SAYINGS

[Arpa]

"Աշխարհ կանգ առ իջնող կա"

Stop the World I Want to Get Off

http://en.wikipedia.org/wiki/Stop_the_Worl...Want_to_Get_Off

Edited August 6, 2008 by Arpa

[Arpa]

Ողջո՜յն,

 

Ռոբերտ Դաւթեանի «Լեզու եւ խօսք» գիրքից մէջբերում.

----

Առ ի սովոր, Յովան, նորից մի սքանչելի յղում:

Այսքան ասածուացք մի տեղ չէի տեսել:

Խօսքը խօսք կը բանայ:

Շունը յիշէ, փայտը քաշէ:

Վախ/վայ եմ ասել: Աւաղ եմ ասել:

Խօսքը խօսք կը բանայ:

Պիտի անթրադառնալ նրանց մի առ մի:

Վերի խօսքը կարդալիս զանազան այլ խօսք յիշեմ:

Պիտի թողնեմ որ մեր զրուցակիցները, խօսակիցները մաս բերէն:

Մինչ այդ:

Նորից

Խօսա- կցում ենք, իմա con-verse. (Con=միասին/կից, verse=խօսիլ):

“ԱսածուացՔ” եւ “խօսՔ”** արդեն յոգնակի են: Միթէ անհրաժեշտ (անպէտ/անպիտան) է ասել “ասածուացքՆԵՐ” կամ “խօսքԵՐ“??

** Մենք շատ գործ ունենք, մեր Մեծասքանչ լեզուն յետ բերելու իր նախնական եւ արմատական վիճակինն: Առաջին հերթին, վերցնել բոլոր “ութիւն” ածանցքը: Ինչու ածանցք բաւարար չէ , եւ մենք ասենք “ածածանցավորութիւն”?

Խնդրեմ Օհաննէս, մեզ գրիր “հրաժեշտ, անհրաժեշետ, ի հարկ է անշուշտ, անպայման” բառերի մասին:

Չի մոռանալ այդ հարեւանցի բառը ՀԱՐԵՒԱՆՑԻ. Իմա “հարիր նայիր եւ անցիր”. Մեր լեզուն շատ զոհ է դարձել մեր ան- բան եւ հար-եւ-անցի լեզուա-քանդ-իչ-ների:

 

 

 

[Nané]

Կարմիր կովը կաշին չի փոխի:

Խնձորը ծառից հեռու չի ընկնի:

 

SAS

 

իմ գրածը նոր, հումորային (remix) տարբերակն էր ...

[Nané]

չգիտեմ սրանք արդեն հիշատակվել են թե ոչ բայց շատ դիպուկ են ասված և երևի թե միշտ արդի են

 

 

խոզի գլուխը դրեցին խալիչային, գլորվեց ցեխն ընկավ

 

իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշի աչքի շյուղն է տեսնում

 

 

և

ՉՏԵՍԱՎ ՊԱՏԻՑ ԿԱԽ, ՏԵՍԱՎ՝ ՃԱԿՏԻՑ ԿԱԽ

(սրանում համոզվում եմ գրեթե ամեն օր, գործի բերմամբ հայրենակիցներիս հետ շփվելով)

Edited August 7, 2008 by Nané

[ED]

քաքի, քար կապի քցի ջուրը,

քարսուն օր հետո ելի հելնելու ա ջրի երես

[ED]

may I live for ever, but may you live for ever in a day

 

Hayeren tarqmaneq, Ani? Arpa?

[Ani]

Քեռի ջան, ճիշտն ասած չգիտեմ եթե ճիշտ եմ հասկացել...Բայց կփորձեմ...

 

Կարելի՞ է ես ապրեմ հավիտյան, բայց դու հավիտյան ապրիր մեկ օրում...

 

կամ..

 

Թող որ ես ապրեմ հավետ, բայց թող քո օրը ձգվի առհավետ...

Edited August 7, 2008 by Ani

[ED]

Քեռի ջան, ճիշտն ասած չգիտեմ եթե ճիշտ եմ հասկացել...Բայց կփորձեմ...

 

Կարելի՞ է ես ապրեմ հավիտյան, բայց դու հավիտյան ապրիր մեկ օրում...

 

կամ..

 

Թող որ ես ապրեմ հավետ, բայց թող քո օրը ձգվի առհավետ...

 

 

eter, shnorakalem

[Johannes]

Պարտիմ գնահատանքիդ Արփա,

 

«Ասացուածքներ» բառի փոխան, գուցէ կարելի է գործածել «ասք» աս արմատից, այնպէս որ կայ «խօսք» խօս արմատից:

 

«Ութիւն» ածանցը հնուց աւանդուած չէ՞:

 

Արմատական.

 

Հրաժ արմատ առանձին անգործածական, որից կազմուած է հրաժարել «թողնել հեռանալ, յետ քաշուիլ, չուզել» «մեռնիլ, վախճանիլ». հրաժարումն, հրաժեշտ «մեկնելու հրաման», անհրաժեշտ «անխուսափելի, ստիպողական, շատ պէտքի»:

 

Անշուշտ տե'ս շուշտ

 

Շուշտ «տարակուսած, երկբայող», անշուշտ «հաւաստի, ստոյգ, անսուտ»

 

Պայման «դաշն, ոճ, ձեւ, կերպ», պայմանաւոր, Ագաթանգեղոս Վեցօր. պայմանել, տարապայման, անպայման: Նոր գրականում (արեւելեան բարբառ) անպայման ստացել է «անպատճառ, անշուշտ» իմաստը (ազդեցութեամբ ռուս. безусловно ձեւի), մինչդեռ հին նշանակութիւնն է «չափից դուրս, չափազանց» (անպայման սքանչելի Ագաթ.), իսկ առեւմտեան գրականում «առանց պայմանի» (օր. անպայման հնազանդութիւն): = Պազենդերէն (իրանեան լեզու) paimān «չափ, սահման, խոստում, դաշինք, համաձայնութիւն», պարսկերէն paimān «պայման, ուխտ, դաշինք»:

 

Հարեւան «դրացի». նորագիւտ բառ, որ գործածուած է 1341 թուի մի յիշատակարանում, գրուած Ազախ քաղաքի մէջ (որ է այժմ Ազով), մի երեւանցու ձեռքով (Ձեռ. Երեւանի Պետական թանգարանի, № 811, էջ 268:

 

=Պահլաւերէն had=զենդերէն haδa- «միասին»+հայերէն վան «բնակարան» բառերից, որով ամբողջի նշանակութիւնն է լինում «բնակակից»: Առաջին բառը գտնում ենք նաեւ հայերէն հարազատ եւ հարակաշ բառերի մէջ, որոնք պատրաստի փոխառութիւններ են իրանեանից: Այսպէս պէտք է լինի նաեւ հարեւան (եւ-ի համար համեմատել օթեւան, իջեւան), որովհետեւ հար- ձեւը առանձին գոյութիւն չունի հայերէնում: Մուշեղ Աբեղեան համարում է կազմուած յար+վան բառերից, ճիշտ ինչպէս յունարէն πάροιχος «հարեւան» կազմուած է παρά «յար, կողքին+ οίχος «տուն, բնակարան» բառերից. Նախաձայն յ դարձել է գաւառականների մէջ հ, ինչպէս յիսուն>հիսուն:

 

Գաւառական.- Երեւան Տփղիս հարէվան, Արցախ հրէ՛վան եւայլն. այս բառը գտնւում է միայն «արեւելեան» բարբառներում եւ չկայ բնաւ «արեւմտեան» բարբառների մէջ, ուր գտնում ենք միայն դրացի բնիկ հայ ձեւը: Սրանից երեւում է, որ Արեւելեան Հայաստանը աւելի է ազդուած իրանեաններից, քան Արեւմտեան Հայաստանը: (Այս բառի հետ կապ չունի բնաւ հարեւանցի «վերիվարոյ» բառը, որ կազմուած է հար «խփի՛ր+ եւ (շաղկապ)+ա՛նց«անցի՛ր+ի (մասնիկ):

 

 

Ծանօթ.

 

-Վերը տեսանք Ագաթանգեղոսի գործում գործ է ածուել պայմանել, իսկ մերոնք, այժմ, սրա փոխան օգտագործում են. պայմանաւորուածութիւն ձեռք բերել: Երկար շունչ է պէտք:

 

-Բարբառներում կայ եւս դրկից բառը, որ նշանակէ «դրան կից (գտնւող)»:

 

-Հարեւանցի, ըստ իս, նշանակէ կողմնակի: Հարեւանցի անցար սիրելիս = կողքիցս անցար (առանց բարեւի) սիրելիս, խփեցիր ջարդեցիր ինձ ու անցար?, վերիվարոյ անցար?:

 

Յովհաննէս

 

[Arpa]

may I live for ever, but may you live for ever in a day

 

Hayeren tarqmaneq, Ani? Arpa?

Ed, I think that saying should read "for ever AND a day " at the end .

By that it makes the translation so much easier, it is like saying "hazar ou mek gisherner".

This is a common assumption, most prevalent when people say "by in large" insteadd of "by AND large". ( I never understood the meaning*)

"Ես ապրեմ յաւիտեան, իսկ դու ապրես յաւէտ** եւ մէկ օր"

*Reminds me of the time when some of our correspondents would use te cliche - "Knit picking", which in fact is "nit picking", i.e picking "nit" the egg of the louse/ոչիլ , better known in the Armenian as "անիծ". "nit picking"= "անիծ քաղել" ինչպէս որ կապիկները կանեն իբր բարեկամանքի երեւոյթ.

** Note that I spelled յաւԷտ with the Է. How do we know that ? Look how it changed to Ի in յաւԻտեան.

Edited August 7, 2008 by Arpa

[Arpa]

Պարտիմ գնահատանքիդ Արփա,

 

«Ասացուածքներ» բառի փոխան, գուցէ կարելի է գործածել «ասք» աս արմատից, այնպէս որ կայ «խօսք» խօս արմատից:

 

«Ութիւն» ածանցը հնուց աւանդուած չէ՞:-Հարեւանցի, ըստ իս, նշանակէ

Շատ տեղին եւ տեղեկալից խօսք:

Ծանօթ.

-Վերը տեսանք Ագաթանգեղոսի գործում գործ է ածուել պայմանել, իսկ մերոնք, այժմ, սրա փոխան օգտագործում են. պայմանաւորուածութիւն ձեռք բերել: Երկար շունչ է պէտք:

Թէեւ վերեւի օրինակը մի քիչ չափազանցում է, նոյն ատեն ցոյց տայ չփազանցման “չափազանցութիւնը”:

Երանի, մի օր մին մեզ ասէ թէ "ութիւն" ածանցը որքան գործ ածուել է դասական օրերին եւ ինչ պայմաններով:

Ըստ իս այդ չափազանցումը արդիւնք է Հայերէն լէզուն անկատար գիտցողների ձեռամբ:

Կրկին կարդալ ներքեւի շարանը եւ տեսնել այդ անեկդոտը*:

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=14251&hl

(Այս բառի հետ կապ չունի բնաւ հարեւանցի «վերիվարոյ» բառը, որ կազմուած է հար «խփի՛ր+ եւ (շաղկապ)+ա՛նց«անցի՛ր+ի (մասնիկ):

Քո վերլուծումը ճիշտ է:

Հայերէնով ՀԱՐարմատընշանակի թէ ՆԱՅԻԼ եւ թէ ԶԱՐՆԵԼ, որ նոյն պարագայով բացատրելի է: “Նայիր եւ անցիր” կամ “զարկ եւ անցիր”:

In the English language there are two cliches- “Hit and miss” and “Hit and go/“ and “Hit and run”. In the first case it is when during a test , specially when the question is “true or false” one hits one answer and miss the other, it like “trial and error” phenomenon. . In the second case it is when we say a stupid or controversial thing and immediately pass to the next sentence. The third one is the most interesting. It is often used in reference to auto accidents. Whereas an auto accident may not necessarily be a crime but “hit and run” is a crime no matter what the circumstances, it is an automatic assumption of guilt.

Is there a phrase like “հարեւփախ” in the traffic code of Armenia?

* Տես anecdote/ անեքդոտ եէ Արաբերէն “nuktah” բառերի յարաբերանքը:

http://hyeforum.com/index.php?act=Search&a...ite=%2Bsiserian

Օհան, խնդրեմ մեզ պատմիր “hanak-հանաք/chene- չէնէ*** եւ kzak/կզակ” ի մասին:

*** Նաեւ չի մոռանալ Անգլիերէն chin/կզակ, (ծնոտի վարի մաս) բառը: Իմ Բառարանաը չի բացատրի բառին արմատ ծագումը:

Edited August 7, 2008 by Arpa

[Johannes]

«Առողջ մարդը կնոջ հետ համերաշխ է լինում» (լսեցի Երեւանում երեւանցուց).

 

«Փորձը փորձանք չի բերում» (լսեցի Հալէպում երեւանցուց):

 

 

[Johannes]

Is there a phrase like “հարեւփախ” in the traffic code of Armenia?

In western armenian literature there is the առաւ-փախաւ:

 

[Johannes]

Օհան, խնդրեմ մեզ պատմիր “hanak-հանաք/chene- չէնէ*** եւ kzak/կզակ” ի մասին:

 

Շատախօս մարդու մասին ասուած նման խօսք կայ.

 

Ծնօտիդ զսպանակը «վարդաջրեմ»

 

Արմատականից մէջբերում.

 

Կզակ «ստորին ծնօտը, դունչ», որից կզակակապ լինել «պապանձիլ»:

 

Արմատականը բաւարար չէ ստուգաբանած: Թերեւս կուզ «սապատով» բառէն առաջացած է: Կուզ>կզակ «փոքրիկ սապատով»

 

«Հանաք» արաբերէն է, ծնօտ իմաստի առընթեր, նշանակէ եւ խօսք: Չենէ ծանօտ եւ հանաքի թրքերէնն է: «Չենէ» աւելի շատ հնդեւրոպական ծագում ունի կարծես, քան՝ ալթայական:

 

Արմատականից մէջբերում.

 

+Ծնօտ «կզակի ամբողջ ոսկորը» = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. g՛en- ձեւից. հայերէնը ծագում է հնագոյն *ծին-աւտ ձեւից: Ցեղակիցներից ունինք յունարէն γενυς «ծնօտ», γένειος «կզակ», γένείας «միրուք», լատ. gena «այտ», հին բարձր գերմաներէն kinn «այտ», անգլերէն chin, հին իռլանդերէն giun, gin «բերան», կիմրերէն gen «ծնօտ, այտ», պարսկերէն zanax «կզակ» եւայն...

 

 

[Arpa]

Երեսիդ վարդի ջուր

Այս բոլորը մի տեղ դնելով իմ կակածը աւելի ուժեղանայ թէ նրանք բոլորն ալ նոյն արմատից են:

Hanak, zanax, cheneh, chin, kinn , tsnot / ծնօտ եւլն:

Note that the Italian word for “jaw” is “mascella”, I.e “chewer/ծամող, կծող, կզող, կզակ”:

Mastic=(chewing) gum/ծամոց, masticate=ծամել

Edited August 8, 2008 by Arpa

[Arpa]

Now that we have solved all the world's problems, taught the furks and the hews how to behave, let's take a break, return to OUR CULTURE and once again have some fun.

Below some sayings in the Kessabtsi/Musa Ler dialect. We'll let the King of Musa Ler Mosjan to translate :ap:

See the translations to follow.

Tell us about your favorite.

http://www.kessabtsiner.com/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=24

Քեսապերէն

1. Ուօրը կ'ըննի չուօրը չըննիէր:

2. Ուվ կ'ուտի զեծծուխը, օմ ակրան կ'արվիրի:

3. Քիէն զիէշը եարանչ աղըլ մը մըննէ:

4. Տիրուջը էսօծ տիէղը կը կեպին զիէշը:

5. Բեիրկունիդ դըքը պարքիրիթ չվճէրի մը գուվիեզը:

6. Կինէյիդ եարանչըր սակկա մը գուվիեզը:

7. Ծուովը չհեսսոծ մը մուրկինօ:

8. Ձուոյը ծուովը, ծեփեյը կրոքը:

9. Դըքը մուրկընում, էնք ըրրախօն անցով զասսէն:

10. Խախդուողը եօձը կը փելշգւայ:

11. Ծունտր բիերը մինծ իշշօն կը բառնուն:

12. Մինծ բիէրը մինծ իշշօն:

13. Խիեւը էսօց խիլօքը հեւտոց:

14. Էնք էր ստէն կը հեւտու:

15. Ճանճը պախրէն ախչըրքէն նստուօծ ի, վեսկիլէն հօգում էսօծ ի:

16. Իէշը թի Երուսաղէմ ուրթու իլի, Հաճճի չըննօր:

17. Զենտօյիթ առունց հիլլա թի տիսօր, զատ ըլի կը տսնես:

18. Ադ միր կթթուն կուօվն ի:

19. Խիեւը քթուցօն ջօր կը կրրի:

20. Իէշը հարսնէքը կինչիր ին, էսիլ ի եա փատը պեկսօծ ի եա ջօրը:

21. Իշշօն քառա կ՛էսին դըքը զջօրը (խենտոյը)անցնեն:

22. Իէշը ինկօծ տիեղը աղըզմըլի ալ չիյնէր:

23. Իէշ մը չունցողը Փիսեցոյ մը թըղ ունունու:

24. Չուճուղէն մինէն ուօր զխեպուօրը:

25. Ծովը հեսսոց զես, ծերով դարձոց զես:

26. Ալէյը այնը ջրէն կ՛իփին:

27. Էմըն օր տունձ չըն ուտիէր, օր մըլի կութը կուտին:

28. Ծուօրը էսոց ճիկուրէն կութը պիլա միր մինէն ի:

29. Հօվը իրօզիէն միէջը կիւրրիկ կը տսնայ:

30. Ձմիերը հեւիրէն ջօր տուող շօտ կ՛ըննու:

31. Ձեքմերէն ձեքիրը իշշօնքը կը հեմրին:

32. Աւճէն կինէյը միէկ ձառօն կը շաղի զհուօցը:

33. Առունց կրուոք մօխ չըննիր:

34. Սուխ սխտուր չուտուղէն հուտը չ'ըննիէր:

35. Ձօյը էսիր ի, զես ուտողը թըղ չկշտենու, զես բրնողը թըղ չհերսնու(չըֆլախի):

36. Աղքետէն իրիսը պուօղ կ'ըննու:

37. Չեմչչուծէն իրիսէն թօք, էնձրիւ հաուքու կ'էսի:

38. Միէկ ձառը միալը կըլուենու:

39. Հուչչուող շօնը չըխեծնիեր:

40. Ձուոյը գլխիէն կը հուտտի:

41. Կետօնը եօթը հիքքա կունունու:

42. Էմենոթ ձիէն հիծողը ուշետ կիջնա:

43. Հուչչուող շօնը մսեֆըր կը բիրի:

44. Խուզը խրումը կը քիշթին:

45. Միէկ ծաղկօն գերօն չուգօր:

46. Ծուվէն ֆնճան մը ջօր մխխից:

47. Տէմրջեն տուկանը կանաչ խիոր թի տսնես մը բռնեզը, շուղ կ’ըննու:

48. Հետիէն չաղուրը չ’ըննուօր, թի կ’ուզիս փէօտ ընկոյզմը ըննու:

49. Եօր կուրթոս հետիա մը տօ, թի կուզիս քերը պատոր մը ըննու:

50. Դենոյը էր կութը չը կիփէր:

51. Չէ կը ցենիս զադ կը հնծիս:

52. Ճամէն ձիէթը թըղ ֆիթա, միր արաղը թըղ չֆիթա:

53. Կէօփը դըքը չպըղտիրա չ’իսկէր:

54. Մայւու տուող ծուորը շոտ կը գային:

55. Կէօշտը էնութիէն հալլիէն չհեսկնոր:

56. Մայւու չտուող ծոռը կը կտրին:

57. Շուօտ խուսողը շոտ կը խլտէնու:

58. Հեսսըրէդ կօրա մընկի զվիտտիդ:

59. Գլոխ քուրիլա վախըթ չունա:

60. Ղօնկ թի կ'ունէս, քուրի զգլոխիթ, թիչէմը իջելը կ’ուտի զքի:

61. Իէշը (մեքէն) տիեղը կեպի, ճանաւորը թի կ'ուտիէզը, տիրուջը քէսը:

62. Հուօվը ձմիէրը ծերով կը մնու:

63. Հեծծուն հովը կը գըգըգի:

64. Մօխ իլօծ տիեղը կրօկ կը վարա:

65. Ձօյը բարնէն կը բռնվա:

66. Թօք եաշքը կը կուրնու:

67. Ծօր նստէնք ուղուրդ խուսէնք:

68. Վախցուօղը էր շքքէն կը վախի:

69. Քէչ էսիմ շուօտ հեսկցէ:

70. Հերոստը աղքատէն հալլէն չհեսկնուօր:

71. Նուր քեքէն շօտ ճանճ կը նստա:

72. Միէկ ձարքօն չը ծեփքըվէր:

73. Տուլլէն էսիր ի զինիցեք իմ աղբարը (յուտիցէք), վիրինէն գէնը իս կուտում:

74. Ադ չը սիրվէ, կուրօն կօյր էսողի:

75. Իս պաս գուտիմ իմ վիտը եօ հա խիրի:

76. Գնող ըղէ ծախօղ մ'ըննոր:

77. Իվիր մուրզօնք ի վար մուրօք, իօ պըր թքնիմ:

78. Ջուօրը աղբուրէն կը խումին:

79. Աւճէն կինէյը, ընկուզէն մեննիյը կը շաղի զհոցը:

80. Քէչ բարձէ ուշէտ դարձէ:

81. Տուօսը չեփի միէկ ձիւի:

82. Աղմշիրօ զշօնը, հատրի զվերուցը:

83. Ճամբոյը քիլիլօն, պուօրտքը տուիլօն կը թմմա:

84. Հայվանը զէր կիրուօծ մսսօրը չը մառնուօր:

85. Հերքեշը (իլէն) պարնօն ջրհուր չըն իջնէ:

86. Նա կը մըննէմ կը լուղում, նա կ'ըննիմ կը դուղում:

87. Իլէն աչքը իլէն լօյս կ'ուտու:

88. Էմըն մուրօք կ'ունունու սունտըր մը:

89. Միեմը կուվիէն, եօթը ծուվիէն:

90. Տուող ըղէ առնող մ'ըննու:

91. Իշշօն նօր ուտիլ չ'ըսլախիէր:

92. Տուող ձառը թըղ խնտու:

93. Մուրիլը գուլէյի, պաս դոռ կէյնիլ կուզի:

94. Թանճարան չեսիէր իդիդեյիս մօր ի:

95. Էկընճէն չլսողը կռնակէն կը լսի:

96. Չլեցող չուճուգէն ծեծ չըն ուտօր:

97. Խիվօն հեմօր էմըն օր զէտէյ ի:

98. Թմբկօն ձանը հարրօ կ'ուրթու:

99. Հարվունց ուգող ձանը էնոշ կուգու:

100. Դարտոկ թանաքան շոտ ձան կը հենի:

101. Լիեռը լարրօն չըգաւըշմշննօր, իսանը իսանէն կը գաւշմշննու:

102. Քօղցըր լիզզօն ուոձը ծեկէն կը հենի:

103. Կանաչը չուրէն հիտ կը վարայ:

104. Շոնը եարընէն չպեկսիեր:

105. Հընտենեթ հիտը կի խումի, ալըշւերըշ մինի:

----

Հայերէն

1. Օրը աւարտ ունի, սակայն չարը վերջ չունի...:

2. Ո՜վ կ'ուտէ ազոխը... որո՜ւ ակռան կ'ընդարմանայ...:

3. Էշէն առաջ ախոռ մի մտներ:

4. Էշը կը կապեն իր տիրոջ ըսած տեղը:

5. Պարտքերը չվճարելէն առաջ մի գովեր բարեկամդ:

6. Մի գովեր կնոջդ նախքան իր մահը:

7. Ծով չհասած մի մերկանար...:

8. Ձուկը ծովուն մէջ... տապակը կրակին վրայ...:

9. Մինչեւ մերկանամ, ինք արդէն հագուստով գետը անցաւ:

10. Խեղդուող անձը օձին նոյնիսկ կը փաթթուի:

11. Ծանր բեռը մեծ իշուն վրայ կը բեռնան:

12. Մեծ բեռը մեծ իշուն...:

13. Խենթը ըսաւ խելացին ալ հաւատաց:

14. Ստախօսը իր սուտին կը հաւատայ:

15. Ճանճը եզան կոտոշին վրայ նստած է ու հերկուած արտը կը դատէ...:

16. Էշը գուցէ Երուսաղէմ ալ երթայ, չի կրնար ուխտաւոր դառնալ:

17. Ծոծրակդ եթէ առանց հայելիի կրցար տեսնել, այդ ալ կը տեսնես...:

18. Ան, մեր կթան կովն է...:

19. Անխելք անձը ջուրը քթոցով կը փոխադրէ..:

20. Իշուն հարսանիքի հրաւիրած են... ուրեմն

կամ փայտը պակսեր է եւ կամ ալ ջուրը...:

21. Իշուն քեռի կը կոչեն մինչեւ ջուրը (գետը) անցնին:

22. էշը նոյն ինկած տեղը անգամ մըն ալ չիյնար:

23. Էշ մը չունեցողը առնուազն փեսացու (փեսայ) մը թող ունենայ:

24. Լուրը փոքրիկէն ստացիր:

25. Ծով տարաւ զիս, սակայն ծարաւի դարձուց...:

26. Եփելու համար բոլորը նոյն ջուրէն կը գործածեն:

27. Ամէն օր տանձ չեն ուտէր, օր մըն ալ անոր կոթը կ՚ուտեն:

28. Ծառը ըսաւ. "կացինին կոթը նոյնիսկ մեզմէ է"...:

29. Հաւը մինչեւ իսկ իր երազին մէջ կորեկ կը տեսնէ:

30. Ձմրան, հաւերուն ջուր տուող շատ կ՚ըլլայ...:

31. Հաւուն ձագերը աշնան կը հաշուեն:

32. Որսորդին կինը մէկ ձեռքով կը շաղէ հացը. (որսորդին տան ալիւրը քիչ կ՛ըլլայ):

33. Առանց կրակի ծուխ չ՛ելլեր:

34. Սոխ ու սխտոր չուտողը չի հոտիր:

35. Ձուկը ըսեր է, զիս ուտողը թող չկշտանայ ու զիս որսացողը թող չհարստանայ (յաջողութիւն չգտնէ):

36. Աղքատին երեսը չի խնդար (պաղ կ՛ըլլայ):

37. Անամօթ մարդուն երեսին թքնէ, "անձրեւ կու գայ" կ՛ըսէ:

38. Մէկ ձեռքը միւս ձեռքը կը լուայ:

39. Հաջող շունը չի խածներ:

40. Ձուկը գլուխէն կը հոտի:

41. Կատուն եօթը ոգի կ՛ունենայ:

42. Փոխ առնուած ձիուն նստողը, անոր վրայէն շուտ կ՛իջնէ:

43. Հաջող շունը հիւր կը բերէ:

44. Խոզը նախքան պարտէզ մտնէ պէտք է որսալ. (ամէն բան ընել ճիշդ ժամանակին):

45. Մէկ ծաղիկով գարուն չի գար:

46. Ծովէն սուրճի գաւաթ մը ջուր դուրս բերաւ:

47. Երկաթագործի գործատղին կանաչ վարունգ մը երբ տեսնես զայն մի բռներ, որովհետեւ տաք կ’ըլլայ:

48. Նուէրին վատը չ’ըլլար, գուցէ ան փտած ընկոյզ մը ըլլայ:

49. Ուր որ երթաս նուէր մը տար, գուցէ ան քարի կտոր մը ըլլայ:

50. Դանակը իր սողինը չի կոփեր:

51. Ինչ ցանես ան կը հնցես:

52. Մզկիթին ձէթը թող թափի, բայց մեր օղին թող չթափի:

53. Աւազանը մինչեւ չպղտորի չի յստականար:

54. Պտղատու ծառը շատ կը քարկոծեն:

55. Կուշտ անձը անօթիին վիճակը չի հասկնար:

56. Պտուղ չտուող ծառը կը կոտրեն:

57. Շատ խօսողը շատ կը սխալի:

58. Վերմակիդ համեմատ ոտքդ երկարէ:

59. Գլուխ քերելու ժամանակ չունի:

60. Եթէ եղունգ ունիս գլուխդ քերէ, այլապէս ոջիլը (մլուկը) կ’ուտէ քեզ:

61. Աւանակը ոչխարը կապելիք տեղը կապէ ու եթէ գազանը յօշոտէ զինք, այն ժամանակ տիրոջը քսակէն կ'երթայ:

62. Հաւը ձմրան ծարաւ կը մնայ:

63. Ածող հաւը կը կտկտայ:

64. Այն տեղը ուր կը մխայ, ըսել է թէ հոն կրակ կայ:

65. Ձուկը բերնէն կը բռնուի:

66. Թքնէ աչքին մէջ կը կուրանայ (ինքզինքը տեսնող անձին):

67. Ծուռ նստինք շիտակ խօսինք:

68. Վախկոտ անձը նոյնիսկ իր ստուերէն կը վախնայ:

69. Քիչ ըսեմ շատ հասկցիր...

70. Հարուստ անձը աղքատին վիճակէն չի հասկնար:

71. Նոր աղբին վրայ շատ ճանճ կը նստի:

72. Մէկ ձեռքով չի ծափահարուիր:

73. Որթատունկը ըսեր է մորթեցէք (յօտեցէք) եղբայրս, արեան գինը ես կու տամ...

74. Կոյրին �դուն կոյր ես� ըսողը չի սիրուիր:

75. Ես միայն գիտեմ (կը զգամ) իմ ոտքիս խոցը:

76. Գնող եղիր վաճառող մի ըլլար...

77. Վերը պեխ վարը մօրուք, ուր պիտի թքնեմ:

78. Ջուրը աղբիւրէն կը խմեն:

79. Որսորդին տիկինը, հացին խմորը ընկոյիզի պատեանին (կեղեւին) մէջ կը շաղէ:

80. Քիչ բեռցիր բայց արագ (շուտով) վերադարձիր:

81. Տասը չափէ մէկ ձեւէ:

82. Շան մասին խօսած ժամանակ, գաւազանը պատրաստէ:

83. Ճանապարհը քալելով, իսկ պարտքը վճառելով կը լմննայ:

84. Անասունը իր կերած մսուրը (տեղը) չի մոռնար:

85. Ուրիշի պարանով ջրհոր չեն իջներ:

86. Ոչ մտնելով կը լողամ, ոչ ալ ելլելով կը դողամ:

87. Օտարին աչքը միայն օտարին լոյս կու տայ: (Ուրիշը քեզի օգուտ չունի):

88. Իւրաքանչիւր մօրուք իրեն յատուկ սանտր մը կ'ունենայ:

89. Մէկ հատ կովէն, եօթը հատ ծովէն:

90. Տուող եղիր, առնող մի ըլլար:

91. Իշուն նուռ ուտել չի վայելեր:

92. Տուող ձեռքը թող խնդա:

93. Մուրալը հեշտ է, սակայն դրան դիմաց կանգնիլ կը պահանջէ:

94. Կաթսան չ'ըսեր թէ իմ յատակս (ետեւս) մուր է:

95. Ականջէն չլսողը կռնակէն կը լսէ (ծեծ ուտելով կը հասկնայ):

96. Չլացող մանուկին կաթ չեն տար:

97. Խենթ մարդուն համար ամէն օր զատիկ է:

98. Թմբուկին բոմբիւնը հեռուները կը հասնի:

99. Հեռուէն եկող ձայնը գեղեցիկ կը հնչէ:

100. Դատարկ սնտուկը (արկղը) շատ ձայն կը հանէ:

101. Լեռը լերան չի հանդիպիր, սակայն մարդը մարդուն կը հանդիպի:

102. Քաղցր լեզուն օձը ծակէն կը հանէ:

103. Կանաչը չորին հետ կ'այրի:

104. Շան վէրքերը չեն պակսիր:

105. Հարազատիդ հետ հացկերոյթ կատարէ, սակայն անոր հետ առուծախ մի ըներ:

[Johannes]

«Ամէն չամիչ իր կոթն ունի, ամէն մարդ իր հոգն ունի»

 

 

Փողոցը հայ կիներ կը զրուցէին եւ լսեցի այս ասացուածքը:

 

Մարդը, ինչպէս խաղողի հատիկ, իր հոգէն կախուած, հոգերու պատճառով, տարիներու ընթացքին կը վերածուի չամիչի՝ ճմռթկուած ու քաղցրութիւնն ու դառնութիւնը իր մէջ խտացուցած խաղողի:

 

 

[Arpa]

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՌԱԾՆԵՐ** և ԱՍԱՑՈՒԱԾՔՆԵՐ

ARMENIAN PROVERBS AND SAYINGS

http://www.armeniapedia.org/wiki/Armenian_Proverbs#.D4.B7

Let’s see your favorites, how many do we know. Here is the one that everyone knows-

Էշ մի սատկիր գարուն կը գայ,

---

Էշն ի՞նչ գիտէ նուշը, կ՛երթայ կ՛ուտէ փուշը:

**ԱՌԱԾ (Arrats). Proverb***. In the Armenian, in addition to “heavenly inspiration, revelation, vision, divine threat/message” it is also “Ancestral moral wisdom”

http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7&pageNumber=254

***

Proverb-1. a short popular saying, usu. of unknown and ancient origin, that expresses effectively some commonplace truth or useful thought; adage; saw. 2. a person or thing commonly regarded as an embodiment or representation of some quality; byword. 3. a profound Biblical saying, maxim, or oracular utterance requiring interpretation.

[1275–1325; Middle English proverbe < Middle French < Latin prōverbium=prō- pro-¹ + verb(um) word + -ium -ium¹

 

　

Edited October 10, 2013 by Arpa

[Arpa]

Ա

Ագահէն բան ուզեցիր, ջուրին մէջ ծակ փորեցիր:

Ագահին շահը ուրիշին համար է:

Ագռաւը՝ ագռաւի աչք չի՛ հանի:

Ագռաւի ընկեր եղողը աղբի կը հանդիպի:

Ագռաւի համար դրախտային թռչնակը՝ իր ձագն է:

Ագռաւին տեսած ցորենը չի՛ ծլիր:

Ագռաւն ասաւ իր ճուտին. «մեռնեմ քո ճերմակ տոտին»:

Ադամանդը ադամանդ կը կտրէ:

Ադամանդը ցեխին մէջ ալ իր արժէքը չի՛ կորսնցներ:

Ազնուականը չի՛ սայթաքիր, մեղրը չի՛ հոտիր:

Ազոխ ուտողին ակռան կ'առնէ:

Ալիւրը մաղեր, մաղը կախեր է:

Ալիւրը մենք մաղեցինք, «փախլաւան» ուրիշը կերաւ:

Ածածդ հաւկիթ մըն է, կտկտալէն գլուխ կերար:

Ածան հաւը կռկռան կ'ըլլայ:

Ակ էր, եղաւ օրինակ:

Ականջ՝ աչք պահել:

Ականջ արա ի՞նչ եմ ասում:

Ականջ մի՛ կախեր անոր խօսքին:

Ականջ ձգել:

Ականջը «կտրել»: (Ամուսնացնել):

Ականջը չորս անել:

Ականջը սուր է:

Ականջը տանիլ:

Ականջին օղ անել:

Ականջները սրել:

Ակին ջուրը որքան ալ պղտորի, շուտ կը յստականայ:

Ահը վեր է` քան մահը:

Աղայութիւնը ուզելով չէ, տալով է:

Աղբանոցը բուսած է, սակայն վարդ բուսած է:

Աղեմ որ չի հոտիս:

Աղէկ կին, չունի գին:

Աղը կերար, աղամանը մի՛ ջարդի:

Աղ ու հաց կերած:

Աղուէսը հաւնոցի պահակ:

Աղուէսի բերանը խաղողին չհասաւ, ըսաւ՝ խակ է:

Աղուէսն իր պոչը վկայ կը բերէ:

Աղջիկը ուրիշի տան պատ է:

Աղջիկս քեզ կ'ըսեմ, հա՛րս՝ դուն հասկցիր:

Աղջկադ աչքաթող անես՝ կամ դհոլչուն կ'առնէ, կամ զուռնաչուն:

Աղջկան գիւղի միջից հանելը դժուար չի, գիւղը աղջկան միջից հանելն է դժուար:

Աղքատ ապրեց, հարուստ մեռաւ:

Աղքատը եթէ գողութեան ելլէ, լուսնկան կանուխ կը ծագի:

Աղքատը ունի հաց ու պանիր, գիշերը քունը չի տանիր:

Աղքատին խրատ տուող շատ, հաց տուող՝ քիչ :

Աղօթէ՛ որ սրբանաս, աշխատէ՛ որ կշտանաս:

Ամանին թափած եղը չի՛ լեցուիր:

Ամէն բանի մէջ բախտս սեւ է, բայց ձմերուկ կտրելու ըլլան՝ ճերմակ է:

Ամէն բանի պզտիկը կը սիրուի, բացի օձէն:

Ամէն բան կրակ է, ո՞վ կրնայ մօտենալ:

Ամէն բացուած դպրոց, բանտ մը կը գոցէ:

Every opened school, closes a prison.

Ամէն ծաղիկ բոյր չ'ունենար:

Ամէն ծառ իր պտուղէն կը ճանչցուի:

Every tree is recognized (known?) by its fruit.

Ամէն կին մածուն մակարդելու ձեւ մը կ՛ունենայ:

Every woman has a way to make yogurt.

Ամէն հատիկ մարգրիտ չէ:

Ամէն մայր կին է՝ ամէն կին մայր չէ:

Ամէն մարդ իր էշը կը քշէ՝ կը փնտռէ:

Ամէն մարդ իր խելքին հացը կ'ուտէ:

Ամէն մարդ իր մարտիրոսը կու լայ:

Ամէն մարդ, կայծը իր հացին վրայ կը քաշէ:

Ամէն մարդ ունի իրեն յատուկ «տարտ»:

Ամէն մարդու սրտին մէջ առիւծ մը կը պառկի:

In every man's heart a lion sleeps.

Ամէն մէկ վերջ, նոր սկիզբ մըն է:

Ամէն մօրուք սանտր մը ունի:

Every beard has a comb.

Ամէն նուագի տակ չե՛ս պարեր:

Ամէն ոչխար իր ոտքէն կը կախէն:

Every lamb is hung by its foot.

Ամէն պարտութիւն, մի խրատ է:

Ամէնուն ծով՝ լոկ ինծի սո՞վ:

Ամէն չամիչի կոթ մը կայ, ամէն մարդու հոգ մը:

Ամէն չարիքի մէջ, բարիք կայ:

Ամէն տաղանդ երկնքի պարգեւն է:

Ամէն փայլող ոսկի չէ:

Ամէն փայտ շերեփ չի դառնայ, ամէն սար՝ Մասիս:

Every stick turns to a ladle, every mountain to Ararat (Masis).

Ամէն փոթորիկէ ետք, արեւ կը ծագի:

Ամէն քարի տակէն կ'ելլէ:

Ամպոտ օդ, մութ, փոթորիկ՝ գայլը կ՛ընէ հարսանիք:

Այդ խելքով, ջուր էլ չե՛ս կարող խմել:

Այդ ուխտավայրին, այդպիսի խունկ:

Այծերի կռիւը կամուրջի վրայ է բռնում:

Այծին պոզեր չեղան, ասաց «այս տարուայ ուլն եմ»:

Այծին կռնակը երբ գաւազան ուզէ, հովիվին փայտին կը քսուըռտի:

Այնքան ագահ է, վրայի ջերմը անգամ մարդու չի տար:

Այրուած երեսը արեւից չի՛ վախենայ:

«Այո»ն ալ բան կը լրացնէ, «ոչ»ն ալ:

Այսօր առիր վաղը տո՛ւր, ասոր կ՛ըսեն առուտուր, թէ առածդ չտուի՛ր, անոր կ'ըսեն ա՛ռ ու կուլ :

Այսօրուան գործը վաղուան մի՛ թողուր:

Այսօրուան թոքը աւելի լաւ է, քան վաղուան դմակը:

Անամօթին երեսը թքեցին, ըսաւ՝ կ՛անձրեւէ:

They spit on the face of the shameless, he said it's raining.

Անբանը հաց ուտելիս առողջ է, աշխատելիս հիւանդ:

Անէծքները աւազի վրայ գրէ, իսկ բարիքները՝ մարմարի:

Անիմաստ է ականջ չ'ունեցողին օղ նուիրել կամ կոյրին ակնոց:

Անկիւնաքար է՝ ուր որ դնես, յայտնի կ'ըլլայ:

Անհոգին հոգը Աստուած կը հոգայ:

Անձնական հաւը աւելի լաւ է, քան ընկերովի կովը:

Անձրեւէն փախաւ կարկուտի բռնուեցաւ:

Անձրեւոտ օրը հաւը ջուրը ի՞նչ ընէ:

Անճարակ մարդ , կ'ըլլայ խայտառակ:

Ան որ ծոյլ է՝ կը խօսի անդուլ, ան որ ժիր է՝ կը ձեւանայ խուլ:

Անուշ լեզուի տակ՝ թոյն կայ պահուած:

Անուշ հոտը վարդից ուզէ, մարդկութիւնը՝ մարդից ուզէ:

Անուշն ուտողը, գիտէ լեղիին համը:

Անպոչ դգալի պէս մէջ մի՛ ընկնի:

Անշուն գիւղ է մտել, առանց փայտի է ման գալիս:

Անվախը մէկ անգամ կը մեռնի, վախկոտը՝ հազար:

Անտառը առանց շնագայլի չ'ըլլար:

Անցածի յետեւից չե՛ն ընկնում:

Անցուկը մոռցուկ ա:

Անփուշ վարդը բուրմունք չունի:

Անօթի մի՛ թողուր գող կը դառնայ, շատ մի՛ խօսիր, աներես կը դառնայ:

Անօթի հաւը երազին մէջ կորեկ կը տեսնէ:

Անօթութիւնը չոր հացին համ կու տայ, սաստիկ ծարաւը՝ պղտոր ջրին:

Աշխատող գութանը փայլուն կը լինի:

Աշխատող երկաթը չի ժանգոտիր:

Working metal doesn't rust.

Աշխատողը հնարք է փնտռում գործը անելու, չ'աշխատողը պատճառ՝ չանելու:

Աշխարհ տեսած մարդ:

A man who's seen the world.

Աշխարհը արօտ՝ մենք մէջը կարօտ:

Աշխարհը բեմ է, մարդիկ դերակատարներ:

Աշխարհը լայն է, կօշիկս նեղ , ի՞նչ ընեմ:

Աշխարհը ծով՝ մենք ծարաւ:

Աշխարհը հիւրանոց է, մարդիկը հիւր:

Աշխարհի «մալը» աշխարհին կը մնայ:

Աչք ծակել:

Աչք տնկել

Աչքդ լո՛յս:

Աչքդ թէքէս՝ բանիդ տէրը չես:

Աչքերը գետին գցել:

Աչքերը իրենք իրենց կը հաւատան, ականջները՝ ուրիշներուն:

Աչքերը ծով դառնալ:

Աչքերը կը խաղան:

Eyes play.

Աչքերը վառուեցին:

Աչքերից կայծեր դուրս թռչիլ:

Աչքերուն փոշի նետել:

Աչքերով կ'ուտէ զիս:

He (or she) eats me with his (or her) eyes.

Աչքէ անցուցի:

Աչքէ հեռու, սրտէ հեռու:

Աչքը աղջկան վրայ մնաց:

Աչքը բանի մը վրայ պահել:

Աչքը բաց:

Աչքը դուրս:

Աչքը-երեսը չբացուած:

Աչքը ետեւը մնաց:

Աչքը կուշտ:

Աչքը հանել:

Աչքը մէջը մնաց:

Աչքը մտնել:

Աչքը ջուր կտրել:

Աչքը վրան մնաց:

Աչքը տեսածէն կը վախնայ:

Աչքը տեսաւ, սիրտը ուզեց:

Աչքի տեսածը հաստատ է՝ քան ականջի լսածը:

Աչքի փո՛ւշ դարձաւ:

Աչքին բիբին պէս կը պահէ:

Աչքիս վրայ:

Աչկից ընկնել:

Աչքով անել:

Աչքովդ տեսնես իսկ՝ փէշովդ գոցէ՛:

Աչքովդ տեսնես՝ չհաւատա՛ս:

Աչքս քոռանար՝ չտեսնէի:

Ապրի՛ ապրեցնողը, ծաղկի՛ ծաղկեցնողը:

Ապրիլ կայ երկաթ է, ապրիլ կայ՝ արծաթ :

Ապրողին՝ ապրուստ, մեռնողին՝ պատանք:

Առանց աքաղաղի ալ կը լուսանայ:

Առանց գլխի մարմինը մեռած է:

Առանց էշի ջորի չ՛ըլլար:

Առանց խունկի, ուխտատեղի կ'երթայ:

Առանց մեղուէն խայթուելու, մեղրին չես կրնար տիրանալ:

Առանց սատանայի , պատարագ մը ըրինք:

Առաջինը եղիր լսելու, ու վերջինը՝ խօսելու:

Առաջ լացողը՝ յետոյ կը խնդայ:

Առաջ մտածէ՛, վերջը խօսէ՛:

Առաւ - փախաւին մէկը:

Առիւծը առիւ՛ծ է, արու լինի թէ էգ:

Առիւծը միայնակ է շրջում, իսկ ագռաւը՝ խումբով:

Առիւծի կաթ անգամ կը գտնուի քովը:

Առիւծին որջէն ոսկորը պակաս չ'ըլլար:

Արիւնը արիւնով չեն լուար, այլ՝ ջուրով:

Արջի ծառայութիւն:

Արջի որջում կաղին չի՛ մնայ:

Ասեղին ծակէն կ՛անցնեն:

Ասեղին ծակէն Հինտստան կը դիտէ :

Ասես էլ վատամարդ կը լինես, չ'ասես էլ:

Ասում են՝ ճտերը աշնան են հաշուում:

Աստուած ամէն շնորհք մի մարդու չի՛ տայ:

Աստուած կը նայի լերան ու կու տայ ձիւնը:

Աստուած կու տայ կաղինը, բայց չի կոտրեր:

Աստուած մէկին ապրուստ է տալիս, միւսին՝ ախորժակ:

Աստուած որ տայ՝ չի հարցներ թէ որո՞ւ տղան ես:

Աստուած մէկ դուռը գոցէ, միւսը՝ կը բանայ:

Աստծու շինածը մարդ չի՛ կրնար քանդել:

Աստուծոյ ծառայել:

Ատաղձագործին դուռը պարանով կապուած կ՛ըլլայ:

Ատամ գցել:

Ատամ ցոյց տալ:

Ատամ սրել մէկի դէմ:

Ատամը չի բռնում:

Ատամները իրար են զարկւում:

Ատամները համրել:

Ատամներով պաշտպանել:

Արգիլուած պտուղը համով կ՛ըլլայ:

Արդար իւղը ջուրին տակ չի մնար:

Արեւ եթէ ըլլայ, աշխարհիս չի ծագիր:

Արեւն ամպի տակ չի՛ մնայ:

Արեւի վրայ անգամ բծեր կան:

Արիւն թափել:

Արու իշուն ետեւէն քուռակ կը պտըտցնեն:

Արջը իրեն ահից կը վախենայ:

Արցունք թափել:

Արտ հերկող եզան վզին լուծ կ՛անցընեն:

Արտը խարխուտ, «մահանան»՝ կարկուտ:

Աւելի դիւրին է կաղնիի հունտը չցանելը, քան յետոյ՝ կաղնիի ծառը արմատէն հանելը:

Աւելի լաւ է բուրդը կորսնցնես, քան ոչխարը:

Աւելի լաւ է գիտուն մարդը քեզ լացնէ, քան անգէտը խնդացնէ:

Աւելի լաւ է գործօն ձեռքեր ունենալ, քան խօսուն շրթներ:

Աւելի լաւ է խրճիթի մը տէրը ըլլալ, քան թէ պալատի մէջ սպասաւոր:

Աւելի լաւ է կանգնած մեռնիլ, քան թէ չոքած ապրիլ:

Աւելի լաւ է կիսաւարտ սեփական տունը, քան հասարակաց պալատը

Աւելի լաւ է համր ըլլալ, քան սխալ խօսիլ:

Աւելի լաւ է ճանճի գլուխ ըլլալ, քան առիւծի պոչ:

Աւելի լաւ է պարտական մնալ փորին հացով, քան նպարավաճառին՝ արծաթով :

Աւելի լաւ է վառած ածուխ մը լեզուի վրայ պահել, քան թէ գաղտնիք մը:

Ափին մէջ կ՛եփէ, եղունգին մէջ կը թափէ:

Աքաղաղը իր գիւղին մէջ կը կանչէ

[Arpa]

Բ

Բազէն ճանաչւում է թռիչքով, կտրիճը՝ քայլուածքով:

Բաժակի մէջ փոթորիկ անել: **

Բաժանողին, բաժին չի մնար:

For he who does the apportioning, no portion remains.

Բախտ կայ փորձանք կը բերէ, փորձանք կայ՝ բախտ կը բերէ:

Բախտաւորը այն է, որ վայելեց ու գնաց, իսկ դժբախտը այն՝ որ ձգեց ու գնաց:

Բախտը՝ երբեմն, իր ամենագեղեցիկ փետուրները խրում է տխմարի գլխարկը:

Բախտը մի անգամ է այցելում:

Բախտը ուզէ, կոյր հաւը ոսկի կ՛ածէ:

Desire luck, the blind chicken lays golden eggs.

Բախտիդ քար մի՛ ձգէ:

Բաղնիք մտնողը կը քրտնի:

He who enters a bathhouse sweats.

Բանալիիդ հոգատար եղիր, դրացիդ գող մի հաներ:

Take care of your key, don't turn your neighbor into a thief.

Բաներնին բուրդ է:

Բանը մէկ օրուան, հոգը մէկ տարուան:

Բանը որ չվերցնես տասը մատով, կը մնայ տասը տարով:

Բանուկ ձեռքը չի մուրար:

Բարեկամդ գլխուդ կը նայի, թշնամիդ՝ ոտքիդ:

Բարեկամի հետ կերուխում ըրէ, առուտուր մի ըներ:

Բարեւ տաս՝ բարեկենդանի կու գայ:

Բարի բաց բերանդ:

Բարի գործը չի մեռնիր:

Բարիքները վայելած ատեն, բարերարը մի՛ մոռնար:

Բարկացող անձը միշտ վնասով դուրս կու գայ:

Բարկացկոտը սուր կը նայի, կասկածոտը՝ ծուռ:

Բարկ քացախը իր կարասին կը վնասէ:

Բարկութիւնը կը սկսի խենթութեամբ` կը վերջանայ զղջումով:

Բարձր ձայնը եթէ բանի ծառայեր, էշը պալատներու տէր կը դառնար:

Բարտի մը երկնցեր, երկինք հասե՞ր է ...:

Բարտին բարձր է, բայց միրգ չունի:

Բաց թեւերով ընդունիլ:

Բե՞ռը իշուն քով կը տանին, թէ է՞շը բեռան քով:

Բեռը՝ շալկողին կռնակը կը դնեն:

Բեռը ջաղացքէն թող ելլէ:

Բերանդ բանալու տեղ՝ աչքդ բաց:

Բերանդ բանաս, սիրտդ կ'երեւի:

Բերանը բաց մնաց:

Բերանը լեզու ունի:

Բերանը ոսպ չի թրջիր:

Բերնէ բերան՝ եղաւ գերան:

Բերնէ-բերան լեցուն:

Բերնին պատառը ուրիշին կու տայ:

Բերնին ջուրերը կը վազէ:

Բերքը հաւաքելուց` թռչունին բաժին թող:

Բնութեան գիրկին մէջ:

Բոլոր աղբիւրները չեն պղտորի, մէկը կը թողնեն խմելու:

Բոլորը մատին վրայ կը խաղցնէ:

Բոլորին բերանն է ինկեր:

Բոշան, փաշա չի դառնալու:

Բորոտ այծը ակէն կը խմէ ջուրը:

**http://en.wikipedia.org/wiki/Tempest_in_a_teapot

 

[Arpa]

Գ

Գայլէն վախցողը ոչխար չի՛ պահեր:

Գայլը ամպոտ օրը որսի կ'ելլէ, գողը՝ գիշերը:

Գայլը համրանք չի՛ գիտեր:

Գայլը չլինէր, այծը Երեւան կը հասնէր:

Գայլը պղտոր օդը կը սիրէ:

Գայլի անունն է ելեր՝ աղուէսն աշխարհն է քանդեր:

Գայլի գլխուն աւետարան կը կարդան, կ'ըսէ «շուտ ըրէք, հօտը սարէն կ'անցնի»:

Գայլի որջում, ոսկոր չի՛ մնայ:

Գայլին ինչքան էլ որ կերակրես, նորէն անտառ կը նայի:

Գայլին՝ ոտքերն են կերակրում:

Գառը՝ Գարնան, ձիւնը՝ ձմրան:

Գառնուկը մօր կուռծքը ծծելիս՝ ծնկի է իջնում:

Գարնան արեւը, տղիս ու հարսիս վրայ:

Գաւաթ մը ջուրը, իր վարձքը ունի:

Գետերը չլինեն` ծովը կցամաքի:

Գետը անցաւ՝ առուակը խեղթուեցաւ:

Գետը անցաւ՝ Աստուածը մոռցաւ:

Գետը չհասած՝ մի՛ բոպիկնար:

Գետին թափած եղը, էլ չի լցուի տեղը:

Գինիին հինը յարգի է :

Գինի ա, թան չի՝ ամէն մարդու բան չի:

Գիշերը պարզ, ցերեկն անձրեւ՝ հունձքին աւեր, մեծը կեցած փոքրը խօսի՝ տունին աւեր:

Գիւղացու էշը որ խրտնի, քաղաքացու ձիու պէս կը վազէ:

Գիւղ կանգնի, գերան կը կոտրի:

Գիւղէն դուրս չելած, շուները մի ծաղրեր:

Գիտունին գերի, տգետին ո՛չ սիրելի:

Գիտունի հետ քար քաշի, անգէտի հետ «փիլաւ» մի ուտի:

Գիրկդ նստած, մօրուքդ կը փետտէ:

Գլխէ հանեց:

Գլխիցը շատ ամպեր կ'անցնեն, սարը մի՛շտ կայ անսասան:

Գլխուն խաղ խաղցաւ:

Գլխուն մոխիր է մաղուած:

Գլխուս վրայ տեղ ունի:

Գլորեցաւ խփիկը , գտաւ պուտիկը:

Գլուխ բարձրացնել:

Գլուխ բռնել:

Գլուխ գլխի:

Գլուխ լեցնել:

Գլուխ ծռել:

Գլուխ կոտրել:

Գլուխ հանել:

Գլուխ ուռեցնել:

Գլուխ տանիլ:

Գլուխ ցաւցնել:

Գլուխդ կը կոտրեն, «խադրիդ » ձեռք չե՛ն տայ:

Գլուխը բարձին, աչքը դգալին:

Գլուխը ծածկեց, պոչը երեւում է:

Գլուխը պահել:

Գլուխը պարապ:

Գլուխը պատռել:

Գլուխս եկածը, եփած հաւուն գլուխը չէ եկած:

Գլուխս տարաւ:

Գնա մեռիր, եկուր սիրեմ:

Գող՝ սիրտը դո՛ղ:

Գողը գողի համար՝ թալակ ա:

Գողը գողէն գողացաւ, Աստուած նայեց՝ զարմացաւ:

Գողը իրեն համար տուն չի՛ կառուցանէ. տուն ունեցողին՝ տունը կը քանդէ՛:

Գողը լուսնակը չի սիրեր:

Գողն ի՞նչ կ՛ուզէ - մութ գիշեր:

Գոմշատիրոջ կաշի սիրով փոխ կու տան:

Գոյնը նետել:

Գորդեան հանգոյց:

Գործածուած բանալին փայլուն կ'ըլլայ:

Գործ դրին՝ փախաւ, հաց դրին՝ եկաւ:

Գործը իշու կը նմանի - վրան հեծնես՝ կը քալէ, երբ վայր իջնես՝ կանք կ'առնէ:

Գործը կատարելով, ճամբան քալելով:

Գործը քեզի, հացը ինծի:

Գործը օրուայ մը , հոգը տարուայ մը:

Գործն ով ընէ՝ ես ու դուն, հացն ով ուտէ՝ ե՛ս ու դո՛ւն:

Գտար սուրբ՝ ուզեցիր մուրազ:

 

[Arpa]

Դ

Դանակը իր կոթը չի՛ տաշեր:

A knife doesn't sharpen it's handle.

Դանակը ոսկորին հասաւ:

The knife reached the bone.

Դատարկ կարասը ուժեղ ձայն կը հանէ:

Դատարկ պարկը կանգնած չի մնար:

An empty sack doesn't sit still.

Դա՜ր ապրիր, դա՜ր սորվիր:

Դարբինը դանակ չունենար, դերձակն ալ՝ պատանք:

Դարվերը դարվար ալ ունի:

Դարդ էին անում, որ պատառը փոքր է... այն էլ` կատուն տարաւ:

Դարդ կայ՝ կը գայ կ'անցնի, դարդ կայ՝ կ'այրէ կ'անցնի:

Դգալով կը կերցնէ, կոթով աչք կը հանէ՛:

Դէպքերից առաջ մի իյնար:

Դժոխքէն կրակ գողնամ ո՞ւր այրեմ:

Դիմակը պատռել:

Դիտէ՛, ապա դատէ՛:

Դիտմամբ խենթ կը ձեւանայ, վանքի հաւերը կ'ուտէ:

Դու գինի խմիր, ոչ թէ գինին քեզ:

«Դուզ» խօսքը ըսողի, գլուխը ծակ է:

Դու ինչ ուզում ես ասա, նա իր զուռնէն է փչում:

Դուն աղա, ես աղա, մեր աղունը ո՞վ աղա:

Դուն դանակ, եւ՝ միս:

Դուն եթէ աղուէս ես, ես ալ պոչն եմ:

Դուն եղիր շիտակ, ծուռն իր ճամբան կը գտնէ:

Դուն քո՛ւն, բախտդ արթո՛ւն:

Դուոդ գոց պահէ դրացիդ գող մի հաներ։

Դուռը կտրէ՛, փայտ շինէ՛:

Դուրսը քահանայ, ներսը սատանայ:

Դռնից կը վռնտես, պատուհանից կը մտնի:

Դրա գրպանները կարած են:

Դրամը արմատն է ամէն չարիքի:

Դրամը՝ դրամ է բերում:

Դրամը կը ծեծեն, «թանաքա» կը շինեն:

Դրանց տունը մուկ ընկնի` սովից կը սատկի:

Դրացիիդ ցանկայ հաւ մը, որ Աստուած տայ քեզի կով մը:

Դրացիին խոզի միսը անոյշ կ'ըլլայ:

[Arpa]

Ե

Եզը մեռաւ, կովը այրի մնաց:

Եզի աշխատածը՝ ձին է ուտում:

Եզի տակ, հորթ է ման գալիս:

Եզն որ ընկնի, դանակաւոր կը շատնայ:

Եթէ ամառը գլուխդ չ'եռայ, ձմեռը սանդ չ'եռար:

Եթէ ամէն «այդ» ըսածը այծ ըլլար, հիմա բոլոր լեռները այծերով լեցուած կ'ըլլային:

Եթէ երազում ես ծիածանի մասին, ապա պատրաստ եղիր անձրեւի տակ մնալու:

Եթէ երիտասարդութիւնը կամենար եւ ծերութիւնը կարենար:

Եթէ լեռը քեզի չի գար, դո՛ւն գնա անոր քով:

Եթէ խաչն իմն է, զօրութիւնը ես գիտեմ:

Եթէ կռնակ ունիս , բեռ բեռցնող շատ կ՛ըլլայ:

Եթէ ձեռք ձեռքի տանք, սարեր շուռ կտա՛նք:

Եթէ մեր ուզածը չենք կրնար, գոնէ մեր կրցածը ընենք:

Եթէ չունի՛ս փող, մտի՛ր հող:

Եթէ պատը կը լսէ:

Եթէ սնուցիր, կշտացո'ւր, եթէ զարկի՛ր, մահացո'ւր:

Եթէ տունդ ապակի է, ուրիշին քար մի նետե'ր:

Եթէ փող չունիս ծոցիդ, ականջ չեն դներ ճիչիդ :

Եկաւ որ ունքը սարգի, աչքն ալ քոռացրեց:

Եկեր պատեր ճարն է հատեր:

Եկեղեցին չսարգուած՝ մուրացկաններ դռանը չոքել են:

Եկուր՝ խիճը ցորենէն զատէ:

Եղեգը խոնարհւում է փոթորիկի առաջ՝ իսկ հզօր սոճին՝ կոտրտւում է:

Եղունքը միսէն չի զատուիր:

Եղունքով հոր կը փորէ:

Եղունք ունիս՝ գլուխդ քերէ:

Ես ագռաւին հաւանեցի, ագռաւն ինձ չհաւանեց:

Ես գանձ կ՛ըսեմ, ան՝ տանձ:

Ես մէկ ըսեմ, դուն երկու հասկցիր։

Ես քնած եմ, մեղքս արթո՛ւն:

Երբեք, մի ասա՝ երբե՛ք :

Երբ կատուն չկայ, մուկերուն հարսնիք է:

Երբ կացինը անտառ եկաւ, ծառերը ասացին. «Կոթը մերոնցից է»:

Երբ կրիան ծառը ելլէ:

Երբ ջուր կը խմես, մի՛ մոռնար աղբիւր հասնողը:

Երբ սիրածդ չի գտնես, սիրէ՛ գտածդ:

Երգեր շատ գիտեմ, բայց՝ երգել չգիտեմ:

Երդումը ստախօսին վկան է:

Երեխան ջուրին մէջ կը մեծնայ:

Երեխայիդ փորը լցնելու՝ գլուխը լցրու:

Երեխան մինչև լաց չըլլի` կաթ չեն տայ:

Երեկուան գայլը՝ այսօրուան գառը:

Երես դարձնել:

Երես-երեսի գալ:

Երես չ'ունենալ:

Երես տուինք, աստար ալ կ'ուզէ:

Երեսը կախ:

Երեսը բռնել:

Երեսը սեւ:

Երեսը սրտին հայելին է:

Երեսը ո՛չ կու լայ, ո՛չ կը խնդայ:

Երեսը կախել:

Երեսէն միւռոն կը կաթի:

Երեսը միւռոն չկայ:

Երեսը ջուր չկայ:

Երեսէն կեանք կը կաթի:

Երեսին ձուածեղ եփես՝ չ'ուտուիր:

Երեսին մաղ բռնել:

Երեսդ վարդի ջուր:

Երեսէն ինկած ճանճը, քառասուն կտոր կ'ըլլայ:

երեսը ո՛չ կու լայ, ո՛չ կը խնդայ:

Երեսը պատռուած:

Երեսով տալ:

Երեսս չի բռներ:

Երեւցած գիւղը առաջնորդ չ'ուզէր:

Երկաթը տաք-տաք կը ծեծեն:

Երկինքէն Աստուած ալ վար գայ:

Երկինքէն կրակ կը թափի:

Երկու աղուէս, մէկ առիւծէն զօրաւոր են :

Երկու «երնեկ» մէկ տեղ չ՛ըլլար:

Երկու ոտք մի կօշիկի մէջ չի տեղաւորուի:

Երկու քարի մէջ մնալ:

Երջանկութեան լեզուէն միայն համրերը կրնան հասկնալ:

Եփած կերակուրին մէջ ջուր չեն խառներ:

Եօթը անգամ չափիր, մէկ անգամ կտրիր:

Եօթը ծովէն, մէկ կովէն:

Եօթներորդ երկինք վերանալ

 

[Arpa]

Զ

Զաւակը կամ փորին մէջն է, կամ ձիուն վրայ:

Զաւակը չի ծեծողը ծունկը կը ծեծէ:

Զուարճասէր մարդուն մազերը կ'երկննան, տխուր մարդուն՝ եղունքը:

Զուր հաչող շունը՝ հօտին վրայ գայլ կը բերի:

Զուռնա փչողը մօրուքը չի պահեր:

Զրպարտութիւնը կ’ապրի բերնէ բերան, ուր որ բոյն դնէ, տէր է յաւիտեան:

Զրպարտութիւնը կը նմանի այն բոցին, որ կը սեւցնէ ինչ՝ որ չի կրնար այրել:

Զօրաւորը իրաւունքը կրնայ խլել:

Է Էն գեղում, ուր սաղը քոռ է, դուն ալ աչքդ կապէ:

Էշ մեծցեր է:

Էշ նահատակ:

Էշ ներկող:

Էշէն առաջ ախոռ մի մտներ:

Էշը գիտէ որու երեսին կը զռայ:

Էշը ինքն է, խոտը ուրիշին առջեւ կը դնէ:

Էշը իր տիրոջ ուզած տեղը կը կապէ:

Էշը ծախեր եմ որ «ջու» չ'ըսեմ:

Էշը ծեծել չկրցողը, համետը կը ծեծէ:

Է՛շը միայն բեռան տակ կը մնայ:

Էշը ցեխը ինկեր է, տիրոջմէ կտրիճը չէ գտնուէր:

Էշը որ է՛շ է, ինկած տեղը անգամ մըն ալ չ'իյնար:

Էշը քառասուն անգամ Երուսաղէմ գնաց՝ էլի էն էշը՝ է՛շ մնաց:

Էշին խոնարհ տեսան, երկու հոգիով նստեցան:

Էշ հեծնելը մէկ ամօթ, իջնելը՝ ուրիշ ամօթ:

Էշ մի սատկիր գարուն կը գայ, շուկան կերաս կը գայ:

Էշն է բեռը տանողը, ձին է որ գարին կ'ուտէ:

Էշն ի՞նչ գիտէ նուշը, կ՛երթայ կ՛ուտէ փուշը:

Էշու պէս աշխատի՛ր, ձիու պէս հպարտացի՛ր:

Էշու պոչ է, ոչ կ'երկննայ, ոչ կը կարճնայ:

Ը
Ընկել է փողատէրը՝ կանգնել է տղատէրը:

Ընողը կը գտնէ, հեւացողը՝ կը մեռնի:

Ընողը կը պրծի, ըսողը չի պրծիր:

Ընկերոջ հինը լաւ է, հագուստին նորը:

Ընկոյզ չ'եղած ծառին քար չի՛ նետեր:

Ընտի՛ր գինիին ընտի՛ր կարաս:

Ըսածները, ընկոյզի կճեպի մը կէսը չեն լեցներ:

Ըսէ՛ ընկերդ ո՞վ է, ըսեմ քեզի թէ դո՛ւն ո՞վ ես:

Ըստ պատշաճի:

[Arpa]

Թ

 

Թաղիքը ջուրը տուած է:

Թափած թանը, ետ չեն լեցնի ամանը:

Թեւերը բարտել - պտըտիլ:

Թեւերուն տակ ձմերուկ չի՛ սեղմուիր:

Թեւ , թիկունք կանգնիլ:

Թէ Աստուած չ'օգնէ, վիզ ծռելը «պո՛շ» բան է:

Թէ մայրը աղջկան գովաց` թող ու փախի, թէ հարևանը գովաց` ա՛ռ ու փախի՛:

Թէ որ միշտ տաս ապառիկ, հաց չե՛ս գտներ պատառիկ:

Թէ ուղտին փուշ հարկաւոր է, ճիտը ծռել պարտաւոր է:

Թէ չես տար ինը, չես առներ տասը:

Թիզ ու կէս՝ գետնի բզէզ:

Թմբուկին ձայնը հեռուէն անոյշ կը հնչէ:

Թոկի երկարն է լաւ, խօսքի կարճը:

Թող չ'ըսեն է՛շ է, թող ըսեն գէ՛շ է:

Թուղթ չեմ որ թրջուիմ:

Թուրը աջ ու ձախ չի գիտեր:

Թուրի վէրքը կը բուժուի, լեզուի վէրքը չի՛ բուժուի:

Թռչունները կը մոռնան թակարդը, բայց թակարդը չի՛ մոռնար թռչունները:

Թռչունէն վախցողը, կորեկ չի՛ ցաներ:

Թքելը մի ամօթ, լզելը՝ երկու:

Ժ

 

Ժողովուրդը քնած առիւծ է, որ արթնցաւ` այլեւս չի քնի:

The people are a sleeping lion, when they awaken they will never again sleep.

Ժամանակը ցաւը կը թեթեւցնէ, բայց չի մոռցներ:

Time lessens pain, but never erases the memory.

Ժամ քանդելը մէկ արիւն է, սիրտ քանդելը՝ երկու:

Ժողովրդի ապագան, երիտասարդներից է երևում:

Ի

 

Իմաստունը ջահ է, որքան մութն աւելնայ, այդքան աւելի կը փայլի:

Իմաստուն կինը տուն կը շինէ, յիմար կինը՝ կը քանդէ՛:

Իմ դարդը՝ քո հաւեսը:

Իննիսունը ինը տուողը, մէկն ալ կու տայ:

Ի՛նչ աղբիւրից մարդ ջուր խմի, էն աղբիւրը քար չի՛ գցի:

Ի՞նչ իմանաս - մինչև հաստատ չ'իմանաս:

Ինչպէ՛ս կոյրն է Աստուծուն նայում, այնպէս էլ Աստուած՝ կոյրին:

Ի՛նչ որ ցանես՝ զայն կը քաղե՛ս:

Ինքզինքը կ'ուտէ:

Ինքը լու է, շինածը՝ տուն:

Ինք իր շուքին կը հայելուի:

Ինքն իր շուքէն կը վախնայ:

Իշու տեղ դնել:

Իշուն հարսանիքի են հրաւիրում, ասում ա, «Կայ չկայ, ջուր եմ կռելու»:

Ի սէր Աստուծոյ:

Իր հացը առանձին ուտողը, իր բեռն ալ առանձին կը կռէ:

Իր ջուրին փիլաւ չի՛ ձգուիր:

Լ

 

Լացը՝ լաց կը բերէ, խնդուքը՝ խնդուք:

Լացն ու ծիծաղը եղբայր են:

Լաւագոյն է անօթի պառկիլը, քան պարտքով արթննալը:

Լաւ աչքով նայիլ:

լա՛ւ, բա՛ւ, ցա՛ւ:

Լաւ եզը, գութանում է երևում:

Լաւ է այսօրուան հաւու ձագը , քան վաղուան գիրուկ բադը :

Լաւ է աչքդ դուրս գայ, քան անունդ:

Լաւ է աչքով կոյր լինել, քան մտքով:

Լաւ է բարի անունը, քան թէ աշխարհի գանձը :

Լաւ է ինձ ուտի փորձուած գառը, քան անփորձ գայլը:

Լաւ է լինել դեղնակտուց ծիտ՝ քան պառաւած դրախտի թռչնակ:

Լաւ է լինել հովիւ մեծ ազգի՝ քան փաշա փոքր ազգի:

Լաւ է լինել նամուսով դամքաշ, քան աննամուս զուռնաչի:

Լաւ է որ աչքդ կոյր ըլլայ, քան սիրտդ:

Լաւ է ունենալ գործօն ձեռքեր, քան խօսուն շրթներ:

Լաւ ուշ՝ քան երբեք:

Լաւ է օրինակը քան քարոզը:

Լաւին լա՛ւ կասեն, վատին՝ վա՛տ:

Լաւութիւն առա ու ծովը գցիր:

Լաւ սիրողը, լաւ ալ կը պատժէ:

Լեզու ելլել:

Լեզուդ չլիներ՝ ագռաւները աչքերդ հանել էին:

Լեզուին մէջ թոյն ունեցողը , մեղր չի կրնար թքել:

Լեզուիդ տակ բան մը կայ:

Լեզուի վարպետ, ձեռքի՝ հիւանդ:

Լեզուն այն է ասում, ինչից՝ որ սիրտն է ցաւում:

Լեզուն անուշ՝ ձեռքը փուշ:

Լեզուն առանց ոսկորի է, բայց մարդուն մէջքը կը կոտրէ:

Լեզուն բացուեցաւ:

Լեզուն բերանն է:

Լեզուն լագ-լագ, գլուխը ծակ-ծակ:

Լեզու ունենար` խօսար:

Լեզուս զուսպ՛ գլուխս հանգիստ:

Լեղին պատռել:

Լեռ լերան վրայ կ'ըլլայ, տուն տունի վրայ չ'ըլլար:

Լեռ ու բեռ:

Լեռ սար ու ձոր, տէրտէրի փոր:

Լեռը մուկ ծնաւ:

Լեռներ ու ձորեր չափեցի՝ մինչեւ հոս հասայ:

Լեցուն հասկ:

Լեցունը կ'ուտէ, պարապին կից կը զարնէ:

Լոյս կամեցողը ձէթ չի խնայեր:

Լուի մը համար ՝ վերմակը կը վառէ:

Լուն՝ ուղտ կ'ընէ