քննել-գնել

[Johannes]

Յաճախ կը հանդիպինք հնաւանդ անուններու անճիշտ արձանագրումին: Իգնատիոս-Ignatios անունը Ինքնատիոս գրուած է ...թերթին մէջ: Արաբ քրիստոնեայ պատրիարքներ յաճախ կը կոչուին այս անունով, որ արաբերէնի ի/ա ձայնաւորներու շփոթով Աղնատիոս կը հնչուի, փոխանակ Իղնատիոս հնչուելու: Պոլսոյ մէջ ունինք Իգնատ Սարըասլան անունով գրող, Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ունինք Իգնատ Մամեան անուանբ մտաւորական: Իգնատիոս անունը կարճելով կարելի է Իգնատ դարձնել, այնպէս որ Յակոբոսը՝ Յակոբ, Մարտիրոսը՝ Մարտիր, Հերակլէսը՝ Հերակլ, Արտաշէսը՝ Արտաշ կը դարձնենք: երբեմն անուան երկրորդ վանկը պահած ենք, կարճելով առաջինը, օրինակ՝ Արիստակէս անունէն առաջացած Տակէսեան հաճընցիներու ազգանունը, որ կարձանագրուի Տագեսեան ձեւով անճշտաբար: Կամ ես եմ սխալը լուր չունիմ: Յովհան Հայֆորումեցի

 

 

[Arpa]

Յաճախ կը հանդիպինք հնաւանդ անուններու անճիշտ արձանագրումին: Իգնատիոս-Ignatios անունը Ինքնատիոս գրուած է ...թերթին մէջ: Արաբ քրիստոնեայ պատրիարքներ յաճախ կը կոչուին այս անունով, որ արաբերէնի ի/ա ձայնաւորներու շփոթով Աղնատիոս կը հնչուի, փոխանակ Իղնատիոս հնչուելու: Պոլսոյ մէջ ունինք Իգնատ Սարըասլան անունով գրող, Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ունինք Իգնատ ՄամեՅովհան Հայֆորումեցի

Ignatius to mean “bright/fiery”. Consider the English word “ignite/ignition”, which the Websters’ says is from the Latin “ignire” = to set on fire.

2. ԻԳՆԱՏԻՈՍ հուն. Ignatios անունից, որ նշանաում է “հրեղեն” կամ “լուսավոր”: Հայերի մեջ գարծածական է 11-րդ դարից: Կրճատ կոչում են Իգնատ, որից էլ առաջացել է Իգնատ- յան ազգանունը

2. IGNATIOS From Greek name Ignatios which means "bright", "fiery". It is in use since XI c. The short form is Ignat; the corresponding surname is Ignatyan.

This has to be beyond coincidence, it is sheer serendipity that, this morning sitting at my desk , my eyes focused on SIRO , a novel written by David Inatius on my bookshelf. Yes David Ignatius, a news editor and commentator in Washington is Armenian. He has been involved and commentated, beside international and national, on Armenian issues as well.

http://www.fantasticfiction.co.uk/editions...isbn=0374265062

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/conte...5032401639.html

The above sites describe the book as a novel/ fiction. To me the story is nothing short of fictionalized docu-drama of ethnic struggle, espionage, intrigue, and, yes, war, violence and, why not! Sex. The story takes us from Boston to Paris, to Bolis, eventualy ending in a fiery(no pun intended) confrontation in Nakhjavan at a time when many of us had not even heard of the place. And consider that the book was published in 1991 when we were knee deep in Artsakh.

The book is a perfect scenario for a classic movie with all the requisites of espionage, intrigue, sex and violence, which makes me wonder why nobody has considered the concept.

And. Yes, it even invokes the Genocide.

Edited October 6, 2007 by Arpa

[Johannes]

Վաղուց է ի վեր չենք զրուցեր

 

Դիպուած ուզեց տամ քեզ բարեւներ

 

Բարե՛ւ Արփա ընկեր, սիրելի՛ եղբայր

 

Հաճելի զրուցակից աննման հայր

 

 

[Johannes]

Քայլ > քայլել > քալել

 

Տակաւին 4 տարեկան չեղած տղուս հայերէնը մեր բոլորին յայտնի արեւմտահայերէնն է՝ արտասանութեամբ: Դպրոցէն տուն ճանապարհը օրօրուելով կը քալեր ան, երբ ըսի.

 

-«տղա՛ս, ուղիղ քայլէ՛»:

 

-«Բաբա (Baba) ու՞ր է գայլը»

 

Յամառօրէն կը հարցնէր ան, որքան ալ ըսէի թէ քայլելը քալելն է:

 

-«տղաս գայլը անտառին մէջն է եւ որս կը փնտրէ»: Այսպէս ընթացաւ, ինչպէս միշտ, մեր զրոյցի շարունակութիւնը. գազաններ, կարմիր գլխարկիկ, կաղանդ պապա եւայլն:

 

 

[Johannes]

Հայֆորումցիներս առիթը բաց չենք թողնում, պարբերաբար յիշեցնելով հանուրին, Հայկեան անունների վերադարձի անհրաժեշտութիւնը: Ընթերցում էի Արցախի կողմից թէական հրաձգութեան մասին արզբաջինական* ստապատիր լուրի արցախեան հերքումը, երբ նկատեցի Թարթառ անունը, որ յորդառատ գետի անուն է: Այդ անուան հայկեանը Տրտու է, այսինքն՝ Տիրատու, Տիր աստուծոյ տուածը: Այստեղ ուզեցել են թաթար ժողովուրդի մի այլ անուան՝ թարթառ/Tartar անուան համարեցնել՝ Տիր-Tyr դիցի անունը պանծացնող գետի անունը:

 

Ա՜խ Հայրենիք, երբ պիտի տեսնեմ քեզ ազատ...

 

*ազրբեջան/ադրբեջան անունը կեղծ է, իսկականը ատրպատականն է, որ գտնւում է Իրանի հիւսիս արեւմուտքում: Ուստի, թո՛ղ լինի ազրբաջինի...

 

 

[Arpa]

Մինչ այսօր չունենք մի շարան , որտեղ տեղադրուած լինի ողջոյնի, ողջերթի հայերէն ձեւերը:

Սիրելի Արփա, դու որպէս այս զրուցարանի հին անդամ, եւ ուժեղ յիշողութեան տէր անձ՝ պէտք է գիտենաս եթէ երբէք այդպիսի շարան ունենք: Եթէ չունենք՝ բացենք:

Այդ ոնց կարելի է դիմել մի անձի, հեղինակաւորի, կղերականի: Ի՞նչ խօսքով կարելի է հեռանալ մարդկանցից:

Գուցէ օրհնանքի, երախտիքի արտայայտման ձեւեր:

Ինչպէս կարելի է մխիթարել վշտակիրը, սգակիրը, հիւանդը:

ԲԱՐԻ ԳԱԼՈՒՍՏ!!!

Welcome, Bienvenu, Benvenuto….we can add in as many other languages that our members know.

Նախ մի անեգդոտ (իրական).

Մեր Երեվան Ստեփանակերտ ճանապարհի ընթացքին ամէն մի գիւղ, ամէն մի հիւղ որ մոտենայինք հսկայ պաստառներ մեզ ողջունէին ԲԱՐԻ ԳԱԼՈՒՍՏ- ով: Երկար ժամանակ պիտի լեզուս խածնէի եւ լուռ մնայի, երբ ալ անհամբերԱրուսեակին դառձայ եւ հարցուցի: Քալուստը իսկապէս Բարի է, եւ թէ ինչպէս այս մարդիկը գիտեն ? Արոըեակը հասկացաւ բառախաղը եւ պատասխանեց: ԵՐԲԵՄՆ, երբ քնած է: Արուսեակին ամուսինը, Գալուստը նստած էր ներա քով բայց մի երկար ժամանակ վեր միայն հասկացավ կատակը, ընդհանրապէս քանի լսողութիւնը մի քիչ բթացած էր:

 

Այո սիրելի Օհան Կարող ենք մի ուրույն շարան բանալ Բարեմաղթանքի եւ այլ սիրաբանական խօսքերի բայց մինչ այդ քանի քո բառապաշարը գերազանց է մեր բոլորին խնդրեմ մեզ տեղեկացուր այդ բոլորը Language մակդիրի տակ:

PS. Օհան, միթէ անեգդոտ բառը Արաբերէն- ից է? Նուքթա- ից? Եւ թէ նոքուտ, նոխուտ բառը որ մենք թոյլօրեն բացատրենք իբր սիսեռ, չի նշանակի պատմիչ, կատակաբան, ինչապէս գուսան, կատակասան, երգասան? The descendants of Rev. Nokhoutian, a Bosom buddy of Rev. Andreasian, both heroes of the Musa Ler Saga, both from Zeitun and Musa Ler, live in my neighborhood. They have chosen to “armenianize” their surname to “siserian”** and eventually shortened it to “Serian”.

ՅՅԳ, Խնդրեմ գնալ սա տեղ եւ մեզ բացատրել նոխուտ-ի եւ ֆետայի- ի իմաստը:

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=15730

** Not to forget that Roman orator/rhetorician/հ-ոետոր Cicero(chickpeas/սիսեռ), to some “sisero”, was nicknamed so because of his diminutive stature.

Edited October 8, 2007 by Arpa

[Johannes]

Ամէնս ալ հանդիսատես ենք մշակութային հանդէսներու: Ընթացքին, հանդիսավարը կը հրաւիրէ հանդիսաւորները ծափահարութիւններով ողջունելու երգիչին:

 

Օրինակ՝ յարգելի Աշոտ Ղազարեանը քանիցս կ'արտասանէ. «ծափահարութիւններով ուղարկենք սիրելի ...ին» խօսքը, մի ուրիշ հաղորդավար թերեւս գործածէ. «ծափողջոյններով հրաւիրենք հայկուշին» ձեւը:

 

Երկարաբանք կամ աւելորդաբանք է՝ ծափ-ա-հար(զարկ)ութիւն բառը:

 

Ո՞վ կրնայ ծափել առանց ափերը իրար հարելու (զարնելու), տակաւին ո՞վ կրնայ զանգահարել առանց զանգը ցնցելու, ուստի զանգահարել նոյնը չէ՞, ինչ զանգելը...նմանապէս ծափահարել նոյնը չէ՞, ինչ ծափելը:

 

Երբէք չեմ գործածած «ծափահարել» ձեւը, յետեւաբար խորթ կը թուի ինձ անտեղի բարդացումը. միավանկ բառը բարդացնելով ոչինչ աւելացնելը իմաստին:

 

Արեւմտահայերէն կարելի է ըսել՝ «ծափեցէ'ք գուսանին», արեւելահայերէն՝ «ծափէ'ք գուսանին» կամ պարզապէս «ծափ գուսանին», փոխան «ծափահարութիւններ գուսանին» ձեւին:

 

«ԾԱՓ» բառը ամբողջովին իր մէջ կը բովանդակէ այն ինչ որ է ծափահարութեան իմաստը: Նմանապէս «ծափել» բայը իր մէջ կը բովանդակէ «ծափահարենք» բայի իմաստը լիովին:

 

 

[Arpa]

Ամէնս ալ հանդիսատես ենք մշակութային հանդէսներու: Ընթացքին, հանդիսավարը կը հրաւիրէ հանդիսաւորները ծափահարութիւններով ողջունելու երգիչին:

 

Օրինակ՝ յարգելի Աշոտ Ղազարեանը քանիցս կ'արտասանէ. «ծափահարութիւններով ուղարկենք սիրելի ...ին» խօսքը, մի ուրիշ հաղորդավար թերեւս գործածէ. «

====

: Նմանապէս «ծափել» բայը իր մէջ կը բովանդակէ «ծափահարենք» բայի իմաստը լիովին:

ԾԱՓԻԿ, ԾԱՓԻԿ ԾԻՐԱՆԻ!!!

 

It takes two to tango.

It takes two hands to clap.

 

Երկու ԱՓ պիտի ունենալ Ծ-ՍՓ Հարելու::

Ինչպէս ծափահարել մի կամ միւսառանձին ձերով?(singukar//եզակի)?

Մին ծափում է Սեւանի ԱՓ ին, միւսը Միջերկրականի, Խաղականի, Ատլնաեանի եւ Հնդկաց ծովերի ԱՓ- ին: Եւ այդ ԱՓ երը երբեք չեն միանում ԾԱՓ ձայնել:

Եւ մենք տակավին խօսենք Արեւէլա -Արեւմտեա- Հիւսիսա- Հարավա Հայերէնի մասին:

Ամօթ մեզ!

 

 

[Johannes]

Բարի լոյս,

 

Եկէք մտածենք, որի արդիւնքի գնահատումը թողնենք հանուրի եւ ժամանակի դատին:

 

Հայ լեզուն չի սկսել Մեսրոպեան Այբուբենի ստեղծումով: Հայերէն եւ նման լեզուներ բարբառել են Հայկական Բարձրավանդակում. հարիւրաւոր տարիներ նրանից առաջ:

 

Նկատել եմ բառեր, որոնք ծագումով նոյնը կարող են լինել, բայց տարբեր վայրերում տարբեր արտասանումներ ունեցել են, եւ իրենց ճանապարհը շարունակել, որպէս առանձին բառեր՝ առանձին ուղղագրութեամբ:

 

Առ այսօր նկատւում է այդ բառերի իմաստային եւ ուղղագրական նմանութիւնը:

 

-«Գոյ» եւ «կայ»

 

Exist, existing

 

Գոյ է, գոյութիւն ունի, գոյանալ,

 

Կայ, կայացած է, կայան, կամ, կաս, կայ

 

Այս երկու բառերի իմաստը նման է, ուղղագրումը՝ դարձեալ է նման: Մինչ այսօր, մեր բարբառներում, նաեւ արեւելահայերէն արեւմտահայերէն տարբերանքում գոյ է «Գ» եւ «Կ» տառերի հնչիւնային փոխանցում: Ոմանց հնչած «Գ», այլոց «Կ» թուի, եւ հակառակը նոյնպէս: Հայերէնում, նրա բարբառներում, նաեւ այլ միջին արեւելեան ժողովուրդների լեզուներում յաճախակի է ա/ո ձայնաւորների փոխանցումներ: Այսպիսով, հաւանաբար, «Կայ» ընդ «գոյ»՝ մի եւ նոյն տանիքի, այսինքն ընդտանեկան յարկի ծնունդ երկւորեակներն են: Թերեւս «Կայ» բառն է սկիզբը, մինչ «գոյ»-ը նրանից ծնածը:

 

-«Կաղապար» եւ «գաղափար»

 

Առաջինի իմաստն է mould կամ ingot, երկրորդինը՝ idea, belief:

 

Պատկերացրէք, պատուիրատու յաճախորդը ձուլագործ վարպետին ապսպրէ մի առարկայ, որի իսկ նմոյշը չունի, սակայն թղթի վրայ, նաեւ ձեռքով մատներով բացատրէ պահանջուած առարկայի ձեւը: Ձուլագործը նախ՝ դրա կաղապարը պիտի կերտէ: Յաճախորդը նրան հարցնում է՝ «կաղապարը առի՞ր», այսինքն՝ «պահանջուած իրի կերպը (ձեւը) հասկացա՞ր, որպէսզի կաղապարը պատրաստես եւ ձուլես»:

 

Առարկայի ձեւը հասկանալու գործողութիւնը տուել է «գաղափար» բառի իմաստը: Կարծես թէ նոյնն է անգլերէնի՝ figure (ձեւ) եւ figuring (կարծիք, գաղափար) բառերի յարաբերանքը:

 

Կաղապարի արաբերէնն է calap/qaleb, յետեւաբար յոյժ ենթադրեմ «կաղապար»ի սկիզբ, «գաղափար»ի յետնորդ լինելը, մանաւանդ իմաստային զարգացումը այդ է ցուցանում:

 

Այստեղ եւս կ/գ փոխանցում ենք տեսնում, իսկ պ/փ հնչիւնային տարբերանքը ուշ դարերում աղօտել էր:

 

Նիւթի հետ առնչում չունի եւ վստահ չեմ, այնուհետ ասեմ.

 

Կաղապար եւ կղպանք (կողպ, կղպել) երեւին նոյն արմատ բառից առաջացած տարբեր բառեր: Անգլերէն clip, որ նշանակի «ասեղ», բայց նաեւ «կղպիչ», յատկապէս՝ երկու տարբեր իրեր իրար միացնող կղպիչներին ասեն clip- սա մեր յիշած կղպանք բառը չէ՞:

 

Կառքի (car) տարբեր մասեր իրար միացնող կղպիչներին ասեն clip: Եթէ զօր տանք երեւակայութեան, լեզուաբանական թմբիրի մէջ փորփրելու մարմաջով արբեցած, պիտի նկատենք անգլերէն lock բառի շրջուած վիճակը ckol, շատ է նման մեր հայերէն «կողպ» բառին, որի հին հայերէն արտասանութիւն է colp:

 

-Կոչ, գոչել, կանչ

 

Call, yelling

 

Այստեղ դարձեալ կ/գ բաղաձայնների եւ ո/ա ձայնաւորների փոխանցումներ ենք տեսնում: Բառի սկիզբը «կանչ»ն է երեւում, որից են ածանցուել «կոչ» եւ «գոչ» բառերը: Իսկ «կանչ» բառի «ն» բաղաձայնը աճական չէ՞, այնպէս որ է պարագան՝ «մանչ» եւ "macho" բառերին: Դէ, ի հարկէ կատակ էր այս:

 

Առայժմ, ամբողջովին Ձեր՝ Յովհաննէս

 

 

[Arpa]

Յովաննէս

Դու մարդասպան ոճրագործ ես

Քո պատիժը, քարսուն մտրակի հար, քարսուն գոմշու կաշի եւ քարսուն ջրաղացի քար:

Դու ինձ սպանում ես, եւ նախանձաւ կանաչ դարձնում “green with envy”. Նկատիր Լատիներէն verde, Ֆրանսերէն vert եւ Հայերէն Վար- կանաչ բառերը. Պիտի չի յիշենք Արաբերէն Ախտար/ (“աւելի քան”) կանաչ որ նման է մեր ԽՈՏ- ին:

Եկէք մտածենք, որի արդիւնքի գնահատումը թողնենք հանուրի եւ ժամանակի դատին:

Հայ լեզուն չի սկսել Մեսրոպեան Այբուբենի ստեղծումով: Հայերէն եւ նման լեզուներ բարբառել են Հայկական Բարձրավանդակում. հարիւրաւոր տարիներ նրանից առաջ:

Նկատել եմ բառեր, որոնք ծագումով նոյնը կարող են լինել, բայց տարբեր վայրերում տարբեր արտասանումներ ունեցել են, եւ իրենց ճանապարհը շարունակել, որպէս առանձին բառեր՝ առանձին ուղղագրութեամբ:

Առ այսօր նկատւում է այդ բառերի իմաստային եւ ուղղագրական նմանութիւնը:

-«Գոյ» եւ «կայ»

Մենք արդեն գիտենք որ Մաշթոցը չի ստեղծեց Հայ Լեզուն, այլ նա պարզապէս նրան ենդարկեց գիտական scientific հիման վերայ: Ինչպէս նաեւ մենք գիտեն որ Հայատանը Քրիստոնեայ չի դարձաւ այդ տարուայ 301 կէս գիշերին: Աշխարհաբարը հասարակաց(բառախաղ ) լեզու չի դարձաւ մի ժամից միւսը, եւ ոչ ալ Քանաքեռի բառբառը (Աբովեան) դարձաւ Արարատեան Դաշտի Մայր Լեզուն.

Իսկ ինչ վերաբերի Ա -Ո, Է- Ի, խնդրեմ կարդալ մի քանի յղումներ Կիլիկեան Բառբարների մասին

Օրինակ

“Քէլէ/քլայ քուրիկ, հէլէ իկո, միր գլոխին բէլո մի կոյ”. Քէլէ/ քա քոյրիկ, հալա եկուր, մեր գլուխին 'բելա/աղետ"'մը կայ"

Չի մոռանալ որ “Քա աղչիկ” ը Քլա- ի յապավումնէ, ինչպէս որ ԾՕ- ն ԴՈ- ի տարբերակը: Յիշել- Կոմատասի “Անտունին“, որտեղ “ԴՈ լաճ, տնաւեր”

ԼԱՃ= լակոտ??

Edited January 26, 2008 by Arpa

[Johannes]

Միթէ՞ քուրդեր հայերէն խօսին: Նրանք աղջիկին ասեն՝ քաչըկ, այսինքն՝ քա աղջիկ:

 

[Arpa]

Միթէ՞ քուրդեր հայերէն խօսին: Նրանք աղջիկին ասեն՝ քաչըկ, այսինքն՝ քա աղջիկ:

Կասկածիմ

Միթէ այդ բառը թրքերէն ղանջըխ բառի յաղորդ է?

Այսինքն ghanjoukh/ Դաշդանի մէջ/ արիւնոտ /bloody քած?

Վստահ եմ ճիշդ ես, քանի Կիլիկեան բառբարներում կայ լախջին /լաղչին իբր քլա-քա -աղչիկ -ի յապավումը:

Edited January 27, 2008 by Arpa

[Johannes]

Վերջ «ծայր, վախճան», «ծայրի զարդ, ծոպ եւն»

 

վերջ. որից ի վերջէ, ի վերջոյ «յետոյ, ետքը», «արթուն եղած ժամանակը» (յետին եւ անսովոր ոճ), վերջանալ «1. յետ մնալ, կասիլ նահանջել. 2. խորշիլ, քաշուիլ. 3.մեռնիլ» վերջացուցանել, վերջապահ, վերջաւոր «ծայրի ծոպ», վերջին, վերջայք «կեանքի վերջին օրերը», վերջուստ, վերջել «յետաձգել, ձգձգե՞լ», մեծավերջ: - Նոր բառեր են ամսավերջ, տարեվերջ, ամավերջ, անվերջանալի, վերջաբան, վերջաբանութիւն, վերջալոյս, վերջակէտ, վերջահոլով, վերջապէս, վերջատառ, վերջաւորութիւն, վերջընթեր, նախվերջընթեր, վերջնագիր եւն

 

 

 

ՅԱՒԷԺ«միշտ, ամէն ժամանակ», «մշտնջենաւոր, յաւիտենական, անփոփոխ»

 

յաւէժ. որից յաւեժանալ, յաւեժութիւն, յաւեժացուցանել, յաւեժակայ, յաւեժաբարեւն: - Նոյն բառն է ր-ի յաւելուածով՝ յաւերժ «միշտ, շարունակ», որից յաւերժահարսն կամ յաւերժական հարսն, յաւերժապէս, յաւերժանալ, յաւերժաձիգ «երկարատեւ» (նորագիւտ բառ), յաւերժայիշատակ (արդի գրականում) եւն: - Արմատն ու ածանցները իրար վրայ փոխադարձաբար ազդելով՝ գրուած են նաեւ յաւեժ, յաւէրժ, յաւէժանալ, յաւէրժանալ եւն, որոնք համապատասխան չեն հայերէնի ձայնական օրէնքներին: (origin:) պհլ.

 

 

 

«Յաւէրժ» եւ «վերջ» բառերը նոյն ծագումին վերագրել կը մտածէի, երբ բառգիրքը ցուցանեց, որ «յաւէրժ» բառը, «յաւէժ» եղած է նախապէս, ուստի բոլորովին չեն առնչուիր իրար: Հաւանաբար՝ «վերջ» բառի մէջ գոյ «ր» տառի ազդով՝ «յաւէժ» արտասանուած է նաեւ «յաւէրժ», որն հետագային դուրս մղած է արտասանութեան բուն ձեւը:

 

 

Յաւէտ

 

«աւելի, շատ», «միշտ, յաւիտեան»

 

յաւէտ. որից յաւէտ զի «մանաւանդ որ», յաւետանալ «յարատեւ մնալ», յաւետազուարճ, յաւետախաղաց, երկարայաւէտ, կամայաւէտ- գրուած է նաեւ աւէտ, որից աւէտաճեալ «շատ աճած», աւէտախաղաց: - Արմատն ու ածանցները իրար վրայ փոխադարձաբար ազդելով՝ յառաջացած են յաւետ, յաւէտազուարճ եւն, որոնք համապատասխան չեն հայերէնի ձայնական եւ ուղղագրական օրէնքներին: - յաւէտ բառից -եան մասնիկով կազմուած է յաւիտեան, ի հլ. «մշտնջենաւոր», որից յաւիտենական, յաւիտենադիր, նախայաւիտեան, յաւիտենապէս, յաւիտենականութիւն (նոր բառեր) եւն: (origin:) պհլ.

 

 

Քանի գրեցի «յաւէժ»ի մասին, «յաւէտ»ի մասին չգրել չ'ըլլար: Ինչպէս տեսանք, «յաւէտ» արիական բառ է, «է» ձայնաւորով գրելն կարեւոր է, վասնզի ածանցման պահին դառնայ «ի»: Սա նոյն Javid իրանական անունն է, որ գործածեն թուրքեր եւս:

 

Այնպէս որ հին լատին J (y հնչիւնը) տառը այժմեան լեզուներով (ինչպէս անգլերէն) դարձած է G (Ջ), նմանապէս հին արիական «Յ» տառը դարձել է «Ջ»:

 

javeit>javit>javid

 

Միայն արեւմտահայեր չեն որ հին տ (t) գիրը արտասանեն դ(d), նաեւ նոր իրանցիք հին իրանական (պահլաւ) t տառը արտասանեն d:

 

Յետագիր. խնդրեմ Արփա, մի՛ ակնարկիր այդ ջաւիդ-էջեւիդների մասին, ամենեւին նպատակ չունէի նրանց յիշատակը թարմացնելու:

 

 

Վէգ «վէճ, կռիւ»

 

վէգ. ասւում է միայն ոճով ի վէգ գալ «վիճել, կռուիլ» (origin:) պհլ.

 

 

Գիտուն Գառնիկ Ասատուրեանի յօդուածին մէջ, «Վիգէն» անուան մասին գրուած էր թէ՝ կաթոլիկ հայեր աւելի շատ կոչուին այդ անունով, քանզի լատին Vincent անունի հայացած ձեւն է: Թերեւս ան ճիշտ է, բայց առիթ տանք սա վարկածիս:

 

«Արսէն», «Սուրէն», «Գուրգէն», «Կարէն», «Փառէն», «Վազգէն» անուններու կազմութեան կերպով է «Վիգէն» անունը, քանզի «էն» անունակերտ մասնիկ է: Եթէ ճիշտ է վարկածս, «Վիգէն» նշանակէ «կռուազան»:

 

 

[Johannes]

«Պարապում եմ դասերովս», «երբ որ պարպուիմ կուգամ»

 

Առաջին օրինակը արեւելահայերէն խօսողը կը գործածէ, եւ ըսել կ’ուզէ. «պարապ (ազատ) ժամանակս կը տրամադրեմ դասերս սորվելու»: Երկրորդ օրինակը արեւմտահայերէն խօսողը կը գործածէ, եւ ըսել կ’ուզէ. «երբ որ պարապ (ազատ) ժամանակ ունենամ.կուգամ»:

 

Երկու օրինակի պարագային ալ, կրճատուած, սղած բառեր կան, եւ եթէ ունկնդիրը նկատի չ’առնէ այդ բառերը. անհեթեթ իմաստներու առջեւ կը գտնուի:

 

Առաջին օրինակի պարագային, խօսողը, իր մարմինը կամ ուղեղը կը պարպէ. դասերուն շնորհիւ, մինչ երկրորդ օրինակի պարագային. խօսողը կը խոստանայ գալ, երբ որ իր մարմինը պարպուի պարունակութենէն:

 

Մինչ այդքա՜ն օգտակար բառեր ունինք, կը գործածենք «պարապ» բառը:

 

«Զբաղ եմ դասերով», «զբաղում եմ դասերովս», «սովորում եմ», «աշխատում եմ դասերս», «ուսանիմ դասերս», «ուսանում եմ դասերս», «բանում եմ դասերս»...

 

«Երբ որ առիթ ունենամ. կուգամ», «երբ առիթ ունենամ. կուգամ», «երբ հնար ունենամ կուգամ», «երբ ազատ ժամ ունենամ. կուգամ», «առաջին առթիւ կուգամ», բայց ո'չ «պարպուիմ նէ. կուգամ»:

 

 

[Johannes]

· Ջուր եմ խմում (արեւելահայերէն), կը խմեմ ջուր (արեւմտահայերէն):

· Ջուրը խմւում է, ջուրը կը խմուի:

Առաջինի պարագայում, անձն է գործողը, իսկ ջուրը գործողութեան ենթարկւողն է:

Հարց.-ինչու՞ ասում են՝ «հրաժարւում եմ», «բնակւում եմ» մինչ սրանց արեւմտահայերէն տարբերակներ են «կը հրաժարիմ» (գրաբարը՝ «հրաժարիմ»), «կը բնակիմ»:

Գուցէ հարաժարւողը պարտադրաբար հրաժարել է, բայց չէ՞ որ կարելի է կամովին հրաժարիլ եւ բնակիլ:

Չեմ կարծում սա արեւելահայերէնի օրէնքն է, քանզի նոյն արեւելահայերէնը գիտի զանազանել՝ «ուտելու» եւ «ուտուելու», «զարնելու» եւ «զարնուելու», «սիրելու» եւ «սիրուելու» միջեւ եղած տարբերանքը: Նկատած եմ, հին գրողներու մօտ այսքան տարածուած չէր այս կրաւորական խոնարհումը:

 

***

Ոչինչ չի լինում

 

Այս արտայայտութիւնը շատ է օգտագործւում, իմաստն է.- ո'չ մի դէպք, երեւոյթ, գործողութիւն, իրադրութիւն չի՛ լինում:

Բայց, չէ՞ որ ոչինչը, չի կարող լինել կամ չլինել: Իրականում, գրաբարեան ոչինչ (=ոչ+ինչ), այսինքն՝ ոչ մի բան, արտայայտութեան իմաստի կրկնումն է. «ոչինչ չի լինում» արտայայտութիւնը, քանզի գրաբարեան այդ արտայայտութիւնը (ոչ ինչ) աղօտել է եւ դարձել է մի բառ. արդի հայախօսի լեզւում:

«Ի՞նչ կայ չկայ» հարցման ինդո՞ր պիտի պատասխանել, «ոչինչ չկա՞յ», թէ՝ «ոչինչ կայ» (ոչ ինչ կայ), այսինքն՝ չկայ ինչ (բան):

Այս տրամաբանութեամբ ողողուած է մեր արդի հայերէնը, փոխանակ ասելու. «ոչ ոք մեռաւ», ասում ենք՝ «ոչ ոք չմեռաւ»,

Ոչինչ չպատահեց-ոչինչ պատահեց,

Ոչինչ չկերաւ-ոչինչ կերաւ,

Ոչինչ չարեցի-ոչինչ արեցի,

Տրամաբանութիւնն ասում է. «չպատահեց ինչ (+որ բան)» կամ՝ «ոչինչ պատահեց» ճիշտ ձեւն է, մինչ «չպատահեց ոչինչ» ձեւով, ասելիքը ժխտում ենք կրկնակի:

Edited April 30, 2008 by Johannes

[SAS]

Սիրելի Հովհաննես,

 

արևելահայերենում կրկնակի ժխտումը, իմ կարծիքով, ռուսերենի ազդեցության հետևանք է: Ռուսերենում կա միայն կրկնակի ժխտում:

 

Я ничего не хочу = Ya nichego ne xochu = Ես ոչինչ չեմ ուզում(Ես բան մը չեմ ուզեր կամ՝ Ես ոչինչ կուզեմ՞՞՞):

[Johannes]

Ես ոչինչ չեմ ուզում(Ես բան մը չեմ ուզեր կամ՝ Ես ոչինչ կուզեմ՞՞՞)

Սրա արեւմտահայերէնը կը լինի. «Ես ոչ բան մը չեմ ուզեր» կամ՝ «Ես ոչինչ չեմ ուզեր» , ինչ որ անգործածական են:

***

Լեզուի մէջ ստորակէտի կարեւորումը

Նախակրթարանի ուսանող էինք, հայերէնի մեր ուսուցիչը այս օրինակները տուաւ. «Մարդ եղի'ր, հօրդ պէս էշ մի' ըլլար» եւ «Մարդ եղի'ր հօրդ պէս, էշ մի' ըլլար»:

Ուրեմն, կարո՞ղ ենք ռուսական կրկնակի ժխտումը, անտեսուած ստորակէտին վերագրել, այսպէս՝ «ես ոչինչ, չեմ ուզում»: Ի հարկէ ոչ:

 

[SAS]

Սրա արեւմտահայերէնը կը լինի. «Ես ոչ բան մը չեմ ուզեր» կամ՝ «Ես ոչինչ չեմ ուզեր» , ինչ որ անգործածական են:

Ես արդեն ամեն ինչ իրար խառնեցի, ոչինչ չեմ հասկանում: Մինչև այս պահը համոզված էի, որ արևմտահայերենում անգլերենի նման մի ժխտում է:

 

Ինչպե՞ս կլինի արևմտահայերեն «ես ոչինչ չեմ ուզում»:

 

Իմ գիտեցած բարբառներով մի ժխտում է, որովհետև այդ բարբառները պատկանում են արևմտյան ճյուղին:

 

Ես բան մը լը չըմ ուզի:

Ես բանմ ա չեմ ուզե:

 

Ոչ ոք ըսավ սա տղին,

Պատռենք սիրտը տրտմագին:

 

Ես սիրեցի, բայց ոչ ոք

Սիրածներես գիտցավ թե՝

Զինքը որքան սիրեցի

[Johannes]

Ինչպե՞ս կլինի արևմտահայերեն «ես ոչինչ չեմ ուզում»:

Չի լինի, դրա համար էլ գրեցի երկակի ժխտումով արեւմտահայերէն, որպէսզի ցուցանեմ անհեթեթութիւնը:

 

Սրա արեւմտահայերէնը կը լինի. «Ես ոչ բան մը չեմ ուզեր» կամ՝ «Ես ոչինչ չեմ ուզեր» , ինչ որ անգործածական են:

 

Յարգելի Սաս, ըստ քո դիտումին, այս կրկնակի ժխտումը վարակել է արեւելահայերէնախօսը, այնպէս որ ընդհանրապէս հայերէն լեզուն զերծ է եղել, չի ունեցել նման տրամաբանութիւն:

Edited April 30, 2008 by Johannes

[SAS]

Հովհաննես,

 

բա ինչպե՞ս ասել արևմտահաեյրեն «ես ոչինչ չեմ ուզում», ինչո՞վ փոխարինել...

 

Լավ, ես գնացի տուն, մինչ նոր տեսություն՝ երեք օր հետո: Ռուսիայում տոներ են՝ ուտուշ-խմուշի լավ առիթ:

[Johannes]

բա ինչպե՞ս ասել արևմտահաեյրեն «ես ոչինչ չեմ ուզում», ինչո՞վ փոխարինել

Արեւմտահայերը միշտ կուզեն:

[Johannes]

բա ինչպէ՞ս ասել արևմտահայերէն «ես ոչինչ չեմ ուզում», ինչո՞վ փոխարինել

Քո գրածի նման, «բան մըն ալ չեմ ուզեր», կամ պարզապէս. «չեմ ուզեր», իսկ ես կը գրեմ՝ «ոչինչ կուզեմ», կարեւորը կուզեմ, թեկուզ եւ ոչինչ լինի:

Յիրաւի, նկատել եմ արեւելահայ հին գրողները «ոչինչ չեմ ուզում»-ի փոխան, գործ են ածել. «ոչինչ եմ ուզում» լեզուական տրամաբանութիւնը:

 

[Johannes]

Ողջո՜յն ժողովուրդ,

 

Խնդրեմ՝ բանակռիւի չվերածենք ասելիքս:

 

Այստեղ ես արեւելահայերէ՞ն գրեցի թէ՝ արեւմտահայերէն: Թէ ինչո՞ւ կը կասկածիմ. քանզի արեւմտահայ գրական պաշտօնական լեզուի մէջ այդ բառը «ըսելիք» է եւ ոչ «ասելիք»: Բայց չէ՞ որ գրաբարն է բոլորի մայրը, յետեւապէս՝ ինչո՞ւ գրաբարաձեւ «ասելիք» բառը պիտի չի գործածուի պաշտօնապէս ընդունուած արեւմտահայերէնի մէջ: Չէ՞ որ բազմաթիւ գրաբարեան արտայայտչաձեւեր մուծուած են, ու տակաւին կը մուծուին. զոյգ գրական աշխարհաբարերու մէջ:

 

«Ամենայնդէպս», «այնումենայնիւ», «ըստ այնմ», «ընդ որում» եւ այլ շա՜տ գրաբարեան բառակապակցումներ, մուտք գործած են արդի գրական լեզուի՝ զոյգ աշխարհաբարներու մէջ:

 

Նկատած եմ՝ պետական հովանի չունեցած արեւմտահայերէնը, ունեցած է բազում գունաւորումներ, նոյնպէս եւ արեւելահայերէնը՝ ունեցած է բազում գունաւորումներ. ըստ հեղինակին, ժամանակին, եւ վայրին:

 

Օրին, երբ գրեցի թէ՝ պոլսահայ վարժապետներ սխալ սորվեցուցած են հայոց այբուբենը, գաւառահայ որբերուն, քիչ մը սխալ գնահատած եղայ իրադրութիւնը եւ խիստ քննադատած եղայ, այդ վարժապետները: Ճիշտ եմ, եւ սխալ:

 

-Ճիշտ եմ, քանզի հայոց այբուբենի հնարիչը ի՛նք պիտի որոշէ, թէ այս տառը «գ» ինչպէս պիտի արտասանուի, կամ գոնէ՝ ինչպէ՜ս պիտի տառադարձուի: Քրիստոնէական օտար անուններ, օրինակ՝ գրիգոր, պետրոս, դանիէլ ինչպէ՞ս հայոց լեզուին մէջ առաջին անգամ արտասանուեցան, ո՞վ առաջին անգամ այդ անունները կարդաց, Հայաստանի արեւմտեան նահանգներու նորակառոյց փայտաշէն եկեղեցիներուն մէջ, եւ ինչո՞ւ հայ ժողովուրդը միջազգային այս անունները դարձուց krikor, bedros, taniel:

 

-Սխալ եմ, քանզի երբ չկար Պոլիս, այնպէս որպիսին էր 1800-ականներուն, երբ չկային եւ այդ վարժապետները, մեր ժողովուրդը, սկիզբէն, տարբեր ձեւերով կը հնչեր հայերէն բառերը: Այս եզրակացման հասայ, Կարինի (Բարձր Հայք) եւ Մուշի (Տուրուբերան) հայերէն արտասանութիւնը իմանալէ ետք, մեր ակումբի անդամ ընկերոջմէ, ինչպէս նաեւ՝ երբէ'ք հայկական գրասեղանի ետեւ չնստած համշէնահայերու (խոփա) գրելաձեւը ուսանելէ ետք: Անոր վկայութեամբ՝ կարնեցիք պատ (wall) բառը կ’արտասանեն բադ (bād) ձեւով, այնպէս որ օրինաչափ արեւմտահայերէնախօսը պիտի արտասանէր: Ուրեմն՝ հայագիր «աստուածաշունչը» կարդացող հայ դպիրը, երբ այնտեղ տեսաւ իր tanag (knife) ձեւով արտասանած բառը գրուած է «դանակ» ձեւով, եզրակացուց որ «դ» տառը t, «կ» տառը g պէտք է արտասանէ, ուստի եւ աստուածաշնչեան դանիէլ անունը արտասանեց taniel:

 

Նշեմ՝ Կարինը Բիւզանդական Հայաստանի արեւելեան սահմանին կը գտնուէր, այսինքն՝ օրուայ Արեւելահայաստանի նախաշէմին: Նմանապէս՝ Մուշ-Տարօն աշխարհը, Բիւզանդական Հայաստանէն դէպի արեւելք գտնուած է, այսինքն՝ օրուայ Արեւելահայաստանի արեւմտեան սահմանին մօտ: Իսկ Կարնոյ եւ Մշոյ բարբառի վկայ մեր ակումբի անդամը, այդ բարբառները պահած է 1828-էն ի վեր, եւ երբէք չէ ազդուած արդի արեւմտահայ աշխարհաբարի գրական շարժումէն, այսինքն՝ այդ բարբառախօսները բանաւոր պահած են իրենց արտասանութեան կերպը, եւ ոչ գրասեղանային ազդեցութեամբ «աղաւաղած»: ինչպէս նաեւ նշեմ Յովհաննէս Երզնկացիի լեզուն (12-րդ դար), իր օտար բառերու տառադարձութեամբ՝ ամէն ինչով կը յիշեցնէ՝ իմ, Երուանդի, Մարալի հայերէն արտասանութիւնը:

 

Բայց եւ այնպէս, իմին կարծիքով, պէտք է վեր բարձրանալ տեղական առանձնայատկութիւններէ, եւ գործ ածել. հնարիչի ստեղծածին պէս:

 

 

[Johannes]

Մեսրոպ, հայոց համար այբուբեն ստեղծեց, ոչ թէ այդ ժողովուրդը բաժանելու, այլ՝ պահելու եւ միացնելու խնդրով: Սկզբնապէս, թերեւս, Հայաստանի արեւելեան եւ արեւմտեան բաժիններու հայերէնախօսները, բառերն տարբեր ձեւով հնչէին, սակայն լեզուն ընդհանրապէս, իր լեզուամտածողութեամբ, բառապաշարով, քերականութեամբ «նոյնն էր» ըսելու չափ. նոյնն էր: Ժամանակի ընթացքին, քաղաքական վերիվայրումներու հետեւանքով, ալ աւելի հեռացան լեզուի տարբերակներն իրարմէ, սակայն կար թագաւորական գրաբարը, որ բոլոր գրագէտներու հասկցած եւ գործածած լեզուն էր: Ազգի մտաւորականութեան հատուածները լեզուական անջատում չունէին, աշխարհաբարի գրականացումէն առաջ: Եւ մենք կը տեսնենք թէ, օրինակի համար, Հռոմկլայի (Եփրատի ափին) վանահայրը նամակ կուղարկէ Էջմածին, եւ պատասխան կը ստանայ, առանց կարիք զգալու. օրուայ արեւելահայերէնը ուսանելու, նմանապէս էջմիածնեցին, կարիք չունի արեւմտահայերէնի դասընթացքի հետեւելու. հասկնալու համար հռոմկլայեցի վանահայրի լեզուն:

 

Հասանք զարթօնքի դար, որ իր եւրոպասիրութեամբ կը յատկանշուէր: Հեշտին, դիւրինին ձգտող գրագէտներ, պայքարեցան եւ յաղթեցին աշխարհաբարի գրականացման գործին մէջ: Չերկարեմ, ատեղծուեցաւ արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի տարբերակներ: Այսօր՝ նկատեցէ'ք արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն ստեղծագործող հին գրողներու լեզուական յատկանիշները, պիտի նկատէք որ որքա՜ն տարբեր են դարուս լեզուէն եւ նոյնինքն իրենց ժամանակի այլ գրողներու լեզուական յատկանիշներէն:

 

Արեւմտահայ Զոհրապի լեզուն՝ արեւմտահայ Դուրեանի լեզուն չէ, իսկ արեւմտահայ Պարոնեանի լեզուն. զգալի տարբեր է արեւմտահայ Օտեանի լեզուէն: Արեւելահայ Շիրվանզադէի լեզուն՝ արեւելահայ Րաֆֆիի լեզուն չէ, իսկ այս երկուքի լեզուն, արեւելահայ Ստեփան Զօրեանի լեզուն չեն:

 

 

[Johannes]

Վերոյիշեալ դատումներէս կուգայ, «պաշտօնական հայերէն» յորջորջուածով գրելաձեւս չկաշկանդելս: Ո՞վ օրինականացուցեր է: Չէ՞ որ գիտենք ազգի անցած անբնական ճանապարհը, այդ անբնական ճանապարհի ընթացքին սայթաքածը՞ պիտի պաշտօնականանայ:

 

Քանիցս արձանագրած եմ Պարոյր Սեւակի միտքը, թէ՝ հայերէն չգիտի ան ով չի ուսումնասիրել գրաբարը, բարբառները, զոյգ գրական աշխարհաբարները: Արեւելահայ պաշտօնապէս ընդունուածը լեզուն պաշտպանողները, իսկ որ չգիտեն թէ իրենք, թերեւս կը պաշտպանեն, սովետի ժամանակ արեւելահայ լեզուին կպած ոչ հայկաբան խօսելաձեւեր: Օրինակ՝ այս արտայայտչաձեւը.

 

Ցանկացած գործ կարող ես անել

 

Ցանկացած մարդուն ընտրի'ր

 

Ես ու Սասը, տեղ-տեղ, երբեմն զրուցած ենք, հայերէնին մուտ գործած ռուսաբանութեանց մասին:

 

Սաս, յարգելի բարեկամ, գուցէ ինքդ աւելի լաւ գիտես, սա ռուսաբանութի՞ւն է: Կարծում եմ, արեւելահայ հին գրողների մօտ այսպիսի արտայայտչաձեւ չի եղել: Իսկ արեւմտահայերէնախօսիս, չափազանց տարօրինակ է թւում. այս լեզուամտածողութիւնը:

 

Հայոց լեզւում ցանկալ, նշանակում է՝ տենչալ, ձգտել, փափաքել, եւ ընդհանրապէս՝ կիրքով տենչալ-ձգտել-փափաքելուն տրւում է. ցանկալ անունը:

 

Կարծում եմ սա հայերէն արտայայտութիւն չէ, եւ սկզբնապէս այսպիսի կերպարանք է ունեցել (եւ հաւանաբար՝ ռուսերէնից է անցել).-

 

Ցանկացածդ (փափաքածդ) գործը կարող ես անել

 

Ցանկացածդ մարդուն ընտրի'ր

 

Հայերէնն այս արտայայտչաձեւի համար ունի որեւէ, որեւիցէ, ոեւէ… դերանուննները:

 

Որեւէ գործ կարող ես անել

 

Որեւէ մարդ ընտրիր

 

Այժմեան հաղորդակցական հայերէնում, մաքուր հայկաբան այս ձեւերը մոռացութեան են տրուել, եւ գործ է ածւում ռուսաբան ցանկացած բառը, ինչի համար իսկապէս կարելի է մտահոգուել: