանի լուսժողկոմ, նա գործի անցավ լատինատառ հայերենի իր ծրագիրն իրականացնելու համար: Նա որոշեց, լատինատառ հայերենին անցնել երկու փուլով. առաջին՝ ասպարեզից հանել հայ դասական ուղղագրությունը և առայժմ մի հնչյունին մի տառ սկզբունքով գործածել մաշտոցյան տառերը ապա երկրորդ փուլում մաշտոցյան տառերը փոխարինել լատինական տառերով: Առաջին փուլըն իրականացնելու համար նա և Հայաստանի այն ժամանակվա կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար Ա.Հովհաննիսյանը Մ.Աբեղյանից պահանջեցին նրա կազմած ուղղագրական փոփոխության նախագիծը: Նախագծի՝ Մ.Աբեղյանի ներկայացրած տարբերակներից ըտրում են ամենաարմատականը, որով վերանում էր դասական ուղղագրության համագարգը: Կազմվել է նայև ձևական հանձնաժողով, որն իբր պետք է հավանություն տար նախագծին: Հանձնաժողովը հավանություն չի տվել Մ.Աբեղյանի նախագծին: Պ.Մակինցյանը ուղղագրական նոր օրենքը հասատելու համար Հայաստանի Ժողկոմխորին նույնությամբ ներկայացրել է Մ.Աբեղյանի առաջարկած նախագիծը՝ թաքցնելով , որ հանձնաժողովը իր հավանությունը չի տվել դրան: Ժողկոմխորը 1922-ի մարտի 4-ի իր նիստում հաստատել է աբեղյանական ուղղագրությունն իբրև Օրենք (Դեկրետ) և հանձնարարել կիրառելու: Նիստին ներկա եղածները հիմնականում քաղաքական գործիչներ են եղել ( Պ.Մակինցյանից բացի, նաև՝ Ա.Նուրիջանյան, Հ.Կոստանյան, Ա.Շահվերդյան և ուրիշներ), այն էլ ձախ հայացքների տեր: Ըստ տեղեկությունների, քվեարկողների մեջ եղել է մի Ռուս գործիչ (Մոսկվայից նոր ժամանած արտակարգ կոմիսարը). որը հայերեն բոլորովին չի իմացել: Այդ պայմաններում Մակինցյանի ներկայացրած աբեղյանական ուղղագրությունն ընդունվել է մեկ ձայնի մեծամասնությամբ: Հայ դասական ուղղագրության մերժումը ուղեկցվեց ջարդարարական աղմուկով. Հայաստանի թերթերում կազմակերպվեցին հոդվածներ, որոնցում դասական ուղղագրությունը և Մեսրոպ Մաշտոցը հայտարարվեցին հնացած,կղերամիտ, ռեակցիոն, քաղաքական մեղադրանքներով (հակահեղափոխական և այլն) պիտակվեցին դասական ուղղագրության հնարավոր պաշտպանները: Հիշենք, որ դա այն օրերն էին, երբ նույնպիսի աղմուկով մերժվում էին անցյալի հայ գրականությունը արվեստը, այդ թվում Թումանյանը, Տերյանը, Կոմիտասը: Դա անցյալի հայ մշակույթը ժխտող հայտնի «Երեքի դեկլարացիայի» տարին էր: Այդ պայմաններում իրականացվեց լատինատառ հայերենին անցնելու ծրագրի առաջին փուլը: Նույն 1922 թ. Պ.Մակինցյանին ազատեցին Հայաստանի ՍՍՀ-ի լուսժողկոմի պարտականությունից և ուղարկեցին դիվանագիտական աշխատանքի ու այդ պատճառով լատինատառ հայերենին անցնելու երկրորդ փուլը չիրականացավ: Ինքը՝ Պ.Մակինցյանը արդեն 1924 թ. գրում էր. «Անձամբ ես ոչ մի դեպքում, ոչ մի ձայն չէի տա ի նպաստ այդ ռեֆորմին, այլև չէի առաջարկի ժողկոմխորհրդին քննության, եթե նրան չհամարեի մի աստիճան՝ դեպի լատինական գիրը անցնելու գործը դյուրացնելու համար: Եթե հայերենի ուղղագրության ռեֆորմին վիճակված սառչել, մնալ կես ճանապարհին, այս դեբքում ավելի լավ կլիներ առանց այլևայլի դառնալ էլի հին ուղղագրության, որ Աբեղյանից առաջ առանց աղմուկի մի քանի հայ հեղինակների նախաձեռնությամբ բավական կանոնավորվել էր: Մենք կատարելապես համոզվեցինք, որ ըդունված ռեֆորմը մեզ խզեց, անջատեց արտասահմանի հայկական տարրերից: Հենց միայն այս մի հանգամանքը այնքան ծանրակշիր է, որ հարկադրում է նոր ուղղագրությունը վերացնելու մեչտեղից» և ապա՝ «Մեր տոնը ամենևին մթագնած չենք լինի՝ խոստովանելով պայմանական անհաջողությունը ուղղագրական ռեֆորմի գործում: Պայմանական ենք կոչում այս անհաջողությունն այն պատճառով, որ լատինական գրին անցնելու ժամանակ՝ այժմյան ուղղագրությունը կարող կլինենք համարել իբրև անցողական աստիճան: Որքան շուտ մենք արխիվը նետենք «Սահակ-Մեսրոպյան» անկյունավոր, տգեղ, և աչքերի համար վնասակար այբուբենը, այնքան շուտ կազատվենք Աբեղյանի ուղղագրությունից: Եթե այս տեղի ունենա, Աբեղյանի ռեֆորմը իր դերը կատարած կլինի: Իսկ եթե Աբեղյանի ուղղագրությունն ընդունվել է «հավիտյանս ժամանակաց», սա կլինի բացարձակ հետադիմություն» («Զարյա վոստոկա», 1924, N°140,«Մարտակոչ», 1924, N°279): Կուզեի նշել, որ Պ.Մակինցյանը երախտիք ունի հայ գրականության նկատմամբ, հատկապես արժեքավոր է Վ.Տերյանի երկերի քառահատորյակի նրա հրատարակությունն ու առաջաբանը: Բայց նա ու նրա որոշ գործընկերներ այն խոր համոզումն ունեին, թե մի երկու տարուց կլինի համաշխարհային հեղափոխություն, ամբողջ աշխարհը կանցնի լատինական այբուբենին, ուստի հայերս, լավ կլինի, որ առաջիններից լինենք:» Բրված քաղվածքից պարզ երևում է, որ աբեղյանական ուղղագրության ընդունման մենմիակ նպատակը եղել է լատինատառ հայերենին անցնելը: Մակինցյանը քաղաքական գործիչ լինելուց բացի նաև հայ գրականագետ էր ու գոնե այնքանը գիտեր, որ դասական ուղղագրությունը շատ ավելի կատարյալ է, քան աբեղյանականը, ուստի գրում էր՝, որ եթե լատինատառ հայերենին անցնելու հարցը վերանում է, պետք է անպայման վերադառնալ դասական ուղղագրության: Սա 1922 թ.ուղղագրական փոփոխությունը նախաձեռնողի և իրականացնողի կարծիքն է եղել: Ի՞նչ գարիք կա այդ ամենը թաքցնել այսօրվա ընթերցողից: Դասական ուղղագրության վերականգնման հակառակորդները ընթերցողից թաքցնում են նաև նույնքան կարևորը, այն, որ ժամանակի հայ մտավորականությունը միահամուռ բողոքեց հայոց լեզվին հրամանով պարտադրված ուղղագրական օրենքի դեմ: Բողոքել են բոլոր Մխիթարյանները, այդ թվում ժամանակի ամենաականավորներից Ն.Ակինյանը, Հ.Տաշյանը, Ա.Ղազիկյանը, Վ.Հացունին (վերջինս ամբողջ գիրք գրեց աբեղյանական ուղղագրության դեմ՝ «Երևանյան ուղղագրության դեմ», Վենետիկ, 1924), նոր ուղղագրությունից դժգոհություն են հայտնել կամ բողոքել նրա դեմ նաև Հ.Թումանյանը, Ա.Շիրվանզադեն, Ա.Իսահակյանը, Ե.Օտյանը, Ա.Չոպանյանը, Ն.Ադոցը, Հ.Աճառյանը, Ն.Մառը, Ա.Մեյեն և շատ ուրիշներ: Կրկին հիշենք Հ.Թումանյանի նամակ-բողոքը՝ հղված Հայաստանի լուսժողկոմին, (Please note, some of the typographical errors an the (un)orthography are not mine. I left them as written by the original author). See Toumanian’s letter here. «Հայաստանի լուսժողկոմը դեկրետ է հանել փոխել հայ լեզվի եղած ուղղագրությունը և ընդունելու Մ.Աբեղյանի առաջարկածը: Ես որպես հայ գրող և գրողների միության նախագահ՝գալիս եմ հայտնելու իմ զարմանքը և բողոքելու էն վարմունքի դեմ, որ ունեցել է Հայաստանի լուգժողկոմը էս կարևոր խդրում: Պ.Մ.Աբեղյանը մի առաջարկ է արել և դրել հրապարակ: Շատ լավ, բայց Հայաստանի լուսժողկոմը որտեղի՞ց է իմացել, թե պ.Մ.Աբեղյանը և ինքը՝ լուսժողկոմն էլ նրա հետ նիասին անսխալական են, որ առանց քննության ենթարկելու առաջարկը, հրամանագրում է ընդունել և միայն դրանով գրել ու տպագրել: Եվ ի՞նչ կարծիք ունի լուսժողկոմը հայ գրողների, հայ բանաստեղծների, մանկավաժների ու հրապարակախոսների վրա: Նա կարծում է, թե հայոց լէզվի խնդիրներում կարելի է նրանց արհամարհել և միայն հրամանագրել: Ճշմարիտ, որ զարմանալի է: Պ.Աբեղյխնի առաջարկը ընդունելի է, թե չե, սա դեռ քննելիք խնդիր է, հետեվաբար լուսժողկոմին մնում է ուղղել իր արած սխալը, ետ վերցնել իր կարգադրությունը, խնդիրը համարել բաց և դնել քննության»(Հ.Թումանյան,Երկ.ժող.,հ.6,էջ 158): Ամեն ինչ ասված է մի մարդու (Մ.Աբեղյանի) ուղղագրական կարծիքը հրամանով փաթաթվել է հայոց լեզվի, ուստի հայ ժողովրդի վզին, պետք է չեղյալ հայտարարել այդ հրամանը և առաջարկված կարծիքը, նաև այլ կարծիքներ դնել քննության: եվ սա է մեր ուղղագրական հիմնահարցը ...: Դուք համաձայն եք Մ.Աբեղյանի ուղղագրական կարծիքին, պաշպանեցեք քննարկման ժամանակ, ավելի շատ են հակառակ կարծիք ունեցողները, նրանց էլ լսեք: Բայց նախ կարծիքներից մեկը՝ Մ.Ապեղյանինը պարտադրող հրամանը պետք է չեղյալ հայտարարել, վերականգնել նախքան 1922 թ. մարտի 4-ի եղած ուղղագրական վիճակը, ապա կազմակերպել քըննարկում: Նոր ուղղագրության դեմ հայ մյուս մտավորականների հայտնված կարծիքներից հիշենք նաև Ա.Իսահակյանինը: 1924 թ. Վենետիկից Մ.Սարյանին հղած իր հայտնի նամակում նա գրել է.«Ամեն բան լավ է գնում Հայաստանում (Երևանից եկած թերթերը կարդում եմ ), միայն մի բան է գեշ՝ ուղղագրությունը, աշխատեցեք փոխել: Մ.Աբեղյանի նոր-դարական փտած գլխից ի՞նչ ուղիղ բան կարելի էր սպասել»: Թերևս, արժե նաև հիշեցնել, որ նույն ժամանակ Ե.Օտյանը 1922-ի ուղղագրական փոփոխությունը համարեց քարուքանդիչ Փանջունու աղետալի գործերից մեկը: Հարգարժան Պ.Շարաբխանյանը « Վերականգնենք մաշտոցյան դասական ուղղագրությունը» կարգախոսի և ուսանողության ու մտավորականությանը շրջաններում մեր ուղղագրական հիմնահարցի նկատմամբ ցուցբերվող հետաքրքրության կապակցությաբ գրում է «Հայ ժողովուրդը քիչ հոգսեր ուներ, այս մեկն էլ ավելացավ»: Ո՛չ, սիրելի բարեկամ, պետք է ճիշտն ասել, այդ հոգսը նոր չի ավելացել, այն ստեղծվել է 1922 թվականի մարտի 4-ին, երբ
-
Բազմաթիւ շարաններ: Արի գնանք սա տեղ http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18...;hl=orthography Եւ յետոյ սա տեղտեսնենք թէ այդ խրֆած “տոցենդը” ինչու Գալիֆորիա է ապրում, ոչ Գաւառում: Եւ, սա տեղ, http://hyeforum.com/index.php?showtopic=15...;hl=orthography տեսնենք ՏնտեսագէտEconomist ը ինչ կապ ունի լեզուգիդտանքի:
-
Is that the Aparan National Airline at the Tetujur International Airport? Am I in the doghouse again? http://www.studyzone.org/testprep/ela4/a/doghouse.gif
-
http://www.armenianow.com/?action=popupPho...p;BID=1245#none Thank you Yervant. I meant the Photo gallery.
-
My question was not political or cultural. It was linguistic. I don’t give a rat’s a how Serge spells his family name, or a MkrtIchian spells it Mkrtchian without the I., or a KhachatOUrian spells it as KhatchaTRYAN. My question was academic and linguistic. I was asking when why and how we lost the I and OU vowels. I was about to blame the Russian which I don’t know, but upon further mulling I came to the conclusion that it must be from Persian-Farsi, where in that stupid alphabet there are no vowels but diacritical marks which may be overlooked. See how it is written in Farsi, without the fat-ha, dammeh , kasra and other qaqa-pupu. Idiot Ahmadi, Ayatollah Khomeini! IDIOTS! Why do they still use a (koranic)script that is counter to their linguistic culture! Even that other idiot mustafa dumped it. Who assigned the Persians as Champions of Islam? Don’t tell me. It must have been the same who assigned us as the ONLY “Champions of Christianity”. Many of my (Christian)Catholic neighbors go to church three times a week, pray to Mary. If only I knew who that bloody “typhoid mary” was… http://en.wikipedia.org/wiki/Mary_Mallon I don’t. go to church three times a week, maybe once every three years. Do you? Օհաննէս, խնդրեմ մեզ ցոյց տուր թէ Պարսիկները եւ Արաբները գրեն այդ անունները առանց ձայնավորի: See that in the Farsi there are no vowels except for I/Y and the long A at the end. All the rest is left to the discretion of the reader. س ر ک س ی ا ن Ս ր կ ս յ Ան خ چ ت ر ی ا ن Խ չ տ ր յ Ա ն
-
I did not understand one word of what you said. No, no. I think I did. Who the hell are Gurjiev and "hadji"? Never mind. I think I know. He is my next door, overdosed with cannabis neighbor George, who wakes up before the rooster, crows and howls at the moon. Booga booga to you too!
