Johannes Posted March 10, 2008 Author Report Share Posted March 10, 2008 (edited) Ես ալ, իբր համեստ գտնուեցայ եւ ուղղակի չըսի, թէ «գերի» բառը հայերէնէ արաբերէնի անցած բառ է, քանզի ընդհանուր հնդեւրոպական է: Գրական արաբերէնը աւելի նոր է, գրական հայերէնէ (գրաբար): Լեզուներ իմանալով, ձգտում էի միայն յայտնել նմաններ, որոնք գուցէ, իսկապէս ճիշտ լինեն: Սիրելի բարեկամ, հայ լեզուն այնքա՜ն հարուստ է իր բառապաշարով, որ արժէքից չի զրկւում հնուց փոխառեալ բառերի յայտով: Ստրուկ, ճորտ, ծառայ, անազատ, գերի… եւ թերեւս աւելին, եթէ ներառենք համանիշները. նոյնանիշների կողքին: Harq =KRAK/ԿՐԱԿ?? Կարելի է, եթէ «հ» տառը հայերէնի մէջ դարձած է «կ», ինչպէս միջագետքեան "hassin"-ը դարձել է կացին (տե'ս՝ Ուրարտերէն): Արաբերէն. Հարկ حرق harq(«հ» տառը կոկորդային) = այրուածք, վառուածք, այրում, Հարիկ حريق hariq = հրդեհ, Հարակա حرق = այրեց, վառեց: Ես այս բառի հայերէն ազգակիցը կը համարեմ «խարկ» (խարկել) բառը: Նկատենք եւս արաբերէն «խարկ» خرق kharq բառը որ նշանակէ՝ breaching, իսկ khareq-խարէկ-خارق infractor. Նուռի մասին, հետագային կը գրեմ: Գրաբար «Նուռն» պտուղը արաբերէն կոչուի Ալ-ռուման, արագ արտասանութեամբ՝ Առումման, առանց որոշիչ յօդի՝ ռումման: Մի տեղ գրել էի. տեղ-արդիւնք, երկիր-արտադրանք, ազգ-ապրանք անուններ փոխանակման մասին: Edited March 10, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted March 10, 2008 Report Share Posted March 10, 2008 (edited) Նաեւ , չի մոռանալ որ ՃՐԱԳ համանիշ է ԿՐԱԿԻ որտեղ կարգ մը Արաբերէն բառբարներում Գ հնչուի իբր Ճ, եւ կամ շրջուած, ինչպէս Կամալ -Ճամալ, jamal-camel/ուղտ. Edited March 10, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 11, 2008 Author Report Share Posted April 11, 2008 (edited) Երեկ, ըստ սովորոյթնիս, ֆիլմ մը կը դիտէինք, երբ դերասանը արտասանեց tail բառը, իսկոյն, պաստառի տակ այդ բառը թարգմանուեցաւ արաբերէն ՝ذيل բառով, որ կ'արտասանուի thail ձեւով: Այս ի՞նչ նմանութիւն է՝ արաբերէն thail եւ անգլերէն tail բառերու միջեւ: Անմիջապէս նշեմ, thail-`ذيل գրական արաբերէն բառը ունի հոմանիշ մը. ذنب-thanab: Իսկ եթէ խորհինք անգլերէն to tail (հետապնդել, յետեւիլ) բառի մասին, կ'եզրակացնենք, որ անգլերէն այս բառը կրնայ հեռաւոր ազգականը ըլլալ հայերէն «թել» եւ «դերձան» բառերուն: Չէ՞ որ հանելուկ մը լուծելու համար փոխաբերական իմաստով կ'ըսեն. «թելին ծայրը տո'ւր», այսինքն՝ եզրակացութեան, լուծումին կամ՝ վերջին հասնելու համար, բանալի մը, կամ ուղիի սկիզբ մը ցոյց տո'ւր: Edited April 11, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 19, 2008 Author Report Share Posted April 19, 2008 (edited) Ողջոյն, Բծախնդիր գործը կը սիրեմ, լեզուաբանութեան վերաբերեալ, ակադեմական ամբողջ գրադարան մը պէտք է, որպէսզի ստուգաբանումներս լուրջ եւ գիտական ըլլան: Երեկ, երեկոյեան, ժամը 7,30-ին սուրճ խմեցի, գիշերը չկրցայ քնանալ, սկսայ խորհիլ ինձի հետքրքրող եւ զբաղեցնող նիւթերու շուրջ, որոնցմէ ամենաշատ հետաքրքրողը՝ բառաստուգումն է: Եւ սուզուեցայ բառերու լճակին մէջ: Սուզուելու համար, բանալի բառի մը պէտք ունէի, որ պիտի քակէր կծիկը, եւ կարողանայի խորանալ: Տարիէ մը ի վեր, վերի աջ շնատամիս ետեւի ակռան կը յիշեցնէ ինձ իր ներկայութիւնը: Առաւօտեան կանուխ ժամերուն, թէեւ թեթեւ, ցաւն ակռայիս եղաւ բանալին խորասուզման, եւ պատճառն այս յղման: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ հայերէնի արեւմտեան բարբառախօսս ըսի. «շնատամիս ետեւի ակռան», մինչ արեւելեան բարբառախօսը պիտի ըսէր .«շնատամիս ետեւի ատամը»: Եւ սկսայ մտածել ատամ բառի մասին, թէ ինչո՞ւ հայեր ակռայի համար ունին երկու անուն եւ ո՞րն է մաքուր հայկեանը: Անկանխակալ, միտքս եկաւ արաբ adhm-عظم բառը, որ կը նշանակէ. ոսկոր: Արաբներն ակռայի համար ունին երկու անուն. սըն եւ դըրս: Ուրեմն՝ ադմ ակռայ չի նշանակէր, բայց իմաստով՝ ակռայէն շատ հեռու բառ մը չէ: Արդեօ՞ք հայ ծագմամբ բառ մը եւս գտայ, արաբերէնի մէջ. տեսնենք թէ Ղափանցեան ի՞նչ կ'ըսէ, «Հայերէնի հնդեւրոպական բառարմատները» վերնագրով բաժինին մէջ: Ատամն (-ման, -մունք) «ատամ, зуб»=յուն. ύδούς, իոն. όδων, լատ. dens (սեռ. dent-is) սանս. dán (inst. datä), dânta, ավեստ. dantan-. պարսկ. dandān, գոթ. Tunθus, հին վերին գերմաներէն. zand, լիտ. dantis, կիմր. dant «ատամ»: Ըստ Հիւբշմանի ատամն բառի –մն վերջամասը այնպիսի զուտ հայկական ածանց է, ինչպէս նոյնը ունենք կողմն բառի մէջ հանդէպ կող բառի: Edited April 19, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted April 19, 2008 Report Share Posted April 19, 2008 (edited) name='Johannes' post='241066' date='Apr 19 2008, 02:56 PM' շնատամիս ետեւի ակռան կը յիշեցնէ ինձ իր ներկայութիւնը: Առաւօտեան կանուխ ժամերուն, թէեւ թեթեւ, ցաւն ակռայիս եղաւ բանալին խորասուզման, եւ պատճառն այս յղման: --- Այո, ատամ բառը ատամն - ի կրճատումն է որ իր կարգին ատա- ի ածանցեալ ձեւնէ ինչպէս կը տեսնենք միւս բոլոր լեզուակիցներում: ------- Միջանկեալ, Օհաննէս վստահ եմ դու գիտես, սրայ մասին նախապէս խօսած ենք, թէ Արաբերէնով սըն նշանակի թէ ատամ եւ թէ տարիք, բացի թէ սըն եւ սանա/ տարի նոյնահունչ են: Անասուններու տարիքը ճշդելու համար հասկացող մարդիկ կը նային նրանց բենին մէջ եւ կորոշեն նրանց տարիքը ատամներու թիւին եւ վիճակին համեմատ: ------ Թէեւ Աճառեանը գրէ ատամ- ի մասին նա չի խօսի ակռայ- ի մասին, հակառակ որ իր ԱՏԱՄ խորագրին ներքեւ յիշէ սոյն բառը իբր հոմանիշ: Արդեոք ինչ է ակռայ բառի ծագումը միթէ սա Հայերէն չէ? Իսկ ինչ վերաբերի ՇՆԱՏԱՄ- ի , ըստ Աճառեանի սա նորակերտ բառ է: Իմ կասկածը թէ արդեոք սա մի այլ լէզուէ թարգմանուած է*? Քանի այդ կոնաձեւ սրածայր ատամի բուն Հայերէնը ԺԱՆԻՔ** է: * Չի մոռանալ որ այդ գոյնի բէրաբերեալբոլոր բառերը որ յանգին ԳՈՅՆ մասնիկով բնիկ Հայերէն չեն այլ թարգմանուել այդ անիծեալշինծու լեզուէն, երբ մենք արդեն ունենք բառեր նման թուխ, գորշ, ծիրանի եւլն ինչ պէտք ունենք սրճագոյն, մոխրագոյն եւ նարնջագոյնի որոնք բոլորն ալ թարգմանուած են մի ժողովուրդի չգոյայս պէս կոչեալ լէզուէն խահվէ իրէնկի, քիւլ իրենկի, փորտուկալ իրենկի եւլն : ** Նաեւ հավանական է թէ թարգմանուել է Լատին Անգլիերէն “canine” բառից: Edited April 19, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 19, 2008 Author Report Share Posted April 19, 2008 Միջանկեալ, Օհաննէս վստահ եմ դու գիտես, սրայ մասին նախապէս խօսած ենք, թէ Արաբերէնով սըն նշանակի թէ ատամ եւ թէ տարիք, բացի թէ սըն եւ սանա/ տարի նոյնահունչ են: Անասուններու տարիքը ճշդելու համար հասկացող մարդիկ կը նային նրանց բենին մէջ եւ կորոշեն նրանց տարիքը ատամներու թիւին եւ վիճակին համեմատ Այո ճիշտ ես, արաբերէն «սընն» տարիք եւ ատամ կը նշանակէ, եւ նոյն կերպ կը գրուի, իսկ սանա(թ), կը նշանակէ տարի (ամ): Թէեւ Աճառեանը գրէ ատամ-ի մասին նա չի խօսի ակռայ-ի մասին, հակառակ որ իր ԱՏԱՄ խորագրին ներքեւ յիշէ սոյն բառը, իբր հոմանիշ: Արդեօք ի՞նչ է ակռայ բառի ծագումը, միթէ սա Հայերէն է Երբ որ Աճառեանը չէ գրեր, ես ի՞նչ գրեմ: Ակռայ բառի ետեւի «յ» տառը բան չի՞ յուշեր մեզ: Ամէնայն դէպս, ոչինչ գիտեմ, այս բառի մասին: Իսկ ինչ վերաբերի ՇՆԱՏԱՄ- ի , ըստ Աճառեանի սա նորակերտ բառ է: Իմ կասկածը թէ արդեոք սա մի այլ լեզուէ թարգմանուած է*? Քանի այդ կոնաձեւ սրածայր ատամի բուն Հայերէնը ԺԱՆԻՔ** է: Երեւի յետին դարերուն, լեզուաբանները, ժանիք ունենալը վերապահած են միայն գազաններուն: Յետագիր. Շատ կը շփոթեմ ատամ հանդիսացող ժանիք-ի, եւ գազանի եղունգին միջեւ, գիտենք, գիշատիչ թռչունի եղունգին մագիլ կ’ըսեն, իսկ առիւծի եղունգին, ճա՞նկ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 22, 2008 Author Report Share Posted April 22, 2008 (edited) Ժամանակին, տեղ մը, պահ մը, Հայֆորումին մէջ գրած եմ բնիկ հայերէն թումբ եւ անգլերէն tumble բառերու ազգակցութեան մասին: Գրական արաբերէնը չունի, բայց Հալէպ քաղքիս արաբերէնի բարբառով կայ թամմ(է) եւ թաբբ(է): Տեղ մը. «մ» տառը ինկած է, ուրիշ տեղ մը. «բ» տառը: Չեմ գիտեր, եթէ երբէք այս բառերը հին ասորական բարբառէ՞ մը անցած են, թէ ո'չ, միայն գիտեմ որ հայերէն թումբ բառի աղաւաղեալ ձեւերը ըլլալու են: Թաբբէ (վերջի «է» տառը բառի իգական հոլովն է)- թումբ, գետնէ բարձր հող, կը գործածուի նաեւ արաբական «մաթաբբ» ձեւը: Kullo tabbaat (ամէնը թումբեր են):Թամմէ - նոյն իմաստը, բայց կը գործածուի աւելի շատ որպէս բայ, ինչ որ բան մը ծածկելու համար: Tmmo ծածկէ (հողով), tammeyto հողով ծածկեցի:Աճառեանի գիրքին մէջ գտայ, միայն բաղդատանքը. հայերէնի եւ մնացեալ հնդեւրոպական ազգակիցներու միջեւ: Այսպէս. Թումբ, tum (հնխ.), tunga (սանս.), tūma (իրան.), ty՛mbos (յուն.), tumulus (լտ.), tùma (լիթ.), thumb (անգլերէն), tomm (կելտ.): Edited April 22, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 3, 2008 Author Report Share Posted May 3, 2008 Քորել, քերել, քերթել, քերծել, կերտել, կրծել, կրտել, խարտել...շատ եղաւ Ողջո՜յն, Մինչ կ’արձանագրեմ բնիկ հայերէն բառերը, Աճառեանի «Հայոց Լեզուի Պատմութիւն, Ա Մաս» գիրքէն, նկատեցի քերել, քերթել, քերծել բառերը, որոնք հնդեւրոպական են, այսինքն՝ բնիկ հայկեան: Նոյն գիրքի «Ասորական ազդեցութիւնը հայերէնի վրայ» գլուխին մէջ, գիտուն Աճառեան, մեզ կը ներկայացնէ հայոց խարտել բայը, որպէս ասորերէնէ (արամերէն) փոխառեալ բառ: Այդ բառի ասորական ձեւն է xrat (խրատ), եւ զուգահեռաբար՝ արաբերէնն ալ ունի. խարտ (ծակել), խառատ (նոյն իմաստը հայերէնի մէջ) բառերը: Այստեղ մտածեցի. թերեւս հայոց քերթ, քերթել (տե'ս՝ «Ուրարտերէն» շարանը) բառն անցած է հարաւի սեմացիներուն, եւ անոնց լեզուական հնչիւներուն յարմարելով. ետ դարձած է Հայաստան, բանակէն դարձած արեւախանձ զինւորի նման: Թերեւս ալ բառը չէ ճամբորդած հարաւ, քանզի ինչպէս մեր ֆորումի պատմական շարանները կը վկայեն, հայացեղ ժողովուրդներ արդէն կը բնակէին այնտեղ, իսկ ասորերէնը սեմական լեզու ըլլալով, կամ՝ պատահական նմանութիւն ցուցաբերած է հայոց քերթ բառին, կամ ալ իսկապէս հին հայ բարբառէ մը առած ընդհանուր արիական այդ բառը. ու ետ տուած: «Հնդեւրոպական բարբառները եւ հայերէնի դիրքը նրանց միջեւ» գլուխէն հատուած, «քերթ» բառի մասին.- Հայերէն Քերթել (քերծել), հնխ. (s)qer+թ կամ ծ, սանս. krnā՛ti, յուն. keirō, իրան. kәrәntaiti, լտ. caro, cortex, լիթ. skiriù, kertù, skerdžiù, հսլ. kratiti, գերմ. skard, կելտ. scrissid: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted May 3, 2008 Report Share Posted May 3, 2008 (edited) Քորել, քերել, քերթել, քերծել, կերտել, կրծել, կրտել, խարտել...շատ եղաւ Ողջո՜յն, ==== խառատ (նոյն իմաստը հայերէնի մէջ) բառերը: === Այստեղ մտածեցի. թերեւս հայոց քերթ, քերթել (տե'ս՝ «Ուրարտերէն» շարանը) բառն անցած է հարաւի սեմացիներուն, եւ անոնց լեզուական հնչիւներուն յարմարելով. ետ դարձած է Հայաստան, բանակէն դարձած արեւախանձ զինւորի նման: === Իմ Անգլ-Հայ բառարանը ասէ turner=ԽԱՌԱԴ, իմա, դարձնող(տաշող, քերթող?): Ես տակաւին յիշեմ, Հալէպ Թիլելի գագատին հին Հալէպցի Հաճճար(եան)ները բաւականին մեծ գործարան ունէին որ կոչուեր “tornaji”, machinit, parts maker, tool maker. ՔԵՐ, նաեւ ՔԵՌ , քերել, քեռել, քերթել, մորթը վերցնելԱճառեան) ՔԵՐԹՈՒԱԾ, ոտանավոր, բանաստեղծանք, այսինքն, քեռել, քերել,, ինչպէս բիրտ քարը քերել, տաշել եւ գեղեցիկ արձան ստեղծել, նամանապէս բիրտ եւ անտաշ ԲԱՌը տաշել, քերթել եւ ՔԵՐԹՈՒԱԾ ստեղծել: Ինչպէս, ոչ նման ինձշ մեր խառադները, տաշողները, ՔԵՐԹՈՂՆԵՐԸ , մեր Թուրեանները, Վարուժանները, Չարենցները եւ Սեւակները ըրած են, եւ տակաւին կանեն: ՅԳ, Աճառեանը նշէ” Խարատիլ”=“մորթը բոլովին կարծրանալ” որ ըստ, մի անգամ է գործ ածուել է -”Եւ ասեն անդ վայրենի ազգ մարդկան, կաշիացեալ խարատեալ, որ նետիւ ոչ խոցեն ”: Մենք արդէն գիտենք "խարել, խորել, խորոված" ինչ նշանակեն: Edited May 3, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 5, 2008 Author Report Share Posted May 5, 2008 Միեւնոյն արհեստի համար, տարբեր հնդեւրոպական ազգեր, տարբեր բառեր կարող են գործ ածել: Եթէ կան ընդհանուր բառեր, ապա սա չի նշանակում, որ այդ բառերի իմաստային գործածումը նոյնութեամբ շարունակուել է. բոլոր հնդեւրոպախօսների մօտ: Անգլ. sword բառի համար ունենք սուսեր բառը, իսկ turner-ի հայկեան տարբերակը, գուցէ պէտք է տեսնել հայոց դարձ-դառնալ բառի մէջ. Իսկ ինչո՞ւ դառնալ (դարձ) անգլ. turn-ի ազգակիցը չի կրնար ըլլալ: Ի դէպ՝ նշեմ որ, Աճառանն հայոց դարձ բառը հնդեւրոպ համարէ, սակայն ազգակից չէ գտած միւս հնդեւրոպ լեզուների մէջ: Բայց ոչ անպայման անգլ. turner-ը պէտք է առնչել, նոյն արհեստի համար իտալ. եւ ֆրանս. Լեզուներում գործածւող այդ բառին (tornau, torno?), որն աւելի շատ առնչուի անգլ. tear, tore, torn-ի «բզկտել, ծակել» թերեւս: Հայ. թուր, հնխ. tōr, սանս. turá, յուն. tóros, լտ. tero, լիթ. trinù, սլով. tòr, հին գերմ. drāen, կելտ. tarathar: Հայ. դուրգն, հնխ. dhrōgh, յուն. trochós եւ այլն (խնդրեմ եթէ գիտէք՝ դուրգն-ի իմաստը կուզեմ հասկանալ, եթէ սխալ չեմ, ծակելու արհեստին առնչւում է): Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted May 5, 2008 Report Share Posted May 5, 2008 (edited) Միեւնոյն արհեստի համար, տարբեր հնդեւրոպական ազգեր, տարբեր բառեր կարող են գործ ածել: Եթէ կան ընդհանուր բառեր, ապա սա չի նշանակում, որ այդ բառերի իմաստային գործածումը նոյնութեամբ շարունակուել է. բոլոր հնդեւրոպախօսների մօտ: Անգլ. sword բառի համար ունենք սուսեր բառը, իսկ turner-ի հայկեան տարբերակը, գուցէ պէտք է տեսնել հայոց դարձ-դառնալ բառի մէջ. Իսկ ինչո՞ւ դառնալ (դարձ) անգլ. turn-ի ազգակիցը չի կրնար ըլլալ: Ի դէպ՝ նշեմ որ, Աճառանն հայոց դարձ բառը հնդեւրոպ համարէ, սակայն ազգակից չէ գտած միւս հնդեւրոպ լեզուների մէջ: Բայց ոչ անպայման անգլ. turner-ը պէտք է առնչել, նոյն արհեստի համար իտալ. եւ ֆրանս. Լեզուներում գործածւող այդ բառին (tornau, torno?), որն աւելի շատ առնչուի անգլ. tear, tore, torn-ի «բզկտել, ծակել» թերեւս: Հայ. թուր, հնխ. tōr, սանս. turá, յուն. tóros, լտ. tero, լիթ. trinù, սլով. tòr, հին գերմ. drāen, կելտ. tarathar: Հայ. դուրգն, հնխ. dhrōgh, յուն. trochós եւ այլն (խնդրեմ եթէ գիտէք՝ դուրգն-ի իմաստը կուզեմ հասկանալ, եթէ սխալ չեմ, ծակելու արհեստին առնչւում է): Դուրգն-ը կապ չունի թուրքերեն դուրգարի(հյուսն/ատաղձագործ) հետ և նշանակում է բրուտի անիվ[ potter’s wheel ]: Իսկ դարձ-դառնալը ավելի լա՞վ չէ համեմատել drill-ի հետ: Հայերն այսօր շաղափ - գայլիկոնի փոխարեն գործածում են ռուսերենից փոխառած drill-дрель-դռել բառը: Edited May 5, 2008 by SAS Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 5, 2008 Author Report Share Posted May 5, 2008 Դուրգն-ը կապ չունի թուրքերեն դուրգարի(հյուսն/ատաղձագործ) հետ և նշանակում է բրուտի անիվ[ potter’s wheel ]: Իսկ դարձ-դառնալը ավելի լա՞վ չէ համեմատել drill-ի հետ: Հայերն այսօր շաղափ - գայլիկոն փոխարեն օգտագործում են ռուսերենից փոխառած drill-дрель-դռել բառը: Երախտապարտ եմ պարզաբանման համար: Միայն աւելացնեմ, որ բարձ-բառնալ, դարձ-դառնալ նմանութիւն եմ տեսնում, ուստի՝ թերեւս ձ տառը, հնուց, բառնալ եւ դառնալ բայերի նմանների վերջում ն բաղաձայնը փոխարինող ու նոր բառ կազմող ածանց է եղել: Յարգելի Սաս, ուրախ եմ որ դու այստեղ ես, եւ մեզ՝ հայերէն սովորեցնում: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted May 5, 2008 Report Share Posted May 5, 2008 Ես էլ ուրախ եմ, որ քեզնից ու Արփայից հայերեն եմ սովորում: Ասածս զուտ ճշմարտություն է: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted May 5, 2008 Report Share Posted May 5, 2008 Գուցե քերթվածը կերտվածի՞ց(կերտել՝ ստեղծել, արարել, կառուցել, շինել) է առաջացել: Իմ համեստ կարծիքով, քերթված, քերթողահայր և այլն առաջացել են ... թուղթ չլինելու պատճառով: Գրելու համար հարկավոր էր ոչխարի, հորթի կաշի, որ ստանում էին մաշկել- քերթելով: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Harut Posted May 5, 2008 Report Share Posted May 5, 2008 Գուցե քերթվածը կերտվածի՞ց(կերտել՝ ստեղծել, արարել, կառուցել, շինել) է առաջացել: Իմ համեստ կարծիքով, քերթված, քերթողահայր և այլն առաջացել են ... թուղթ չլինելու պատճառով: Գրելու համար հարկավոր էր ոչխարի, հորթի կաշի, որ ստանում էին մաշկել- քերթելով: պարզվու ա, որ «քերթողահայրը» «հայերենով» կլինի «բաշի ղասաբ»... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 5, 2008 Author Report Share Posted May 5, 2008 Գուցէ: Իսկ քերական, քերականագէտ, քերականութի՞ւն (grammatic)... Արդի իմաստը քերթուածի, Արփայի ասածի նման, սրտից քերթուած խօսքն է: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 5, 2008 Author Report Share Posted May 5, 2008 Ըստ Ղափանցեանի, հայերէն քրթմնջել բառի «քարթ» կամ «քերթ» արմատը խեթերէնից է: Քրթմնջալ, քրթմջիւն, նշանակում է, լուռ զայրոյթ, քթի տակից տրտնջալ, սրտացաւի արտայայտում, եւ այլն: Ըստ իս՝ հայերէնը անգլ. heart-ի եւ ռուս. serts-ի ազգակից ունի երկու բառ, առաջինը՝ սիրտ, երկրորդը՝ վերոյիշեալ քրթմնջել-քրթմնջանք բառերի արմատ բառը, որը ձեւով նման է cardiology (սրտաբանութիւն) բառի առաջին բաղադրիչին: Թերեւս քրթմնջալը, հին հայերի մօտ սրտի տագնապն է եղել, որն իմաստափոխուելով ստացել է, լուռ կամ ցածր ձայնով բողոք-զայրոյթ իմաստը: Այս օր էլ, մեր մօտ, սրտի տագնապն արաբերէն անուանում են. «զաբհա կալբիա» այսինքն՝ սրտի զենում, սրտի քերծում, սիրտ մորթում: Աճառեան.- Հայերէն՝ սիրտ, հնխ.՝ k'ērdi, սանս.՝ hr'd, իրան.՝zәrәd, յուն.՝ kēr, kardia, լտ.՝ cor, cordis, լիթ՝ širdis, ռուս.՝ сердце, գերմ.՝ hairtō, կելտ. cride. Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted May 5, 2008 Report Share Posted May 5, 2008 (edited) This post has been edited by SAS: Դուրգն-ը կապ չունի թուրքերեն դուրգարի(հյուսն/ատաղձագործ) հետ և նշանակում է բրուտի անիվ[ potter’s wheel ]: Իսկ դարձ-դառնալը ավելի լա՞վ չէ համեմատել drill-ի հետ: Հայերն այսօր շաղափ - գայլիկոնի փոխարեն գործածում են ռուսերենից փոխառած drill-дрель-դռել բառը: Դուրգն բառը առաջանայ ՀՆԽ “dhrogh” ից: Կանդրադառնանք անոր: Այո նա գործ ածուի իբր “բրուտի անիւ”: Բառը փոփոխման է ենթարկուել, նախ Ր- ն եւ ՈՒ -ն տեղափոխուել են , դրուգը դարձել դուրգ եւ Ն վերջածանցը աւելացուել: Գրաբառի Ն մեր այսօրուայ Ը ցուցական վերջածանց մասնիկն է, ինչպէս օրն ու օրին այսօր դառնայ օրը օրին: Johannes; Հայ. դուրգն, հնխ. dhrōgh, յուն. trochós եւ այլն (խնդրեմ եթէ գիտէք՝ դուրգն-ի իմաստը կուզեմ հասկանալ, եթէ սխալ չեմ, ծակելու արհեստին առնչւում է): Այո, ճիշտ է: Յն trochos նշանակի (ձիարշավի կառարշավի?)** ասպարէզ, arena եւ trochis նշանակի վազք: Սրա համար գնանք Անգլո -Գերմանա track/tract բառին որ Աճառեանը չի տեսել կամ մոռացել է: Դա նշանակի ՀԵՏՔ ԱՐԱՀԵՏ անիւի յետին ձգուած խորոչ: Միթէ այդ արահետը եւ անիւը կապ ունեն?: Ես չեմ կարող արտատպէլ Ռուսերէն բառը որ նմանի”doroga” ճամբայ արահետ , բայց երեւի այդ ալ կապ ունի trochos ի հետ: ** Ժողովրդային Անգլիերէնով "going to the tracks" նշանակի ձիարշավի ասպարէզ գնալ: I must know, since I live only a few miles from that world renowned Saratoga Tracks, that, during all these years I have never visited. I hate that so called "sport", where those beautiful but dumb beasts are tortured by even dumber so called humans. You may have heard what happened at Kentucky Derby when that beautiful filly had to be euthanized when she broke both of her ankles. Edited May 5, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted May 8, 2008 Report Share Posted May 8, 2008 (edited) Յոհաննէս, խնդրեմ շտկիր ինձ: Արաբերէն Jora-(t) չի նշանակում խորոչ(hole), հովիտ/հեղեղատ? Ես յիշեմ մի տեղ որ կոչուեր Jor’t,(at) el‘Annab=Այգեպանի Ձոր? ՁՈՐ Ցած հովիտ, ծործոր, լեռների ստորոտին հեղեղատի անցք Սանսկրիտ եւ Պարսկա - “dara”? Ոմանք ասեն թէ ՁՈՐ ը ԾՈՐԾՈՐ ի կրճատ տարբէրակն է: ԾՈՐԾՈՐ=Ձոր, ձորակ, կիրճ, լեռնամէջ, լեռնանանցք, ծոծոր: Տեսնենք- ծորել, ծորիլ, ծորակ եւլն: Հոսել, հոսիլ եւ հոսանք: Դու ծանօթ ես մի այլ ազգի բառ “ jurun/ jurna” ի որ իբր նշանակի հանրային բաղնիքի այդ քարափոր ջրամանը? Արդեօք դա հիմնեալ է Հայյերէն ԾՈՐ-ՆԱ, ՋՈՒՐ-ՆԱ ի վէրայ որ մենք մոռացել ենք? Միթէ մենք արդեն խօսել էնք ՀՈՎԻՏ/Wadi Valley ի մասին? Ոմանք ասեն թէ Բակունցի ծննդավայր ԽՆՁՈՐԵՍԿ ը խորքին պիտի լիներ ԽՈՐ-ՁՈՐ-ԵՍԿ/ ԾՈՐԵՍԿ? Edited May 8, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 9, 2008 Author Report Share Posted May 9, 2008 Յոհաննէս, խնդրեմ շտկիր ինձ: Արաբերէն Jora-(t) չի նշանակում խորոչ(hole), հովիտ/հեղեղատ? Ես յիշեմ մի տեղ որ կոչուեր Jor’t,(at) el‘Annab=Այգեպանի Ձոր? Այո ճիշտ ես: Jora(+t) կամ jura(+t) կը նշանակէ՝ փոս, խորոչ: Նախ հասկանամ. ի'նչ է հեղեղատը: Նոյն հեղե՞ղն է, հեղեղհա՞տ՝ հեղեղի ուղին հատող (կտրող) ջրբաժա՞ն, ուրդ, թէ՝ հեղեղի հետ եկած ջրալի տիղմը: Ջուրի անցքի համար գիտեմ ըխդուդ-ukhdud (յոգնակին՝ ախադիդ-akhadid, ի դէպ՝ տարօրինակ բառ է) եւ սակիա-sacia (բառացի՝ ջրող), ջադուալ-jadual (ջրանցք, առուակ) եւ այլն: Ձոր եւ jora, իսկապէս ձայնային իմաստով ազգակից կրնան ըլլալ, իսկ իմաստի տարբերանքը՝ թերեւս ժամանակի հետեւանք է: Jor’t,(at) el’annab անունով տեղ չեմ գիտեր: Մեկնաբանումդ ճիշտ է՝ կը նշանակէ այգեպանի ձոր, քանզի anab կը նշանակէ՝ խաղող, իսկ annab`խաղողաբոյծ, այգեպան, յետեւաբար Ջուրատ ըլ Աննաբ՝ Այգեպանի Ձոր: Ռափայէլ Պատկանեանին նուիրուած շարանին մէջ, մեր ընկեր Աշոտը, Դանիէլ Վարուժանի մէկ քերթուածը տեղադրած էր, որ կը կոչուէր. Գուռն: Ցուցաբար՝ գ տառը չէր երեւէր անոր արձանագրածին մէջ, ինչ որ Սասի միջամտման կարիքն զգացուեցաւ, ու սրբագրուեցաւ: Այդ գուռն-ը (քարէ ջրաման, յատկապէս աղբիւրին տակ, ուր ջուր կը լեցուի, եւ արջառները կը խմեն), մեր գիտցած jurun-նէ, որուն քով կը լոգնայինք: Ձոր իմաստի համար. արաբերէնն ունի ուադի, որն արեւմտահայ բարբառներու հնչիւնով պիտի գրուէր՝ ուատի-wadi: Հայոց հովիտ-hovit-ovit բառը, կրնայ առնչուիլ արաբ wadi բառին, ի նկատի առած, որ wadi բառն ի հակադրութիւն մնացեալ արաբերէն բառերուն, ածանցեալներ չունի: Օրինակ՝ սալիմ, սալամ, մուսլիմ, սալլամա, մուսալլամ, սալոմէ, սալամէ, մուստասլամ, իստիսլամ, յասլամ, սուլէման, սուլէմ եւ շատ բառեր, նոյն սլմ արմատ բառին ածանցեալներն են, իսկ wadi այդպիսի ածանցումներ չունի, ունի լոկ՝ եզակի ու յոգնակի (widyan): Սա'ս, հոգուդ Արարատին մեռնեմ, իմացրու մեզ. վրաց լեզուով խեւի, ի՞նչ է նշանակում: Եթէ հովիտ է նշանակում, ապա դա եւս հայոց հովիտ բառի մէկ այլ բարբառային տարբերակը կարող է լինել: Այսպէս՝ հովիտ>հեւիտ>խեւիտ>խեւի ՁՈՐ Ցած հովիտ, ծործոր, լեռների ստորոտին հեղեղատի անցք Սանսկրիտ եւ Պարսկա - “dara”? Ոմանք ասեն թէ ՁՈՐ ը ԾՈՐԾՈՐ ի կրճատ տարբէրակն է: ԾՈՐԾՈՐ=Ձոր, ձորակ, կիրճ, լեռնամէջ, լեռնանցք, ծործոր: Տեսնենք- ծորել, ծորիլ, ծորակ եւլն: Հոսել, հոսիլ եւ հոսանք: Դու ծանօթ ես մի այլ ազգի բառ “ jurun/ jurna” ի որ իբր նշանակի հանրային բաղնիքի այդ քարափոր ջրամանը? Արդեօք դա հիմնեալ է Հայերէն ԾՈՐ-ՆԱ, ՋՈՒՐ-ՆԱ ի վէրայ որ մենք մոռացել ենք? Միթէ մենք արդեն խօսել էնք ՀՈՎԻՏ/Wadi Valley ի մասին? Ոմանք ասեն թէ Բակունցի ծննդավայր ԽՆՁՈՐԵՍԿ ը խորքին պիտի լիներ ԽՈՐ-ՁՈՐ-ԵՍԿ/ ԾՈՐԵՍԿ? Հիանալի, սքանչելի վերլուծում եւ համադրում: Հաւատա՛, վերի մէջբերումը չկարդացած, արդէն գրած էի jurun-ի եւ հովիտ-ի մասին: Արփա՛, քեզ պիտի շնորհուի՝ ձայնագիտութեան պատուոյ ակադեմիկոսի աստիճան: Ձոր եւ ծործոր, հաւանաբար նոյն բառն է, մէկը՝ միավանկ արմատ բառը, միւսը՝ կրկնումով: Այստեղ եւս հերթական անգամ կու գանք համոզուելու, թէ երբ հայ լեզուն առաջին անգամ արձանագրուեցաւ, հնչիւնային զանազանութիւն կը տիրէր հայախօսներու մօտ, տե'ս տեղ մը ծ, տեղ մըն ալ ձ տառի գործածումը: Դարա-ի կապակցութեամբ, յիշեմ հայոց հերոսական Վայոց Ձոր գաւառի անունը, որ անցեալին կը կոչուէր Դարալագեազ, այսինքն՝ Դար-ա-Ալագեազ (Արագածի Ձոր): Ծորիլ, ձոր, ծործոր, նաեւ թորել-թորեալ թերեւս: Յիշենք օղի թորելը, թորեալ ջուրը: Թորել. ջուրը շոգիացնելով դարձեալ ջուրի վերածել, շոգիացումով զտել: Յիշենք նաեւ մեր ընկերներէն ոմանք, ութիւն ածանցը կ’արտասանեն ուցիւն, ինչ որ կը նշանակէ, նաեւ ուրիշ փաստերով, որ յաճախ հայի լեզուն, փոխած է t հնչիւնը, ts հնչիւնին հետ: Ջուր, գուռն, ծոր, թոր(ել), ձոր ...չեմ գիտեր, թերեւս: Նայինք Աճառեանն ինչպէս համեմատած է, բնիկ հայերէն համարւող ջուր բառը, մնացեալ հնդեւրոպ ազգակից բառերու հետ: Հայ. Ջուր, հնխ. yuro, սանս. vāri, իրան. vār, յուն. oûron, լտ. ūrīno, լիթ. júrios: ԽՈՐ-ՁՈՐ-ԵՍԿ/ ԾՈՐԵՍԿ? Լաւ «եսկ» ի՞նչ կը նշանակէ: Այդ գիւղի անունը այդպէս էր, նախքան ռուսի յայտնումը, ուստի չեմ ենթադրեր առաջացած ըլլայ. սլավական եցկ (դոնեցկ, Սմոլենսկ) ածանցէն: Առաջարկեմ՝ Խնձոր իսկ, real or royal apple: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 9, 2008 Author Report Share Posted May 9, 2008 Ժողովուրդ, կը ներէք. ձեզ թիւրիմաց ըրի, Դարալագեազ պէտք է ստուգաբանուի Դար-Ալագեազ, այսինքն՝ Արագածի դուռ: Dara այո', մենք գիտենք որ ձոր կը նշանակէ, ինչպէս նաեւ darya-deria պէտք է նշանակէ ծով կամ գետ: Միջին Ասիոյ տարածքին կան գետեր եւ լիճեր, որոնց անունի սկիզբը darya անունը կարդացած եմ, որն երեւի կը նշանակէ նաեւ ջուր: ԺՀԼԲ բառարան.- Սոր 1, գ. (բրբ.) Ջրաղացքարի տակից հոսած ալիւրի իւրաքանչիւր վիժանքը, հոսքը: Սոր 2, գ. (հնց.) Անցք, ճեղք, խոռոչ (քառանձաւների՝ գետնի մէջ): Սորալ (եւ սորել) աց, չբ. 1. Դուրս հոսել, սոր տալ, սորել: 2. Սահել անցնել: Վերոյիշեալ սոր-ը ծոր-ի տարբերակը կրնայ ըլլալ, մանաւանդ երբ մտաբերենք կարգ մը հայոց (պարսկահայք) ց եւ ծ տառերն արտասանելու դժուարութիւնը: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted May 9, 2008 Report Share Posted May 9, 2008 (edited) Jor’t,(at) el’annab անունով տեղ չեմ գիտեր: Մեկնաբանումդ ճիշտ է՝ կը նշանակէ այգեպանի ձոր, քանզի anab կը նշանակէ՝ խաղող, իսկ annab`խաղողաբոյծ, այգեպան, յետեւաբար Ջուրատ ըլ Աննաբ՝ Այգեպանի Ձոր: Դա նախա իսրայելեան Երուսաղէմի մի թաղամաս էր: Ռափայէլ Պատկանեանին նուիրուած շարանին մէջ, մեր ընկեր Աշոտը, Դանիէլ Վարուժանի մէկ քերթուածը տեղադրած էր, որ կը կոչուէր. Գուռն: Ցուցաբար՝ գ տառը չէր երեւէր անոր արձանագրածին մէջ, ինչ որ Սասի միջամտման կարիքն զգացուեցաւ, ու սրբագրուեցաւ: Այդ գուռն-ը (քարէ ջրաման, յատկապէս աղբիւրին տակ, ուր ջուր կը լեցուի, եւ արջառները կը խմեն), մեր գիտցած jurun-նէ, որուն քով կը լոգնայինք: Հատուած Վարուժանի Արեւելեան Բաղանիք քերթուածից Thank you Ashot. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18241&st=0 "Մոխիրի պէս գորշ շոգին կը բարձրանա ծուփ առ ծուփ, Դատարկ գուռերը բոլոր կենդանություն կը ստանան. Ջուրը կ'հորդի ամեն կողմ, ջուրը կ'երգե քաղցրահունչ. Հուրիները կը լոգնա՜ն. Գուռերուն շուրջ հաւաքուած" Յիշենք նաեւ մեր ընկերներէն ոմանք, ութիւն ածանցը կ’արտասանեն ուցիւն, ինչ որ կը նշանակէ, նաեւ ուրիշ փաստերով, որ յաճախ հայի լեզուն, փոխած է t հնչիւնը, ts հնչիւնին հետ: Երկար ատեն է որ ես իմ լէզուն եմ խածել: Դա գալիս է Ռուսահայ infomatsia ինֆորմացյա ից : Ոչ մի խօսք ԵՍԿ ածանցի մասին: Գուցէ, եթէ Բագունցը այդպէս խժդուժօրէն չի սպաննաուէր, մեր աւելի պապական քան Պապը, աւելի Մարքսեան քան Մարքսըկոմիսարների ձեռքով, մեզ պիտ ասեր թէ ԵՍԿ ածանացը որտեղէն կգայ: Արդեոք դա գայ ԷՋՔ , իմա ԽՆՁՈՐ-ԷՋՔ, ԾՈՐԾՈՐ/ ՁՈՐՁՈՐ-ԷՋՔ ից? Ոմանք մեզ ասեն որ ԽՈՐ ՁՈՐԷՍԿ եւ ԽՆՁՈՐԷՍԿ շիտակ են քանի այդ գիւղը , ի բաց ԽՈՐ ըլլալու, նաեւ հարուստ է Խնձորենու մշակմամբ: Edited May 9, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted May 10, 2008 Report Share Posted May 10, 2008 Այո ճիշտ ես: Jora(+t) կամ jura(+t) կը նշանակէ՝ փոս, խորոչ: Նախ հասկանամ. ի'նչ է հեղեղատը: Նոյն հեղե՞ղն է, հեղեղհա՞տ՝ հեղեղի ուղին հատող (կտրող) ջրբաժա՞ն, ուրդ, թէ՝ հեղեղի հետ եկած ջրալի տիղմը: Այո, ՀԵՂԵՂ բառը շատ հէտաքրքիր է: Տես հեղուլ, հոսիլ, եւ հալիլ բառերը: Իմ հասկացումով դա ՀԵՂԵՂԱՏ նշանակի այդ ձորը որ պեղուել, ՀԱՏուել, կտրուել է ջուր հեղեղով: Տես Ամերակայի Grand Canyon ը որ պեղուել, փորուել է Գոլորատո Գետով Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 10, 2008 Author Report Share Posted May 10, 2008 Բարեւ Արփա, «Ածանցում» շարանիս շարունակումին մէջ աս կայ.- «Հայ լեզուաբանական գիտութիւնն, օրինակ, պարզել է, որ –ատ ածանցը առաջ է եկել հատանել («կտրել») բայի հատ արմատից՝ հ սկզբնահնչիւնի անկումով (գունահատ>գունատ, կիսահատ>կիսատ, պոչահատ>պոչատ):» Ուրեմն ճիշտ ես վարպետ, հեղեղ-ը. հեղ արմատ բառի կրկնումն է, իսկ հեղեղատը՝ հեղեղի հատածը՝ մաշեցուցածը կամ քանդածը: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted May 12, 2008 Author Report Share Posted May 12, 2008 Երեւի յետին դարերուն, լեզուաբանները, ժանիք ունենալը վերապահած են միայն գազաններուն: Յետագիր. Շատ կը շփոթեմ ատամ հանդիսացող ժանիք-ի, եւ գազանի եղունգին միջեւ, գիտենք, գիշատիչ թռչունի եղունգին մագիլ կ'ըսեն, իսկ առիւծի եղունգին, ճա՞նկ: Երեկ, տղաս ըսաւ. «պապա՛ պատը մագլցի՞մ»: Արդարեւ, շէնքի մը շքամուտը բարձր քարեր ունէր, եւ ան բարձր-քար կը խաղար. օգնութեամբս: իսկոյն միտքս եկաւ իմ եւ Արփայի զրոյցը. թռչնազգիներու ճանկի մասին, որ կը կոչուի՝ մագիլ: Մագիլ>մագիլցիլ>մագլցիլ: Գազանի ճանկը կոչուի՝ ճիրան Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Recommended Posts
Join the conversation
You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.