Inter խառնարան

[Johannes]

Այսօր դարձեալ շատախօս եմ դարձեր: Այս պահուն, կը ունկնդրեմ հին յունական երգեր: Ո'չ երգիչը կ’աճապարէ, ո'չ ալ՝ նուագածուները: Նոյնն է պարագան. հին ամերիկեան, արաբական, ֆրանսական երգերուն: Մարդոց կեանքը թերեւս աւելի դժուար էր, տան մէջ չկար այսքա՜ն ելեկտրական սարքեր, եւ ամեն ինչ ձեռագործութեամբ կ’իրագործուէր, սակայն, կարծես թէ՝ մարդիկ աւելի հանդարտ էին, այսինքն՝ այսքան ջղային չէին:

Հիմայ՝ երբ երիտասարդի մը հրամցնես նման երգ, իսկոյն ան կը գանգատի երգի քնաբերութեամբ: Այո՛, ճիշտ է, անյքան որ ջղային է ներկայի մարդը, առաջին իսկ մեղմութեան հադիպումը. զինք կը դարձնէ նիրհոտ: Բայց նոյն հակազդեցութիւնը չենք գտներ հանդարտ մարդու մօտ, որ սոսկ երաժշտական հաճոյք կը ստանայ՝ jazz-ի հին վարպետի մը կատարումէն:

***

Առտու կանուխ կ’արթննամ, թէեւ աճապարելու պէտք չունիմ, սակայն լարուած ժամացոյց մը՝ անգիտակցութեանս մէջ, զիս կ’արթնցնէ առաւօտեան 5-6-ին: Տարիքի ազդեցութի՞ւն, թէ աւելորդ տագնապ. պարտականութեանց հանդէպ: Ինչեւէ, կանուխ արթննալը աւելի առողջապահական նկատած եմ, ծոյլ-ծոյլ պառկած մնալէ՝ կիսադատարկ տոպրակի պէս: Մինչ գործատեղի հասնիլը, կանուխ արթնցած մարդը առոյգ միտքով կը դիմաւորէ իր գործը, մանաւանդ, երբ մարմնամարզով՝ առաւօտեան թարմ օդի թթուածինը սնուցած է իր արիւնը:

Սակայն, ի՞նչ ընել առտուայ ժամը 6-էն մինչ գիշերուայ ժամը 12-ը: 18 ժամ ի՞նչ ընել. ուտել, խմել, ...ել, լուացուիլ, երկննալ (մռափել), կարճենալ (??), աղբը թափել, գուլպայ փոխել...յետո՞յ: Հազիւ 2 ժամ կը խլէ այս ամէնը, իսկ մնացեալ պահը ինչո՞վ լեցնել: Բացառիկ երջանիկ զգացած եմ, երբ՝ օգտակար գործով, ինքնադաստիարակմամբ, նորութեանց յայտնաբերմամբ, ստեղծագործութեամբ բեղուն օրակարգ ունեցած եմ: Նմանապէս՝ ահաւոր դատարկ զգացած եմ եւ անպէտ, երբ ժամեր շարունակ նստած, մտատանջուած եմ թէ՝ ինչո՞ւ այս այսպէս է, եւ այն՝ այնպէս: Ժամանակին՝ յեղափոխեցի անձս եւ անդադրում աշխատանքով (կարեւոր-անկարեւոր) լեցուցի տաղտկալի օրերս: Իսկ հիմայ, այդ երիտասարդական աւիւնէս քիչ մնացած է, սակայն դեռ, կուզեմ՝ աշխատիլ, քրտնիլ, հոգնիլ...: Այս է իմ երջանկութիւնս: Պապս կըսէր՝ «գործը մարդուն փայլքն է»:

 

[Johannes]

Լիբանանցի ղեկավարները այսօր-երեկ պաչեցին իրար...կատակ էր, պարզապէս ձեռք սեղմեցին՝ կամ թօթուեցին, ու խոստացան անգամն ալ չար չկենալ: Յոգնած են բոլորը, յոգնած է լիբանանցի ժողովուրդը, յոգնած են Լիբանանը սիրող աշխարհի մնացեալ ժողովուրդները: Դադա՞ր է սա, թէ օրինակելի պետութեան մը հիմնադրումի սկզբնաքայլը: Ժամանակը ցոյց կուտայ, թէ իսկապէս ի՞նչ էր Դոհայի մէջ կատարուածը, Յազկերտի մօտ գտնուող հայ նախարարներուն առերես կեցուա՞ծքն ունեցան, թէ իսկապէս կայ ձգտում՝ միասնաբար ապրելու, կառավարելու կառավարուելու եւ Լիբանան երկիր-երկինքի բարիքը բաժնեկեցելու:

 

 

***

 

Կրկնութեան գինով

 

Երեկ, «Եւրատեսիլ» երգի մրցոյթի նախամրցոյթէն մաս մը դիտեցի: Վիրաւոր Սերբիան կրցած էր գտնել Նատոյի ռմբակոծումէն զերծ մնացած շքեղ սրահ մը, կամ նորը կառուցած էր: Աչքս շլացաւ սրահի յարդարանքէն, երգչուհիներու եւ երգիչներու գեղեցիկ հագուածքէն: Ինչի՞ հանդէս էր սա, երգի՞ թէ 21-րդ դար թեւակոխած եւ այլեւս ինքզինք սպառած աղքատ հոգիներու պոռչտուքի: Արդեօ՞ք բան մը չհաւնող, պառաւութեան տարիք հասած, ինքնահաւա՞ն մըն եմ, թէ իսկապէս հաւնելու բան չկայ: Չէ, հաւնելու շատ բան կայ, երգի երաժշտութեան եւ այդ մարզին մէջ անցած գացած ու տակաւին գործողներու մօտ: Պարզապէս անուն առ անուն, երգ առ երգ թուելու կարող չեմ, եւ կարիքը չեմ զգար: Պարզապէս հաւնելու արժանին չկայ. Եւրատեսիլ կոչուածին մէջ:

 

Այս տարի, Արմեն անունը ներկայացնողը. Արմենիոյ քնքոյշ սեռի ներկայացուցիչ- թէեւ միջահասակ (?)- գեղեցիկ Սիրուշոն է, Սուսանի աղջիկը: Արդեօ՞ք Սուզան պէտք էր ասէի: Չէ', Սիրանոյշը, կամ Սիրուշոն իրապէս սիրուն եւ անոյշ է, տիպիկ հայուհիի գեղեցկութիւն ունի: Այսքա'ն: Այս մռմռոցի գրութեան պատճառը, այս պահիս հայկական ձայնասփիւռէն հնչող տիկին Սուզանի երգն է, որ ինձ յիշեցուց երեկուայ դիտել չկրցածս Եւրատեսիլը, որն իր կարգին աւելի շատ յետադիմող Եւրոպիոյ տեսիլքն է:

 

Եւրոպան իր մեղրը տուաւ աշխարհին, եւ անկէ առաւ նախամարդը, որսորդ համայնքները յիշեցնող մշակոյթը: Առանձին երաժշտական հաճոյք մը չեմ ապրած. անցնող քսան հինգ տարիներու եւրատեսիլները դիտելուս ընթացքին: Արդէն մոռցած էի, այս եւ նման երգահանդէսները, երբ Անկախ Հայաստանի անունը -«Արմենիա»- խթանեց զմեզ, վերստին հետաքրքրուելու. նախապէս արժէզրկուածով:

 

Սուզանը կը յիշեմ 1970-ականներէն (1978-82-ի միջեւ թուական մը), երբ մեծանուն Կոնստանտին Օրբելեանի քաղաքային երաժշտութեան նուագախումբին հետ այցելեց երկիրս, Հալէպ: Այդ ժամանակ կարօտ էինք Հայրենիքէն եկած հողեփոշիին իսկ: Կը յիշեմ (եթէ սխալ չեմ), թէ ինչպէս ռուսական (հասկցի'ր՝ սովետական) հիւպատոսարանին ծանօթ անձերէ տոմս կը ճարէին: Սուզանով, այդ ժամանակ՝ Սուսաննա Մարգարեանով հմայուեցանք բոլորս, Սիրուշոյէն աւելի սիրուն էր: Արդարեւ՝ Օրբելեանի խումբն ունէր մենակատար երգիչներ, նուագիչներ եւ կրկներգողներ, որոնց կարգին էր Սուսաննան, մենակատարի յետին կանգնելով, կրկներգով ու պարային շարժումով մթնոլորտ կը ստեղծեր: Այսքան:

 

Տարիներն անցան, երգիչ չմնաց, երգիչները շատցան:

 

 

[Johannes]

Երեկ, «Եւրատեսիլ» նախամրցոյթի երկրորդ հանգրուանը դիտեցի: Թէ որքա՜ն կարեւոր է դրա մասին գրելը, արդարացնեմ նախորդ նամակովս ոչինչ հաւանողի պատկերացումս սրբագրելու ցանկութեամբ: Երեկ Սիրուշոյին սպասում էինք, բայց նա չկար:

 

Փորձեմ յիշել: Առհասարակ հիւսիս եւրոպական ազգերը անհոգի կը թուին ինձ, ունեն արտաքին պատկառելի երեւոյթ, ունեն հնար, բայց չունեն հոգի: Չունեն այն հոգին որ ունենք հարաւ եւրոպացիներս: Հայաստանը որոշ չափով հարաւային Եւրոպա կարող ենք համարել, մի տեսակ կամուրջ՝ Հին Ասիոյ եւ Հարաւ Եւրոպիոյ միջեւ: Ասիա անունը նախապէս տրուել է Փոքր Ասիոյ (այժմու թուրքիան), հետագայում տարածուել է Մերձաւոր Արեւելեան երկրներին, Հնդկաստանին եւ այլն: Ցաւ եմ զգում այն բանի համար, որ Ամերիկայում. «Ասիա» եւ «ասիացի» եզրաբանումները (տերմինները) տրւում են ծայր արեւելասիական երկրներին ու ժողովրդներին: Սա անարդարութիւն է: Ասիան նախ մենք ենք եղել: Հայաստանը Ասիոյ եւ Եւրոպիոյ քաղաքակրթական սահմանի մօտ է գտնուել: Դրա համար էլ այսօր Երեւանը, Հայաստանը ոչ մաքրամաքուր Ասիա է, ոչ է զտարիւն Եւրոպա: Հայաստանը Հայաստան է, մի ինքնուրոյն քաղաքակրթական տարածք, որտեղ կազմաւորուել է հայ լեզուն:

 

Այս առաւօտ պատմաբան Արմեն Այվազեանը հիւրն էր մի յայտագրի մտաւորական եւ գիտուն տիրոջ: Առաջի անգամն է, որ կը տեսնեմ Արմեն Այվազեանը, կամ լաւապէս այսօր սովորեցի նրա դէմքը: Շփոթում էի նրա անունը Աշոտ Մելքոնեանի անուան հետ: Իրականում՝ նրանց յօդուածները տարիներէ ի վեր կարդում եմ հայ մամուլում, առանց ճանաչելու արտաքին երեւոյթնին: Ախ այս հայկական հեռուստացոյցը ի՜նչ լաւն է: Չունեցողի համար հրաշք, իսկ շատը ունեցողին՝ Վայլուր:

 

Գիտէի Արմեն Մելքոնեանի աշխատանքի հիմնական ուղին, կամ նրա ուշքի առարկան, որ է՝ Ամերիկացի (հայ եւ ոչ հայ) գիտուների հայագիտական սայթաքումները- ըստ իրեն-: Հարկաւ, անշուշտ, անտարակոյս, անկասկած, ի հարկէ, ամերիկացիք եւ տիբետցիք, եթէ պիտի զբաղեն հայագիտութեամբ, եւ հայ պատմութեամբ, պիտի չի ելնեն Հայ Պետութեան շահից բխող դիտանկիւններից, այլ՝ պիտի ուսումնասիրեն եւ հրատարակեն, այնպէս որ տեսնում են մեզ, յաճախ նաեւ աղաւաղելով ճշմարիտը: Հիւրընկալն ու պատմաբան Արմենը շեշտեցին պատմագրութեան քաղաքական հենք ունենալը, ուստի եւ պէտք է պետական ուշադրութեան արժանան. պատմագէտներն ու պատմագրութիւնը հաւասարապէս: Այս պարագայում, իրաւ պատմագրութիւնը, եւ գիտութիւնը զոհ չի՞ գնում քաղաքականութեան:

 

Պատմաբան Արմեն Այվազեանը սրտնեղել էր ամերիկացի պատմաբաններից, քանզի նրանք Պատմահայր Մովսէս Խորենացուն եւ միւս հայ մատենագիրներին «անվստահելի», «հեքեաթագիր» եւ «ստախօս» են անուանել: Այստեղ Հայ պատմաբան Արմենի ընդվզումը տեղին է, քանզի եթէ նդվզումը տեղին է, քանզի եթէնզի նրանքան պատմավէտնեւմ եմ Հայ մամուլում, առանց լ էոյ եւ Հարաւ Եւրոչպիոյհայ մատենագիրները ստախօսներ են, ու ոչ այժմու չափանիշով պատմաբաններ, ապա նոյն տրամաբանութեամբ, յոյն եւ հռովմայեցի պատմագիրները դարձեալ այժմու չափանիշով ընդունուած պատմաբաններ չեն, եւ իրենց գրառումները պարունակում են ճիշտն ու սխալը, իրական ու երազականը, պատմական իրադարձութիւնն ու կայսերական պետութեան համար նպատակահարմարը: Ներկայի պատմագրութիւնը պիտի կարենայ զտել ճիշտը սխալից, ցեխը ջրից, առասպելը իրականից, պատմագրութեան ընծայուած վերջին գիտական ու հարուստ տուեալների շնորհիւ: Վերջապէս՝ այնինչ այժմ ձեռնտու է, հնագիտութեամբ, լեզուաբանութեամբ, մարդաբանութեամբ եւ զանազան արձանագրութեանց բաղդատականով, ձեռնտու չէր հնամեայ հեղինակներին: Անձնապէս ինձ պէտք է ճշմարտութիւնը, եւ այդ ճշմարտութեան որոնման ընթացքին չպէտք է մտաբերուի, թէ՝ արդեօ՞ք սա մեր պետութեան շահին ծառայում է կամ ոչ:

 

Հարց է բարձրացւում հայերի եկուորութեան տեսակէտի մասին, եւ հայ պատմաբաններ՝ ոգի ի բռին աշխատում են ապացուցել ապացուցման կարիք չունեցողը: Ո'չ մի գիտական փաստ, ո'չ մի լուրջ ապացոյց կայ. հայոց եկւորութեան թէզը պաշտպանող: Հայերը տեղաշարժե՞լ են: Այո, այս թաղից այն թաղ, վերեւից ներքեւ, այս հովիտից այն հովիտ, սակայն մի'շտ Հայկական Բարձրավանդակում եւ նախահայկեան ցեղերի միջավայրում:

 

Նախապէս ասել եմ, որ հայի նմանող շատ ժողովուրդներ կան: Հիմա էլ կասեմ, սակայն այդ հայանման ժողովուրդների միջեւ, հայի դիմագիծը առանձին ուրուագիծ ունի: Օտար միջավայրում, հանգիստ ճանաչում ենք հայերս իրար ու բարեւում, առանց նախապէս ծանօթ լինելու: Թէ ինչպէ՞ս պիտի նկարագրեմ հայի ուրուագիծը, եւ ինչպէ՞ս պիտի նկարագրեմ այդ զգացմունքը. չգիտեմ:

 

Եւրատեսիլի հիւսիս եւրոպական մասնակիցները, աւելի շատ ցուցադրեցին մսիկներ, քան՝ երաժշտութիւն ու արուեստ: Հանդէսային, cabarette, musical show-ի բաժինին կարող ենք վերագրել, իրենց անհամ ճաշատեսակներին նմանող ներկայացումները: Իռլանդացիներն էլ հիւսիսային եւրոպացի են, բայց ունեն կելտական խորախորհուրդ ժողովրդային մշակոյթ: Խօսքս աւելի շատ Բալթեան եւ Սկանդինաւեան ազգերին վերաբերէր, որոնք առանձնապէս հպարտանալու առիթ տուող բան չունէին, ըստ երեւոյթին, որպէսզի ներկայացնեն: Չեխիան սարսափելի էր: Լիտվա, Լատվիա, Էստոնիա, Դանիա, անուն երկրները ափսոսալի էին: Իսլանդիայից, Այսլանդից կիսեփ հաւկիթի դեղնուց էր եկել: Անգլոսաքսոն քաղաքակրթութեան ծովում, որպէս աւելցուկ՝ ափամերձում ծփացող կեղտը չափանիշ են ընդունել, վերոյիշեալ եւրոպացիները, որոնք յետին կարգ մղուած լինելու բարդոյթը չապրելու համար, ամեն գնով անտեսում են սեփական երկրից ու ժողովրդից աւանդուածը, ու փորձում են նմանուել կայսերական ազգերին, արդի pop երաժշտութեան զոհելով իրենց եսը: Վրացիք խղճալի էին, ո'չ որովհետեւ երգչուհին կոյր էր, այլ որովհետեւ կովկասեան այս ժողովուրդի ներկայացուցիչները ուզում էին դուրս ելնել իրենց կճեպից, ոչ որպէս այնպիսին որ են, այլ որպէս տարբեր բան: Սա նմանի այն հաւի ձուին, որ սխալմամբ ընկնելով արծուի բունում, դուրս է տալիս իր ճուտը, ու իրեն կարծում արծուի ճուտ: Մոսկովեան «Տաշիր» անուն մանր Եւրատեսիլիկում. տեսել էի տափակ այդ երգը, ու թիֆլիսեցի լաւագոյն դերձակների գունափոխ հանդերձանքը. առանձնապէս չզարմացրեց ու մասնաւոր փայլք չաւելացրեց. գուրջիստանցի հանդիսականների ցուցադրմանը: Եթէ միտք ունենայի աճպարարութիւն դիտել, ապա կը դիմէի Դաւթակ Կոպերեանին:

 

Ուքրաինացի երգչուհու ձայնը լաւն էր, բայց երգը՝ զերո, զրո, նուազ 10:

 

Կիպրուհին, Կիպրիանան լաւ սկսեց երգը, յունական taverna-յական երգի ոճով, ուր ամեն ինչ բնական ու հարազատ էր, ձայնն էլ քաղցր, որ սակայն ձայնամարզումի կարիք ունի, ետքը՝ ելեկտրական կիթառի մուտքով. երգը վերածուեց night club-ի երգի: Մալտան ներկայացնողը մաւրիտանիացիի կամ մարոքցիի կը նմանէր, արաբական սեւ նժոյգ, որ դեռեւս Կարթագենէի, Փիւնիկէի ժամանակներից հաստատուել էր հարաւային Միջերկրականի այդ կղզում: Ձայնը՝ մի քիչ լաւն էր, երգը...ի՜նչ երգ: Առհասարակ այս եւ ուրիշ երկրների երաժիշտներ չգիտէին երգի ինչ ոճով երաժշտութիւն գրել: Ապուր են խաշել. հնդկական, գերմանական, լատինական ու հիւսիսամերիկեան ճաշատոմսով միաժամանակ: Հազիւ կարողացար երգի կշռոյթի համակարգում ինքդ քեզ գտնել, իսկոյն երգը վերածւում է մի ուրիշ բանի, որին հանգիստ կարող եմ աղմուկ անունը տալ:

 

Ալբանիոյ դիրքը զգայուն էր, դեռ նոր Կոսոսվոն պաշտօնապէս կորցրած Սերբիայում: Երգչուհու ձայնն էլ զգայուն եւ կանացի քնքշութեամբ էր, ու յիշեցնում՝ Ադրիատիկի միւս ափում բնակող իտալացիների նէապոլեան երգին ու մի քիչ էլ ֆրանսական շանսոնին:

 

Հրվատիա, Խորվաթիա կամ Քրաւաթիա: Ի՞նչէ այս երկրի ճիշտ անուանումը: Իրենք գրում են Hrvatska կամ նման մի բան, Հայաստանում գրում են Խորվաթիա, Սփիւռքում՝ Խրուաթիա: Իբր փողկապի cravat անունը առաջացել է այս երկրի անունից: Է՜հ, երբեմնի Տիտոսի Հարաւսլաւիան մասնատուած՝ աղացած է մասնակացում Եւրոպական այս միսերգի բազարում: Չբաւականացան Հարաւսլաւիան բաժանելով, Սերբիան էլ բաժանեցին: Յիշում եմ՝ տարիներ առաջ, Jugoslavia անուան ներքոյ, մի հաճելահունչ երգ էր ներկայացուել, "Julie" անունով: Երգը նուագակցւում էր ձեռնադաշնամուրի, այսինքն՝ ակորդիոնի ընկերակցութեամբ: Առհասարակ՝ բալկանեան ժողովուրդները. նախկին Հարաւսլաւիոյ ժողովուրդներն ու բուլղարները հիանալի ակորդիոնիստ են, եւ ունեն չափազանց խանդավառիչ ու հարուստ երաժշտական ելեւեջներ: Բայց այս տարի, Բալկանեան ազգերից մէկը չներկայացաւ սեփական ժողովրդային ակունքից բխած այս երաժշտական ժառանգութեամբ: Այդուհանդերձ՝ Խրուաթիան միակն էր, որ երաժշտական հաճոյքի մի պահ ապրեցրեց ինձ:

 

Tango

 

Մի տեղ գրել էի՝ ծայր արեւմտեան Եւրոպայում գտնւող Սպանիան այնքան արեւելեան է, որքան որ կարող է արեւելքը արեւելք լինել:

 

Սպանիան, արեւաշող Անդալուսիան, մարդկութեան նուիրել է հպարտ արծիւների ճախրանքը, Արեւի հուրը, շքեղ սիրախաղը, իր Ֆլամենկո եւ այլ ոճի երաժշտութեամբ: Սերմ լենելով Արգենտինայում, ազնուական դասի պատկանող գաղութարարների հետ ազնուացել, ու դարձել է Tango:

 

Միշտ քամահրել եմ նրանցից, ովքեր ամաչելով կամ անտեսելով սեփական ժողովուրդի մշակութային երաժշտական ժանրերը, ընդօրիկում են այլոց ստեղծածը, ու տալիս կեղծ արտադրանք: Երեւոյթը նոյնը չեմ համարում Tango-ի պարագայում, մանաւանդ՝ երբ tango ոճն ընդօրինակողը արեւելեան կամ միջերկրականեան ազգ է: Միշտ ուզեցել եմ գրել հայկական տանգոյի մասին, որ երբէ'ք կեղծ, շինծու, ներածուած, ոչ հարազատ ու երկրորդ որակի ապրանք չի թւում: Հայկական տանգո երգերը, մէկը միւսից շքեղ, անուշ ու սիրավառ երգեր են: Այս նշանակում է թէ՝ տանգո ոճը հայերի հետ յաջողւում է: Ինչո՞ւ: Թերեւս որովհետեւ հայերն ու լատինական միւս ժողովուրդները. պատկանում են Միջերկրականեան նոյն արեւաշող մշակոյթի գեղեցկութեան աւազանին: Հայերն ու միւս հարաւ եւրոպացիները սիրոյ խանդի նոյն աստիճանը ունեն, գեղեցկութեան նոյն արժէչափերը, նո'յն վայրի աչքերն են բանաստեղծ դարձրել. այս ժողովուրդներին պատկանող սիրահար բանաստեղծները : Չգիտեմ էլ ինչպէս բացատրեմ:

 

Հաւատարիմ մնալով սլաւական ժողովրդային ակունքից ժառանգած որոշ երաժշտական մոթիւներին, խրուաթները ներկայացրին տանգո ոճի մի երգ, խելքը գլուխը՝ բնական երեւոյթով եւ իսկական երգիչի ձայնով մի մարդու ներկայացմամբ: Չկային կիսամերկ աղջիկներ: Կար պատշաճ հագուածքով մի պարուհի, որ իր քնքշաճկուն tango պարով. իւրայատուկ շնորհ եւ գեղեցկութիւն բաշխեց Խրուաթիոյ ելոյթին: Միակ անհամութիւնը. Խրուաթիոյ խումբին մասնակից տարիքոտ մի մարդու պարբերաբար հնչող անիմաստ կոչերն էին, որոնք ոչինչ աւելացրին երգի ճոխութեան:

 

 

[Johannes]

Երբ փոքր էի –մեզմէ ո՞վ փոքր չէր, մէկ անգամուայ համար- այսպիսի հարց կը ծագէր միտքիս մէջ. «Ո՞ւր պիտի բաւեն մարդիկ, երբ բոլոր հողերուն վրայ տուներ կառուցուին»: Այդ ժամանակ, ինձի համար աշխարհը այն քաղաքն էր, որտեղ կ’ապրէի, եւ ի տես այդ աշխարհի քաղաքաշինութեան մէջ տեղ գտած հողային ազատ տարածքի ժլատութեան. կը սրտնեղէի ազատ տարածքի չգոյութեան տագնապով: Մարդիկ ինչո՞ւ այսքան նեղ-նեղ կը բնակին, մանաւանդ հին քաղաքներու մէջ: Նախապէս՝ պաշտպանական նկատառումներով. փողոցները նեղ եւ դարձդարձիկ կառուցած են, որպէսզի հաւանական թշնամիի ներս խուժումը դժուարանայ:

 

Մեր ունեցած միակ հայկական հանրագիտարանի տուեալներով. Արագածի ընդարձակ լանջքը, Սիւնիքի եւ Գերարքունիքի լեռնալանջերը անմարդաբնակ ըսելու չափ անմարդաբնակ են: Արդարեւ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան բնակչութեան խտութիւնը պատկերող քարտէսին մէջ, 0 բնակչութիւն նշող սպիտակ գոյնով ներկուած է. Արագածի լեռնագագաթներու անմիջական շրջանը:

 

Հնագիտական պեղումներ, կը վկայեն թէ այդ տարածքը հինէն ի վեր ու մինչեւ միջնադար, մարդաբնակ եղած է: Աւաններ, ամրոցներ, պահեստներ պեղուած են այդտեղէն:

 

1997-ին երբ Ամբերդ կ’երթայի, Օշական-Բիւրական ճանապարհով, կամաց-կամաց օդը զովացաւ ու գեղական տուները աներեւոյթ դարձան: Երկար ճանապարհ կտրեցինք ամայի տարածքէ, որ ինձի կը թուէր Հին Հայաստանի սառած վիճակը, մէկանգամէն անմարդաբնակ դարձած ու առանց արդի քաղաքակրթութեան որեւէ նշոյլի: Վախազդու եւ խորհրդաւոր էր մթնոլորտը: Անտառազուրկ այս տարածքի հին բնակիչները հաւանաբար զբաղած են անասնաբուծմամբ: Հաւանաբար տեղ-տեղ, ուր գտած են ափ մը հող, ցանած են գարի, կորկոտ, ու տնկած են խաղողի այգի:

 

Հնադարեան պայմաններուն մէջ, մարդկային զանգուածներու տեղափոխումը եւ բնակեցումը, հաւանաբար պակաս խրթին գործ եղած է, քան ինչ որ է հիմայ: Այժմ, գիւղ մը կառուցելու համար, պէտք է պատել ճանապարհ, կառուցել վառելանիւթի լցակայան, հիւանդանոց կամ բուժարան, դպրոց, ելեկտրասիւներ ու լարեր, կոյուղիի, ջրամատակարարման ցանց, ու մասամբ նորին: Ոչ ոք կուզէ բնակիլ վայրի մը մէջ, որտեղէն պիտի չի կրնայ ինքնաշարժով բերքը շուկայ հասնել: Բայց այսպէս չէ եղած իրավիճակը նախապէս: Մարդիկ տեղափոխուած են փոխադրող կենդանիներով: Էշը, ձին, ջորին, եզը, ցուլը, կովը կը քալեն որեւէ վայրէ՝ ճանապարհի չնմանող վայրերէ: Հայոց լեզուի մէջ

 

այսպիսի բեռնակիր չորքոտանիներուն տրուած է գրաստ անունը: Ինչպէ՞ս մեկնեմ այս բառը: Արդեօ՞ք բառի աստ մասը հին ածանց մըն է, ինչպէս որ են՝ ուստ, եստ, իստ ածանցները: Հագուստ, կապուստ, թաքուստ, վերուստ, փախուստ, ելուստ, գովեստ, պահեստ, ուտեստ, համեստ (?), հանգիստ (հանգչիլ+աստ), պատրաստ (պատիր+աստ, նկատել՝ ստապատիր), եւ գրաստ: Եթէ աստ մասնիկ է, հապա գր ի՞նչ է: Հաւանաբար, սա նոյն կրել բայի բայարմատն է: Կրաստ-գրաստ: Կրել բայի գիմով գրուիլը նկատած եմ նաեւ բարգիր բառին մէջ, որ հաւանաբար բարձել-բառնալ եւ կրել բայերու միացումով ստեղծած բառ է: Թուրքերն այս բառը beygir, իսկ արաբները bayir դարձուցած են:

 

Ուրեմն՝ վերաբնակեցնելու համար Հայաստանի ամայի տարածքները, պիտի վերադառնալ գրաստային տեղափոխման, որ մաքուր եւ աժան է նոյն ատեն:

 

 

[Arpa]

Մի տարի վերջ երբ Անտրէն իր վոռն էր շաժում ալա Մայքըլ Ճաքսոնի: Եւ երբ յետ այսքան փորձանքի, վերջապէս որոշեցի բանալ Սիրուշո ի էջը, յոյսով տեսնէլ Կոմիտասի Քելէ Քելէ ն ն , յոյսով տեսնել մի նոր եւ զարգացեալ տարբերակ: Եւ ինչ տեսնեմ: Աւելի ոռ ի շարժ եւ ոչ թէ Քելէ Քելէ այլ քէլլլէ փաչա: Խնդալ թէ լալ? :angry

Ինչպէս Հայաստանը նրկայացնել առանց Մայքլ Ճաքսոնի եւ Մատտոնայի ոռշարժով:

Այնքան կարօտ ենք Կոմիտասի Քելէ Քելէ ին!

Արդեոք մեր առաքելանքը աշխարհին սովորոցնել ինչպէս ոռ շարժել, մեր պարմանների պլիկը արծարծել թէ Հայ Մշակոյթ, որտեղ մեր պարուհիները ծածկուած պիտի լինին մազից միմչեւ ներբան?

Ոռ-շարժի արուեստին մենք երբեք պիտի չի գերազանցենք թուրքա -արաբա -իսլմա-հարեմական belly dancing պորտախաղին :

Յիշիր Սիամանթօ ի ՊԱՐ ը

Edited May 23, 2008 by Arpa

[Arpa]

Երբ փոքր էի –մեզմէ ո՞վ փոքր չէր, մէկ անգամուայ համար- այսպիսի հարց կը ծագէր միտքիս մէջ. «Ո՞ւր պիտի բաւեն մարդիկ, երբ բոլոր հողերուն վրայ տուներ կառուցուին»: Այդ ժամանակ, ինձի համար աշխարհը այն քաղաքն էր, որտեղ կ’ապրէի, եւ ի տես այդ աշխարհի քաղաքաշինութեան մէջ տեղ գտած հողային ազատ տարածքի ժլատութեան. կը սրտնեղէի ազատ տարածքի չգոյութեան տագնապով: Մարդիկ ինչո՞ւ այսքան նեղ-նեղ կը բնակին, մանաւանդ հին քաղաքներու մէջ: Նախապէս՝ պաշտպանական նկատառումներով. փողոցները նեղ եւ դարձդարձիկ կառուցած են, որպէսզի հաւանական թշնամիի ներս խուժումը դժուարանայ:

==

===

Ուրեմն՝ վերաբնակեցնելու համար Հայաստանի ամայի տարածքները, պիտի վերադառնալ գրաստային տեղափոխման, որ մաքուր եւ աժան է նոյն ատեն:

Շատ հետաքրքիր նիւթ:

Նախ, ոչ մի խօսք “գրաստ” ի մասին: Ինչու? Աղբիւրները ասեն դա նշանակի բէռնատար անասուն: Ուրեմն պիտի ընդունել քո մեկնաբանքը:

Երբ նայենք /ԲԵՌՆ, մեզ ասեն տեսնել “բերել” =to bring. Verrry interesting!!!

Մի ժամանակ առաջ, երբ անկախ Հայաստանը աւուր նիւթ էր դարձել, երբ ոմանք ասէին Հայաստան քարաստան, մի ժայրի կտոր, ես մի քիչ պրպտեցիեւ հարց տուի մի քանի այսպէս կոչեալ հայերին թէ ինչ էր նրանց գիտանքը: Թէ ինչ էր Հայաստանի տարածքային չափը: Նրանց շատերը ինձ ասին DUH! I don’t know!, Nine out of them told me that it was probably the size of the State of Rhode Island, the smallest of the states of the US, 1,220 sq mi, with a population of 1.2 million, density 970 per sq mi.. Not to forget that , even at that RI has forests and wilderness, even if most of it may be water(ocean).

Artsakh proper alone, without the “corridor” and the attached buffer zones is almost twice the size of Rhode Island with 1,700 square miles. Nakhjavan is 2,200 sq miles.

Armenia is 11,400 sq miles , 29,000 square kilometers. It is often compared to the state of Maryland most of which is water.

Armenia is 11,400 SqM//29,800 square kilometers. Internationally speaking it is the closest to Belgium with a population of over 10 million, and Taiwan with a population of 22 million. When I presented these facts, one of our local gurus, our pastor said- “Չեմ գիտեր, երեւի անոնք ապրեն մի միանց վերայ/I don’t know. They must be living one on top of the other”. Israel claim to be 7,800 sq mi with a population of 7 million, Lebanon , 4,010 sq mi , pop 3.4 million, and bot of the latter have wildernesses and deserts. Let’s take a look at Japan 145,000 sq mi. (smaller than California,150,000 sq mi. pop- 30= million) with a population of close to 150 million. They still have wilderness, wildlife, deserts and forest reserves and state parks. They have agriculture, grow their own food , they practically don’t import any food, they grow their own rice, meat and milk. Have the Armenians heard of terracing and forestation?

Speaking of “karastan”, on my way from Yerevan to Gumri, when everyone was aahhing and oohhing at every ruin of an old monastery, I could not help but notice the meticulously plowed fields of Shirak, yet I could not get over how every one of these fields was spotter with house sized rocks and boulders.

My thoughts? You know me. I am weird! I would wonder why these were still there? Why don’t they remove them? Are not those rocks an inpediment to modern agricultural machines? Why can’t they be reduced to building stones, build skyscrapers ( see above about Belgium and Taiwan, where people live “one on top of others). Or, better yet. Why don’t we load those rocks on an Ilyushin/Sukhoy//Mig and drop over Ankara??? They reduced our Hayastan to Qarastan. It is time we send them back to whatever kukumangastan they came from.

Please join me in singing-

MER HAYRENIQ TSHVAR ANTER

MER TSHNAMYATS VOTNAKOKH

 

Edited May 24, 2008 by Arpa

[Johannes]

Աւելորդ խանդավառութիւն

 

Այն զգացական թրթիռն է, որ չարաչար շահագործում է եւ սրկսւում ունկնդիրին կամ հանդիսատեսին, նրա համակրանքը շահելու համար: Իրաւ արուեստագէտը, նուիրեալ տքնողը նա է, ով չի ժպտում, բայց ժպտացնում, չի ոստոստում, բայց ոստոստեցնում, չի թեթեւանում, բայց թեթեւացնում:

 

Այն ինչ տեսայ Եւրատեսիլի մի շարք մասնակիցների մօտ, ինքնախաբէական խանդավառութիւն էր: Չհասկացայ. ինչո՞ւ ուրախութեամբ թռչկոտում ու երգում էին: Այնումենայնիւ, Սիրանուշին առաջին դիրքն եմ մաղթում:

 

Մաղթեմ եւ, որ յետայսու չաշխատենք օտարներին փաստել, թէ որքա՜ն օտար կարող ենք լինել: Մաղթեմ եկող անգամ Արմենիա անունը ներկայացնի մի Սիրանուշ, գուցէ Զարուհի Բաբայեանը, բայց արդէն այս անգամ, այս նոր Սիրանուշը, աշխատելու է փաստել, թէ որքան հայ կարող ենք լինել. օտարների միջեւ: Դժուարը դա է, լինել ինքդ եւ արժանանալ գնահատանքի: Բայց ում գնահատանք է կարեւորը, օտարինը՞ թէ՝ հարազատինը:

 

Լինել հայ, չի նշանակում լինել գռեհիկ հայրենասէր, ամէն ինչ բնական ու ինքնաբուխ պէտք է լինի: Այնպէս որ ոմանք. «հայ երգ» ասելով, երբեմն հասկանում են այնպիսի երգ, ինչպէս քուրդն է երգում, կամ կովկասեան թաթարը: Բուն խնդիրը այնտեղ է, ուր արդի հայը աշխատում է իրեն հարմարեցնել՝ այնպէս էլ չհաստատուած ու չարդարացուած «եւրոպական չափանիշներին»:

 

Հարմարելը լաւն է, նա որ չի գիտի հարմարել, չի հարմարւում մարդկութեան զարգացման գործընթացին: Սակայն տհաճ է. ամէն գնով հարմարելու ցանկութիւնը, դարուս հայ արուեստագէտների մօտ:

 

Առնենք անցնող 15 տարիների հայկական տեսասկաւառակները: Քանի որ Եւրոպայում եւ Ամերիկայում արձանագրւող տեսահոլովակներում սեւամորթներ երեւում են, եւ բնական է, քանզի այդ աշխարհներում սեւամորթ բնակչութիւն կայ, Հայաստանեան կլիպներում եւս ցուցադրում են սեւամորթներ, յաճախ հապճէպ ճարուած. հանրակացարանից, էսդուց էնդուց, վատագոյն պարագայում՝ մի հնդիկով գործը յաջողեցնում են: Սակայն ի տարբերութիւն, Ամերիկեան կամ արեւմտաեւրոպական կլիպներում յայտնուած սեւամորթներին, հայկական կլիպներում ցուցադրւող սեւամորթները անշնորհք, ճարպոտ, տեսք ունեն ու պարել չգիտեն: Սեւամորթասիրութեան այս կլիպային հիւանդութիւնը կարծես թէ մոռացուել է արդէն: Սակայն, Հայաստանը միակը չէր որ տառապում էր այս հիւանդութեամբ: Նախկին Վարշաւայի ուխտի անդամ բոլոր երկիրներն էլ սկսզբնապէս՝ Սովետ Միութեան լուծումից ետք, զարգացման, ժողովրդավարացման նախապայման համարեցին, նկարահանուած տեսահոլովակներում սեւամորթ ցուցադրելը: Մեղքանում էի այդ սեւուկներին, եւ ինձ թւում էին հրապարակում պարի հանուած, սակայն անվարժ՝ շղթայակապ կապիկ:

 

Սակայն զգալի տարբերանք կայ. նորանկախ Հայաստանի եւ արդէն 18 տարեկան անկախ Հայաստանի ստեղծագործական կեանքում, եւ սա բնական է, եւ երկար ու շինիչ քննադատանքի արդիւնք:

 

Ունէինք մի երգչուհի, որն աւերակ մի վայրում, կմախքացած ու չինթո պարող տղաների հետ հիւանդագին տեսասկաւառակով երգ է արձանագրել: Նոյն երգչուհին ունի եւ ազգային հայրենասիրական մի երգ, իր որդուն նուիրուած, որի տեսասկաւառակում ռազմական օդանաւ է ճախրում Արարատի ուղութեամբ: Ահա այսքան կարող է տարբերել: Այս երգով Վ.Վ-ին յարգեցի: Բայց նոյն ժամանակ, Զարուհիի հետ մի անգամ յաջողած դաբադաբա- դաբադաբա- դաբադաբա- դաբադաբա- դաբադաբա- դաբադաբա- անիմաստ ու անհամ երգելաձեւը, ընդօրինակեցին միւսները ու ստացուեց դարձեալ կեղծ արտադրանք:

 

Չափազանց անհամ ու կեղծ է ստացւում. Սայեաթ Նովայի երգերն սկսելը ջազային ելեւեջներով կամ կրկներգով: Բոլորովին անհամատեղելի է: Հայը թերաժէքութեան զգացումով է տառապում եւ չի ուզում աշխարհին կամ հանրութեան ներկայանալ 100% հայկական երգով, ուստի իր երգը համեմում է հիպհոպի կամ ջազի մեղեդիական ելեւեջներով, բայց կեղծ է լինում:

 

Յետեւաբար, միայն երգիչները քննադատելը չի հերիքում, երգահաններն ու նկարահանման բեմադրիչները եւս ճաշակ են պարտադրում:

 

Ինչո՞ւ եմ գրում: Որովհետեւ շատ եմ յոգնում մինչեւ լաւ գործի հանդիպեմ, ու այսպիսով՝ գոնէ մխիթարւում եմ, որ արտայայտուեցի:

 

****

 

 

Մէկը կա՞յ, որ կը պարտադրէ մեզ Արցախը Ղարաբաղ անուանել: Թերեւս միջազգային բեմին վրայ ընթացող բանակցութիւնը: Ո՞վ կայ մեզի պարտադրող, Ապարանը՝ Բաշապարան, Վանաձորը՝ Ղարաքիլիսա անուանել:

 

---

 

Սողոմոն Թեհլիրեանի, եւ Թեհլիրեան գերդաստանի վերաբերեալ հետաքրքիր յօդուած կայ այսօրուայ «Ազդակ» օրաթերթին մէջ www.aztagdaily.com:

 

Ես չեմ թերթատեր «Ազդակի» կայքէջը, քանզի մօտս շատ դանդաղ կ’աշխատի pdf դրոյթով գործող այդ կայքը:

 

***

 

Ազդակի նոյն թիւին մէջ (24.05.2008) կայ նաեւ Արամ Հայկազէն յօդուած մը. Վարդավառի, Թամզարայի եւ հայկական աւանդոյթներու մասին:

 

 

[Johannes]

Շատ հետաքրքիր նիւթ:

Նախ, ոչ մի խօսք “գրաստ” ի մասին: Ինչու? Աղբիւրները ասեն դա նշանակի բէռնատար անասուն: Ուրեմն պիտի ընդունել քո մեկնաբանքը:

 

 

 

Երբ նայենք /ԲԵՌՆ, մեզ ասեն տեսնել “բերել” =to bring. Very interesting

 

 

 

Please join me in singing-

MER HAYRENIQ TSHVAR ANTER

MER TSHNAMYATS VOTNAKOKH

 

 

Հայագիտական կաճառէն խօստացան պատւոյ վկայագիր ուղարկել, սակայն նամակաբերը ճամբան մնացեր է, ու կարծես թէ պիտի չի գայ:

 

Աստ ածանցով ունինք եւ պատուաստ, իմաստ (իմանալ, իմացայ) բառերը: Արդեօ՞ք այս «պատու» բառը, հասու բառի կազմութեամբ է, թէ՝ պատիւաստ է բառի սկզբնականը: Պատիւ բառը անկասկած պատ + իւ մասերէ բաղկացեալ է (ինչպէս եւ խստիւ): Բառի նախնական իմաստը, թանկագինի պաշտպանեալ (պատսպարեալ, պատով պահեալ, պատեալ) ըլլալը կը նշէ, ինչպէս արաբներու լեզուին մէջ պատիւը արդ-’ard կը կոչուի, որ կը նշանակէ նաեւ «լայնք», այսինքն՝ թիկունքիս լայնքովը պաշտպանեալ ?:

 

Չզարմանաս եթէ ըսեմ՝ «բերան» (mouth) բառը եւս ծագած է «բերել» բայի բայարմատէն:

 

Երեկ, յօդուած մը նկատեցի հայկեան մամուլում,րեկ, յօդուած մը նկատեցի հայեան մամուլումգիր ուր արձանագրուած էր Սեւանայ լճի հարաւում գտնւող Վարդենիս քաղաքի ժողովրդագրական ճգնաժամի մասին: Արդարեւ, երիտասարդները թողել են քաղաքը, ու գաղթել այլուր. աշխատանքի չգոյութեան պատճառով:

 

Կարծիքովս, Վարդենիսում անգործութեան հիմնական պատճառը, քաղաքի Հանրապետութեան ծայրամասում գտնուելն է, Վարդենիսից այն կողմ կարեւոր բնակավայրեր չկան, թշնամի երկիրն է, աւելո ճիշտ՝ էր: Մի տեղ գրել եմ թէ՝ երկրորդ մայրուղի պէտք է կառուցուի Հայաստանը Արցախին միացնող, որ աւելի կարճ կը լինի եւ թերզարգացած Հայաստանեան եւ Արցախեան տարածքների առաջդիմութեան խթան կը հանդիսանայ:

 

Երեւան-Մարտունի-Վարդենիս-Քարվաճառ-Հաթերք-Մարտակերտ գծով կառուցուելիք մայրուղին, Արցախի անվտանգութիւնը մի անգամով եւս ամրապնդած կը լինի:

 

 

[Arpa]

Աւելորդ խանդավառութիւն

====

Մէկը կա՞յ, որ կը պարտադրէ մեզ Արցախը Ղարաբաղ անուանել: Թերեւս միջազգային բեմին վրայ ընթացող բանակցութիւնը: Ո՞վ կայ մեզի պարտադրող, Ապարանը՝ Բաշապարան, Վանաձորը՝ Ղարաքիլիսա անուանել:

---

Johannes= Մէկը կա՞յ, որ կը պարտադրէ մեզ Արցախը Ղարաբաղ անուանել: Թերեւս միջազգային բեմին վրայ ընթացող բանակցութիւնը: Ո՞վ կայ մեզի պարտադրող, Ապարանը՝ Բաշապարան, Վանաձորը՝ Ղարաքիլիսա անուանել:

Այո, սիրելի Օհաննէս, իմ մտավորական Հալէպցի Եղբայր:

Արդարեւ!!!!:

Ով է մեզ արգելում եւ ստիպում ? Ով է մեզ ստիպում ունենալ թօւրքական անուն մականուն, ազգանուն? Մի այլ խնդիր:

Մենք արեան գնով վերա -վերա-գրավեցինք մեր Պապենական Հայկական Հողերը, եւ տակավին մեզ ստիպեն դա կոչել մի այլազգի լեզուով???:

Մինչ այդ, թող որ մէկդի դնենք հետեւեալները:

Թող որ մի քիչ յոխորտամ, եւ տես թէ ինչպէս մենք, իմ երկար տարիների ջանքից հետոյ, վէրջապէս որոշեցինք մեր դրօշը անուանել ԿԱՐՄԻՐ ԿԱՊՈՅՏ ԾԻՐԱՆԻ , ոչ թէ նարնջ-ա-գագա-պու- պու գոյն:

Մեր Անյաղթ Հերոս Սպարապետ ՄոսՋանը սիրեց եւ հաւանեց: Եւ նոյնիսկ մեր Երեւանցի Հայրենակիցները գործ են ածում Կարմիր Կապոյտ ԾԻՐԱՆԻ տարբերակը:

Միակ մի կնճիռ: Պիտի տեսնել թէ սրանց ոմանք ամաթէօր բառարաններու են դիմում եւ ԾԻՐԱՆԻ ն թարգմանում իբր PURPLE. Երանգավորաբար մին ոչ մի կապ ունի միւսի հետ, բաց ի թէ մեր արքայական երանքը ԾԻՐԱՆԻ է , իս Եւրոպականըpurple: Տես թէ ինչու եւ ինչպէս:

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=6704&hl=tsirani

Այժմ գանք մեր բուն նիւթին:Նախ քան այս պատերազմին մեր ARTSAKH վերնագիրը կոչուեր քարակակա պու պու, եւ տես թէ ինչ պատահեց:

Սա երիտասարդը մեծ աշխոյժով մդավ քարապու պու մականունով:

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=7085&hl=artsakh

Change

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=8509

Խնդրեմ շարունակելարշավը սա տեղեւ տեսնել թէ ինչպէս համոզել մեր լրատուները եւ պաշտոնականաղբիւրները փոխել իրանց ԼԷԶՈՒՆ :

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=17044&hl=artsakh

Edited May 25, 2008 by Arpa

[Johannes]

Շաբաթ երեկոյեան, շատ կ’ուզէի համակարգիչս քովս ըլլար: Առանձին երկիրներու ելոյթներու մասին տպաւորումներս արձանագրելու համար:

 

Պիտի գրէի Ռուսիոյ ելոյթի մասին, իսկ հիմա երբ այդ երկրի ներկայացումը հանդիսացաւ առաջինը, անոնց վերաբերեալ քիչ մը աւելի յարգանքով գրելու ստիպուած եմ:

 

Նախ երկու խօսք Եւրատեսլային քուէարկումի մասին: Կենդանական աշխարհի անասնական ենթախումբի մէջ, մարդկութեան ամենամօտ հաւաքականութեան՝ կապիկներու ընկերային կեանքը. իրերօգնութեան հետաքրքիր պատկերներ ունի: Ան որ կը սիրէ դիտել կենդանական աշխարհը պատկերող տեսաժապաւէններ, հաւանաբար տեսած ըլլալու է, թէ ինչպէ՜ս կապիկներն իրենց բազմապիսի տեսակներով (շէմպանզէ, գաւրիլլա եւայլն), ունին իրերօգնութեան բնազդ: Յատկապէս հաճելի է դիտել, երբ կապիկ մը, իր կապիկային լեզւով կամ շարժուձեւերով, եւ որպէս բարեկամութեան հաւաստիք, կ’առաջարկէ ուրիշ կապիկի մը մուշտակին մէջ տեղ գտած ոջիլներու մաքրումը: Եւ մենք կը տեսնենք մաքրւող կապիկի ստացած հաճոյքը՝ ոջլազերծման գործընթացքին: Անոր կոպերը կամաց-կամաց կը փակուին, կը թմրի ու լիակատար կը յանձնուի լուացարար կապիկի մատներու նուրբ աշխատանքին: Իսկ ոջիլ մաքրող կապիկը, այս ընթացքին տեսախցիկին կը նայի, եւ իր դեղնասեւ ատամները ցոյց տալով կը ժպտայ, մանաւանդ երբ համեղ ոջիլի պատառներու հանդիպի:

 

Ռուսաստանն այս անգամ արական պատկերով ներկայացած էր աշխարհին: Երեք երետասարդ՝ մէկը ջութակահարող, երկրորդը՝ պարող, երրորդը՝ տապալող եւ երգող: Երբ կ’ունկնդրէի Ռուսիոյ ելոյթը, ես ինծի խորհեցայ թէ՝ այս մարդիկ իրենք իրենց կը «պատռեն» բան մը՝ ճաշակ, արուեստ, գեղեցկութիւն փոխանցելու համար, բայց չեն յաջողիր:

 

Նախորդ նամակիս մէջ գրած էի անհոգի եւ պաղ հիւսիսային եւրոպացիներու մասին: Նորվեգիոյ ելոյթը շատ հաւնեցայ: Դեռեւս հոգեկան ու ընկերային ախտերով չվարակուած Հիւսիսային Ամերիկայի, 60-ական թուականներու յատուկ երգելաձեւ մըն էր: Ջերմ, կանացի, մեղեդիական: Երգչուհիները քնքոյշ էին եւ անմիջական դրացի Շվեդիոյ ներկայացուցիչ երգչուհիի նման վայկինգեան դաժան կեցուածք չունէին:

 

Ֆրանսացի երգիչին հետ ժամանակի խանգարում կար: Ան տակաւին կ’ապրէր հակապատերազմ. ՍանՖրանսչեսկեան հիպպիներու ժամանակը: Ասոր ընտրած է Ֆրանսացի նոր սերունդը, իր sms-ներով:

 

Հայերէնի ուսուցչուհի մը ունէի, որուն հայագիտութիւնը շարադրութեանս էջերը կարմրագիծ նախշելով կը կայանար: Ան այսպիսի խօսք մը միշտ կը յիշէր. «Տառապանքը կ’ազնուացնէ հոգին»: Արդ, որուն խօսքն էր որ կը մէջբերէր. չեմ գիտեր: Կիրակի առաւօտ, կը դիտէի Mezzo կայանը, որ կը սփռեր Եւրոպայի դասական արժէքները: Կը դիտէի՝ նուագողները, երգողները, հանդիսատեսները: Մտքովս ըսի. «Ահա այս է այն Եւրոպան, որուն կը սիրեմ»:

 

Վույ Ադրբէջան: Սպաննեցիր ինծի քու եւրոպականութեամբդ: Այդ որքա՞ն եւրոպացի ես եղեր, այն ալ հիւսիս եւրոպացի, չէի գիտեր: Անունդ պիտի բարեփոխել, քանզի այս ելոյթով՝ իրաւունքդ ըրիր կոչուիլ Eiserbergstien: Վայ Ազարբայջան, նախիրիդ մէջ գտած էիր եւրոպատես երկու իրիտասարդ, լեզգի կամ այլ կովկասցի հպատակներէդ, հագցուցած էիր հրեշտակի թեւեր, եւ յօրինած չափազանց «եւրոպական» ժխոր մը: «Սիրելիս» ազարբայջան, երգի ընթացքին չդիմացար եւրոպականութեան, եւ տաճկութիւնդ զռացուցիր դէմքէդ՝ կոկորդային կլկլոցներով:

 

Սիրանոյշի ձայնը թաւացել էր: Ստուդիոյում արձանագրուածը երգն աւելի յաջող էր: Մի կողմից ասում են թէ՝ Սփիւռքից ստացուած քուէներով է նա եւ նրա նախորդները հասել այս նուաճումներին: Միւս կողմից էլ ասում են, թէ նա իրօք արժանացել է այս յաջողութեան: Փաստ. Սուրբ Մարինոյից ստացած 12 կէտը: Կարծում եմ՝ եթէ այս երգը. «Ախ Մայրամ Մայրամ Մ'այրա՜մ, Ախ Մայրամ Մայրամ Մ'այրա՜մ, Ախ Մայրամ Մայրամ Մ'այրա՜մ, Ախ Մայրամ Մայրամ Մ'այրա՜մ,» ներկայացուէր, իսկ երգիչը լինէր. յայտնի «Գազար» երգի երգիչ պապուկը, դարձեալ Հայաստանը կը յայտնուէր առաջին տասնեակում, շնորհիւ՝ Սփիւռքի քուէներին:

 

Լսէ'ք լաւ երգ, բարին ընդ ձեզ:

 

 

[Johannes]

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18339

 

Քարեն Յեպպէի օրագիրի նմանող յուշագրութեան մէջ, կը տեսնենք թէ ինչպէ՜ս Հանրապետական թուրքիան, շարունակողն է եղած երիտ-թուրքիայի, ոսոխման թուրքիայի, եւ եթէ կ'ուզէք՝ հայ հողի վրայ իր ոտքը դրած առաջին թուրքի քաղաքականութիւնը, որ է՝ տարածքը դատարկել բնիկներէ:

 

Մարդիկ դարձած էին տուն՝ ջարդ, դժոխք տեսնելէ ետք, եւ դրացիին հանդէպ վստահութիւնը կորսնցնելէ ետք, քանզի տունը քաղցր է, իսկ տնազուրկ ըլլալ կը նշանակէ անհասցէ, անանուն ըլլալ: Բայց հոյլ մը հայութիւնն իսկ անանգստացուցած է նոր՝ հանրապետական թուրքիան, արդի թուրքիոյ հիմնադիր քեմալը: Ով մարդկային արդարութիւն, թող ես խարեմ ճակատը քո: Դեռ մարդիկ կան, որոնք կը դատապարտեն Նժդեհի նման արդարահատոյցներ: Այսպիսի նորաբոյս սունկեր, չեն ապրած Նժդեհի ժամանակը եւ ամէն ինչ կը խօսին տեսականօրէն: Այսպիսի նորատունկ բոյսեր, չեն տեսած հարազատ ժողովրդի տարիներ տեւող ջարդը: Ջարդ, չորս տառով կազմուած բառ, դիւրին արտասանելի եւ գրելի, բայց ոչ դիւրին ապրելի: Մարդասիրութիւն քարոզող նորաթուխ գրիչներ, եթէ նոյն ժամանակ կը դատապարտեն հայասէ՜ր հայափրկիչ հերոսները, ապա անոնց կը մնայ մէկ բան ըսել. Տիա'րք, տաք նստած տեղերնիդ կը ճամարտակէք, երբ կը մեղադրէք հայրենազուրկ (եւ ո'չ հայրենաթող) սփիւռքահայը տաք տեղ նստածութեամբ ու բան չհասկանալով՝ հայրենաբնակին խրատ տալով, մինչ նոյն ժամանակ, դուք, անկրթաբար Եղեռնը կասկածի տակ կը դնէք ու թութակէք թուրքի բարբաջանքը, իբր Հայոց Եղեռնը դաշնակներուն հնարածն է:

 

Ինչը՞ ինչին կը համեմատէ'ք, երբ Ապրիլի 24-ին կը բարձրացնէք պաստառներ ներքաղաքական դէպքի կապակցութեամբ, ո'վ յիշողութեան կուրութիւն, եւ ոչ միայն կարճատեսութիւն ունեցողներ: Հայկական Ցեղասպանութիւնը դարեր շարունակ տեւած գործընթաց է, որ եթէ տեղի չունենար, ապա հայոց թուաքանակը առնուազն 35 միլիոն պիտի ըլլար, եւ Հայրենիքի տարածքին ամփոփ: Հայկական ցեղասպանութեան իրականացման առաջին ազդակը, դա հարազատ պետութեան չգոյութիւնն է, ուստի ամէն ոտնձգում Հայկական Պետութեան հանդէպ. նպաստում է հայասպանների գործի շարունակման:

 

Հայոց պետութիւնը ամուր պիտի լինի, բանակը՝ ամուր: Ամէն խօսք կամ գործ, որ հարուածում է պետութեան ու բանակի ամրութիւնը, ջուր է թափում թշնամու ջրաղացին, առաջին հերթին Արցախը բռնագրաւելն անհամբեր սպասող, այսպէս կոչուած՝ կեղծ Ատրպատականի ջրաղացին:

 

Ցաւօք՝ Հայաստանի ընդդիմութիւնը ազգային գետնի վրայ չէ կեցած, այլապէս ըմբոստ ոգիս առաջինը կը համակրէր ազգային ընդդիմութեան:

Edited May 28, 2008 by Johannes

[Johannes]

Առաջին Աշխարհամարտէն ետք, երբ հայ ժողովուրդը կորսնցուց իր Հայրենիքի 90 տոկոսը, առաւել եւս՝ կորսնցուց Պատմական Հայաստանէն դուրս գտնուող հայաբնակ գաւառներու իր կալուածները, անդին՝ Արաքսի ձախ ափին հիմնեց առաջին պետականութիւնը, վերջին պետականութեան անկումէն 6 դար ետք, այն ալ իր պատմական Հայրենիքի սիրտին մէջ, կամ մօտ:

 

Ներկայ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման գործին մէջ անժխտելի եւ խոշոր դեր ունեցած է արեւմտահայ հին եւ նոր գաղթականները, ռազմականացուած փախստականները:

 

Կրկնութեան գնով՝ ներկայ Հայաստանը հայրենիքն է ամբողջ Հայ ժողովուրդին, քանզի այսօր ոչ ոք կրնայ ժխտել, որ սփռուած հայերու պապեր, օր մը՝ թերեւս 7 դար առաջ չեն եկած արդի Հայաստանի տարածքէն, ինչպէս նաեւ ոչ ոք կրնայ ըսել թէ՝ սփռուած հայութեան ժառանգները պիտի չի գան եւ պիտի չի նպաստեն արդի Հայաստանի առաւել եւս զարգացման, բարգաւաճման ու ընդլայնմանը:

 

Նոյն տրամաբանութեամբ՝ չկայ ապահովութիւն, թէ ներկայ բնակիչները պիտի մնան ՀՀ-ի տարածքին:

 

Այլ խօսքով՝ չկայ հայի տեսակ, որ կրնայ գոռալ, որ ներկայ Հայաստանի միմիայն իր տեսակի Հայրենիքն է: Թերեւս՝ ներկայ Հայաստանը ծլարձակած է Պատմական Հայաստանի զոհաբերման շնորհիւ:

 

Ինչեւէ, յոյժ գնահատելի է երկքաղաքացիութեան շնորհումը սփիւռքահայութեան, որ միայն ու միայն բարիք կրնայ խոստանալ արդի Հայաստանին, ու առաւել եւս կ’ամրապնդէ հայրենազուրկ զանգուածներուն մօտ այն համոզումը, որ ներկայ Հայաստանը իր Հայրենիքն է, ու անմիջական շարունակութիւնը. կորուսեալ Հայրենիքին:

 

 

[Johannes]

«Տաք տեղ նստող»

 

«Ձայնդ տաք տեղից ա գալի»

 

Այս եւ նման խօսքեր, յաճախ ուղղւում է սփիւռքահային, սակայն լոկ՝ երբ սփիւռքահայի արտայայտած ներհայաստանեան քաղաքականութեան վերաբերեալ տեսակէտը չի համընկնում հայաստանաբնակ հայի քաղաքական հայեացքին:

 

Անկասկած, հայրենաբնակ մեր ժողովուրդը տառապալի տարիներ ապրեց Հայաստանում, պահելով երկիրը, եւ իր ներկայութեամբ Հայաստանի հողին տալով Հայաստան անունը: Անուրանալի է եւ Արցախեան գոյամարտում հայրենաբնակ մեր ժողովուրդի նուիրումը, ինչ որ հպարտանքի անսպառ ներշնչման ազդակ հանդիսացաւ. տակաւ առ տակաւ պայքարից յոգնած կամ յոգնութեան նշոյլներ ցուցնող սփիւռքահայ զանգուածներին:

 

«Դուք չէք տեսնում մեր երկրում ինչեր են կատարւում, հեռուից դիտելով ամէն ինչ վարդագոյն էք տեսնում»

 

Վստահ՝ սփիւռքահայը չի գիտի ինչ է կատարւում փողոցում, իշխանութիւն-ժողովուրդ հարթակում: Հեռուն ապրողը հեռուից է դիտում: Հեռուից դիտողը չի խորանում դէպքերի սահմանափակ՝ ներհայաստանեան թեմայով: Լայն բանալով տեսադաշտի իր կարկինը. ներառնում է տարածաշրջանում ընթացող ուժերի պայքարը: Ուժերի պայքարում, Հայաստանի նման փոքր երկիր չի կարող կողմ լինել, կամ փորձարկման դաշտ:

 

Բայց այս ամէնը իմանալով հանդերձ, չենք կարող ասել թէ ներսն ապրողի ընտրանքն է միշտ նպատակահարմարը, կամ դրսում ապրողն է միշտ ճիշտը: Ամէն ինչ յարաբերական է: Այսօր Հայաստանում առկայ է, ազգային գիտակցութիւնը եւ այդ գիտակցումից բխող ազգային պետութեան շահը ամէն ինչից գերիվեր դասող ընտրազանգուած:

 

Կար ժամանակ, եւ բոլոր ժամանակներում, երբ կործանուեց Արտաշէսեան, Արշակունեան, Բագրատունեան եւ այլ հայկական թագաւորութիւնները, հայ ժողովուրդը բնակում էր իր Հայրենիքում, սակայն Հայրենիքում Հայ ժողովուրդի բնակութիւնը չարգելեց կենտրոնախոյս նախարարների գործունէութիւնը, ինչ որ անուղղակի պատճառեց հայկական թագաւորութեան՝ այդ ժամանակի պետութեան կործանմանը: Այլ խօսքով՝ «սառն» տեղում բնակելը չի խանգարում, որ սառնաբնակը սխալ կողմորոշուի եւ կործանի սեփական երկրի անկախութիւնը կամ կիսանկախութիւնը:

 

Հաւատում են մի շարք քաղաքական գործիչներին, այլ քաղաքական գործիչներից հիասթափուելով, սակայն ցայսօր, չենք հանդիպել որեւէ քաղաքական գործչի, որ ասի. «գողանալու եմ ձեզ», «աշխատատեղ չեմ ապահովելու», «չեմ աւելացնելու եկամուտը» եւ այլն: Բոլոր քաղաքական գործիչներն էլ, անխտիր, նախընտրական քարոզարշաւ են կատարում, մարդասիրական ու հայրենասիրական լոզունգներով եւ խոստումներով: Ժողովրդի յիշողութեանն է մնում հաւատալ-չհաւատալու ընտրանքը: Խաբուելը վատագոյն երեւոյթն է. մարդկային կեանքում: Նախընտրեմ չհաւատալ, քան հաւատալ մի խոստացողի որ խաբելու թէկուզ 5 տոկոս սովորոյթ, հաւանականութիւն ու անցեալ-կատարեալ ունի:

 

 

[Johannes]

Դարձեալ խօսք բացուեցաւ կղերի զեխասիրութեան մասին: Խօսողը այդ դասակարգի բարձր աստիճանաւորներուն տարեկիցն ու ընկերակիցն էր: Ճանչցողը գիտէ, չճանչցողը օրհնուելու համար կը խոնարհի այդ տարազաւորներուն: Տեղեկութեամբ ամբարուած անձ ըլլալ. դեռեւս չի նշանակեր լաւ մարդ ըլլալ: Խրիմեան Մկրտիչ ո՞ր աստուածաբանական դպրոցը աւարտած էր, ո՞ր փիլիսոփայութեան ու չեմ գիտեր ի'նչ ինչաբանութեան համալսարանի մագիստրոս էր: Բայց ան մարդ էր, եւ շահած էր իր ժողովուրդի համակրանքի ու սիրոյ վկայումը:

Իմ այս «inter խառնարանն» ալ լամճում-ի կամ տրտրոցի նմանեցաւ: Արաբերէն յայտնի առած մը կայ. Al-tikrar, bi'allem al himar, այսինքն՝ «կրկրնումը (խօսքը) կը սորվեցնէ էշը (յիմարը)»: Միթէ՞: Միթէ՞ չեն կրկնած նոյն խօսքը. տարբեր ձեւերով ու բարբառներով, տարբեր առիթներով ու օրինակներով, մեր մտաւորական գրողները, մատենագիրները, պատմաբանները, վիպագիրները, հրապարակագիրները: Ինչո՞ւ ժողովուրդի հաւատքը եւ ակնածանքը պակսած է հանդէպ իր հովիւներուն: Քանզի հովիւները մոռցած են հովւութիւնը եւ հովիւ ըլլալու պարտականութիւնը սահմանափակած՝ հանգամանալից, առոգանալից, ծանրամեկնելիալից կոնդակախօսքով: Քանզի հովիւները մոռցած են իրենց առաջին վարդապետ-վարպետի ուսմունքը, ու «գրաստայինի» փոխարէն կը տեղափոխուին տեղափոխման պե՜րճ ու սուղ միջոցներով. անտեսելով իրենց հօտի կարիքը:

Նիւթականը մէկդի թողուցենք եւ գանք կղեր-ժողովուրդ յարաբերութեան: Կա՞յ այդպիսի յարաբերանք եւ եթէ կայ ինչի՞ վրայ հիմնուած է: Պիտի տեսնենք թէ այդ դարձեալ հիմնուած է նիւթի վրայ: Չմանրամասնենք որ չմանրանանք, մանր հաշիւներու այս կեանքին մէջ:

Ու պիտի տեսնենք, ինչպէս միշտ, ազգային գաղափարները եւ դատը կը շահագործուի ազգի հոգեւոր եւ աշխարհիկ ղեկավարներու բառապաշարին մէջ, մենք ալ կուրախանանք, որ ազգասէր ու հայրենասէր ղեկավարներ ունինք: Մինչ երբ խորանանք այս կամ այդ հայկական կազմակերպութեան կամ կառոյցին մէջ, եւ լաւապէս ճանչնանք. հեռուէն քաղցր հնչեցնող թմբկահարները, այդ ժամանակ պիտի լաւապէս հասկնանք այս ժողովուրդի դժբախտութեան մէկ փոքր պատճառը:

Ես ժողովրդավարութիւն կ’ուզեմ. Սփիւռքի հայկական կառոյցներուն մէջ:

[garmag]

.......Ես ժողովրդավարութիւն կ’ուզեմ. Սփիւռքի հայկական կառոյցներուն մէջ:

 

Harkeli Johannes,

 

Uzel yev unenal... peverayin hagamardutyan metch en nerga devyalneru arumov...

Ayn ore yerb areve tzaqi arevmutqen... ashkharh gue desne iskagan joghovrtavarutyun

 

Yerevagayel spurkyan te hayreniki joghovertavarutyan gerdum... gue nemani nor hrashakordzutyan haydnevum

 

Yrazel, husalov ayt orva dzakumin ... gue sharunagenk timanal!

[Arpa]

Դարձեալ խօսք բացուեցաւ կղերի զեխասիրութեան մասին: Խօսողը այդ դասակարգի բարձր աստիճանաւորներուն տարեկիցն ու ընկերակիցն էր: Ճանչցողը գիտէ, չճանչցողը օրհնուելու համար կը խոնարհի այդ տարազաւորներուն:

====

Դու իմ ծածուկ զգայուն կոճակները արդեն գտել ես:

That’s it! You’ve done it.

Խնդրեմ բարի ըլլալ եւ այդ ոսկէ բանալին յետ ուղարկել:

Ահա քո պատիժը:

Matt.8

[12] But the children of the kingdom shall be cast out into outer darkness: there shall be weeping and gnashing of teeth.

12իսկ արքայութեան որդիները պիտի ելնեն արտաքին խաւարը. այնտեղ պիտի լինի լաց եւ ատամների կրճտում»:

Ով ըսաւ որ (ֆէոտոլականfeudal) ԱՒԱՏԱՊԵՏԱԿԱՆ**, թէ աշխարհիկ եւ թէ կրօնական շրջանը վերչացած է?

Rom.8

[31] What shall we then say to these things? If God be for us, who can be against us?

31Իսկ արդ, ի՞նչ ասենք այս մասին։ Եթէ Աստուած մեր կողմն է, ո՞վ կը լինի մեզ հակառակ։

Այո, յիրաւի, ով կարող է “մեզ” հակառակ լինել?[/b]

Ի միջ այլոց յիշենքԱրշակաւանը, Պաւղիկեանները եւ Թոնտրակեանները:

Ինչ վերաբերի արդիական փառաւոր “գրաստներին”, պիտի տեսնել այդ ոսկեզոծ մուճակները, մենք գիտենք որ Յիսուսը նոյնիսկ կոշիկ , մուճակ, տռեխ, չուներ եւ ոչ ալ ապրեր Նիւ Յորկի միլլիոն տոլարնոց յարկաբաժիններոէ մէջ: Երբեք չեմ կարող մոռանալ 1996 իներբ երկիրը լման մութի մէջ էր, ժողովուրդը հաց իսկ չէր կարող ճառել, ներկայ էի այդ հեթանոս միւրոնօրհնեքի հանդեսին, ուր մեր կեղծավոր հաւատացեալները խաչակնքում էին ւմեն մի քայլին, իմ սիրտը պատառ պատառ եղաւ ի տես այդ հարստութեան, նոյնիսկ Ամերակայի Fort Knox ը այդքան ոսկի չունի: Չի մռանամ աւելացնել որ հանդիսականերին, ի բաց ազնուական իշխաններին մեծ մասը արտասահմանեան ուխտաւոր սբոսաշրջիկներ էին, ոչ մի տեղացի , նրանք նոյնիսկ երկու լումա չունէին հանրակարք բաս ով ճամբորդելու:

Վստահ եմ արդեն գիտես որ մեր բարձրաստիճան կղերը ԻՇԽԱՆ կոչուին: Նաեւ չի մոռանալ որ այս արքայութիւնները եւ աւապետական նախարարութիւնները կրկնապատկուին՛երապատկուին, քառապատկուին, հազարապատկուին,,,,,!!!

Կրկին երգենք սա կրկներգը-

Իսկ արդ, ի՞նչ ասենք այս մասին։Եթէ Աստուած մեր կողմն է, ո՞վ կը լինի մեզ հակառակ:

Որ Աստուծոյ մասին ենք խօսում?

 

** Տես թէ ԱՒԱՏ եւ ՀԱՒԱՏ բառերը նոյն արմատը ունին: Նաեւ չի մոռանալ հաւատաքննումի(inquisition/ինքվիզիցիա) օրերը:

Edited May 31, 2008 by Arpa

[Johannes]

Uzel yev unenal... peverayin hagamardutyan metch en nerga devyalneru arumov...

Յարգելի Կարմակ, ներկայ տուեալներով, անջրպետ (space) կայ ժողովուրդի եւ ազգի կառոյցներուն միջեւ (Ազգային իշխանութիւն, Առաջնորդարան, Կուսակցութիւն, Միութիւններ եւ այլն): Կոյրը կը քալէ անյայտ ճանապարհէ: Վերահսկողութիւն չկայ, թարմացում չկայ: Ժողովուրդի առնչութիւնը կը կայանայ լոկ իր զաւակը գայլիկ կամ սկաուտ արձանագրելով, դպրոց ուղարկելով, եւ պսակի, թաղման ու հոգեհանգստեան արարողութեանց ներկայ գտնուելով: Առհասարակ երկխօսութիւն չկայ: Մենախօսութիւն ալ չկայ: Ընդհանրապէս երկու բառ իրար վրայ շարելով նախադասութիւն կազմող ալ չկայ բեմին վրայ: Բեմ ալ չկայ: Լահմաճին կայ:

 

Ayn ore yerb areve tzaqi arevmutqen... ashkharh gue desne iskagan joghovrtavarutyun

 

Ես ալ գիտեմ չկայ, ու չի ըլլար իսկական ժողովրդավարութիւն: Իսկական մեղրի պէս անգտանելի են՝ մնացեալ իսկականները: Ըսել ուզածս՝ քիչիկ մը, սանկ փշրանք մը. վրայ խնդալ մը, թէ իբր մենք կընտրենք մեր ազգային իշխանութիւնները (գաւառական, քաղաքական, կալուածոց, ուսումնական, թաղականութիւնք, հոգաբարձութիւնք եւ այլն): Ինչո՞ւ մենք չընտրենք մեր տէրտէրները sms-ով, այնպէս որ երգի մրցոյթներուն կ'ընտրուին երգիչները: Այս վերջին նախադասութիւնը կատակ էր ի հարկէ:

Ետեւի թաղի անգործ փականագործը, դարբինը, թիթեղագործը «իր» կուսակցութեան կամ թաղականութեան միջնորդագրով սեւ զգեստ հագած պիտի պսակէ՝ Աստուծոյ օրհնութիւնը բաշխէ. նշանուած զոյգին: Թատրոն: Եթէ արժանի բան մը կայ, այն ալ վերէն երգողներն են՝ մեր շարականները: Միշտ կըսեմ. մեզի տաներեց քահանայ պէտք չէ, եթէ այսպէս աճապարանքով մարդամեքենայի պէս. բրբրբրբրբ դուռը բանալն ու ներս մտնելով աղօթելն ու դուրս ելլելը պիտի չի հասցնեմ տեսնել: Ես կօրհնեմ, չի՞ ըլլար: Ամէնքն ալ ծամօնի պէս ժողովուրդի բերանն են, մանաւանդ զատկուայ օրերուն: Մէկը, միայն մէկը իրենցմէ տնօրհնէքի վաճառական չէ:

 

Yerevagayel spurkyan te hayreniki joghovertavarutyan gerdum... gue nemani nor hrashakordzutyan haydnevum

 

Ես հրաշքի կը հաւատամ, այնքան ինչքան հաւատքս թոյլ կուտայ: Ես կը գրեմ պարզապէս բողոքս արտայայտելու համար: Չէի՞ր գիտեր բողոքական ըլլալս: Բողոքական եմ նոյնիսկ բողոքականներէն: Այստեղի շէֆերնին տեսնէ աչքդ, պակաս կղեր չէ միւս կղերներէն: Ամէն ինչին լաւագոյնը կուզեն, իրենց պապուն խանութէն բերած են փարաները: Ու երբէք մի մտածեր թէ սրբակրօն են: Ամէնք ալ James Bond են:

Edited May 31, 2008 by Johannes

[Johannes]

Ով ըսաւ որ (ֆէոտոլականfeudal) ԱՒԱՏԱՊԵՏԱԿԱՆ**, թէ աշխարհիկ եւ թէ կրօնական շրջանը վերչացած է?

Ասոնց վրայ աւելցած է կեղծ բժշկումի ու կեղծ գեղագիտութեան (style, moda) բռնապետութեան շրջանը:

 

Այո, յիրաւի, ով կարող է "մեզ" հակառակ լինել

Յա, ուղղակի Աստուած կը խօսի իրենց բերնէն:

 

Ի միջ այլոց յիշենքԱրշակաւանը, Պաւղիկեանները եւ Թոնտրակեանները

Հիմա ամէն ինչ իրար խառնուած է, որովհետեւ՝ եթէ առաջ մարդիկ մէկ երես ունէին, հիմայ քառասուն երես ունին:

 

Ինչ վերաբերի արդիական փառաւոր "գրաստներին", պիտի տեսնել այդ ոսկեզոծ մուճակները, մենք գիտենք որ Յիսուսը նոյնիսկ կոշիկ , մուճակ, տռեխ, չուներ եւ ոչ ալ ապրեր Նիւ Յորկի միլլիոն տոլարնոց յարկաբաժիններոէ

Այս գրութեանս հիմնական դրդիչ պատճառը պիտի չի կրնամ ասել, որպէսզի չբացայայտեմ լրաբերս: Ի՜նչ ոսկեզօծ մուճակ, ի՜նչ Լիմուզին...աւելի մեծ զեխութեան մասին է, որ կարելի է մեկնաբանել՝ շփացածութեամբ, չտեսութեամբ ինքնասիրահարուածութեամբ:

 

Վստահ եմ արդեն գիտես որ մեր բարձրաստիճան կղերը ԻՇԽԱՆ կոչուի: Նաեւ չի մոռանալ որ այս արքայութիւնները եւ աւատապետական նախարարութիւնները կրկնապատկուին՛եռապատկուին, քառապատկուին, հազարապատկուին,,,,,!!!

Գիտեմ: Ով որուն զաւակն է այդ ալ գիտէ ժողովուրդը: Կարգին թող պսակուին, այնպէս որ Գրիգորը պսակուեցաւ: Չեմ ըսեր թող ամուսնանան, քանզի արդէն կամուսնանան:

 

Տես թէ ԱՒԱՏ եւ ՀԱՒԱՏ բառերը նոյն արմատը ունին

Հետաքրքիր բացայայտում:

Edited May 31, 2008 by Johannes

[Arpa]

===

Ես հրաշքի կը հաւատամ, այնքան ինչքան հաւատքս թոյլ կուտայ: Ես կը գրեմ պարզապէս բողոքս արտայայտելու համար: Չէի՞ր գիտեր բողոքական ըլլալս: Բողոքական եմ նոյնիսկ բողոքականներէն: Այստեղի շէֆերնին տեսնէ աչքդ, պակաս կղեր չէ միւս կղերներէն: Ամէն ինչին լաւագոյնը կուզեն, իրենց պապուն խանութէն բերած են փարաները: Ու երբէք մի մտածեր թէ սրբակրօն են: Ամէնք ալ James Bond են:

Մի ժամանակ, Հլաէպում մի ոմն Տէր Գարեգին Քահանայ կար: Նա արդակարգօրէն գեղaդէմ, գեղիրան, շիկամորուս , հասակաւոր, ալ աւելի գեղահոգի եւ նա արտակարգօրէն ուսեալ էր: Նա հաւաքոյթներին անկախ քարոզ էր շարադրում եւ բողոքականի նման ինքնաբուխ աղոթք էր շարանում: Նրա մականունը "պորտեստան(portestan) Տէր Տէր" էր, եւ շատ հալածանքի ենթակայ, նոյնիսկ փիլոնազրկման սպառնալիք: Արդեոք ինչ պատահեց նրան?

Որեւէ ցաղողած դարբին կամ կոշկար ուսման մակարդակը կախեալ է թէ նրանք կարող են քահանայ դառնալ, տւեալ որ նրանք կարողանան արտասանել Անուն Հոր Եւ Որդւոյ, կրկնել “Աղջիկս, հնազանդ ես“? Կամ “Ի Վերին Երուսաղէմ” երգել :

 

[Johannes]

Ամէն ժամանակ իր մարդիկն ունի: «Վարք Քահանայից» անուն գիրք կայ քովս, որ պատմէ 19-րդ դարու սկիզբէն մինչ 20-րդ դարու կէս, Հալէպի եւ շրջակայքի մէջ գործող քահանայ հայրերու մասին: Ձեր վկայաբերած Տէր Գարեգինը չկայ:

Ինչ որ իմացայ բերանացի.

Տէր Գարեգին Քիրազեան, ձայնեղ քահանայ: Զաւակը բժիշկ. վկայեալ Հայաստանէն:

Քահանայ ձեռնադրելը երեւի կախեալ է պահանջքէն: Եթէ պահանջք կայ, ապա անգործ արհեստաւոր մը, որ դպիր եղած է, կամ կը հասկնայ, կրնայ քահանայ ձեռնադրուիլ: Իսկ եթէ պահանջք չկայ քահանայի, ապա պարտադիր դպրեվանքին մէջ պէտք է ուսանի: Հիմա պարտադիր կուսանին:

Edited June 2, 2008 by Johannes

[Johannes]

Մի քանի օր առաջ, Հայֆորումի կարկառուն թղթակիցներից ընկերս Աշոտը երազեց շատ փող ունենալ, որպէսզի փրկի Հայաստանում վտանգուած վայրի կենդանիների գոյատեւումը:

Այս կարգի երազներ շա՜տ եմ երազել.

• Վերակագնել բոլոր պատմական շէնքերը եւ դրանց տալ մշակութային զբօսաշրջութեան եւ կինո արտադրութեան հարմար տեսարժան վայր-կայանի համնգամանք:

• Հայաստանի լեռներում անտառ տնկել: Անտառներու բնակեցնել տեղւոյն կլիմայի հարմարող վայրի կենդանիներ, ու խստիւ արգելել որսը: Անտառն ու վայրի բնութիւնը տեսագրել, եւ տեսագրումից ստացած եկամուտը ներդնել նոյն անտառատնտեսութեան:

• Ստեղծել միջնադարեան վանական համալիրի նման մշակութային հնոց, մի վանքում, ուր հայագիտութեան նուիրեալ վանականներ, իրենց ողջ կեանքը նուիրեն արտագրելով, բազմացնելով հայ մշակոյթի բոլոր գանձերը, արդի թեքման միջոցներով, այս ընթացքում, թուայնացնելով ու հայ հանրութեան մատուցելով Մատենադարանի դեռեւս չուսումնասիրուած գրականութիւնը:

• Ստեղծել նոր գիւղեր, հիները ամրացնելով հանդերձ, ուր կը բնակեն երիտասարդ ընտանիքներ:

• Հայաստանում (եւ Արցախում) չթողնել անճանապարհ մի գիւղ: Բոլորը բոլորին կապել, թէկուզ մի տան համար մայրուղի կառուցել:

• Գիւղական բնակչութեան առողջութիւնը խնամել, ու մայրութեան քաջալերման համար մեծ պարգեւներ տրամադրել:

• Քաջալերել բնակչութեանը հագնուել ազգային տարազներ: Այսպէս, իւրաքանչիւր գիւղի բնակիչներին տրամադրել Պատմական Հայաստանի առանձին գաւառների ազգագրական տարազներ: Թէ բնութեան հետ համահունչ կը լինի, թէ աւելի հանգստաւետ է, եւ թէ տեսակի պահպանումը կապահովուի:

• Գիտութեանց Ակադեմիան որդեգրել եւ գիտական հետազօտմանց համար դրամաշնորհներ կարգել: Հայագիտութեան առընթեր, Ակադեմիայի գիտական հետազօտութեանց խմբակները պիտի աշխատեն Հայաստանի համար ստեղծել այնպիսի ծրագրեր, որոնց գործադրումը չի ապականելու բնական աղբիւրները (հող, ջուր, կենդանիք) եւ նոյն ժամանակ հանելու է երկիրը արտաքին ուժերի գերակայութիւնից, գործի դնելով նոր որակի աշխատանք ու նոր գաղափարի արգասիք ճարտարարուեստ: Այլ խօսքով՝ խթանել ելեկտրոնային եւ համակարգչային ճարտարարուեստը, Հայաստանը դարձնելով անգերազանցելի ու անլրտեսելի. այս մարզում:

• Հայաստանը դարձնել զինական ճարտարարուեստի ու զէնքի արտադրութեան հանգոյց, տիրելով երկինքին, վերեւից գործադրել հնարաւոր ռազմական գործունէութիւնները:

• Եթէ հնարաւոր չէ աշխարհասփիւռ հայ ժողովուրդը հայրենադարձնել, ապա Հայրենիքը աշխարհասփռել, սփռելով հայ մշակոյթը, հայախօսութիւնը, հայ գիրն ու գրականութիւնը: Դա կարելի անել, երբ Հայաստանում ժամանցի շուկան ու արուեստի մշակութային տուները գերազանցեն աշխարհում գտնւող համանմաններին:

• Ստեղծել կինոարտադրութեան աշխատանոցներ, հրաւիրելով աշխարհում այս աշխատանքային մարզի լաւագոյն գիտակները, ու արտադրել Հայ անցեալին ու ներկային առչւող բոլոր թեմաներով ֆիլմեր: Յատկապէս այս մարզում շատ ներդրում պէտք է անել, քանզի տեսաժապաւէնը աւելի լայն շրջանակի է խօսում ու աւելի ազդեցիկօրէն:

• Ամէն տեղ կանգնեցնել մարմնամարզական ակումբներ, ու հայ ժողովուրդը դարձնել մարզիկների ժողովուրդ:

Եթէ վերեւի գրածներս իրականանան, այդժամ ոչ հայերն իսկ պիտի ուզեն հայ լինել:

Թողէք երազեմ մի քիչ:

[Johannes]

Եսիմինչի բախտ,

Այժմ ազրպատլջան կոչուող կեղծ պետութեան պատմական քարտէսին երբ նայինք. կը նկատենք Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգը արեւելքէն աւելի սեղմ, կամ Կասպերու ծովը դէպի արեւմուտք տարածուն:

Արդարեւ երաշտի պատճառով, Կասպից ծովը տարուէ տարի կը կծկուի: Այս կծկումը տեւած է հարիւրաւոր տարիներ, ինքնաբերաբար աւելացնելով այս երկրի ցամաքը: Ուրեմն՝ եթէ այս նորաշէն «ազգը» գոյատեւէ դարեր, ապա իր հողը պիտի աւելանայ. շահելով ծովէն: Երաշտը կը սպառնայ Արալ ծովուն եւս: Կասպեան եւ Արալեան ծովերու անհետացումը կենսոլորտին (ecologia) եւ կենդանական կեանքին ահաւոր վնաս պիտի պատճառէ: Թէեւ ազրպատլջան կոչուող ստապետութիւնը հող պիտի շահի, այդուհանդերձ ջրազուրկ ընդծովեայ տարածքը պիտի չի կարենայ մշակել առանց աղազերծելու: Ապագան ջուր ունեցող երկիրներուն կը պատկանի: Հայաստանը թէեւ ծով չունի, սակայն Լեռնաստան է, ուստի միջնորդ է. ջրալից ամպերու եւ տափաստանի բնակիչ դրացիներու միջեւ: Վրաստանէն եւ ՌԴ-էն եւս ջուրի մեծ հոսք կայ դէպի Կասպեան ծով: Ջուրի աղբիւրներու առաւել օգտագործումը, ազրպատլջանը առաւել եւս նեղի պիտի մատնէ:

[Johannes]

Հայ մարդկային եկեղեցին կը քննադատենք, սակայն քննադատանքն մեր այս չ'երթար մինչ հոն, ուր կործանումն է: Արդարեւ, եթէ եկեղեցին. ժամանակին ու հօտի պահանջքին ընդառաջ երթայր, քննադատման առիթ պիտ չի ստեղծուէր այսքան: Մերն է, մերինն է, եւ զայն կը պաշտպանենք, երբ օտարներէն քարկոծուի: Մերն է, քանզի մեր կենսագիրն ու ծածկագիրն է, ու պիտի չի ուզէինք երբէ'ք, երբէք այդտեղ պաշտօնավարեն. պատահական մարդիկ: Մենք ճանչցած ենք զայն, որպէս հայագիտական խորան, արձանագիր ու հաւաքարար. կորստեան ենթակայ հայ մտաւոր ստեղծագործմանց: Թո'ղ իմանան այժմու պահակները, որ այժմու հօտը. չէ' երեկուանը, ուստի՝ աշխատին ըլլալ. գիտակից զաւակներուն հանդէպ յարգանօք՝ չգործադրելով հնադարեան ձեւակերպումներ. գրաւելու, ենթարկելու եւ հնազանդեցնելու համար: Այնպէս որ վանականներն այժմ. խաշած կորկոտի փոխարէն տուրմով կը սնանին, ոտով կամ գրաստով երթալու փոխարէն ինքնաթիռով կը տեղափոխուին, ամառնային տապը թեթեւցնելու համար մինչ մաշկ կ'ածիլուին, թողլով աղուամազ մը, նմանապէս պարտին. կրօն, հաւատք եւ օրէնք բաշխելու ընթացքին, արդի մարդու միտքին համահունչ վերաբերիլ: Քիչ ասեմ. շատ հասկացէ'ք: Edited June 9, 2008 by Johannes