Jump to content

Arpa

Members
  • Posts

    9,923
  • Joined

  • Last visited

  • Days Won

    41

Everything posted by Arpa

  1. Excellent article Dyutazn. Yes, it is somewhat related to Mythology , but it is rather scientific. You may consider to repost it here as well. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=10...amp;hl=calendar PS. Please, if possible cite the site and the author as well. Thanks.
  2. Arpa

    Impressions Of The Day

    What a BORE!!!! Three and three quarters year campaign for a possible 4 year term? Tomorrow we will have (o) bamia and mcarna for dinner.
  3. Arpa

    Azat

    Mi kich araj sa Kartofil Gloukh@ Bourj Hammoudi vojov er groum, yev ayzhm, hankarts Moskvayi vojov. Happy Halloween to you too. Ddoum Gloukh! Pumpkin Head! BOOOOOO!!!! http://www.clevelandwomen.com/photos/basha...umpkin-head.jpg Not to confuse with our beloved Cheese Head Sip http://www.thumbtackpress.com/browse/images/bobdob0006.jpg
  4. Ayo, inchpes yes asi mer hayrenakitsnerin te inchpes hoghin mayrn eyin latsnum yerb kotrats apaki shisher@ gtsoum eyin voti tak kan te yerkou mat herou parki(bag) mej. Yev na, i mij oghiyi bazhakner pataskhanets te iranq piti maqren. Piti maqrel inch? Inchou aghtoghel skispits? Ayd yerkir@ vorin e patkanum, ayd yerkir@ mern e, rousin kam turkin chi patkanum al yevs. Inchou mayr@ q***el? Yerevani poghotsnerin agbbahavskoum@ aveli tank arzhe qan bolor yerkri tarekan budget @: Inchou spannoum en ayd kheghj, anmegh yev siroun anasounnerin? Vorn e aveli imastun? Yes, yerkar zhamanak anti-gun yev anti -hunting em yeghel, yev chem zghjum. Yerb ayd siroun trchunner@ mer kyanqin sparnaliq en dardzel? "shoot" them with a camera, not with a gun!
  5. Arpa

    Azat

    I zour es spasoum. Na "kartofili vodka" e ougharkelou kez. http://www.liquorsnob.com/pictures/cold-river-vodka-thumb.jpg Mer "garfild" @ khorkin sa e. Kardofil gloukh/Potato head; http://nutritionresearchcenter.org/healthnews/wp-content/uploads/2008/02/cs_mph.jpg http://fitsnews.files.wordpress.com/2007/03/mister-potato-head.jpg
  6. Crosspost. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18...mp;#entry251103 --- http://www.armeniabirding.info/ ==== Below the 5 endangered species listed in the article above. Note. A ??? mark after the English names indicates the picture is not exactly the bird mentioned but a close relative, as the exact pictures may not be available. http://www.armeniabirding.info/galry.html Կարմիր գրքում գրանցված 5 տեսակի թռչուններ` Red Book, Endangered. We also learn another word, որսագող, poacher. ==== քաջահավ, Glossy Ibis http://www.armeniabirding.info/n_pass/Glos...l/img_0273.html գանգրափետուր հավալուսն, Pelican (Dalmatian) http://www.armeniabirding.info/n_pass/Dalm...s/img_4925.html շչան բադ, Eurasian Wigeon (Duck) ? http://www.armeniabirding.info/n_pass/Tuft...a/IMG_0673.html կտցար կաչաղակ Eurasian Oystercatcher (Sandpiper) ? http://www.armeniabirding.info/n_pass/Comm...des/photo2.html ճչան կարապ: Whooper Swan ? http://www.armeniabirding.info/n_pass/Tund...s/IMG_0523.html
  7. Dear Mos, please allow mw to repost this article here as well so we can see what those birds are and what they look like. Thank you. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18513 ---- http://www.armeniabirding.info/
  8. That hppened when we forgot that we are desendents of drtad/trdat, and replaced it with "daniel" whoever the hell he may be. According to that "book of lies", "Dani-el" means "god (is my) judge". May god judge them to hell and off of our "vorks".! Why do we still name our children daniel, david, sara and elizabrth???!!! Isn't it time we start naming our children Ara, Aram, Aramazt, Vahag, Ani, Ahahit, Astghik, Nane, Trdat, and.... Tork? WTH do Lilith, Alla, Arkady, Sergey and Movses Sorry MosJan!, mean?
  9. Այո: Հիմա իմաստ է տրուել թէ ինչու նա քանիզըս յիշէ Զեյթունը : PS. I did not mention that I met some Danielians from Fresno who remebered their heritage to the Marash dynasty of "danilliler".
  10. (Միթէ կարող ենք սա շարանը փոխադրել մի այլ տեղ, քանի ես անձնապէս ալլէրժի ունեմ Genocide շարանի դէմ, կարծես այդ վերնագիրը մի շքանշան է մեր կրծքին): ==== Սիրելի Օհաննէս, մի ագամ եւս հոյակապ յղում: Երանի այդ լիներ մի բարի լուր….! Բայց, երբ բարի լուր է բղխել այդ քածորդիների աշխարհէն? Չեմ կարող գտնել թէ սա Տէր Նեսէսը ով է: Երեւի Հաճընցի է: Ի զուր իմ նախազգացումը թէ նա Մարաշցի լիներ , քանի Դանիէլեան ազգանունը հանրածանօթ է Մարաշում, նրանք երբեմն կոչուին “դանիլներ”, մեծ եւ փարթամ գերդաստան, որոնց հսկայ ապարանքը ապաստան էր դարձել մի շատ Մարաշցիներին այդ սոսկալի օրերին: Որտեղ է սովորել այսպիսի սքանչելի Հայերէն? Յիշեալ բոլոր Կիլիկեան հիւղ ու աւանները ծանօթ են ի բաց Էրզին: Որտեղ է? Տես թէ Տէր Նեսէսը գոծ ածի “ԵՂԵՌՆ” բարը նոյն իս այդ օրերին: Վերի Տէր Ներսէսի յոդուածը արժանի է զետեղել Գրականութեան Literature ի շարքին: Անբասիր գրական լեզու, հոյակապ պատկերալից ոճ, թէեւ խիստ իրաւապաշտ, սակայն նաեւ սքանչելի քնարերգականարձակ քերթուած: Այլ այն “ալլահին”՝ շանթերու արմատ՝ Յավելուլ զէնքերն ու զարդերն "մեհմետ"... Այլ, ո՛հ, ի՛նչ կըսեմ... շանթահարե՛ զիս, Աստուա՛ծ, խոկն հսկա, փշրե հյուլէիս՝ Որ ժպրհի ձըգտիլ, սուզիլ խորն երկնի, Ելնել աստղերու սանդուղքն անալի... ……. Այժմէն թո՛ղ անէծք մ'ըլլամ ու կողըդ խըրիմ, Թո՛ղ յորջորջեմ քեզ. "Աստուա՛ծ ոխերիմ": Եւ տակաւին կան որք խոստովանին թէ ալլահ ը եհովա ն եւ Աստուածը մի եւ նոյնն են: Բաղդատենք մեր Բարեացակամ, Սիրալիր, Մարդասէր Խաղաղամիտ, Ներող Աստուածը նրանց ատելալի, վրեժխնդիր, աններող եւ մարդատեաց ին:
  11. Arpa

    Send Some Money

    Just as I writing this, that the era of Panjunis was a thing of the past I remembered this thread. Farcical Factions/Parties http://hyeforum.com/index.php?showtopic=13...amp;hl=farcical And now we read about yet another Panjuni On Oct. 29, 2008 On the same day we read this slightly better piece of news whereby 4 Panjunis are uniting to form one bigger Panjuni. SEND SOME MORE MONEY
  12. Arpa

    Azat

    Ayo. Hishum em.
  13. Arpa

    Azat

    Չգիտեմ ով է Ջենիֆըր Լոպեզը/JayLo, եւ ոչ ալ փափագիմ: Ոչ, ոչ կարծեմ գիտեմ, միայն անունով: Ես տակաւին սիրահար եմ Ալլա ի եւ ներա նմանների թուշերին: Kleenex ի տուփը պիտի մօտս լինի ամէն անգամ: http://www.youtube.com/watch?v=5OZN8BJWzsc
  14. Arpa

    ALEPPO ՀԱԼԷՊ

    Du giteyir or bicycle acrobat clown Basil@ zartoughi/pervert/pedofile/tghayaser er?
  15. Arpa

    Azat

    Azat's cooking of what? You mean vinison roast as in Maral's sweet "deer" meat?
  16. With all due respects to Musurli and company. WHY THE HELL ARE THEY PLAYING OUD AND DUMBEK FURKISH MUSIC AS A THEME? Why did they not learn to play the saz, the tar, duduk or kamancha? Have they not heard of Sayat Nova, Komitas or Aram K? Qatsordi Diasporans. When will they forget that OUD and DUMBEK Ok, OK, I know. Maybe the oud was played by such furk-Armeninas like George Mkrtichin(rip) or Bilezik-ji-oghlu-ian, and the dumbek by Tom Boziikin on all them who cannot distinguish between Komitas and kemal.. What a blasphemy of Ganachian! And now, the all time favorite of Hagarag, Soud e Soud e. In all fairness. It is very well prepared video. The best part is where the narrator says Artsakh has anrea of 4500 sq. mi. which makes it almost half the size of Republic of Armenia.
  17. Arpa

    Send Some Money

    The above chapters don’t correspond to this http://www.stvartanbookstore.com/ProductImages/lg/705_lg.jpg I don’t have the original Armenian text, hence I will quote from; Translation by Jack Andreasian, where in Chapter IX we read, my favorite. In part.. The Saroukhan caricature pictures her, the Catholicos-ouhi with rouge on the cheeks and lipstick. --- “In the present circumstances Comrade Sarsapooni and I intend to direct our efforts toward that end, to arouse the Armenian women of Vasbourakan from her centuries- long slumber, stir some new life within her, move her onto the field of battle, to wage implacable war against the male class, to regain the rights she has been denied, at the price of blood, if need be, ‘The Emancipation of Women’, is the slogan of tomorrow’s struggle. Comrade Sarsapooni composed an approprate proclamation which was circulated throughout the city and the neighboring villages; ‘Armenian women of Vaspurakan. Awake from your centuries old slumber, rise and shatter the chains of bondage which have bent your backs and exhausted your spirits. Raise your yes and look upon you’re your sisters in America, England and France. See how they have asserted themselves with compelling demands for their rights. They are not content with words alone, they take action also, and use strong methods. Why must you remain so far behind/ Cn it be that, like the German, Austrian and Spanishwomen, you desire to wear the chins of slavery like ornaments around your neck and arms? The Armenian revolutionary shook all Russia, Persia and furkey, with the Armnian revolutionary woman standing by his side, a rifle on her shoulder, fighting for the freedom of her Russian and Persian sisters. Will she now, her arms folded, permit herself to be abused and oppressed by husband and broher, by father and grandfather? That would be a shame she could never erase from her soul. And he continued in this manner, concluding with the following program with minimum demands; a. Complete equality of rights and obligations of all men and women. b. Eligibility for Armenian women for all public offices. c. Equal rights over children. d. Unqualified rights of unmarried women to cultivate personal relationships, according to their heart’s desire, within the limits of propriety. e. Elimination of the subordinate status in marriage. f. Full rights to participate in public life as educators, lawyers, doctors, councilwomen, trustees, writers, officials and police officers. g. Full rights to careers in the church, opening the possibility of having women priests, women bishops, and women primates. Comrade Sarsapooni wanted to include the career as soldier to the general rights, but I prevailed on him to omit that, at least for the present. We must be careful to not frighten our reactionaries. The proclamation will be followed by a huge public meeting at the church.”
  18. Arpa

    Azat

    OK, OK, beside it being a generational gap, Dick Clark is 150 years old, twice . 3-4 times your age .
  19. Arpa

    Send Some Money

    ԺԲ. Սիրելի ընկերներ, Հաղթությո՜ւն, հաղթությո՜ւն: Վերջապես մեր կորովի գաղափարային ազնիվ պայքարը անպայման տարավ հաղթանակը, անկեղծ հեղափոխական սկզբունքը փրկվեցավ, թեև Ծապլվար կործանեցավ: Ափսո՜ս, ի՞նչ անել, կարելի չէ ձվածեղ եփել առանց հավկիթ կոտրելու, կ'ասե ֆրանսիական առածը: Ծապլվարի ավերակներուն վրա այժմ կը բարձրանա մաքուր իտեալական պայքարի հոյակապ հաղթակամարը: Դա մի շոշափելի արդյունք է մեզ համար: Ինչպես նախորդ նամակով ծանուցած էի՝ մեր վերջին ժողովը կայացավ մեր բոլոր մարտական գիտակից ուժերու ներկայության: Ընկեր Սեդո մի կրակոտ դասախոսությամբ առաջարկեց անմիջապես հարձակիլ Րես Սերգոյի տան վերա, և բռնի վերցնել հոն պահված դրամները, կեղտոտ պուրժուազիայի այդ անարգ զենքերը, զանոնք վերադարձնել իրենց օրինավոր տերերուն, բավարարություն տալով միանգամայն Քամրաշ գեղի քրդերու պահանջքին: Ընկեր Սեդոյեն ետք, ես խոսք առի և հարցը միմիայն սկզբունքային իմաստասիրական տեսակետեն քննելով, ցույց տվի թե որքան արդար և օրինավոր էր մեր ընկերոջ առաջարկը: Ժողովը միաձայնությամբ վճռեց հետևյալ օրն իսկ որոշումը դնել գործնական հողի վրա: Այսպես ուրեմն երկու օր առաջ, Սմենց Վարդան, Խև Ավո, Պայտար Մկո, Կոլոշենց Սեդո, ընկերուհի Սառա և ես գնացինք դիրք գրավելու Րես Սերգոյի բնակարանին շուրջը: Այդ վատ արարածը, նախապես իմանալով մեր դիտավորությունը, որ արդեն ծածկելու ջանք չէինք ըրած, քանի որ կը գործեինք հեղափոխական որոշ և լեգալ պայմաններու տակ, իր մոտ հավաքած էր Ծապլվարի բոլոր մութ ուժերը: Հազիվ թե մեր մարտական խումբը երևցավ բնակարանի շրջակայքը, ահա՜ տեսանք որ Րես Սերգո և Տեր Սահակ կու գային մեր մոտ: Իսկույն գուշակեցի թե մի հետին խաբեբայություն կ'ուզեր գործել ծեր աղվեսը, բայց բարեբախտաբար ինքնագիտակցությունը արդեն զարթնած էր Ծապլվարի մեջ. ընչազուրկ պրոլետարիատը չէր այն՝ ինչ որ էր բռնակալության խավար շրջաններուն և կեղեքիչ պուրժուազիան կարող չէր զայն խաբել իր նենգություններով: Րես Սերգո խոնարհ և կեղծավոր ձևերով բարևեց մեզ և աղաչեց որ գնանք իր տունը, փոխանակ դուրսը կենալու: Պատասխանեցի որ մենք եկած էինք իբրև անհաշտ թշնամի, հետևաբար բռնի պիտի մտնեինք իր բնակարանը: - Բայց ի՞նչ հարկ բռնի մտնելու, քանի որ դուռը բաց պիտի գտնեք, - ըսավ այդ ստրկամիտ սողունը: - Նույնիսկ եթե դուռը բաց գտնենք, նախ պիտի խորտակենք, հետո ներս մտնենք - գոչեցի վճռաբար, - այս է ներկա իրականության հրամայողական պահանջքը: Տեր Սահակ ինքն ալ միջամտեց և երկուքը միասին աղաչանքներով ու հազար երդումներով պնդեցին թե տանը մեջ ենթադրված դրամը գոյություն չուներ, թե այդ՝ Կոլոշենց Սեդոյի մի սուտ խոսքն էր որ անձնական հակառակության համար ստեղծած էր, թե իր մոտ եղած ամբողջ պատրաստի դրամը վեց ոսկի էր և թե ինք պատրաստ էր այդ գումարը անմիջապես մեզ հանձնելու, եթե ուզեինք: Պատասխանեցի թե հարցը գումարի քանակության վրա չէր, թե նույնիսկ եթե ո՛չ մի փող գտնվեր իր մոտ՝ մենք ամեն գնով պիտի հարձակեինք իր բնակարանի վրա, քանի որ այդ էր ժողովի որոշումը: Այս բանակցության միջոցին՝ Կոլոշենց Սեդո հանկարծ վերցուց իր հաստ գավազանը և ուժգին խփեց Սերգոյի գլխին: Գլուխը պատառվեց և արյունը սկսավ հոսիլ: Դա եղավ կռիվի ընդհանուր նշանը. Կռվեցե՛ք տղերք, կռվեցե՛ք քաջ-քաջ, Անվեհեր կանգնած թշնամու առաջ... սկսավ երգել Խև Ավո: Ու ահա մեկեն Սերգոյի տնեն դուրս խուժեցին տղաքն ու փեսաները, բիրերով զինված, նաև Սըհո Ջան, Փրենց Հարո ու իր փեսան և ուրիշ հետադիմական տարրեր: Պայքարը ստացավ սոսկալի երևույթ. կռվողներու կատաղությունը մեկ կողմե, կիներու և մանուկներու վայնասունը մյուս կողմե, մի աննկարագրելի տեսարան կը պարզեին: Մեր տղերքը աննման քաջություն ցույց կուտային և անշուշտ վերջնական հաղթանակը կը մնար մեզ, երբ լսվեց կիներու մի ահաբեկ աղաղակ. - Քրդերը կու գան... Եվ ահա՜ նշմարեցի տասնևհինգի չափ զինյալ ձիավորներ, որոնց մեջ կ'երևային Քոմրաշ գյուղի Կարլ Մարքս կլուբի մեկ քանի անդամները, իրենց նախագահին ղեկավարության տակ: Մի ուժգին հրացանաձգություն լսվեց. Րես Սերգո վատաբար փռվեցավ գետին. մեր քաջ ընկեր Ավո ևս առյուծի պես ընկավ: Երկուքն ալ մեռած էին: Մոմենտը կրիտիկական էր. ես շտապեցի դեպի եկեղեցի, մտա ներս, դիմեցի դեպի խորանը, որու ետև գտա մի ինչ-որ նկուղ. վերցրի կափարիչը և ծածկվեցա հոն կափարիչը վերստին գոցելով: Քսանչորս ժամ մնացի այդտեղ. անախորժ դրության մեջ: Երբ ամեն աղմուկ դադրեցավ և վստահ եղա թե Քոմրաշի քրդերը մեկնած էին դուրս ելա թաքստոցեն: Եկեղեցին ամբողջ թալանված էր, թալանված էր և Ծապլվար, Րես Սերգոյի, Սըհո Ջանի, Կոլոշենց Սեդոյի, Տեր Սահակի, Սմենց Վարդանի, վերջապես բոլոր աչքի ընկնող տուները կ'այրեին տակավին, այրած էր և նորաշեն դպրոցը: Տեսա Տեր Սահակի, Սեդոյի, Վարդանի և ուրիշներու դիակները, որոնք իրենց արյունով գետինը կը ներկեին: Գյուղին մեջ չկար ո՛չ մեկ շունչ. ողջ մնացողները խույս տվեր էին մոտակա գյուղերը: Ավերակ և ամայություն կը տիրեր ամեն կողմ: Տեսարանը ցնցող և տպավորիչ էր: Պաշտոնս ավարտած համարելով որոշեցի անմիջապես հեռանալ գյուղեն: Ափսո՜ս որ փոխադրության միջոցներ չկային և ստիպվեցա ոտքով գնալ: Բարեբախտաբար մի քանի ժամ քալելե ետքը դաշտի մը մեջ նշմարեցի Րես Սերգոյի էշը, որ կ'արածեր: Փութացի իր մոտ, հեծա վրան և այսպես հասա Մաշկերտ գյուղը, ուրկե կը գրեմ այս նամակը: Այսպես ուրեմն գաղափարային ազնիվ կռիվը տվավ իր անդրանիկ զոհերը, արյունը հոսեց և ոռոգեց դասակարգային պայքարի դաշտերը, որոնք իհարկե պիտի արգասավորվին ու պիտի տան իրենց արդյունքը: Մենք կատարեցինք մեր պարտականությունը և այժմ խղճի հանդարտությամբ կը սպասենք քաղելու մեր ջանքերու պտուղը: Առ այժմ մտադիր եմ մնալ Մաշկերտ: Գյուղը ավելի բազմամարդ է, քան Ծապլվար: Գործունեության մի նոր դաշտ կա հոս, նո՛ր փրոփականտ, նո՜ր կազմակերպություն, նո՜ր պայքար, նո՜ր արդյունք: Երևույթները մխիթարական ու քաջալերիչ են: Պետք չէ վհատիլ և պետք է պատրաստել կռվի նոր ասպարեզ: Փող ուղարկեցե՜ք իմ նոր հասցեին:
  20. Arpa

    Send Some Money

    ԺԱ. Ծապլվար, 19 փետրվար, 1909 Սիրելի ընկերներ, Գաղափարային պայքարը հասած է իր ծայրագույն աստիճանին: Ծապլվարը կը վերածնի և ազատ ու անկաշկանդ մտքերն իրենց տիրապետությունը կը տարածեն կործանված խավար ուժերու ավերակին վրա: Մի պատահական դեպք, որ թեև չուներ սկզբունքային հանգամանք, վերջնականապես բնորոշեց Ծապլվարի հեղափոխական և հետադիմական տարրերու միմյանց հանդեպ ունեցած դիրքը: Դիմակները պատառվեցան և պուրժուազիայի և կղերականության ներկայացուցիչները դուրս տվին իրենց հոգիի ամբողջ սևությունը: Դա մի մխիթարական երևույթ է: Ահա՜ իրողությունն իր բովանդակ մերկության մեջ: ՄԻ շաբաթ առաջ Սմենց Վարդան կը փախցնե Սըհո Ջանի հարսներեն մին՝ Նազլուն և կը տանի իր մոտ, իհարկե հարսի հավանությամբը: Այդ ազատ կամքով ազատ պայմաններու տակ, ազատ համոզումով կատարված արարքր մի անհնարին հուզմունք հառաջ կը բերե Ծապլվարի ստրկամիտ դասակարգերուն մեջ: Նազլուի ամուսինը, մի կեխտոտ պուրժուա, իր կուսակիցներու հետ վատաբար կը հարձակի Վարդանի տան վրա և կ'ուզե բռնի ետ առնել իր կինը: Թեև Սմենց Վարդան ո՛չ կուսակցական հանգամանքով առևանգած էր Նազլուն՝ այսու հանդերձ մենք չէինք կրնար պարզ հանդիսատես մնալ, մանավանդ որ խնդիրը ուներ իր ընկերային-բարոյական կողմը, որը հարկ է երևան հանել: Ես, Խև Ավո, ընկերուհի Սառա, Կարո, Կոլոշենց Սեդո և Պայտար Մկո փութացինք մեր ընկերոջ պաշտպանության: Տեղի ունեցավ կատաղի կռիվ, բայց Նազլուն մնաց մեր տանը: Անմիջապես կազմեցի ընկերական ատյան և հարցը դրի սեղանի վրա, քննելու համար անոր միայն ընկերային-իմաստասիրական հանգամանքները: Հրավիրվեցան ներկա լինելու նաև Տեր Սահակ քահանան, Նազլուի ամուսին՝ Խեչո և ուրիշներ: Ահա ընկերային ատյանի որոշումը, որ թռուցիկի ձևով հաղորդվեցավ Ծապլվարի հայության: "Նկատելով որ պուրժուազիական ներկա ընտանեկան կազմությունը հիմնված է հնադարյան բռնակալ հիմքերու վրա, Նկատելով որ կնոջ միմիայն իր ամուսնուն պատկանիլը սեփականատիրական սխալ սկզբունքեն բխած է, Նկատելով որ նախնական ընկերություններու մեջ կինը առհասարակ բոլոր համայնքին կը պատկաներ, առանց որոշ ամուսնու, Նկատելով որ ընտանիքի քրիստոնեական կազմակերպությունը կարող չէ հաշտ գնալ դարուս ոգիին հետ, Նկատելով որ կինը իր մարմնույն բացարձակ տերն է և անոր գործածության ազատ տնօրինուհին, Նկատելով որ Նազլու ազատ կամքով թողած է Խեչոն և միացած Սմենց Վարդանի հետ, Ընկերային ատյանը կը որոշե նախ՝ շնորհավորել ընկերուհի Նազլուն և ընկեր Վարդանը իրենց աննախապաշար ու ազատամիտ համոզմունքներուն համար, երկրորդ՝ կ'որոշե Նազլուի ու Վարդանի միությունը օրինավոր ճանչնալ, երրորդ՝ կը դատապարտե Խեչոն իր բռնավորական արարքներու համար. չորրորդ՝ կը հրավիրե Ծապլվարի գիտակից հայուհիները ընկերուհի Նազլուի ձերբազատական օրինակին: Կեցցե՜ ազատ սերը, Կեցցե՜ ազատ միությունը, Անկցի՜ ամուսնական ստրկությունը, Անկցի՜ն ամուսնական շղթաները, Կեցցե՜ն գիտակից շարքերը": Հակառակ ընկերական ատյանի այս արդար ու հաշտարար կարգադրության, Ծապլվարի մութ ուժերը չուզեցին կատարված իրողության առջև խոնարհիլ և նույնիսկ վատաբար դիմում ըրին Արաբկիրի առաջնորդարանին, որպեսզի բռնի հափշտակեն Նազլուն իր օրինավոր ընկերակցին քովեն և հանձնեն ապօրեն էրկանը ձեռք: Սպասելով Առաջնորդարանի կողմե ղրկվելիք քննիչներուն՝ առ այժմ Ծապլվարի մութ ուժերուն և գիտակից տարրերուն միջև բախումները համարյա ամենօրյա դարձած են: Ընկերային այս կենսական հարցի շուրջ մղված բուռն պայքարը, որմե անշուշտ պիտի ծնի պուրժուազիական քայքայված ընկերության վերջնական քանդումը, մի շատ մխիթարական և քաջալերիչ երևույթ է և ցույց կու տա մեր անխոջ ջանքերուն անտեղիտալի արդյունքները: Ափսո՜ս որ, մյուս կողմե, Քոմրաշ գյուղի մեր քուրտ եղբայրները հետզհետե սպառնական կը դառնան: Իրենց քառասուն ոսկիի պահանջքին պայմանաժամը արդեն վաղուց լրացավ. մի նոր պայմանաժամ տվին զեղչելով նաև իրենց պահանջքը երեսուն ոսկիի: Բայց անկարելի պիտի ըլլա ոևէ գումար հավաքել, որովհետև ամբողջ Ծապլվար լարված դրության մեջ է և անկարելի է ընդդիմամարտ տարրերու միջև համաձայնություն կայացնել: Կոլոշենց Սեդո կը պնդե թե Րես Սերգոյի տունը պահված կա պատրաստ դրամ և թե հարկ է բռնի վերցնել այդ գումարը կեղտոտ արարածի քովեն, փրկելու համար գյուղը՝ սպառնացող վտանգեն: Իհարկե Սեդոյի առաջարկը ունի լուրջ հիմք և կ'արժե նկատողության առնել. Խև Ավո բացարձակապես համամիտ է Րես Սերգոյի տունը թալանի տալու և հոն պահված դրամները գրավելու մասին: Խնդիրը սկզբունքային տեսակետով կարելի է խիստ օրինավոր համարել, իբրև մի էքսփրոփրիացիայի ակտ, ընդհանուրի փրկության հրամայողական պահանջեն բխած: Այս երեկո մեր ընդհանուր գումարման մեջ կը ծեծվի այդ հարցը և կը տրվին վճռական որոշումները: Ճգնաժամային րոպեներուն՝ պետք է ցույց տալ որոշ կամք, ազդու գործունեություն: Acta, non verba, այս պետք է լինի մեր նշանաբանը: Մի վերջին բառ. Փող ուղարկեցե՜ք:
  21. Arpa

    Send Some Money

    Ժ. Ծապլվար, 3 փետրվար, 1909 Սիրելի ընկերներ, Ռեաքցիան կրկին գլուխ բարձրացուց Ծապլվարի մեջ: Մեր ազնիվ գաղափարային ծեծին որուն ենթարկվեցան երկու հայտնի դավաճաններ՝ Րես Սերգո և Սըհո Ջան, ինչպես պատմեցի հաջորդ նամակով, մութ ուժերը պատասխանեցին վատաբար հարձակելով ընկեր Ավոյի և ընկեր Վարդանի վերա: Համիտաբար այդ մարդակերպ հրեշները գազանային կատաղությամբ՝ եկեղեցու բակը՝ կը փորձեն ապտակել մեր ընկերները, ի ներկայության Տեր Սահակի որ կեղծավորաբար կը միջամտե կռիվին առաջքը առնելու համար: Այդ վայրագ դավաճանությունը ի հարկե խորին ցասում հառաջ բերավ առ հասարակ մեր բոլոր գիտակից շարքերուն մեջ: Նույն իսկ ժողովրդի չեզոք ու լուսամիտ տարրը խստիվ բողոքեց այդ ստոր արարքի դեմ. օրինակ՝ Կոլոշենց Սեդո, որ մի ազնվական և բավականաչափ զարգացյալ անձնավորություն, դեպքի երեկոյին եկավ ինձ մոտ և ցավ հայտնեց պատահած իրականության մասին և ամբաստանեց Րես Սերգոն իբրև դրդիչ և կազմակերպիչ այդ վատ դավադրության, թեև դեպքը պատահած ժամանակ այդ կեղտոտ պուրժուան մի քանի օրե ի վեր բացակա էր Ծապլվարեն: Ի հարկե կռահեցի թե Կոլոշենց Սեդո ուներ հետին մտքեր, թե նա թաքուն հակառակորդն էր Րես Սերգոյի, թե կ'ուզեր անոր դիրքը գրավել գյուղին մեջ և թե կը հուսար իր նպատակին հասնիլ դիմելով մեր աջակցության: Այդ ամենը ինձ ծանոթ էր. բայց և այնպես չէի կրնար մերժել իր անկեղծ զգացումները, մանավանդ որ Սեդոյի միջոցով մենք մեր ափի մեջ կ'առնեինք նաև գործավորական դասակարգը, որ մինչև հիմա ցուրտ վերաբերում ունեցած է մեզի հանդեպ, քանզի պայտար Մկո փեսան է Կոլշենց Սեդոյի: Ուստի, ի նկատ առնելով մեր գործունեության նկատմամբ արտահայտված անկեղծ համակրությունը, և բանվորական դասակարգի շահերը, և մանավանդ կուսակցության շահերը, ամենաջերմ վերաբերում ունեցա Սեդոյի հանդեպ: Առ այժմ միասին կազմեցինք ո՛չ կուսակցական չեզոք հողի վրա մի լիկա, որ նպատակ ունի ամեն գնով պայքար մղել Րես Սերգոյի և իր քլիքի դեմ: Դա մի աչքի ընկնող հաղթանակ էր մեզի համար; Կարելի է ըսել որ ներկայիս Ծապլվար բաժնված է երկու հավասար ուժով թշնամի որոշ բանակներու: Մեկ կողմե կան գիտակից տարրերն իրենց դասակարգային որոշ բաժանմունքներով, իրենց ինքնահատուկ պահանջմունքներով աշխարհահայացքով ու ծրագրով. մյուս կողմը կան անգիտակից մասսաները, կեղեքիչ տարրերը, սև ուժերը, վերջապես ամբողջ ռեաքցիան: Եվ խորհի՜լ, թե վեց ամիս առաջ Ծապլվարի մեջ գոյություն չունեին ո՛չ պուրժուազիա, ո՛չ ագրարային քափիթալիզմ, ո՛չ հողային բանվորականություն, ո՛չ գործավորական դասակարգ, ո՛չ պրոլետարիատ, ո՛չ գիտակից մտավորականություն, ո՛չ ռեաքցիա, ո՛չ կղերական մութ ուժեր, վերջապես ոչինչ: Ու այդ տգետ ու տխմար գյուղացիները մեղապարտ հանդարտությամբ միասին կ'ապրին, առանց նշմարելու զիրենք բաժնող անանցանելի խրամատները, իրենց ընդդիմամարտ շահերը և ամեն գնով պայքար մղելու հրամայողական պահանջը: Չէ՛ կարելի ըսել թե Փանջունի Ծապլվարի մեջ պարապ անցուց ժամանակը: Բայց ափսո՛ս, մինչդեռ հոս դրությունը կը լավանա, Քոմրաշ գյուղի մեր քուրդ եղբայրներեն վրդովեցուցիչ նորություններ կը հասնին: Կարլ Մարքս կլուբի քարտուղարը, որ ինչպես գիտեք, ձերբակալվելով Արաբկիր տարված էր, հոն դատաստանի ենթարկված է իբրև նախկին դատապարտյալ կրած է ծանր պատիժ, ընդունելով երկու տարվան բանտարկություն: Դպրոցի մեջեն արձակած հրացանի հարվածները շատ ծանրացուցած են իր հանցանքը: Երբ դատապարտության լուրը կը հասնի Քոմրաշ գյուղը, մեր քուրդ եղբայրները բնականաբար սաստիկ կը հուզվին, որովհետև Հասո կը վայելե մեծ ժողովրդականություն: Քրդերը բացե ի բաց կ'ամբաստանեն մեզ՝ իբրև պատճառ Հասոյի բանտարկության: Քելեշ Մրկո, որ մոտիկ ազգականություն ունի Կարլ Մարքս կլուբի քարտուղարին հետ, երեկ եկավ ինձ մոտ և ըսավ թե դրությունը շատ վատ հանգամանք ստացած է գյուղին մեջ, թե քրդերը կ'ուզին հարձակիլ Ծապլվարի վերա և գյուղը ավարի տալ իրենց բանտարկյալ ընկերոջ վրեժը լուծելու համար, թե ինք առ այժմ արգիլած է հարձակումը, խոստանալով որ գա մեր քով և հաշտարար եղանակով կարգադրե խնդիրը Քելեշ Մրկո, իբրև հաշտարար միջոց, կ'առաջարկե որ Ծապլվարցիք քառսուն ոսկի վճարեն քոմրաշցի քրդերուն, հակառակ պարագային ինք անկարող պիտի ըլլա զսպել գյուղացիներու վրեժխնդրությունը: Պատասխանեցի թե գործին ամբողջ պատասխանատվությունը կը ծանրանար Րես Սերգոյի վերա, թե հարկ էր դիմել անոր և ի հարկին ամեն գնով պահանջել իրենց իրավունքը: Քելեշ Մրկո գնաց այդ կեղտոտ արարածի մոտ, որ նախ վատաբար մեզ մատնած է՝ ըսելով որ մենք ենք Հասոն դպրոց հրավիրողը, և հետո հայտարարած է որ անկարելի է գյուղին մեջ քառասուն ոսկի հավաքել: Քելեշ Մրկո մի շաբաթ պայմանաժամ տալով մեկնեցավ լարված դրության տակ: Տեսնենք բանից ի՞նչ դուրս կը գա: Մինչև այսօր ուշադրություն չդարձրիք դրամական հարցի մասին, և ես վերջապես ստիպվեցա դիմել Կոլոշենց Սեդոյի և մի քիչ փող վերցնել կուսակցության անունով: Ներկա ճգնաժամային րոպեներուն փողի պակասությունը կը վնասե ամբողջ կազմակերպական գործին:
  22. Arpa

    Send Some Money

    Թ. Ծապլվար, 4 հունվար, 1909 Սիրելի ընկերներ, Դրությունը վատացավ, խիստ վատացավ և չգիտեմ թե ի՞նչ դուրս պիտի գա վերջ ի վերջո: Իիչպես նախորդ գրությամբս ծանուցած էի, Ծապլվարի պուրժուազիական դասակարգի կեղտոտ ներկայացուցիչները Րես Սերգո, Սըհո Ջան և Փրենց Հարո, մեր ազնիվ գաղափարին պայքարին պատասխանեցին իրենց սովորական զենքերովը. մատնությամբ և դավաճանությամբ: Տխո՜ւր երևույթ: Երբ երկու ոստիկաններն ու հիսնապետը հասան Ծապլվար, Րես Սերգո և իր խաֆիե ընկերները ցույց տվին այն շենքը որուն մեջ մենք շաբաթներե ի վեր ամրացած էինք: Դա մի երկրորդ մատնություն էր այդ ստոր արարածներու կողմե: Մենք ի հարկե ընդդիմություն ցույց չտվինք մեր թուրք եղբայրներուն, սիրալիր կերպով ընդունեցինք զիրենք ու անմիջապես դուրս ելանք դպրոցեն ու վերադարձանք մեր տուները: Եվ սակայն պատահեցավ մի շատ անախորժ դեպք որ մենք չէիք նախատեսեր: Հիսնապետը և ոստիկանները ձերբակալեցին ու միասին տարին Քոմրաշ գյուղի Կարլ Մարքս կլուբի քարտուղար ընկեր Հասոն իբրև վաղեմի չարագործ: Ի զո՜ւր բացատրեցի հիսնապետին որ նա գաղափարային պայքար կը մղեր մեզի հետ, թե Քոմրաշ գյուղի կողմե մի պատգամավոր ներկայացուցիչ էր և թե ատոր համար իր անձը պետք է նվիրական համարվեր: - Ինք քուրտ, դուք հայ, ձեր գործերուն ինչո՞ւ կը խառնվի, դպրոցը ո՞ւր՝ Հասոն ո՞ւր. նա մի պարզ ավազակ է, - կ'ըսեր հիսնապետը: Պատասխանեցի իրեն թե էքսփրոփրիացիայի մասին չէի գիտեր ընկեր Հասոյի որոշ հայեցակետը, բայց թե նա քուրտ լինելով իրավունք չուներ միջամտելու հայերու գործին՝ դա մի անընդունելի գաղափար էր: Բացատրեցի իրեն թե Վասիլի Գոլուբևի տեսությունը ցեղայի զանազանություններու արվեստական բաժանություններու մասին և ցույց տվի թե մարդկային ընկերությունը ո՛չ թե զանազան ազգություններու կը բաժնվի՝ այլ որոշ դասակրգերու, և թե այս տեսությունը ընկեր Հասո, իբրև պրոլետարիատ, կը նույնանար Խև Ավոյի և Սմենց Վարդանի հետ: Բոլոր այս փաստացի ապցույցներն անօգուտ եղան և Հասո տարվեցավ Արաբկիր, ուր բանտարկված կը մնա: Հազիվ թե հիսնապետն ու երկու ոստիկաններն իրենց կալանավորի հետ հեռացան Ծապլվարեն, մի ցնցող թռուցիկ բաժնել տվի գյուղին մեջ: Ահավասիկ նրա բովանդակությունը, որն ունի պատմական որոշ նշանակություն: "Գիտակից ժողովուրդ, Ահա՜ ճանաչիր քո բարեկամներն ու քո թշնամիները, ահա՜ տեսար թե գաղափարային ազնիվ հողի վրա դրված մեր պայքարին ի՜նչ վատությամբ պատասխանեցին քո հակառակորդները: Երբ քո աննկուն կամքդ չթեքվեցավ այդ կեղտոտ դասակարգի պիղծ գարշապարին ներքև, նոքա չվարանեցան դիմելու իրենց սովորական ու սիրելի միջոցներուն՝ մատնության և դավաճանեցավ: Այո՛, այդ համիտապարո հայակեր մութ հոգիները կառավարության դուռն ափ առին, ոստիկանական ուժին դիմեցին վատաբար: Այդ գարշելի արարքով նոքա իրենց մահվան դատակնիքը ստորագրեցին: Առջի օրվընե ի վեր այլևս մեռած է Ծապլվաի մեջ պուրժուզիական մատնիչ ու դավաճան դասակարգը, մեռած է և մութ ուժերի ներկայացուցիչ կղերականությունը, մեռած է և ագրարային քափիթալիզմի կեղեքիչ դասակարգը, մեռած է և գյուղային ազնվականության ամբարտավան տարրը, և այդ դիակույտին վրա կը բարձրանա Ծապլվարի գիտակից պրոլետարիատը: Բայց, գիտակի՜ց ժողովուրդ, մի՞թե թույլ պիտի տաս, որ այս մեռյալներն իրենց եղեռնագործ դավաճանության մեջ անպատիժ մնան, միթե չպիտի վերակենդանացնես զանոնք որպեսզի քո ձեռքովը իրենց պատիժը տաս: Մենք մեր կեղտոտ ու դավաճան հակառակորդներուն պես փրովոքացիաներու չենք դիմեր, մենք այդ վատերուն պես եղբայրասպան կռիվներու չենք մղեր Ծապլվարի տգետ ու անգիտակից մասսաները, բայց կ'ըսենք մեր գիտակից շարքերուն. - Դավաճանություն և մատնություն գործվեցավ Ծապլվարի մեջ, դավաճաններն ու մատնիչները օր ցերեկով, հայտնի համարձակ կը պտտին, գիտակից ժողովուրդը կը ճանչնա զանոնք, մենք ոևէ խրատ կամ խորհուրդ չենք տար, բայց նա իբրև գիտակից ու խորհող ուժ՝ իր պարտականությունը կ'ըմբռնե և զայն կը գործադրե. նա բռնակալության ահավոր շրջաններուն իսկ գիտցավ թե ի՞նչ է մատնիչ դավաճաններու պատիժը և ըստ այնմ պատժեց զանոնք. այժմ որ անոր գիտակցությունն ավելի ևս զարթած է՝ մի՞թե կարելի է որ ընկրկի, դա վատություն և ստորություն կը լինի. Մենք շատ հարգանք ունինք դեպի ժողովրդի ինքնագիտակցությունը, ուստի մեզ չենք ներեր որևէ կերպով անոր թելադրել իր պարտականությունը. մենք կը գոհանանք գոչելով. Անկցի՜ն վատերը, անկցի՜ն մատնիչները, անկցի՜ն դավաճանները, կեցցե՜ Ծապլվարի գիտակից երիտասարդությունը": Այս թռուցիկը բաժնվելեն մեկ քանի օր հետո Խև Ավո կալին մեջ հանդիպելով Րես Սերգոյի՝ կը հարձակի այդ վատի վրա և բահով մի լավ ծեծ կը քաշե, նույն երեկոյին Սմենց Վարդան փառավոր կերպով կը ծեծե Սըհո Ջանը: Ահա՜ թե ինչ անակնկալ արդյունք տվավ այդ վատ ու ցած արարածներու մութ գործունեությունը: Այժմ կացությունը լարված է Ծապլվարի մեջ: Քոմրաշեն ևս ծանր լուրեր կը հասնին: Հասոյի բանտարկությունը գրգռած է ամբողջ գյուղը Ծապլվարի դեմ: Շնորհակալություն իմ համեստ գործունեության մասին ձեր շռայլած գովեստներուն համար. իցի՜վ թե անոր տեղ մի քիչ փող ուղարկեիք: Բարոյական քաջալերանքը բավարարություն չէ կարող տալ ֆիզիքական կարիքներու. դա մի տեխնիկական ճշմարտություն է:
  23. Arpa

    Send Some Money

    Ը. Ծապլվար, 24 դեկտեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Վերջապես հեղափոխական գործունեությունը Ծապլվարի մեջ իր սուր հանգամանքը ստացավ: Այն կեղծ ու խաբեական կապերն որոնցմով մինչև այսօր պրոլետարիատ դասակարգերը միացած էին պուրժուազիական, կղերական և ագրարային ազնվականության կեղեքիչ տարրերու հետ, խզվեցան, ջախջախվեցան. ինքնագիտակցությունը զարթնեց գյուղացիական մասսաներու մեջ, ստեղծվեցան որոշ հոսանքներ և կազմվեցան իրարու անհաշտ այն թշնամի տարրերն որոնց անողոք ու կատաղի պայքարեն մի լավ բան դուրս պիտի գա անպայման: Բայց հարկ է պատմել իրողություններն իրենց ժամանակագրական կարգով: Րես Սերգոյի հաշտարար միջամտության անհաջող փորձին հետևյալ օրն իսկ մեր մոտ եկավ Տեր Սահակ և կրկնեց, գրեթե բառ առ բառ, իր դասակից կեղտոտ պուրժուայի խոսքերը, ըսելով որ իրենք պատրաստ էին ամեն գոհացում տալ մեզի որպեսզի վերջ գտներ Ծապլվարի մեջ գաղափարային հեղափոխական ազնիվ պայքարը, որուն "անխորհուրդ իրարանցում" անունը կու տար միջնադարյան ճիզվիթականության այդ սևհոգի ներկայացուցիչը: Հարկ եղավ բացատրել իրեն թե՝ հեղափոխությունը չի կրնար ընդունիլ երբեք կղերականության կողմե տրված խրատները, թե պայքարը սկսած է և կարլի չէ կասեցնել անոր հառաջխաղացությունը: - Բայց ի՞նչ է ձեր նպատակը, - պնդեց այդ խավարամիտ տերտերը: Իբր թե հեղափոխական ազնիվ պայքար մղելու համար անհրաժեշտ ըլլար նպատակ մը ունենալ և թե անկեղծ ու անձնվեր հեղափոխականի մը համար պայքարն արդեն նպատակ մը եղած չըլլար: Այդ ապականված ու այլասերած էություններուն համար, որոնց ամեն մը քայլը մի շահամոլական նպատակ ունի, կարելի չէ ըմբռնել թե մի մարդ կարող է մի ոևէ գործունեություն ցույց տալ առանց նրա ծայրը անպատճառ մի օգտակարություն լինելու: Անշուշտ Տեր Սահակի նման հետադիմական ուղեղները չեն, որ պիտի կրնան հասկնալ "պայքարը պայքարի համար" իմաստասիրական սկզբունքը, ուստի լավագույն համարեցի չպատասխանել: Բայց Խև Ավո, որ ներկա էր և որուն հեղափոխական դաստիարակությունը տարօրինակ զարգացումի կը հասնի հետզհետե, Տեր Սահակի այդ բրովոքացիան չկարողացավ համբերել և նրա խալփախը քաշեց, դուրս շպրտեց պատուհանեն, ըսելով. - Ահա՛ մեր նպատակը: Խև Ավոյի այդ արարքը և կարճ խոսքը, ինչպես կը տեսնեք, իրենց մեջ կը խտացնեն մեր ամբողջ հեղափոխական գործունեության փսիխոլոգիան: Տգետ տերտերն իհարկե չհասկցավ այս ձևով իրեն տրված պատասխանին հոգեբանական բարձրությունն և նույնիսկ համարձակվեցավ բողոքելու: Անմիջապես փաստացի կերպով ցույց տվի իրեն թե՝ բրովոքացիան իր կողմե եղած էր, թե՝ ինքն էր նախահարձակը և ընկեր Ավոյի արարքը մի օրինավոր անձնապաշտպանություն էր պարզապես: Քահանան ոտքի ելավ մեկնելու համար: Այն ատեն, մեր նախորոք տված որոշումի համեմատ, Սմենց Վարդան, Հասո և Խև Ավո հարձակվեցան Տեր Սահակի վրա, ձեռներն ու ոտքերը կապեցին և այսպես հանկարծական հարձակումեն սարսափած՝ Տեր Սահակ մարեցավ: Անմիջապես Ծապլվարի հայ կանանց ԱՆՁՆՎԵՐ խմբի նախագահ ընկերուհի Սառա փութաց տերտերի մոտ և պետք եղած խնամքները տվավ: Քիչ հետո Տեր Սահակ սթափեցավ և երբ իր հանդարտությունը գտավ, բացատրեցի իրեն թե՝ իր կյանքին մասին մի ոևէ վտանգ չի սպառնար, թե ինք մեր մոտ կալանավոր պիտի մնար մինչև պայքարի վերջնական ելքը: Մի քանի ժամ հետո, գյուղացիք տեսնելով որ իրենց տերտերը դուրս չի գար, մյուս կողմե նշմարելով որ իր խալփախը դուրս ձգված է՝ հավաքվեցան դպրոցին առջև և սկսան "տեր հայր, տեր հայր" կանչել: Այն ատեն փայտե փեղկերեն մին բանալ տվի, և տղերքը քահանան պատուհանին քով բերին, գլուխը բաց և թևերը կապած: - Ահա ձեր դավաճանության դեմ հեղափոխության պատասխանը, - գոչեցի վարը ժողվված ամբոխին: Քառորդ ժամ չանցած՝ ամբողջ Ծապլվար հավաքված էր մեր շենքի շուրջը, հո՜ն էր Րես Սերգո իր երկու որդիներով, հո՜ն էին և Սըհո Ջան, Փրենց Հարո, Կոլոշենց Սեդո, պայտար Մկո, կիներ, հարսեր ու աղջիկներ ու բոլոր երախայքը, որոնք լաց ու կոծով կը պոռչտային և իրենց քահանան կը պահանջեին: Աղմուկը հետզհետե կ'ավե Հանկարծ Քոմրաշ գյուղի Կարլ Մարքս կլուբի քարտուղար Հասո երևցավ պատուհանի առջև և երեք անգամ իր հրացանը պարպեց օդին: Ամբողջ պուրժուազիան և անգիտակից ամբոխը լեղապատառ խույս տվին ու փողոցը ամայության մեջ ինկավ: Այդ օրվա բոլոր եղելությունները շատ ցնցող տպավորություն առաջ բերին առ հասարակ ամբողջ Ծապլվարի մեջ: Հետևյալ օրը կրկին բանակցությունները սկսան, բայց այս անգամ ներկայացող պատգամավորները չէին համարձակեր մեր դռան սեմեն ներս մտնել, այլ դուրսը կեցած կը խոսեին: Ի հարկե մենք հաստատ մնացինք մեր որոշումին մեջ և հայտարարեցինք թե՝ միմիայն բռնի ուժի առջև տեղի պիտի տանք: Ամբողջ մի շաբաթ այդ կացությունը տևեց. վերջապես տեսնելով որ մենք երբեք տեղի չպիտի տանք հաշտարար խաբեական զիջողություններու՝ Րես Սերգո, Սըհո Ջան և Փրենց Հարո, երեք օր առաջ, երկար խորհրդակցություններե ետքը, կ'որոշեն դիմում ընել կառավարության: Մեր անխոնջ ու համառ պայքարին հաղթական արդյունքն էր դա: Այս երեկո, ինչպես լուր առինք, կը հասնին երկու ժանտարմա և մի հիսնապետ: Վաղը կը լինի վճռական օր: Ափսո՜ս որ այս կրիտիկական մոմենտներուն մեջ տակավին բավարարություն չտվիք մեր փողի պահանջմունքներուն: Չգիտեմ ինչպե՞ս բացատրել ձեր այդ աշխարհահայացքը:
  24. Arpa

    Send Some Money

    Է. Ծապլվար, 14 դեկտեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Պաշարման դրությունը կը շարունակվի և մենք ութ օրե ի վեր փակված կը մնանք դպրոցի շենքին մեջ զոր ամրացուցած ենք ռազմական պահանջմունքներու համեմատ: Դպրոցական միության նախագահ Կարոյի մայրը՝ Սառա՝ եկավ միացավ մեր շարքերուն: Մի խելոք պառավ կին է դա, որուն հետ պետք է խոսիլ նշանացի կերպով քանզի բոլորովին խո՛ւլ է: Սառայի ներկայութենեն օգտվելով՝ անմիջապես ձեռնարկեցի կազմել "Ծապլվարի գիտակից տիկնանց ՀԱՌԱՋ ակումբ"-ը, և օժանդակ մարմին մը "Ծապլվարի հայ կանանց ԱՆՁՆՎԵՐ խումբ" անունի տակ: Այս վերջին կազմակերպությունը հրամայողական պահանջք էր դարձած, որովհետև մի քանի օրե ի վեր թանչքե կը տառապեի և պետք ունեի մի անձնվեր կնոջ խնամքին: Թեև պաշարման վիճակի մեջ՝ սակայն անգործ չի մնացինք ութ օրե ի վեր: Նախ և առաջ ցրվեցի, նորակազմ "Հառաջ" ակումբի միջոցով, մի պաշտոնական թռուցիկ կուսակցությանս Ծապլվարի մասնաճյուղին կողմե, ուղղված մեր թրքահայ, ռուսահայ, պարսկահայ և ամերիկահայ կոմիտեներու, ենթակոմիտեներուն և ընկերներուն: Այդ թռուցիկով մանրամասն պարզեցի վերջին կարևոր դեպքերը, փաստացի կերպով ցույց տվի թե կուսակցությունս որքան խոհեմությամբ, զիջողությամբ և բարյացկամությամբ վարված էր, և ցավլի դեպքերուն ամբողջ պատասխանատվությունը ծանրացուցի մութ ուժերու սարքած դավադրություններուն վրա: Այս գրությունը, որուն մեկ օրինակը կը ղրկեմ ձեզ, ինչպես պիտի տեսնեք՝ ունի տրամաբանական հիմք, հաստատ լոգիկա և որոշ հայեցակետ: Հետո երևցավ մտավորական երիտասարդության կողմե մի թռուցիկ, ուղղված Ծապլվարի գործավորական դասակարգին: Դա մի պերճախոս կոչ էր ընդհանուր գործադուլի, ինչ որ ներկա պայմաններու մեջ մի նվիրական պարտականություն էր ամեն գիտակից գործավորի համար, բայց ափսո՜ս որ պայտար Մկո տակավին չէ հասած այն բարձրության որ կարող ըլլա ըմբռնել մասնավորին շահն ընդհանուրի օգտին զոհելու պարտադրիչ սկզբունքը: Երրորդ թռուցիկը, հողային բանվորականության կողմե ստորագրված, անգամ մը ևս կը գոռացներ ընչազուրկ պրոլետարիատի բողոքը հողային քափիթալիզմի դեմ: Հետո երևցավ Քոմրաշ քուրտ գյուղի Կարլ Մարքս կլուբի մի ցնցող manifeste-ը, որ եղբայրական ձեռք կը մեկներ Ծապլվարի մեջ պատնեշի վրա կռվող իր գաղափարի ընկերակիցներուն: Այս հայտարարությունը, որ տաք շունչով մը գրված էր, սրտապնդիչ տպավորություն գործեց առ հասարակ բոլոր ընկերներու վրա: Հինգերորդը Ծապլվարի գիտակից տիկնանց "Հառաջ" ակումբի անդրանիկ թռուցիկն էր, որով հրավեր կ'ըլլար Ծապլվարի բոլոր տիկիններուն գալ բոլորվելու մեր շուրջը, դպրոցի գագաթը բարձրացող կարմիր դրոշակին տակ: Վերջապես երևցավ նաև Ծապլվարի հայ կանանց "Անձնվեր" խումբի թռուցիկը, սրտառուչ մի կոչ, ուղղված առ հասարակ բոլոր հայուհիներուն, որպեսզի փութան շուտով մի քիչ ամոքիչ տերևներ հավաքել և եփել: Ասիկա մի համակրական ցույց էր դեպի կուսակցությանս Ծապլվարի ներկայացուցիչը, որ ինչպես ըսի, թանչքե կը տառապեր: Այս փափուկ հոգածությունը պարտավոր ըրավ զիս անմիջապես միթինկ կայացնել և հրապարակային շնորհակալություն հայտնել՝ կուսակցությանս կողմե՝ հայ կանանց "Անձնվեր" խումբին: Իմ ճառս Խև Ավո նշանացի կերպով թարգմանեց ընկերուհի Սառայի, որ շատ հուզված կ'երևար: Բայց աստի, մյուս կողմե, բանակցություններ սկսած են Րես Սերգոյի և Տեր Սահակի հետ: Րես Սերգո երեք օր առաջ եկավ և ուզեց որ դպրոցը թողունք, հաշտություն գոյացնենք և գյուղը հանդարտի: Մինչև իսկ խոստացավ դպրոցն առ այժմ փակ պահել, ուսուցիչը ետ ղրկել և ինձ հանձնել դպրոցի տնօրինությունը, անպայման կերպով: Այդ խաղաղական առաջարկներն իհարկե կարելի չէր ընդունիր - մենք կ'ուզեինք գաղափարական պայքար, հեղափոխական գործունեություն և ոչ թե անշարժություն և մեռելություն: - Մենք ամենքս ալ հայ ենք, եղբայր ենք, ինչո՞ւ սիրով չապրինք իրարու հետ, ինչո՞ւ կռիվ ընենք, - կը կրկներ այդ կեղտոտ պուրժուան, որ կարող չէր ըմբռնել թե կյանքի էական պայմանն էր կռիվը, թե դասակարգային պայքարը անհրաժեշտ էր ընկերվարության հաղթանակին համար, և թե առանց արյունհեղության կարելի չէր մի լավ բան դուրս բերել: Երկարորեն բացատրեցի իրեն որ ինք, իբրև պուրժուազիայի ներկայացուցիչ, պարտավոր էր լինել մեր կատաղի հակառակորդը և իբրև այդ՝ պետք է դիմե կեղտոտ միջոցներու. հրամայողական պարտք էր իրեն համար ոստիկանության աջակցության դիմել և մեզ բռնի դուրս հանել դպրոցեն և այլն: Րես Սերգո պատասխանեց թե իբրև գյուղապետ երբեք չպիտի թույլատրեր որ ոստիկան բերվեր և կը նախընտրեր մեռնիլ՝ քան թե ներքին կռիվներու համար կառավարության դիմում ընել: Կը տեսնե՞ք որ այդ կեղտոտ արարածը նույնիսկ կարող չէ ունենալ իր դասակարգին պահանջած սև ոգին: Ի զո՜ւր կրկնեցի թե մեր մեջ պետք է մղվեր դասակարգային կատաղի կռիվ, թե իրենք պարտավոր են մեզ դեմ գործածել բոլոր կեղտոտ զենքերը, մատնություն, դավաճանություն, զրպարտություն և ի հարկին դիմելու էին բռնի միջոցներու, թե առանց ատոր կարելի չէր ունենալ պուրժուազիական կեղտոտ դասակարգը, որուն գոյությունը անհրաժեշտ է, անոր դեմ մղելու համար հեղափոխական ազնիվ պայքարը: - Մենք եղբայր ենք, մենք քրիստոնյա հայեր ենք, մենք պետք է իրար սիրենք, միաբանությամբ ապրինք, - կ'ըսեր ու կ'ըսեր այդ ապուշ արարածը: Համենայն դեպս, ես հաստատ մնացի կռվի ասպարեզին վրա: Պայքար հառաջ բերելու համար այնքան ջանքերե վերջ, չէի կրնար մի հիմար գյուղացիի խաղաղասիրական զգացումներուն զոհել մեր երեք ամսվան ամբողջ ջանքերն ու գործունեությունը: Դա շատ վատ ազդեցություն պիտի գործեր մեր շարքերուն վրա: Վաղը ինձ մոտ կու գա Տեր Սահակ նոր բանակցություններու համար. Վճռական քայլը կ'առնվի այն ատեն, և այդ հիմար Րես Սերգո վերջապես կը ստիպվի դիմել կառավարության և ոստիկանական միջամտություն հրավիրել, ինչ որ անհրաժեշտ էր մեր պայքարի վերջնական հաղթանակին համար: Փոսթը եկավ, նամակներ և թերթը եկան, հրահանգներ եկան, բայց փող չկա: Խնդրեմ ուշադրություն դարձրեք այդ կենսական հարցի վրա: Հինգերորդը Ծապլվարի գիտակից տիկնանց "Հառաջ" ակումբի անդրանիկ թռուցիկն էր, որով հրավեր կ'ըլլար Ծապլվարի բոլոր տիկիններուն գալ բոլորվելու մեր շուրջը, դպրոցի գագաթը բարձրացող կարմիր դրոշակին տակ: Վերջապես երևցավ նաև Ծապլվարի հայ կանանց "Անձնվեր" խումբի թռուցիկը, սրտառուչ մի կոչ, ուղղված առ հասարակ բոլոր հայուհիներուն, որպեսզի փութան շուտով մի քիչ ամոքիչ տերևներ հավաքել և եփել: Ասիկա մի համակրական ցույց էր դեպի կուսակցությանս Ծապլվարի ներկայացուցիչը, որ ինչպես ըսի, թանչքե կը տառապեր: Այս փափուկ հոգածությունը պարտավոր ըրավ զիս անմիջապես միթինկ կայացնել և հրապարակային շնորհակալություն հայտնել՝ կուսակցությանս կողմե՝ հայ կանանց "Անձնվեր" խումբին: Իմ ճառս Խև Ավո նշանացի կերպով թարգմանեց ընկերուհի Սառայի, որ շատ հուզված կ'երևար: Բայց աստի, մյուս կողմե, բանակցություններ սկսած են Րես Սերգոյի և Տեր Սահակի հետ: Րես Սերգո երեք օր առաջ եկավ և ուզեց որ դպրոցը թողունք, հաշտություն գոյացնենք և գյուղը հանդարտի: Մինչև իսկ խոստացավ դպրոցն առ այժմ փակ պահել, ուսուցիչը ետ ղրկել և ինձ հանձնել դպրոցի տնօրինությունը, անպայման կերպով: Այդ խաղաղական առաջարկներն իհարկե կարելի չէր ընդունիր - մենք կ'ուզեինք գաղափարական պայքար, հեղափոխական գործունեություն և ոչ թե անշարժություն և մեռելություն: - Մենք ամենքս ալ հայ ենք, եղբայր ենք, ինչո՞ւ սիրով չապրինք իրարու հետ, ինչո՞ւ կռիվ ընենք, - կը կրկներ այդ կեղտոտ պուրժուան, որ կարող չէր ըմբռնել թե կյանքի էական պայմանն էր կռիվը, թե դասակարգային պայքարը անհրաժեշտ էր ընկերվարության հաղթանակին համար, և թե առանց արյունհեղության կարելի չէր մի լավ բան դուրս բերել: Երկարորեն բացատրեցի իրեն որ ինք, իբրև պուրժուազիայի ներկայացուցիչ, պարտավոր էր լինել մեր կատաղի հակառակորդը և իբրև այդ՝ պետք է դիմե կեղտոտ միջոցներու. հրամայողական պարտք էր իրեն համար ոստիկանության աջակցության դիմել և մեզ բռնի դուրս հանել դպրոցեն և այլն: Րես Սերգո պատասխանեց թե իբրև գյուղապետ երբեք չպիտի թույլատրեր որ ոստիկան բերվեր և կը նախընտրեր մեռնիլ՝ քան թե ներքին կռիվներու համար կառավարության դիմում ընել: Կը տեսնե՞ք որ այդ կեղտոտ արարածը նույնիսկ կարող չէ ունենալ իր դասակարգին պահանջած սև ոգին: Ի զո՜ւր կրկնեցի թե մեր մեջ պետք է մղվեր դասակարգային կատաղի կռիվ, թե իրենք պարտավոր են մեզ դեմ գործածել բոլոր կեղտոտ զենքերը, մատնություն, դավաճանություն, զրպարտություն և ի հարկին դիմելու էին բռնի միջոցներու, թե առանց ատոր կարելի չէր ունենալ պուրժուազիական կեղտոտ դասակարգը, որուն գոյությունը անհրաժեշտ է, անոր դեմ մղելու համար հեղափոխական ազնիվ պայքարը: - Մենք եղբայր ենք, մենք քրիստոնյա հայեր ենք, մենք պետք է իրար սիրենք, միաբանությամբ ապրինք, - կ'ըսեր ու կ'ըսեր այդ ապուշ արարածը: Համենայն դեպս, ես հաստատ մնացի կռվի ասպարեզին վրա: Պայքար հառաջ բերելու համար այնքան ջանքերե վերջ, չէի կրնար մի հիմար գյուղացիի խաղաղասիրական զգացումներուն զոհել մեր երեք ամսվան ամբողջ ջանքերն ու գործունեությունը: Դա շատ վատ ազդեցություն պիտի գործե
  25. Arpa

    Send Some Money

    Զ. Ծապլվար, 6 դեկտեմբեր, 1908 Սիրելի ընկերներ, Կեցցե՜ հեղափոխություն. Կեցցե՜ ազատություն: Կրիտիկական մոմենտը, ինչպես կը գուշակեի, վերջապես հասավ և հեղափոխությունը իր դրոշակը պարզեց Ծապլվարի մեջ: Երկու օրե ի վեր պաշարված դրության մեջ ենք և ամեն հարաբերություն խզած՝ գյուղի բնակչության հետ: Պատմական դեպքեր տեղի ունեցան որոնք կ'արժե մանրամասն պատմել այստեղ, ցույց տալու համար թե որքա՜ն շրջահայացությամբ վարվեցավ կուսակցությունս վճռական րոպեներուն և թե՝ փաստացի կերպով ապացուցելու համար մութ ուժերու անազնիվ և վատ դերը: Մի շաբաթ առաջ ավարտեր էր եկեղեցու կից՝ դպրոցի շենքը, որ կը բաղկանա ցեխով ծեփված փայտաշեն մի ընդարձակ սրահե և վարժապետի համար մի փոքրիկ խուցե, բոլորովին զուրկ գերմանական արդի մանկավարժական ճարտարապետության պահանջմունքներեն. բայց հարցը դրա մեջ չէ: Այն ինչ իմացա որ դպրոցի շենքի շինությունը ավարտեր է, և նոր ուսուցիչը ճամբա ելած է Արաբկիրեն հոս գալու համար, անմիջապես իմ մոտ հրավիրեցի Ծապլվարի հեղափոխական գործոն շարքերը, Սմենց Վարդան, Խև Ավո և ուսանողական միության նախագահ Կարո, որպեսզի խորհրդակցինք կացության և մեր բռնելիք ընթացքի մասին: Խև Ավո առաջարկեց, իբրև արմատական դարման, անմիջապես կրակի տալ դպրոցի ջենքը. բայց ես մի քիչ անտակտ գտա այդ միջոցը և բացատրեցի մեր ընկերներուն, որ մենք պետք է ցույց տանք սառ պաղարյունություն և մեր հակառակորդներու նման չդիմենք ծայրահեղ արարքներու: Այն տարբեր՝ եթե Ավո կ'ուզեր մի այդպիսի բան ընել անհատական պատասխանատվության տակ, առանց կուսակցությանս պաշտոնական միջամտության. ես այն ատեն անհատապես կրնայի համամիտ ըլլալ իրեն, քանի որ կուսակցությունս, որ ամեն հարցի մեջ ունի իր ազատ հայեցակետը, ոևէ կերպով չի կրնար բռնանալ իր ընկերներու անհատական գործունեության վրա: Երկար վիճաբանութենե վերջ, որոշում կայացավ կուսակցությանս կողմե մի ցույց կազմակերպել ուսուցչի դեմ՝ Ծապլվար հասած օրը, իսկ եթե այդ ցույցը մնար առանց որոշ արդյունքի, այն ատեն ուսուցիչը պետք է ծեծեինք անհատապես և ոչ թե հանուն կուսակցության, որ երբեք չընդունիր այդ տեսակ բռնի միջոցներ, և իր գաղափարներու հաղթանակին համար խոսքե ու գրչե զատ ուրիշ զենք չի ճանչնար: Որպեսզի կեղտոտ պուրժուազիայի և սև կղերականներու մութին մեջ սարքած դավադրությանց զոհ չըլլանք, խոհեմություն համարեցի վաղորոք մեր մոտ հրավիրել Քոմրաշ Կարլ Մարքսի կլուբի քարտուղար Հասո, որ արդեն իր որոշ և գիտակից հայեցակետը պարզած էր դպրոցական հարցի մասին: Վերջապես երկու օր առաջ լուր առինք թե՝ ուսուցիչը ցերեկվա մոտ կը հասներ Ծապլվար: Արդեն իսկ Րես Սերգո, Տեր Սահակ, Սերգոյի երկու որդիքը, Սըհո Ջան, Փրենց Հարո և Կոլոշենց Սեդո, գյուղին բոլոր մենծաղայական կուսակցությունը իրենց արբանյակներով, հացկատակներով, պնակալեզներով գացեր էին դիմավորելու պուրժուազիայի պաշտոնական ներկայացուցիչը, իբր թե նա մի հեղափոխական-հասարակական մեծ գործիչ կամ անձնվեր հերոս լիներ: Մենք իսկույն հավաքվեցանք եկեղեցու մոտերը պատշաճ դիրքեր գրավելու: Եվ ահա երևցավ թափորը: Երբ ուսուցիչը և իր ուղեկիցները կանգ առին եկեղեցու քով և վար իջան իրենց ձիերեն՝ ցույցը պայթեցավ. -"Անկցի՜ն հետադիմականները, անկցի՜ն դավաճանները, անկցի՜ն սուտ դպրոցասերները, անկցի՜ն կեղծավոր ուսուցիչները, կեցցե՛ հեղափոխությունը, կեցցե՛ պրոլետարիատի ինքնագիտակցությունը, կեցցե՛ Ծապլվարի մտավորական երիտասարդությունը", - աղաղակները օդը կը թնդացնեին: Տեսնելու էր մութ ուժերի շփոթությունն ու վախը: Տեր Սահակ անմիջապես ինձ մոտ վազեց և աղաչեց որ վերջ տանք ցույցին: - Հեղափոխությունը պայթեցավ Ծապլվարի մեջ, - պատասխանեցի, - և կարելի չէ հեղեղի ընթացքը կասեցնել: Այդ րոպեին մի սուր աղաղակ լսվեցավ. Խև Ավո, իր անհատական պատասխանատվության տակ, քար մը շպրտած էր ուսուցչի ճակտին և վիրավորած զայն: Արյունը կը հոսեր և խուճապն ընդհանուր էր: Րես Սերգո, Սըհո Ջան, Փրենց Հարո և Կոլոշենց Սեդո մի վայրագ հարձակում գործեցին խեղճ պատանիին վրա, որ շվարած՝ մեր մոտ ապաստանեցավ: - Հասի՛ր Հասո, - գոչեցի կլուբի քուրտ քարտուղարին՝ որ հաստ գավազանը ձեռը՝ մի քիչ անդին դիրք բռնած էր: Այն ատեն պայքարն ստացավ ծանր հանգամանք և հազիվ հաջողեցանք ես, Ավո, Կարո, Սմենց Վարդան և Հասո, խուժանը ճեղքելով ապաստանիլ դպրոցի շենքն, որուն դուռը ամրապես փակեցինք: Կռվի միջոցին մի քանի ռեաքսիոներ գլուխ վիրավորվեցան. մեր կողմե ոչ ոք վնասվեցավ: Անմիջապես դպրոցի տանիքի վրա պարզեցինք կարմիր դրոշը զոր նախապես պատրաստած էինք: Տպավորությունը խիստ ցնցող եղավ ամբողջ գյուղին մեջ: Այժմ երկու օրե ի վեր կը մնանք դպրոցը, զորավոր կերպով ամրացած: Կը լսենք թե մութ ուժերը վատաբար դիմում ըրած են կառավարության՝ մեզ բռնի դուրս հանելու համար շենքե մը որ ամբողջ ժողովրդի սեփականությունն է: Տեսնենք բանից ի՞նչ դուրս կու գա: Սվինի քաղաքականությունն է որ ծայր կու տա: Դե՛հ, թո՛ղ ցույց տան իրենց բո՜ւն, իսկական գույնը: Մենք չենք ընկրկիր: Առ այժմ փութով փող ուղարկեցե՜ք:
×
×
  • Create New...