Zartonk

Vishapagorg, 224x154, XIX century, Khndzoresk, Syunik http://www.armsite.com/rugs/images/rug6.jpg Vishapagorg (Dragon Rug), 167x111, end of XIX century, Alexandropol (Gyumri) http://www.armsite.com/rugs/images/rug7.jpg Dragon carpet, eagle design, XIXth century, Yerevan, State Historical Museum http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/63/Armenian_rug_Dragon_carpet-2.jpg More Soon

Four Armenians among injured in Moscow bombing By GAYANE ABRAHAMYAN ArmeniaNow reporter Among the victims of the terrorist bomb attack at Moscow’s Domodedovo airport on Monday evening, which killed 35 people, there are at least four injured Armenians. The identity of nine people on the list of the dead has not been revealed yet, and there are 10 unidentified people among the 140 injured people. Karen Mikhail Galustyan, 42, Yuri Albert Vardanov, 58, Gurian Vardan Khachaturov, 65, and Anatoly Ashot Poghosbekov, 58, are on the list of injured. Gevorg Minasyan, Press Secretary of the Armenian Embassy in Russia, told ArmeniaNow that the condition of the injured Armenians is “moderately severe.” “Fortunately, there were no Armenian flights at that moment; otherwise the number of Armenian victims could be greater,” Minasyan says. The explosion happened in the arrivals hall of the airports’ international terminal, at 4:32 p.m. (Moscow time) and according to preliminary data was carried out by a suicide bomber. On Tuesday, President Serzh Sargsyan sent a letter of condolence to the President of the Russian Federation, Dmitry Medvedev, saying: “I have been deeply shocked and outraged with the news of a murderous terrorist attack at the Domodedovo airport which claimed dozens of innocent lives.” The president of Armenia expressed hope that “the undertaken measures will make it possible to expose and punish the culprits and to prevent the repetition of similar crimes.”

Հայկական ֆուտբոլի ավանդական մրցանակաբաշխություն http://www.youtube.com/watch?v=zNt93WgG0sI&feature=player_embedded

Արդեն իրեն առաջարկել են, տարել Երևանը ցույց են տվել, ապա հետաքրքրված չի: Ափսոս է, որովհետև մինչև Ֆոռլանն ու Սուառեզը կան իրեն հեռթ չի հասնելու:

Earliest Known Winery Found in Armenian Cave As if making the oldest known leather shoe wasn't enough, a prehistoric people in what's now Armenia also built the world's oldest known winery, a new study says. Undertaken at a burial site, their winemaking may have been dedicated to the dead—and it likely required the removal of any fancy footwear. Near the village of Areni, in the same cave where a stunningly preserved, 5,500-year-old leather moccasin was recently found, archaeologists have unearthed a wine press for stomping grapes, fermentation and storage vessels, drinking cups, and withered grape vines, skins, and seeds, the study says. "This is the earliest, most reliable evidence of wine production," said archaeologist Gregory Areshian of the University of California, Los Angeles (UCLA). "For the first time, we have a complete archaeological picture of wine production dating back 6,100 years," he said. (Related: "First Wine? Archeologist TraceS Drink to Stone Age) The prehistoric winemaking equipment was first detected in 2007, when excavations co-directed by Areshian and Armenian archaeologist Boris Gasparyan began at the Areni-1 cave complex. In September 2010 archaeologists completed excavations of a large, 2-foot-deep (60-centimeter-deep) vat buried next to a shallow, 3.5-foot-long (1-meter-long) basin made of hard-packed clay with elevated edges. The installation suggests the Copper Age vintners pressed their wine the old-fashioned way, using their feet, Areshian said. Juice from the trampled grapes drained into the vat, where it was left to ferment, he explained. The wine was then stored in jars—the cool, dry conditions of the cave would have made a perfect wine cellar, according to Areshian, who co-authored the new study, published Tuesday in the Journal of Archaeological Science. (Related pictures: "Before and After: Wine-Cult Cave Art Restored in Petra.") Wine Traces To test whether the vat and jars in the Armenian cave had held wine, the team chemically analyzed pottery shards—which had been radiocarbon-dated to between 4100 B.C. and 4000 B.C.—for telltale residues. The chemical tests revealed traces of malvidin, the plant pigment largely responsible for red wine's color. "Malvidin is the best chemical indicator of the presence of wine we know of so far," Areshian said. Ancient-wine expert Patrick E. McGovern, a biomolecular archaeologist at the University of Pennsylvania Museum in Philadelphia, agrees the evidence argues convincingly for a winemaking facility. One thing that would make the claim a bit stronger, though, said McGovern, who wasn't involved in the study, is the presence of tartaric acid, another chemical indicator of grapes. Malvidin, he said, might have come from other local fruits, such as pomegranates. Combined with the malvidin and radiocarbon evidence, traces of tartaric acid "would then substantiate that the facility is the earliest yet found," he said. "Later, we know that small treading vats for stomping out the grapes and running the juice into underground jars are used all over the Near East and throughout the Mediterranean," he added. (Related: "Ancient Christian 'Holy Wine' Factory Found in Egypt.") Winery Discovery Backed Up by DNA? McGovern called the discovery "important and unique, because it indicates large-scale wine production, which would imply, I think, that the grape had already been domesticated." As domesticated vines yield much more fruit than wild varieties, larger facilities would have been needed to process the grapes. McGovern has uncovered chemical and archaeological evidence of wine, but not of a winery, in northern Iran dating back some 7,000 years—around a thousand years earlier than the new find. But the apparent discovery that winemaking using domesticated grapevines emerged in what's now Armenia appears to dovetail with previous DNA studies of cultivated grape varieties, McGovern said. Those studies had pointed to the mountains of Armenia, Georgia, and neighboring countries as the birthplace of viticulture. McGovern—whose book Uncorking the Past: The Quest for Wine, Beer, and Other Alcoholic Beverages traces the origins of wine—said the Areni grape perhaps produced a taste similar to that of ancient Georgian varieties that appear to be ancestors of the Pinot Noir grape, which results in a dry red. To preserve the wine, however, tree resin would probably have been added, he speculated, so the end result may actually have been more like a Greek retsina, which is still made with tree resin. In studying ancient alcohol, he added, "our chemical analyses have shown tree resin in many wine samples." Ancient Drinking Rituals While the identities of the ancient, moccasin-clad wine quaffers remain a mystery, their drinking culture likely involved ceremonies in honor of the dead, UCLA's Areshian believes. "Twenty burials have been identified around the wine-pressing installation. There was a cemetery, and the wine production in the cave was related to this ritualistic aspect," Areshian speculated. Significantly, drinking cups have been found inside and around the graves. McGovern, the ancient-wine expert, said later examples of ancient alcohol-related funerary rituals have been found throughout the world. In ancient Egypt, for example, "you have illustrations inside the tombs showing how many jars of beer and wine from the Nile Delta are to be provided to the dead," McGovern said. (Also see "Scorpion King's Wines—Egypt's Oldest—Spiked With Meds.") "I guess a cave is secluded, so it's good for a cemetery, but it's also good for making wine," he added. "And then you have the wine right there, so you can keep the ancestors happy." Future work planned at Areni will further investigate links between the burials and winemaking, study leader Areshian said. Winemaking as Revolution The discovery is important, the study team says, because winemaking is seen as a significant social and technological innovation among prehistoric societies. Vine growing, for instance, heralded the emergence of new, sophisticated forms of agriculture, Areshian said. James Owen for National Geographic News Published January 10, 2011 "They had to learn and understand the cycles of growth of the plant," he said. "They had to understand how much water was needed, how to prevent fungi from damaging the harvest, and how to deal with flies that live on the grapes. "The site gives us a new insight into the earliest phase of horticulture—how they grew the first orchards and vineyards," he added. University of Pennsylvania archaeologist Naomi Miller commented that "from a nutritional and culinary perspective, wine expands the food supply by harnessing the otherwise sour and unpalatable wild grape. "From a social perspective, for good and ill," Miller said, "alcoholic beverages change the way we interact with each other in society." **** The ancient-winery study was led by UCLA's Hans Barnard and partially funded by the National Geographic Society's Committee for Research and Exploration. (The Society owns National Geographic News.) National Geographic

Oldest Winery in the World Found in Armenia PanARMENIAN.Net - Wine's time with humankind goes back more than 6,000 years in Armenia. Discovered in the Areni-1 cave near the Iranian border, a team led by UCLA archaeologist Hans Barnard, details of the ancient wine press find appear in an upcoming Journal of Archaeological Science. The study reports discovery of a wine vat, wine-stained pots and grape remains, as well as a drinking bowl, located near a cemetery inside the cave. "We believe the wine was made there for ritual activity," says UCLA's Gregory Areshian, co-director of the excavation site. "But the people living outside the cave in the region likely made wine all the time," he says, based on the evidence of the expertise needed to craft the wine vats and pots. Archaeologists have found evidence of wine-making throughout the ancient world, but the 4,000 BC carbon dating at the site appears the oldest yet for confirmed wine vessels, Areshian adds. The team found chemical evidence of a grape-coloring compound, along with the preserved grape remains. Fermented wine and beer's production is widely thought to have spurred the spread of agriculture and trade in prehistoric times. A layer of ancient sheep dung above the wine press site preserved much of the grape material from decay. The same team reported discovery of an ancient leather shoe at the site last year. "It is a wonderful site," Areshian says. "The preservation is very good, and we hope to find more." The work was supported by the National Geographic Society, National Science Foundation and private foundations, usatoday.com reported.

World’s Oldest Winery Found in Armenian Cave http://asbarez.com/App/Asbarez/eng/2011/01/Screen-shot-2011-01-10-at-4.38.08-PM.png WASHINGTON — The earliest known winery, approximately 6,000 years old according to researchers, has been uncovered in a cave in the mountains of Armenia. A vat to press the grapes, fermentation jars and even a cup and drinking bowl dating to about 6,000 years ago were discovered in the cave complex by an international team of researchers. While older evidence of wine drinking has been found, this is the earliest example of complete wine production, according to Gregory Areshian of the University of California, Los Angeles, co-director of the excavation. The findings, announced Tuesday by the National Geographic Society, are published in the online edition of the Journal of Archaeological Science. “The evidence argues convincingly for a wine-making facility,” said Patrick McGovern, scientific director of the Biomolecular Archaeology Laboratory at the University of Pennsylvania Museum in Philadelphia, who was not part of the research team. Such large scale wine production implies that the Eurasian grape had already been domesticated, said McGovern, author of “Uncorking the Past: The Quest for Wine, Beer, and Other Alcoholic Beverages.” The same Armenian area was the site of the discovery of the oldest known leather shoe, dated about 5,500 years ago. That discovery at the area known as Areni-1 was reported last summer. According to the archeologists, inside the cave was a shallow basin about 3-feet across that was positioned to drain into a deep vat. The basin could have served as a wine press where people stomped the grapes with their feet, a method Areshian noted was traditional for centuries. They also found grape seeds, remains of pressed grapes and dozens of dried vines. The seeds were from the same type of grapes — Vitis vinifera vinifera — still used to make wine. The earliest comparable remains were found in the tomb of the ancient Egyptian king Scorpion I, dating to around 5,100 years ago. B ecause the wine-making facility was found surrounded by graves, the researchers suggest the wine may have been intended for ceremonial use. That made sense to McGovern, who noted that wine was the main beverage at funeral feasts and later used for tomb offerings. Indeed, he said: “Even in lowland regions like ancient Egypt where beer reigned supreme, special wines from the Nile Delta were required as funerary offerings and huge quantities of wine were consumed at major royal and religious festivals.” McGovern noted that similar vats for treading on grapes and jars for storage have been found around the Mediterranean area. In his books, McGovern has suggested that a “wine culture,” including the domestication of the Eurasian grape, was first consolidated in the mountainous regions around Armenia before moving to the south.

Zangi/Zrngi

"Pache" is actually Persian for trotters, composed of "pa"-foot and the diminutive "che", literally "little foot". Kallepache is the head and the totiks.

Of course. Deviants...

There are certainly considerable leaps in the piece. The point of interest, however, is not so much the genesis of Germans -or any other ethnos- as it is the relationship of the native populace of the Armenian Highland to her immediate neighbors in the "incubation" phase of civilization- namely, the Hittites and the proto-Greeks.

Շնորհավոր Նոր Տարին ժողովուրդ ջան, ցանկանում եմ ամենա լավն ու բարին:

I actually didn't find it there Arpa. armedu.am

« ԻԼԻԱԿԱՆԸ» ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ ՀՍԿԱՅՆԵՐ Ասերի Երկիրը որպես աշխարհագրական տերմին եվրոպական աշխարհին հայտնի է մոտավորապես երկու հազար հինգ հարյուր տարի,նա եվրոպացիներին հայտնի երեք մայրցամաքներից մեկն էր, որը գտնվում էր արևելքում (Ստրաբոն): Ըստ եվրոպացիների Արևելքը Եվրոպայից անջատվում էր Հելեսպոնտով (Դար դանել), տեղակայված էր Հելեսպոնտ (Դարդանել), Դոն(Տանաիս), Պոնտական, Կասպից և Միջերկրական ծովերի միջև: Եվրոպան Արևելքից բաժանող գլխավոր դարպասը համարվում էր Տավրոսի լեռները: Ավելի ուշ շրջանում Հելենիստական աշխարհի կողմից իրենցից Արևելք գտնվող տարածաշրջան Ասերի Երկիրը, անվանեցին , AsioV, leimwn, մեր ժամանակակից ընկալմամբ՝ Ասիա: Հետա գայում Ասիան բաժանվեց Արևմտյան և Արևելյան մասերի, բաժանված մասերի միջև սահմանը հիմնականում համարվել է նորից Տավրոսի լեռները: Ավելի ուշ շրջանում արևմտյան Ասիայի սահմանը անցնում էր Տիգրիս գետով, որը սկիզբ է առնում Հայկական Տավրի արևելյան մասում գտնվող Հազար լճից ,նրա մոտերքում է գտնվում Հարպուտ ուրարտական բերդը, ենթադրվում է, որ սկսվել է կառուցվել մ.թ.ա. 900 ին: Տիգրիս գետի Շումերական անունն է Idigna/Idigina(բառացի արագ գնացող ) ,Աքադները կոչում էին Idiqlat, Հուրիների Aranzah(բառացի՝ առանց վախի): Գետի ափին են գտնվում Դիարբեքիր, Մոսուլ, Բաղդադ Էլ Կուտ, Ամարա քաղաքները:: Յուստինյանի ժամանակաշրջանում Ասիան բաժանված էր Asia minor և Asia maior մասերի և հիմնականում կազմված էր 30 միավորներից: Ասերի երկրի հզոր թագավորություններից մեկը՝ ըստ պատմագրության, Կիլիկիան էր, ըստ Պտղոմեոսի Փոքր Փռյուգիան, որի տարածքներում էր տեղի ունենում Տրոյական պատերազմի վերջին կռիվը: Եվրո Եվրո Եվրո Ասիական փոխհարաբերությունների մեջ Տրոյական պատերազմը կարող ենք համարել տարածաշրջանի կենտրոնական, էպոխալ իրադարձությունը, առա ջին անգամ, եվրոպական ավանդապատումների մեջ, արևմուտքի սկսած պատե րազմը արևելքի դեմ հաստատագրվեց Հոմերոսի «Իլիական» դյուցազներգության մեջ, որը տեղի է ունենում Ասերի Երկրում : ՈՒսումնասիրողների վերաբերմունքը դեպի Տրոյական պատերազմ տեղակայված է բացարձակապես հերքման և բացար ձակապես հաստատման միջև:Դասական Տրոյաբանները շարանակում են Շլիման յան դպրոցը և համոզված են, որ Տրոյան նա է, ինչը հայտնաբերեց Շլիմանը: Այն հնեագիտական տարածքները, որոնք կապված են Շլիմանյան Տրոյայի հետ, կազմը ված են ինը մշակութային շերտերից, Շլիմանի հայտնաբերած շերտը պատկանում է ավելի նոր շրջանին իսկ վերջին իներրորդ շերտը, իր տարիքով համապատաս խանում է Հոմերոսի Տրոյական շրջանին: Տրոյական ուսումնասիրությունների գլխավոր նորությունը այն է, որ հայտնաբերվել է ամեն ինչ, բացի տասնամյա ռազ մական հակամարտության հետքերից այն տարածքներում, որոնք ներկայացվում են որպես Տրոյա: Հետևաբար կամ պատերազմ չի եղել, այդ են վկայում Տրոյա հայ տարարված մշակութային տարածքի ուսումնասիրությունների արդյունքնեը, կամ Հոմերոսի Տրոյան հարկավոր է փնտրել մեկ այլ տարածքում: ՈՒսումնասիրող ների մեկ այլ խումբ համոզված է, որ Տրոյան գտնվում էր Եվրոպայում և երրորդ տե սակետը(Ռաուլ Շրոթ) Տրոյական պատերազմի հիմնական գործողությունները տեղի են ունեցել Կիլիկիայում:Ռաուլ Շրոթը իր ուսումնասիրության արդյունքում համոզված կարծիք է հայտնում,որ Եվրոպական մշակութային մտքի և մտածո ղության ձևավորման հիմնական ակունքները սկսվում են ոչ թե «գերմանական» և «հին հունական» ակունքներից, այլ «գերմանները» և «հին հույները» սնվում էին ուրիշ ակունքներից, որոնք գտնվում էին Կիլիկիայում: Նրա այս տեսակետը հեր թական անգամ կասկածի տակ է դրեց Սպենգլերի «Ինդո գերմանական» վարկածը և առհասարակ փռյուգիացիներ բալկանյան ծագման տեսակետը: Ըստ Շրոթի «Իլիական»-ը ներկայացնում է Կիլիկիան, Kizzuwatna (Կատաոնյա) Հուրիթական պետություն, որը գոյություն է ունեցել մթա XVI — XIV դարերում,ենթադրում են, որ մթա XIV դարում նվաճվել է Հեթերի կողմից: Տրոյայի պատմագրությունից մեզ հայտնի է, որ մթա V դարում Հունաստան արշավելուց առաջ, Քսերեքսը եղել է Տրոյայի ավերակներում և 1000 ցուլ է զոհաբերել, մթա IV դարում Ալեքսանդր Մակեդոնացին, իր արևելյան արշավանքի ժամանակ, Տրոյայի ավերակներում աստվածներին նվերներ է մատուցել: Տրոյական պատերազմի այսօրյա միակ իրե ղեն ապացույցը՝ Հոմերոսի «Իլիականն է»: Ովքեր էին այդ bhrug ները կամ ըստ Ովքեր էին այդ bhrug ները կամ ըստ Սպլենգերի առաջարկած ձևի ,այսպես կոչված phrygische ցեղերը կամ էթնո խումբը: Անտիկ աղբյուրներից մեզ հայտնի է, որ «փռյուգիացիները» որպես առանձին միավոր այդ անվանումով հանդես են եկել շատ կարճ ժամանակով: Հին Կտակարանը ասում է, որ Գամերը Հաբեթի ավագ որդին է, հրեա պատմիչ Josephus Flaviusը հայտնում է, որ «Գամերի սերունդները ըստ հույների համարվում են Գոմերացիները, այսինքն՝ «Կիմիրացիները» ինչպես իրենք են անվանում: Գոմերը հայրն է Ռիֆաթի, Աշկենազի (Ասկանազի) կամ ըստ Josephus Flaviusի Աստանազ, հույները նրանց անվանում էին Ռեգիյացիներ, որոնք համարվում էին գերմանացիների և սկանդինավցիների նախնիները, նրանք համա պատասխանաբար ապրել են Վանի տարածքներում, Գերմանիայում և Սկանդի նավներում, Ռիֆաթի սերունդները կոչվում էին պաֆլոգոնացիներ, որոնք ապրել էին Ռիֆեյան լեռներում (ժամանակակից Կարպատներ): Ասքանազից և Ֆոգարմից առաջացել են հայերին ազգակից Աշքանազյանները և ֆորգոմացիները վերջին ներիս հույները անվանել են bhrugներ: Սա փռյուգիա ցիների դիցաբանական առաջին կապն է հայկական էթնոսի հետ: Պատմության մեջՊատմության մեջ մենք Պատմության մեջ մենք տեսնում ենք ,որ Տրոյական պատերազմից բավականին առաջ մ.թ.ա. մոտ 1360-1334 թվականներին, Կիլիկիան արդեն ձևավորված թագա վորություն էր, որին կառավարում էր Սուպիլուլիումա I-ի որդի Տելեպինու քուրմը: Հեթական ավադապատումները այդ ժամանակաշրջանի համար մի շատ կարևոր մեկնաբանություն են կատարել, այսօրյա մեզ հայտնի Կիլիկիայում(Kizzuwatana) Արիմների երկրում տեղի է ունեցել Աստվածների սերնդափոխությունը: Մ.թ.ա. 1287թ-ին Ռամզես երկրորդը Հեթերի դեմ տարած հաղթանակին նվիրված արձա նա գրություններում նշում է իր կողմից նվաճված ազգերին, որոնցից է «իլիուն կամ արիունա» ազգը: Սա առաջին և գլխավոր զուգադիպությունն է: Ռամզեսի կողմից նշած «իլիուն կամ արիունա» տերմինը համընկնում է Հոմերոսի «Իլիա» տերմինի հետ: Ավելի ուշ շրջանի հույն հեղինակ բանաստեղծ Պինդարոսը (մ.թ.ա. 518-446) Տիփոնի հայրենիքը՝ Արիմների երկիրը ավելի որոշակի մատնանշում է Կիլի կիայում: Որոշակի պարզաբանման կարիք ունի Իլիաէ /Իլիաս/ էլիաս Հոմերոսյան պոեմի անունը, նա ուղղակիորեն առնչվում է, Հալլ /Հելլ / Էլլ բառի հետ, որի արամեական կամ ասորական տարբերակն է «Էլի»-ն: Դասավորենք շարքը՝ Հալլ/ Հելլ/ Էլլ/ Էլի և Իլիաէ/ Իլիաս/էլիաս: Տանք հերթականորեն այս անվանումների բացատրությունը. Իլիաէ նշանակում է «Արարիչ հոր էություն», Իլիաս/ էլիաս նշանակում է «հոր առաջնեկը»: Համեմատենք անվան իմաստները Asatibada (թագավորանիստ բերդաքաղաք Կիլիկիայում) տերմինի հետ, որը նշանակում է «առաջին Ա աստծո լույս պատ» մենք տեսնում ենք, որ Հոմերոսյան հայտնի էպոսի Իլիաէ/ Իլիաս/էլիաս Asatibada անվանումների ծագումնաբանությունը կապված է հայկական էթնոսի լեզվամտածողության հետ, անցում կատարենք Հին Կտակա րան: Հին Կտակարանում օգտագործված է Elohim (աստվածներ) տերմինը, որը ծագումնաբանական տեակետից անշուշտ կապված է «իլիա, իլիուն կամ արիունա» տերմինների հետ և անշուշտ այդ կապվածությունը բնութագրում է մեկ էթնո գիտակցական երևույթ: : Պատմահամեմատական լեզվաբանության Պատմահամեմատական լատինագիտության մեջ հայտնի է Frūmentum բառը, որը ընդհանուր առմամաբ մատնանշում է հացազգի բույսերին: Վալդեն և Հոֆմանը տալով այս բառի ծագումնաբանությունը ասում են ,որ frūgēs նշանակում է «հողի պտուղներ»: Ա Էրթմանը գտնում էր ,որ fruges նշանակում է «բեղմնավորող ուժ»: Եզակի թվում այն գոյական է և գրվում է frūgi նրանից առաջացել է frūgi homo ‘ «լավ եկամուտով մարդ ,արժանի» որ արխատիպը համարվում է bhrūg-s (> frūx) ը: Իտալական լեզվաընտանիքից դուրս այս բառը հանդիպում է գերմանական bruks, brūhhan,հին անգլիական bryce «պետքական» և այլն: Վալդեnն և Հոֆմանը գտնում էին ,որ frūmen ը հնագույն լեզվի բառ է : Բառի հաջորդ իմաստներն են «կոկորդ» և «կերակրվել»: Բառի ծագումնաբանություը թույլ է տալիս կարծելու ,որ favrugx «կոկորդ» բառը քերականորեն կապված է bher բառի հետ, որը նշանակում է անդունդ: Էռնուն և Մեյեն կարծում էին ,որ frui բառը կապված է frūgēs, frūm entum, frūctūs բառերի իմաստների հետ, որը կապված էր հողագործության հետ: Այսպես թե այնպես frūmen և frūmentum բառերը կապված են հացահատիկի,հացի, հասկի հնագույն իմաստների հետ: Հայկական լեռնաշխարհի bhrug ներ կոչվող ցեղային միությունը հույն-հռոմեական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես «Գորդիենե», նրանց արքայատոհմի հիմնադիրը ըստ հնագույն աղբյուրների դարձավ G(h)ordios ը նա Փոքր Ասիայի հյուսիս արեւմտյան մասում, Սանգարիոս գետի հովտում հիմնեց իր անունով Գորդիոն քաղաքը պետությունը: «Գորդիենե», g(h)ordios ը հայկական աղբյուրներում հիշատակվում է «Կորդուք կամ Կորդուենեն, Կորդվաց աշխարհ», ձևերով , նրանք հայտնի էին նաև g(h)ordiazi , Էրետիացիներ, (հ)ururdra անունով: Իլիականի մեջ տրոյացիները կոչվում են «hippodamoi ձիեր հնազանդեցնողներ»,:Փոքր Ասիայի Cappadocia տարածա շրջանի հնագույն անունն է Katpatuka բառացիորեն նշանաում է «հրաշալի ձիերի երկիր» սա պատահական չէ ,այն հեռավոր ժամանակներում գիտեին, որ ձիավար ժությունը Փոքր Ասիական տարածաշրջանի այցեքարտն է:Տարածաշրջանի պատ մության մեջ ձիավարժությունը համարվել է հայերի առանձնաշնորհը: : Վերադառնանք bhrug բառի հնագույն իմաստին, Եփրատի Շումերական անունն է Buranum ,Աքքադական Pu-rat-tu ըստ ձևավորված կարծիքի բառացի նշանակում է «թեթև տարածվող» նման մեկնաբանությունը սալ է , bhrug նշանակում է «հուր բերող» կամ «երկրորդը, որ բերում է հուր»: Բերված նյութերը հստակորեն մատնա նշում են, որ մինչև Տրոյական պատերազմը bhrug ները՝ այսինքն փռյուգիացիները, որոնք նաև տարբեր աղբյուրներում հայտին են որպես «իլիա, իլիուն կամ արիունա և էլոհիմ» ապրում էին Փոքր Ասիայում իսկ սա իր հերթին նշանակում է, որ Փռյուգիացիների բալկանյան ծագումը շատ անհիմն է: Մենք կարող ենք շեշտել, որ ենթադրյալ Տրոհադայի և Բալկանների միջև կա որոշակի մշակութային ընդահ նրություն, որը ինքնին բացատրելի է, բայց բավարար չէ հիմնավորելու համար փռյուգիացիների բալկանյան ծագման: Մետաղագործական հնագիտական հայտ նագործությունները նույնպես մատնանշում են, որ մետաղագործության հիմնա կան կրողներից մեկը տարածաշրջանում հանդիսանում են Հայեր-Արիմները կամ ըստ եվրոպական հետազոտողների այս պես կոչված «ուրատները» որոնց պատ րաստած բրոնզի և երկաթի առարկաները ունեն շատ բարձր տեխնիկական և գեղարվեստական որակ: Բնակավայրերը,որոնք հայտնի են Ալտեն թեփե, Թոպրակ կալե, Չավուշ կալե անունների տակ, իրենց մշակույթով Հայկական են կամ այսպես կոչված «ուրարտական»: Հնարավոր է ենթադրել, որ այս մշակույթն է հանդիսա նում Տրոյական Մշակույթի հիմնադիրը կամ ակտիվ մասնակիցներից մեկը: Սփինգլերը իր (Oswald Spengler: Frühzeit der Weltgeschichte. München 1966թ «Համաշխարhային պատմության հնագույն ժամանակները» բառացի թարգմա նություն) աշխատության մեջ Ինդոգերմանական-Փռուգյան ցեղերի (indogerma nisch-phrygi sche) վերաբնակեցման ժամանակաշրջանը Փոքր Ասիայում հա մարում է մ.թ.առաջ 1200 թվականը, այսինքն Տրոյական պատերազմի ավարտը: Սփինգլերը գիտակցաբար շրջանցում է գերմանական պատմահայրերի հազա րամյա կարծիքը գերմանական էթնոսի ծագումնաբանության վերաբերյալ և առաջարկում է նոր թեզիս: Անդրադառնանք գերմանական էթնոսի ծագում նաբանությանը՝ ըստ գերմանական աղբյուրների: Գերմանացիների ծագումնաբա նության մասին առաջին անգամ գրվել է «Աննոլիդ» պատմագրության մեջ, այս աշխատանքը նվիրված էր Քյոլնի եպիսկոպոս Աննոին: 1080 թվականի «Աննոլիդ» պատմագրության մեջ հստակ ասված է հետևյալը՝ «Ihr Stamm war vormals dorthin gekommen aus dem hochgelegenen Armenien, wo Noah aus der Arche ging, als er den Olzweig von der Taube empfangen hatte, auf den Bergen Ararat» (Das Annolied, Herausgegeben von Eberhard Nellmann, Stuttgart, 1999) Համանման տեղեկութ յուններ կան պահպանված 1170թվականին հրապարակված"Kaiserchronik" պատմագրու թյան մեջ:«Das Geschlecht der Baiern, Hergekommen von Armenien, Wo Noah aus der Arche ging Und den Olzweig von der Taube empfing, Die Spuren der Arche kann man noch sehen Auf den Bergen, die da heissen Ararat» (Hans F. Nohbauer «Die Bajuwaren» Weltbild Verlag, Augsburd, 1990): Հաջորդ «Chronica Baioari orum» պատմագրության մեջ, որի հեղինակը հոգևորական Վայթա Արնեպկան էր, նշված է «Baioarius mit seinem fraisamen volk hat seinen ursprung aus dem land Armenia und ist mit in ausgezogen mit grossen macht, und sind komen in das land und funden darin paurenvolk, di sich nerten mit vischen und jagen der wilden thire, und liessen sich da nider und nennten das land nach irem fursten und herfurer Bavaria» (Hans. F. Nohbauer "Die Bajuwaren" Weltdild Verlag, Augsburg, 1990).Համաձայն «Chronica Baio ariorum» ի հողերի տերն էր հայ ազգի իշխան Բաիոարիուսը, նա ուներ երկու զավակ Բոգմունդ և Ինգրամանդա անուն ներով:Բավարական պատմագրության հայր Հովհաննես Թուրմաերը, 1601թ- ին հրապարակած իր «Chronicon successionis ducum Bavariae et comitum Palationorum» մի շատ կարևոր տեղեկություն է հաղորդում, «պատմական այն տարածքը, որը կոչվել է Բոգեմունդա կամ Բոգեմ (ներկայիս Չեխիայի հանրապետություն) պատկանել է իշխան Բաիոարիուսի ավագ որդի Բոգմունդին և անտիկ ժամանակներում կոչվել է Hermenia»: 1776թվականին Վինցենց Պոլը Պոլհաուզենից մեջբերում անելով պատ մաբան Բոբիենսիսիցը նշում է «Kaiser Friedrich Lobesam sei bei seinem Kreuzzug in Armenien auf Volker getroffen, die bairisch sprache»սա ասում է այն մասին ,որ բավարացիները մինչև XII-XIII պահպանել էին Կիլիկիան Հայաստանի լեզուն: Իրոք Հայկական ցեղախմբերի հերթական միգրացիան կարող էր տեղի ունենալ Հայկական Կիլիկիայից, Տրոյական կոչված պատերազմից հետո, սակայն ոչ թե դեպի Փոքր Ասիա այլ հակառակ, դեպի եվրոպա: Միգրացիոն նման ուղղվածու թյունը տրամաբանական է և մշտապես կրկնվում է պատմական հաջորդ ժամա նակաշրջաններում:Հաջորդ հայկական միգրացիան կապված էր մ.թ.ա. չորրորդ հարյուրամյակում՝ «գալեր կամ գալուսների» արևլքից Եվրոպա թափանցելու հետ: Վերջին հայկական նշանակալից միգրացիան կապված էր այսօրվա գերմանների երկիրը հռոմեացիների կողմից նվաճելու դեպքերի հետ, ըստ գերմանական ավան դույթների՝ հռոմեական լեգիոնների դեմ կռվել է բոլորին քաջ հայտնի Արմենիուսը: Հին հույն փիլիսոփա Պլատոնը մեռնող-հառնող Էրին (հուն. Էրոս), ներկայաց նում է որպես մի խիզախ ռազմիկի, որը զոհվում է պատերազմում, սակայն հա րություն է առնում դիակիզման ժամանակ: Պլատոնը «Էրին,Էրոսին ներկայացնում է իբրև ծնունդով պամփյուլացի Արմենիոսի որդի, որը Գերմանական մշակույթի մեջ հայտնի որպես ազգային հերոս, նաև որպես չորրորդ Զորաստր:Մի շարք հայա գետներ (Մ. Էմին, Ն. Ադոնց, Գր. Ղափանցյան) կարծում էին ,որ Արմենիուս նշանակում է «Էր, որդի Արմենիոսի» : Ովքեր էին այդ bhrug ները Գերմանացի պատմագրերը german ների ծագումը կապում են հայկական լեռնաշ խարհի հետ: Լիդիական տիրապետուփյան ժամանակաշրջանում Cappadocia կոչ ված տարածքի գլխավոր քաղաքը Գանգրան էր, ներկայիս Kjankari, Հռոմեական աղբյուրներում այն հայտնի է Germanicopolis անունով: Անգլիացիները նույնպես իրենց brit ների ծագումը կապում են հայկական լեռնաշխարհի հետ և համարում են, որ անգլիացիները բրիտների հետնորդներն են: Սկանդինավ As երը դիցաբա նորեն նույնպես կապված են հայկական լեռնաշխարհի հետ:Եվրոպական ծագում նաբանության պատմագրության մեջ մենք տեսնում ենք, որ «german , brit , bhrug ,As» տերմինները կապված են հայկական էթնոսի լեզվա մտածողության հետ: Ինչումն է բանը ,որ եվրոպական ծագումնաբանության մեջ առաջացել է երկու իրարամերժ տեսկաետ մի դեպքում եվրոպացիների ծագումնաբանությունն է կապվում հայկական տարածաշրջանի հետ, մյուս դեպքում հայերի ծագումն է կապվում բալկանների հետ: Հայերի ծագման բալկանյան տեսակետը հիմնակա նում բխում է Հունական աշխարհակազմությունից նա ենթադրում էր,որ Հունաս տանը աշխարհի կենտրոնն է սրանով հակադրվում էր հնագույն աշխարհի հայտ նի տեսակետին, որը ասում էր ,աշխահի կենտրոնը Արարատյան Աշխարհն է սա ամրագրված է ամենահեղինակավոր գրքում ,որն է Հին Կտակարանը: Հոմերոսը նույնպես Հունական տեսակետի կրողն էր և օգտվելով այս տեսակետից նույնպես bhrugesներին՝ այսինքն փռյուգիացիներին «Իլիականի» մեջ ծագեցնում է Թրակի այից, որտեղ, ըստ Հոմերոսի, ապրել են նրանց նախնիները, որոշ հեղինակներ մինչև այժմ այս արհեստածին տեսակետի կողմնակիցներն են: Տրոյական պատե րազմի ժամանակաշրջանը վիճարկելի չէ, ուսումնասիրողների մեծամասնությունը կարծում է, որ այն տեղի է ունեցել մթա XIII—XII դարերում: Անհայտ է Տրոյական պատերազմի իրական պատճառները, հայտնի է պատերազմի սկսման դիցաբանա կան առիթը: Հոմերոսյան շարադրանքից հայտնի է դառնում, որ այս ճակատամար տը աստվածներինն էր, հետևաբար պատերազմի հիմնական մասնակիցները չէին կարող լինել անհայտ և պատահական անհատներ: Զևսը ցանկանում էր թեթևա ցընել հողը, հաջորդ սերունդներին փոխանցել Ելենայի (Հեղինեի) անկրկնելի գեղեցկության պատմությունը,կամ անմահացնել հերոսներին: Պատերազմի հրա հրման առիթը հանդիսացավ երեք աստվածերի Հերոսի, Աթինասի և Աֆրոդիտեի վիճաբանությունը:Նրանց վիճաբանությունը դադարեցնելու համար Զևսը Հերմե սին հանձնարարեց տեղափոխել նրանց դեպի Իդու սարը, որը գըտ նվում էր Տրոադո կոչվող տարածքում,այնտեղ իր հոտն էր արածեցնում երիտասարդ Պա րիսը,Պարիսը Տրոյական Պրիամ թագավորի որդին էր,նա առևանգեց Հեղինե ին(Ելենա), Սպարտայի Մենելեպոս թագավորի կնոջը: Ավանդազրույցը ասում է,որ այդ ժամանակ Հունաստանի բոլոր թագավորները, որոնք երբևէ խնդրել էին Հեղինեի ձեռքը երդվել էին օգնել նրան, ում կինը կդառնա Հեղինեն: Ըստ Հոմերոսի Ահայացիների նավատորմը երկրորդ անգամ դուրս եկավ Ավդիլիդից և միայն Ագամնենոնի դստերը զոհ մատուցելով կարողացավ երկրորդ փորձից հետո հասնել Տրոհադա: Բանախոսները Մենելոսի, Ոդիսևսի գլխավորությամբ անհաջող փորձ կատարեցին հետ վերադարձնել Հեղինեին և սկսվեց Տրոյայի տասնամյա պատերազմը: Եվ այսպես իրար դեմ կռվում էին Ահայացինեը (ծովի ժողովուրդ ներ) և պայմանական Տրոյացիները (բնիկներ):: Տրոյացիների դեմ դուրս էին եկել հայտնի հերոսներ Դիո միդը,Ոդիսևսը,Հեկտորը, Աքիլլեսը,Աքիլլեսի որդին: Ահայա ցիները, ըստ Հոմերոսի՝ ունեին 100 000 զինոր, 1186 նավ ,նրանց ուժերը ղեկավարում էր Մենելոսի եղբայր Միկենյան թագավոր Ագամեմնոնը: Պատե րազմի տասներորդ տարում Ապոլլոնի քուրմ Հրիսը Ագամեմնոնից պահանջեց հետ վերադարձնել գերավարված Հրիսե իդին, սակայն ստացավ մերժում: Զայրա ցած Ապոլլոնը Ահայացիների բանակի վրա տարածեց մոր հիվանդությունը, Ագա մեմնոնը ստիպված վերադարձրեց Հրիսին դստերը և նրա փոխարեն Աքիլլեսից խլեց Դրիսեիդու գերուհւոն: Կատաղած Աքիլլեսը հրաժարվեց մասնակցել մար տերին, որի հետևանքով Ահայա ցիները պարտություն էին կրում: Երբ Տրոյա ցիները ներխուժեցին Ահայացիների ճամբար և սպառնում էին ոչնչացնել նավա տորմը Աքիլլեսը մարտի ուղարկեց իր ընկերոջը Պարտոկոլին տալով նրան իր զրահը: Տրոյացիները փախուստի դիմեցին, սակայն Պարտոկոլը զոհվեց Հեկտորի հարվածից: Աքիլլեսը վրեժխնդիր եղավ, Հեփեստոսի կոփած նոր զրահով նա սպանեց Հեկտորին և սկսեց անարգել Հեկ տորի դին: Հեկտորի հայրը խնդրեց Աքիլեսին, վերադարձնել որդու դին: Պարտո կոլի և Հեկտորի թաղման արարո ղությամբ ավարտ վում է Իլիադան: Հետ ՀՏրոյական պատերազմին է Տրոյական պատերազմին է միանում ամազոնուհիների թագուհի Պենտեսիլեյը, նա զոհվում է Աքիլլեսի հետ մենամարտելիս, Տրոյացիներին օգնող եվթոպների թագա վոր Մեմնոնը սպանում է Նեստոր Անտիլոհին և սպանվում է Աքիլլեսի կողմից: Աքիլլեսը զոհվում է Պարիսի նետից, խոցվում է գարշապարը(կրունկը): Աքիլլեսի մահից հետո, Ահայացիները իրենց աստվածներից իմանում են, որ առանց Հերա կլեսի նետերի և Աքիլլեսի զավակ Նեոպտոլոմեայի չեն կարող գրավել Տրոյան: Հերակլեսի զենքը գտնվում էր Ֆիլոկտետի մոտ, իսկ նա ռազմարշավից առաջ մնաց Լեմնոս կղզում:Ֆլիոկտերը և Հեոպտոլեմոնը (ապրում էր Սկիրոս կղզում) ժամա նեցին Տրոյա:Ֆլիոկտետը Հերակլեսի նետով մահացու վիրավորեց Պարիսին ,Տրո յայի անկումը արագացնելու համար Դիոմիդը և Ոդիսևսը մտան Տրոյա և Աթենասի տաճարից գողացան Տրոյայի պահապան թալիսմանը: Վերջապես Ահայացիներին հաջողվեց խորամանկությամբ գրավել Տրոյան, հանրահայտ «Տրոյական ձիու» օգությամբ: Ահայացիները կործանեցին Տրոյան իսկ Ահայացիների առաջնորդներ Դիոմիդը, Նեոպտոլեմը, Ֆիլոկտետը ,Նիդոմենեյը և մյուսները վերադարձան տուն: Տուն դարձի ճանապարհին, Օիլեի որդի Էաիտը զոհվեց, Տելեմակի որդի Էանտը ինքնասպանություն գործեց,Ագամեմնոնը սպանվեց իր կնոջ կողմից, իսկ Ոդիսևսը դեռ երկար պետք է ճանապարհորդեր: Տրոհադա-Իլիոնի պատերազմում Հոմերոսը հիշում է պատերազմի մասնակցած Սկայներին, որոնք մասնակից էին ըստ Հոմե րոսի Աստվածների, կիսաստվածների և հերոսների պատերազմին: Նախ անդրա դառնանք հունական Τροία, Τροίη և հեթական Wilios, Wilusa (URUWi-lu-ša ) տեր մինների իմաստներին: Պատմահամեմատական լեզվաբնության մեջ որոշակի ացված չէ նրաց ծագումնաբանությունը: Հեթական Wilios, Wilusa (URUWi-lu-ša ) տեր մինի մեջ կենտրոնական է «լույս» հայկան արմատը ,հունական Τροία, Τροίη տեր մինի մեջ, ակնհայտ է «դուռ» արմատը: Շաղկապենք այս տերմինների իմաստ ները իրար հետ և կստանանք «լույս, դուռ» իմաստը: Ո՞վ էր (Հ)սկայը, նրա մասին ունեցած տեղեկությունները նույնպես շատ քիչ են, (Հ)սկայի կողմը պաշտպանում էր Տրոյա քաղաքի դարպասներից մեկը, այդ դարպասը կոչվում էր «Սկայի դուռ» կամ «դրունք սկայից», այս մասին նաև հիշատակում է Խորենացին:Քաղաքը, որը հիշատակվում է դյուցազներգության մեջ պետք է ունենար մի քանի գլխավոր դարպասներ և նրանց պաշտպանությունը պետք է հանձնված լիներ ամենա հզորներին, նրանց շարքում էր Սկայը: Ըստ էության Տրոյական պատերազմի պատմությունը և դիցաբանությունը ամրագրել է Հայ էթնոսի ներկայությունը նաև URUWi-lu-ša, Τροία, Սկայ տերմինների միջոցով: Հայ պատմիչների շարադրանքից պարզ է դառնում, որ Զարմայրն է այն հայ արքան, որը մասնակցել է Աստվածների և Հերոսների Տրոյական կռվին և զոհվել: Ըստ Մխիթար Այրիվանցու (մաս 2) Զարմայրը իշխում էր այն ժամանակ, երբ. "Հռոմեացիների վրա թագավորեց Էնեյը (մ.թ.ա. մոտ 1230-1190): Այս ամենից պարզ է դառնում, որ Ռամզեսի կողմից նշած «իլիուն կամ արիունա» տարածքների արքան կարող էր լինել Զարմայրը (մ.թ.ա. 1194-1180): Զարմայրը՝ Հորոյի (մ.թ.ա. 1197-1194) որդին էր և Տրոյական պատե րազմում ներկայացնում էր հայկական արևապաշտական դիցական գաղափա րախոսությունը, այսինքն մասնակցում էր աստվածների կռվին և կռում էր իր վրա կրելով Հայկ Նահապետի ավանդական կոչումը, տիտղոսը (Հ)սկայ: Պատերազմում Տրոյական կողմը ներկայացնում էր արևապաշտական դիցարանը՝ «լույս դուռը» բնականա բար Ասերի Երկում պետք է լիներ հավատամքի դաշտում բոլորի կողմից ընդունված մեկ հզոր անձ: Նրա մասնակցությունը Տրոյական կամ «լույս դռան» «Սկայի դուռ» պատերազմում խոսում է նրա գերագահության մասին՝ Ասերի Երկրում: «Լույս դռան» պատերազմում (Հ)սկայ Զարմայրը միայնակ չէր կարող լինել, այնտեղ պետք է գտնվեր Հայկական զորքի ընտրանին և(Հ)սկայ, Զարմայր անունները ավելի են ընդգծում պատերազմի դիցական լինելու փաստը : Հայոց արքայի անվան մեկնաբանությունը ճշտությամբ ամփոփում է մեր քննախուզու թյունը: Բառացիորեն անունը նշանակում է «հզոր այր, մեկ այր»: Վերլու ծությունը ցույց է տալիս, որ Հոմերոսի դյուցազներգության մեջ (Հ)սկայ Զարմայրն էր ներ կայացնում Ասերի Երկրի ժառանգական արևապաշտական գաղափարախոսու թյունը Հոմերոսյան պատերազմում: Ինչ է սա նշանակում և ինչպես է այն կապված «լույս դռան», «Սկայի դուռ» արտահայտության հետ: Ես հակված եմ կար ծելու, որ այս պատերազմում Ասերի Երկրի գլխավոր արևապաշտը՝ (Հ)սկայ Զարմայրն էր և նա էր պաշտպանում «Սկայի դուռ» գլխավոր հավատամքի դարպասը : Հետևաբար նա պետք է իր վրա վերցներ ավելի շատ պարտավորություն քան Տրոյայի կամ «լույս դռան» մնացած պաշտպանները: Ելնելով դիցաբանական տարբեր խորհուրդների մեկնաբանություններից՝ Հ)սկայ Զարմայրի մահը այս պատրազմում դառնում է անխուսափելի: : Զարմայրի մահից հետո Զարմայրի մահից հետո հայկական գահին է բարձրանում Հարմայի որդի Արամը , որը ըստ Խորենացու Ասորեստանի կողմերում պատերազմում է իր երկիրն ապականող Բարշամի հետ: Հայկազն Արամը նրան հալածում է Կորդուքում: Խորենացին ասում է, շատ հին ժամանակներից հայ ժողովրդի մեջ սովորություն կար քաջ նախնիների անունով կոչել հետնորդ սերունդներին նրանց նույնպիսի քաջությամբ և առաքինությամբ օժտելու հույսով: Մովսես Խորենացու «Պատմու թյուն հայոց»-ում բերվող «ազգն սկայից» արտահայտությունը, հաստատում է այն, որ Սկայ անունը հայկական էթնոսի համար օտար չէր : Այս առիթով Ադոնցը վկա յակոչում է IX դարի Հայկազունի Սկային, որը պարտության մատնեց ու սպանեց Անդարիին և արքա հռչակեց իր որդի Պարույրին` Պարույր Հսկայորդուն: : Գերմանացի գիտնական Յոզեֆ Պարչը «Երկրաբանությունը և դիցաբանությունը Փոքր Ասիայում» աշխատության մեջ հանգեց այն եզրակացության,որ հույն հեղի նակների նշած Արգայոս (Առգեոս) հրաբխային լեռը գտնվել է Կեսարիա քաղա քից հարավ։:Գերմանացի ականավոր հայագետ Յոզեֆ Մարկվարտը 1919թ առաջին անգամ «Հայ ազգի ծագումն ու վերածնունդը» աշխատությամբ հայ ժողո վրդի նախնի արմեններին նույնացնում է Հոմերոսի «Իլիական»-ում հիշատա կված արիմներ ցեղի հետ։ Հոմերոսը նկարագրելով Ահայացիների ճակատա մարտը Իլիոն Տրոյայի դեմ՝ այն համեմատում է Զևսի ու Տիփոնի մենամարտի հետ, երբ Զևսը շանթ ու կրակ էր թափում Տիփոնի վրա, Հոմերոսը հիշում է, որ Տիփոնի գերեզմանը գտնվում էր արիմների երկրում։ Հունական դիցաբանության մեջ Տիփոնը հարյուր գլխանի հսկա է՝ ոտքերի փոխարեն գալարվող օձերով: Մարկվարտը իր ուսումնասիրությունների մեջ ցույց է տալիս, որ Արգայոսի մոտ ապրած Arimoi ցեղերը հայերի նախնիներն են։ Մարկվարտը միանգամայն հավաստի է համարում Լեման-Հաուպտի եզրակացությունը Կապադովկիայում Ուրմենի ցեղի՝ Արմենների բնակության մասին, որը բխում էր Արարատյան թագավոր Մենուայի (810-786) արձանագրությունից։ Այստեղ էր գտնվում վերոհիշյալ հյուսիսային Կիլիկիան, և նշված ժամանակն էլ ճշտիվ համապա տասխանում է Հոմերոսի «Իլիականի» ստեղծման շրջանին: Հոմերոսը «արիմ ներ»ասելով՝ նկատի ուներ ոչ միայն իր ժամանակակից Կապադովկիացի Արմեն ներին այլ նրանց առասպելական նախնիներին։ Հայ բանահյուսության մեջ Խորե նացին պատմում է Արամի պատերազմը Տիտանյան Պայապիս Քաղյանի դեմ, որը իր աղերսները ունի Հոմերոսի «Իլիական»-ում Զևսի ու Տիփոնի մենամարտի հետ։ Այստեղ Տիտանյան Պայապիսը Տիփոնն է, իսկ Զևսի դեմ հայկական տար բերակում պատերազմում է ինքը՝ Արամը:Ըստ Խորենացու պատմած ավան դության, Արամը սերում է հայոց նախահայր Հայկից, նա ազատագրել է Փոքր Ասիան Տիտանյան Պայապիսի բռնակալությունից։ Ուշագրավ է,որ հայկական ավանդության մեջ ևս պատերազմը տեղի է ունենում Մաժաք-Կեսարիայի տա րածքում, այսինքն Արգայոս լեռան մոտ, որի ընդերքում Զևսը թաղում է պարտ ված Տիփոնին։ Խորենացու հաղորդած ավանդության մեջ Արամը Պայապիսին հալածում-փախցնում է Ասիական ծովի մի կղզի, որտեղ շարունակում էր ժայթքել որպես հրաբխային լեռը, Տրոյական պատերազմում հաղթելու համար հույները Ասիական ծովի կղզուց պատերազմի դաշտ են բերում դիցական զենքը: Բացահայտ է Հոմերոսյան առասպելական Արիմնների,Մակա վատի Arimoi ի և Խորենացու Արամի անունների միջև եղած՝ էթնիկական, ծագումնաբանական և բանահյուսական կապը։ Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ Տրոյական պատե րազմի հետ կապված դիցաբանական հակամարտությունները և հիմնական առասպելական դեպքերը տեղի են ունենում Արիմնների երկրում և Կիլիկիայում: Հոմերոսյան առասպելական Արիմ ցեղանունը առկա է նաև Հին Կտակարան մեջ՝ Հաբեթի որդի Գամերի (Գամ իրք, Կապադովկիա): Արարատյան աշխարհ (թագավորական) տերմինը մեր կողմից ստեղծված չէ, այն հիշատակվում է Հին Կտակարանում, այդ պատճառով հարկ եմ համարում ճանաչել այս տերմինի գերակայությունը մյուսների նկատմանբ: Բազիսային եմ համարում անվանակոչ ման համար Հին Կտակարանը, քանի որ, այնտեղ նշված բոլոր թագավորություն ները և տիրակալները այսպես թե այն պես ընդունվում են և ավանդված են խոր անցյալից: : : Ուրարտական թագավոր Ռուսա Ուրարտական թագավոր Ռուսա III-ի հայրը կոչվել է Էրիմենա, հաստատում են 1892 և 1894 թվերին Թոփրախ-Կալեում (Վան) հայտնաբերված վեց տարբեր վահանների բեկորները, որոնց վրա գրված է Ռուսայի անունն ու հայրանունը։ Դրանցից բացի նույն Թոփրախ-Կալեում գտնված են զարդաքանդակ և բրոնզե զարդեր, որոնք կրում են Rusa Erimenahini անունը։ Ռամզեսի կողմից նշած «իլիուն կամ արիունա» մեր կողմից ներկայացրած Հալլ/ Հելլ/ Էլլ/ Էլի և Իլիաէ/ Իլիաս/էլիաս շարքը, Իլիաէ տերմինի «Արարիչ հոր էություն» իմաստը, Պլատոնի մեռնող-հառնող Էրին, իր իմաստով հավասր է Erimenahini անվան իմաստին: Հայկական գահին է բարձրանում Պարույրը (670-612 թթ. մ. թ. ա.), նա պատմու թյան մեջ իր վրա է կրում Սկայորդի անուը՝ որպես փաստացի Հայկազունիների ժա ռանգորդ: Հսկան և նրա որդի Պարույր Հսկայորդին Չամչյանի մոտ տեղավորված են մ.թ.ա. 765-700 թ-երին, որից հետո առաջ են բերված նաև Արմենիի հաջորդ գահակալման տարիները, որը կրկին Հայկազունիներին տվեց կրել արքայական տիտղոսներ: Այսպիսով Հայկազունիների դիցական գահակալությունը Հայոց Աշ խարհում չի ընդհատվում (Հ)սկայ Զարմայրի մահով, այլ այն շարունակվում է և նրանց գահակալական իրավունքը հաջորդաբար ճանաչվում է Տրոյական պատե րազմում և նրանից հետո, ինչպես նաև Մ.թ.ա. 612 թ-ի Նինվեի պատերազմում (Նինվեի գրավումը շարքային երևույթ չէր), ճանաչվեց Հայկազունիների դիցական գահակալական իրավունքները: Նինվեի պատերազմը վերականգնեց Հայկա զունիների ժառանգական իրավունքը Արևապաշտական հավատամքը ներկա յացնելու համար: Արևապաշտական հավատամքի իրավունքները կանգուն պահելու նպատակով Մ.թ. առաջ մոտավորապես 606 թվականին արդեն թուլացած Բիայնայի թագավորության պատկանող գահակալական և հավատամքի իրավունքները ստանալու նպատակով Մարերը խաղաղ արշավով շարժվեցին «Հանունի տան», «Թորգոմի Տան» ուղղությամբ, որը գտնվել է այս օրվա արևմտյան Հայաստանի Էրզրում քաղաքի մոտերքում և ստացան այն: Հայկական էթնոսի համար ծանր էր միանձնյա պայքարը, այս պահից սկսված Արևապաշտական գաղափարախոսության «արի ների» ճյուղը ներկայացնող Մարերը և Պարթևները ՝ Արիք, վերադասավորելով իրենց ուժերը, հավասար իրավունքներով սկսեցին կրել արևապաշտական խորհրդանիշները: Մ.թ.ա. 569 թ-ին Հայկզունիների ժառան գական իրավունքը նորից վերականգնվում է,գահ է բարձրանում Երվանդ I Սակավակյացը: Արևապաշտական գաղափարախոսության հիմնական կրողի Հայկական էթնո խմբի ներկայությունը պատմական Ասիայում՝ ըստ մեզ հասած գրավոր աղբյուրների, հայտնի է շուրջ 5500 տարի, նշենք աղյուրները ըստ խմբերի՝ 1.Շումերական,Աքքադական,Էմբլա,Ասորական,Բաբելոնական: Հիմնական էթնո տարրն է haja, aja,armi 2. Հեթական,Միթանիական, Հիմնական էթնո տարրն է Huri,hara,uru,arza,armi, 3. Եգիպտական,հրեական,Hicsos,ara Ռաուլ Շրոթը, Հին Կտակարանը, Հեթական ավանդապատումները, Տրոյական պա տերազմը, Տավրոսի լեռնաշղթայի անվանումը, Իլիականը, Սփինգլերի տեսու թյունը, Իլիուն, արիունա, Արիմ ,Փռյուգ, Սկայ, Գորդիենե, Կորդուք, Էրետրիա, Ուր ուրդրա տերմինների էտիմոլոգիան հստակորեն մատնանշում է նրանց հայկական ծագումը, այլ լեզուներում նշված տերմինները անբացատրելի են: Քննախուզության մեջ շարադրված նյութերը ասում են այն մասին, որ Կիլիկիան (Kizzuwatna) հնա գույն ժամանակներից կապված էր Հայկական էթնոսի հետ, իսկ տարածաշրջանի համար հանդես էր գալիս որպես հավատամքի և աստվածապաշտական գլխավոր կենտրոն: Այս քննախուզությունը հաստատում է, որ հայերի համար Կիլիկիան և նրա հարակից տարածքները եղել են հայ էթնոսի կենտրոններից մեկը և Տավրոսի լեռների շրջանում տեղի ունեցած իրադարձությունները կենսական էին հայ էթնոսի համար: Տարածաշրջանում Աստվածների սերնդափոխման կուլմինացիան դարձավ Տրոյական պատերազմը, ինչը և ներկայացնում է Հոմերոսը: Արամ Մկրտչյան Գերմանիա 10.10 .09.թվական

Իլիականը և հայկական մշակույթը Եվրոպայում վաղուց արդեն գործում է «Տրոյա» նախագիծը, որի մեջ ընդգրկված են շատ հայտնի մասանգետներ տարբեր համալսարաններից, հետազոտական կեն տրոններից,ցավոք սրտի այս միջազգային ծրագրի մեջ հայկական կողմից որևէ մասնագետ մասնակցություն չունի:Հայկական մշակույթի հնագույն շերտերը բա ցահայտելու համար շատ կարևոր է որպեսզի հայկական կողմը մասնակից լինի միջազգային հետազոտությունների այն ծրագրերին, որոնք կատարվում են ժամա նակակից Թուրքիայի տարածքներում: Ինձ համար շատ հետաքրքրական էր իմանալ Ա.Վարպետյանի կարծիքը Ռաուլ Շրոթի գրած «Հոմերոսի հայրենիքը» գրքի վերաբերյալ: «ՀՈՄԵՐՈՍԸ ԿԻԼԻԿԵՑԻ՞» հոդվածի մեջ հեղինակի նկատառումները, որոնք կապված են Հոմերոսյան հերոս ների անուների ծագումնաբանությանը, շատ էական են: Հետաքրքիր է նաև Վարպետյանի դիտարկումները, որոնք կապված են «Սասունցի Դավիթ» էպոսի մեջ եղած հնագույն շերտերի հետ, նաև հետաքրքիր է «Այա ,Էա» աստվածային երևույթների միջոցով որոշակի բացահայտումների փորձը, որը նորագույն հետազոտությունների համար ճիշտ ուղղություն է, այն կարող է որոշակի հստակեցումների շնորհիվ հետաքրքիր բացահայտումներ կատարել : Արևորդոց Խորհրդանշանները Օսվալդ Սպենգլերի (Oswald Spengler: Frühzeit der Weltgeschichte. München 1966 «Համաշխարարային պատմության հնագույն ժամանակները» բառացի թարգմա նություն) կամ «Հին աշխարհի պատմություն» աշխատությունից հետո, եվրոպա կան մշակույթի հնագույն ժամանակաշրջանի վերաբերյալ գիտական աշխատանք ների մեջ տևական տեղապտույտ սկսվեց: Սպենգլերի այս աշխատանքը հետա քրքիր է այն առումով, որ այն ինչ տեղի է ունենում ողջ եվրասիական տարածա շրջանում դիտվում է «Ինդոգերմանական» կտրվածքի միջով: Բնականաբար առա ջին պլան մղելով գերմաններին, նա երրորդական պլան է մղում հայերին, Սպենգ լերի այս տեսակետը եվրոպական և հատկապես գերմանական հանրության մեջ բավականին ամուր է և անսասան: Ըստ նրա՝ մ.թ.առաջ 1200 թվականը համարվում է Ինդոգերմանական-Փռուգյան ցեղերի (indogermanisch-phrygische) վերաբնակեցման ժամանակաշրջանը Փոքր Ասիայում,մ.թ.առաջ 7-րդ դարում Փռուգյացիները հաստատվեցին Շլիմանյան Տրո յայի տարածքներում: Գիտական աշխատանքների մեջ տևական տեղապտույտը և 40 ամյա անդորրը վերացավ Ռաուլ Շրոթի գրած «Հոմերոսի հայրենիքը» գրքի հրապարակմամբ, որի միջոցով , արդեն մեկ տարի շարունակ շատ ակտիվ քննարկվում է Հոմերոս,Տրոյա, Հունաստան եռանկյունու փոխհարաբերությունները:Այն մի փորձ է«Հոմերոսի հայ րենիքը»գրքի միջոցով ճշտել եվրոպական մշակույթին վերաբերվող որոշակի ելա կետային և սկզբունքային խնդիրներ: Ըստ էության Ռաուլ Շրոթը բարձրացրել է հետևյալ հարցը, Եվրոպական մշակու թային մտքի և մտածողության ձևավորման հիմնական ակունքները սկսվում են «գերմանական» և «հին հունական» ակունքներից, թե՞ «գերմանները» և «հին հույները» օգտվում էին ուրիշ ակունքներից , որը ամբողջացվել է այդ «ուրիշ ակունք ներին» ամենամոտ կանգնած մշակութային գործչի՝ Հոմերոսի կողմից: Հարցադրումը ուղղակի կասկածի տակ է դնում «հին հունական» վարկածը, որը բնականաբար ավտոմատիկորեն կասկածի տակ է դնում նաև Սպենգլերի «Ինդո գերմանական» վարկածը: Այս գրքի մեջ Շրոթը կատարել է մի շարք սկզբունքային հարցադրումներ, թվար կենք մի քանիսը ՝ 1) Ով էր Հոմերոսը, 2) Որտեղ էր Տրոյան, 3) Ում և ինչ պատվեր է կատարել Հոմերոսը, 4) Ինչ է իրենից ներկայացնում «Իլիականը»: Շրոթը հայտարարում է, որ Հոմերոսը մ.թ.առաջ 7-րդ դարի ասորական հեղինակ էր և ծառայում էր ասորական արքունիքում, նա կավատ էր: Հոմերոսը կուրա նալուց հետո, որպես հայտնի երգասաց՝ էմիգրանտ-օտարականի կարգավիճակով հայտնվեց հունական աշխարհում:Որպես հայտնի երգասաց նա հունական կող մից պատվեր ստացավ. գրել նախահույների հաղթական պատերազմների և ավան դապատումների,հերոսապատումների մասին:Հոմերոսը ստացած պատվերը փայ լուն իրականացրեց:Համաձայն Շրոթի, Հոմերոսը հավաքագրել և ամբողջացրել է տարբեր ժամանակաշրջաններում Կիլիկյան տարածաշրջանում տեղի ունեցած աշ խարհակալական ընդհարումների հայտնի ավանադապատումները և ամբող ջացրել մեկ շարքի մեջ, որը մեզ հայտնի է «Իլիական» անունունով: Շրոթի կարծի քով՝ Հոմերոսյան Տրոյան գտնվում է Կիլիկիայում, որը աշխարհին ավելի շատ հայտնի է որպես Karatepe «սև կուզ» հնավայր անունով: http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/01.jpg Հայկ-աղեղնավոր http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/02.jpg Արև արծվի թևերով (Ասատիբադա -Քարաթեփե հնավայրի հարթաքանդակներ, մ.թ.առաջ 1000 թվական) Ռաուլ Շրոթի տեսակետի հիմնական ընդդիմախոսն է Joachim Latacz-ը, որը պըն դում է, որ Հոմերոսյան Տրոյան այն է, որ հայտնաբերել է Շլիմանը և պատճառաբանում է կապելով այն Դարդանել(Հելլեսպոնտ) նեղուցի վերահսկման փաստի հետ: Ռաուլ Շրոթի ընդդիմախոս Joachim Latacz-ը պնդում է,որ հեղինակը կատարել է մի քանի լուրջ բացթողումներ:Տեղադրելով Իլիոնը Կիլիկիայում, նա խախտում է տո պոգրաֆիական՝ այսինքն տեղանքի վերաբերվող տեղեկությունները: Ընդդիմախոսը նշում է, որ նախահույները՝ Ախայաները Կիլիկիայի Տրոյայից ուղիղ գծով գտնվում են 800 կմ հեռավորության վրա: Նա նաև պնդում է, որ խախտված է ժամանակագրությունը, որը ներկայացնում է Հոմերոսը: http://www.matrifocus.com/BEL05/images/dumuzi-sheep-lg.gif N 1 Արարիչ Դումուզի [img]http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/04.jpg[/img] N 2 Հայր աստված http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/05.jpg N 3 Մայր աստված, Որդի (Ասատիբադա -Քարաթեփե հնավայրի հարթաքանդակներ, մ.թ.առաջ 1000 թվական) Կիլիկիան՝ մինչև 1915 թվականը քաղաքականության և դավանաբանության մեջ համարվել է քրիստոնեական աշխարհ, իսկ մեզ համար՝ Փոքր Հայաստան: Հայկա կան ժամանակակից մշակույթի մեջ նա իր հաստատագրված տեղը ձեռք է բերել որպես միայն երկրորդ հայկական թագավորություն: Ընդհանրապես մեր կողմից Կիլիկիան չի դիտվել որպես նախաքրիստոնեական հնագույն շրջանի հայկական մշակույթի անբաժանելի մաս և այդ ուղղությամբ կատարված ուսումնասիրություն ներ գրեթե չկան: Որպես կանոն, Փոքր Ասիական տարածաշրջանի հնագույն մշա կույթը ժամանակակից պատմության մեջ հայ մշակույթի հետ կապվում է ուրար տական ժամանակաշրջանից սկսած, իսկ մինչև ՈՒրարտուն, այդ մշակույթի կրող ները հիմնականում հայտարարված են այլ էթնոսներ կամ անհայտ էթնոսներ: Կիլիկիան մեզ հայտնի է որպես հեթթական Kizzuwatna, աքքադական Kizwatna, եգիպտական Qiduwadana: Kizzuwatna թագավորության ծաղկուն ժամանակա շրջանը սկսվում մ.թ.առաջ 2-րդ հազարամյակից և հասնում է մինչև ուրարտական շրջան: Kizzuwatna /Kizwatna /Qiduwadana տեղանունը նշանակում է Kizzu-կցված w(b)atna- պատ այսինքն կցված պատ կամ «կցված պատ դառնալ»: Kizzuwatna-ի հիմնական մայրաքաղաքը եղել է Kummani/ Kummanna/U RUK ummiana (ասորական URUKu-um-me, Kummuḫe)հեթթերը և ուրարտացիները մայրաքաղաքին անվանում էին նույն ձևով՝ Kummaha, որը հույների կողմից կոչ վեց Kommagene և պատմության մեջ մնաց այդ անվամբ: Հայտնի քաղաքներն են՝Aranaš,Erimma, Lawazantiza, ենթադրվում է, որ նրանք գտնվել են Kummani շրջանում:Այդ քաղաքները հնարավոր է նույնացնել կապա դովքյան Luhuz(z)antiya ,Elbistan, Luwanna հետ: Կիլիկիայի մյուս հայտնի քաղա քներն են՝ Neriša ,PituraTarša/Tarsus/Terušša, Uriga/ Urušša/ALur-šu, Urrus/ Orossos/ Arsūz, Zazlippa / Zizzi lippa/ Zinziluwa, հայտնի գետն է Bu/Puruna, հայտնի սարը կամ լեռները կոչվել են Ubarbašša/ Up-pár-pa-aš: Karatepe ամրոց հնավայրը մասնագետների և ուսումնասիրողների նեղ շրջան ներին հայտնի է նաև Aslantas, Azatiwaya կամ Azatiwataya, ինչպես նաև (Azatiwataya, Azatiwadda, Azatiwata) անուններով: Azatiwaya/Azatiwataya տերմինը այսպիսի տառահնչյունային փոփոխություն է կրել՝ A(z =s)/a/ti/waya/(w=b)adda, սկզբնական ձևն է Asatibada-ն: Asatibada նշանակում է «առաջին Ա աստծո լույս պատ»: Ամրոցը պատկանել է Azatiwataya/Azatiwadda անունով թագավորին, այն կառուցվել է մոտա վորապես մ.թ.առաջ 745 թվականին, համարվել է թագավորանիստ և կոչվել է Azatiwada, այդ տարածքների ժամանակակից հայտնի քաղաքը՝ Ադանան է: Karatepe/Aslantas հնավայրի պատմական անվան՝ Azatiwaya/Azatiwataya/, ինչպես նաև Azati-wataya/Azatiwadda/ Azatiwata ամրոցի անվան ծագումնաբանությունը որո շակիորեն մատնանշում է նրա մշակույթի հիմնական կրողի էթնիկական պատկա նելիությունը,որոնք հայերն էին:Ցանկացած լեզվաբան, որը զբաղվում է պատմա համեմատական լեզվաբանությամբ, առանձնակի դժվարություն չի ունենա ներկա յացնելու այս բառերի ծագումնաբանությունը և մատնանշելու նրա լեզվական պատ կանելիությունը: Կիլիկիայի մեզ հայտնի պատմության, այդ թվում նաև, Հոմերոսի Իլիականում՝մեջ բերված հիմնական անունների ծագումնաբանությունը կապված է հայկական էթնոսի գործունեության հետ: http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/08.jpg ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՀՐԱՊԱՇՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՀԻՄՆԱԴՐՄԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆ http://www.eutyun.org/RES/Y/ArMk_IlAndArCl/07.jpg Ասատիբադա (Քարաթեփե) Արևապաշտությունը եղել է Կիլիկիայի գլխավոր կրոնը և գաղափարախոսու թյունը,գերագույն աստվածը եղել է՝Թեշուբը:Ըստ Հեթթական ավանդապատում ների՝ աստվածների սերնդափոխությունը տեղի է ունեցել Կիլիկիայում, նրանք նաև կարծում էին, որ գոյություն են ունեցել «հեթթական հազար աստվածներ»՝ կազմված Նեսիտների, Լուվիացիների, Պալայցիների, Հուրրիների–արիների, ասու րա-բաբելոնական աստվածներից: Արամ Մկրտչյան Մայնց 14.07.208թ

I skipped over it on Google books a while back. While it's pretty extensive, too many of the "multinational" dishes are presented as Armenian. I think the bulk of our real cuisine is dying away with genocide survivors.

Lucine jan mi hat thread sarqenq jokerit hamar ha?

Noun վաստակ (vastak) 1-work, labour, toil; pains, trouble 2-profit, gain, earnings from labour 3-merit, desert; services 4-pay for labour (Welcome to HF)

harts chka, menak etents bani teghe tangaranooma

Placed. Anter en mnatse bayts

Absolute shame. Dragon Stones at Risk: Residents of Nor Nork continue protecting their park Residents of the Nor Nork district of Yerevan continue efforts to protect their “Dragon Stones” park from proposed construction that threatens it. Along with NGOs and representatives of the Ministry of Nature Protection, they have demanded, unsuccessfully, that public hearings be held. The park covers 3,800 square meters, with eight steles (Dragon stones were pre-Christian idols in pagan Armenia: dragon shaped stones were usually placed at water springs; the majority was later turned into cross-stones) and tombstones – some from BCE. Construction of an apartment building began on the site, but was then suspended due to the clamor of protests. A hearing was planned for last weekend, but did not take place because representatives of KR Construction Company, which started construction in the park, as well as representatives of Nor Nork district’s local administrative body, who had authorized the construction, did not attend the discussion, even though the order to hold such a hearing was issued by Minister of Nature Protection Aram Harutyunyan. “If we get a positive expertise conclusion, the construction will continue,” the minister said. “First the park was surrounded by points of sale, later trees started to be cut down. Now it is impossible to pass through this area at night - there are all types of criminals here. And now they want to destroy the park completely. They have started cutting trees since summer, they burnt the grass in order to say later that the territory is deserted, let’s construct a building here,” Alla Vardanyan, 24, who passed her childhood playing in this park, told ArmeniaNow. Residents do not believe the former mayor’s promise, saying that the trees would not be cut here, and they do not think that public hearings would have a positive outcome. They have only managed to suspend the construction for a while through struggle, as well as to remove the gates, designed for the construction, to fill the holes, to clean the area and to plant 100 trees. The Ombudsman of Armenia has turned to the General Prosecutor’s Office of Armenia to find whether privatization of the park is legal. armenianow.com

Armat jan shnorhavor

Anvorakatselenq oo verj barekam

What is going on here people

http://www.khachkar.am/images/news/Qolatak01.jpg In July of 2006, while cataloging the monuments of the Artsakh region, dozens of new khachkars and tombstones were discovered near the village of Qolatak. Considerable among the artifacts is a three-dimensional cross composed of equal perpendicular lines enclosed in a ring. This motif is most often observed in the "High crosses" of the Celtic world (especially in Ireland), revealing a possible Armeno-Celtic cultural relationship in the Common Era. The 5th century cross is the first of its kind discovered in Armenia and may be traced to the nearby Metsaranits St. Hakop monastery. The pieces of many early-Christian monuments were also discovered in the vicinity of the Tigranakert archeological site, including a pilaster with the ringed-cross design. Khachkar.am