MosJan

„The Łukasiewicz’s bench” in front of the Town Hall The ceremonial unveiling of the Łukasiewicz’s bench, designed by Zdzisław Tohl, took place on 7 April 2013 at the Market Square. Ignacy Łukasiewicz was the originator of the petroleum industry and the inventor of the oil lamp. From 1853 to 1858 he lived and worked in Gorlice. He was running an apothecary in the building of today’s Town Hall. Thanks to him, the world’s first street oil lamp was ignited at the intersection of Kościuszki and Wegierska Street. http://www.gorlice.pl/files/images/zabytki_atrakcje/aweczka%20%C5%81ukasiewicza%20w%20Gorlicach.jpg

The Monument of the Millennium of the Polish State at Legionów Street The Monument was designed by Marian Konieczny and Włodzimierz Kunz. It represents sculptures of Ignacy Łukasiewicz, Marcin Kromer, a figure of a driller and a mother with a child. It was erected in 1966 on the millennium anniversary of the creation of the Polish State. http://www.gorlice.pl/files/images/zabytki_atrakcje/tysiac.jpg

Shrine of the Pensive Christ at the intersection of Węgierska and Kościuszki Street – at a place where the first in the world street kerosene lamp was lit The world’s first street oil lamp was ignited in Gorlice in 1854. It was placed on a barrel-shaped shrine with the Pensive Christ under a baldachin. The shrine stands at the intersection of Węgierska and Kręta Street ever since, reminding us about the epochal event. The Shrine was constructed in 1850, whereas the statue itself comes from 1573. The original figure can be seen in the PTTK Regional Museum. The legend says that the sculpture was brought to Gorlice by a river during a flood. http://www.gorlice.pl/files/images/Kapliczka%20na%20zawodziu-Jacenty%20Spyra%282%29.jpg

The Ignacy Łukasiewicz PTTK Regional Museum One of the museum rooms is devoted to Ignacy Łukasiewicz. Valuable keepsakes of Łukasiewicz include the apothecary alembic (a device used for the petroleum distillation) and the prototype of the world’s first kerosene lamp. http://www.gorlice.pl/files/images/zabytki_atrakcje/muzeum_regionalne_03.jpg https://www.gorlice.pl/pl/420/0/oil-industry-in-gorlice.html?out=print

In the 19th century, a Polish pharmacist invented the kerosene lamp – a device that quickly went on to light up Europe. He also went on to open the first oil mine and kerosene refinery in the world, becoming a pioneer of the oil business. But business wasn’t his only forte: he became a philanthropist and was a pillar of his community. Meet Ignacy Łukasiewicz. Top grades Thumbnail Photographic portrait of Ignacy Łukasiewicz, photo: Foka / Forum Ignacy Łukasiewicz was born in a small wooden manor in the village of Zaduszniki in southern on 8th March 1822. The building was leased by his parents, Apollonia and Józef, a gentry couple of modest means and patriotic traditions. Ignacy was the youngest of five siblings, he had two brothers and two sisters. He was given the names Jan Boży Józef Ignacy but as an adult was only known by the latter. In 1830, the family moved to Rzeszów as Ignacy’s father had fallen ill and had to undergo medical treatment. At the age of ten, Ignacy began attending school in Rzeszów, where he was a straight-A student: How Family Shaped the Father of Polish Opera Stanisław Moniuszko is understood, more or less explicitly, as a national bard, a lead Polish composer and the father of Polish opera – but it is his early life and family relations where we can find the illuminating reasons behind his professional endeavours. Read more go to the#musictopic pagego to the#heritagetopic pageRead more Ignacy was a good student, he mostly achieved top grades (…). From ‘Szejk z Galicji. Ignacy Łukasiewicz 1822-1882’, a 2007 book by Włodzimierz Bonusiak, trans. MK In 1836, Ignacy’s father passed away putting the Łukasiewicz family in a difficult financial position. Ignacy was forced to discontinue his education and look for a job. The fourteen-year-old found employment at a pharmacy in the town of Łańcut, where he became a trainee. Taciturn & tenacious A black and white photograph of a room with a number of connected metal containers. Piotr Mikolasch’s pharmacy in Lviv, where Ignacy Łukasiewicz began to refine oil, 1850, photo: Foka / Forum At the pharmacy Łukasiewicz learned not only about medicines but also about botany and chemical analysis. After four years of work as a trainee, he passed a professional exam which allowed him to become an assistant pharmacist. In that capacity he got a job at Edward Hübel’s pharmacy in Rzeszów in 1841. Łukasiewicz had moved back to take care of his mother. A Vegan in a Polish Forest: An Interview with Ethnobotanist Łukasz Łuczaj ‘A natural forest is a multi-layered creation’, says Łukasz Łuczaj, ethnobotanist, populariser of wild cuisine, author of books on edible plants and insects, director of the Botany Department of Rzeszów University, and a resident of Pietrusza Wola in the Dynów Foothills. Read more go to the#heritagetopic pagego to the#travel in polandtopic pageRead more The pharmacist Jan Royss, who was employed at that pharmacy, characterised Łukasiewicz as a man of kind heart, eager to help his family and take care of his sick mother. Ignacy Łukasiewicz is taciturn, tenacious and extremely hard working. From ‘Ignacy Łukasiewicz 1822-1882. Życie, Dzieło i Pamięć’, a 2004 book by Józef Zbigniew Sozański, trans. MK Back in Rzeszów, Łukasiewicz became involved with an underground group preparing an insurgency seeking to restore Poland’s independence. This group gathered information about Austrian military forces and spread the idea of an uprising. Łukasiewicz’s workplace, where various people could show up without raising suspicion, served as a contact point. Eventually, however, the group of would-be insurgents was detected by the Austrian authorities and, as a result, in 1846 Łukasiewicz was sent to prison. He spent nearly two years there, after which he was released due to a lack of evidence conclusively linking him to the plot to organise an uprising. Łukasiewicz moved in with his brother Franciszek in Lviv. It took him eight months to find a job as an assistant pharmacist at the pharmacy of Piotr Mikolasch. This place was equipped with a proper laboratory used for conducting chemical analyses and was one of the best pharmacies in Lviv. In the years 1850-52, Łukasiewicz took a hiatus from his job to study pharmacy, first at the Jagiellonian University in Kraków and later at the University of Vienna. After receiving his diploma, he returned to Lviv to work at Mikolasch’s establishment. A new illumination A number of different kerosene lamps on a table. Kerosene lamps at the Warsaw Gasworks Museum, photo: Joanna Borowska / Forum In 1852, Mikolasch bought about a hundred kilograms of oil and asked his workers, Łukasiewicz and Jan Zeh, to conduct a chemical analyses of it. The duo managed to obtain an expensive skin ointment known as Oleum Petrae album but the product didn’t sell well due to its high price. The Origins of Alchemy & The Pole Who Played With Oxygen The life of Michael Sendivogius (Michał Sędziwój), a famed Polish alchemist of the 16th century, is shrouded in mystery. Much of what we know about his life is debated, but Sendivogius’s influential contributions cannot be disputed: his research led to the later discovery of oxygen. Why does the history of alchemy seem so forgotten? Read more go to the#heritagetopic pageRead more But Łukasiewicz and Zeh continued to experiment with the oil. That same year, they managed to distil the oil to obtain kerosene. Historian Prof. Andrzej Notkowski noted in a 2002 Polish Radio broadcast: This was the world’s first, methodical distillation of oil carried out using laboratory, scientific methods. From polskieradio.pl, trans. MK Later, together with the Lviv tinsmith Adam Bratkowski, Łukasiewicz designed a special lamp that used kerosene as fuel – and so the first kerosene lamp in the world was created! It’s earliest documented use occurred in March 1853 at Mikolasch’s pharmacy. It wasn’t long before Łukasiewicz’s invention started to attract attention. In July, kerosene lamps were being used for lighting at the Lviv hospital. The institution purchased 500 kilograms of kerosene from Łukasiewicz, Mikolasch and Zeh to be able to fuel its new modern lighting system. In the following years, the kerosene lamp became extremely popular across Europe and manufacturers began popping up in cities like Vienna, Budapest or Leipzig. The light of a kerosene lamp was only slightly stronger than that of an oil lamp […], but the fuel for it was cheap and easily accessible, and thanks to this it became a popular lighting device, one that even the impoverished social classes could afford. From ‘Szejk z Galicji. Ignacy Łukasiewicz 1822-1882’, trans. MK They were, therefore, a game changer. Kerosene lamps were most prevalent in the years 1860-1920. Moving into the 21st Century: Game Changers After the year 2000, a new strand of cinema emerged in Poland and went on to prove its diversity. Unlike Romanian or Greek cinema, which started concentrating on specific topics and adapting unique senses of aesthetics, Polish cinema has become even more unpredictable and exciting. Read more go to the#filmtopic pagego to the#culturetopic pageRead more Becoming an oil man A lamp next to a religious figure on top of a column. Gorlice, the place where the first kerosene street lamp was lit, photo: Daniel Pach / Forum At the turn of 1853 and 1854, Łukasiewicz decided to move to the town of Gorlice where he could lease a pharmacy of his own. There he continued to work on the distillation of oil and the development of the kerosene lamp. In 1854, thanks to Łukasiewicz, the world’s first kerosene street lamp was lit the town of Gorlice – it illuminated an outdoor shrine. Poland’s Most Popular Street Names: An Adventure in Statistics What are Poland’s most common street names? Although some countries disappointingly have names like ‘Main Street’ as their most numerous, that’s certainly not the case with Poland. And to find out which streets were most popular, Culture.pl had to navigate a legendary Polish statistical colossus. But what were the results? Who, or what, made it into the top roads? Read more go to the#lifestyle & opiniontopic pagego to the#culturetopic pageRead more That same year, our inventor was visited by Tytus Trzecieski, who informed him that there were substantial deposits of oil in the village of Bóbrka located about 40 kilometres to the west of Gorlice – oil was spurting out of the ground in a local forest. By the end of 1854, Łukasiewicz and Trzecieski began mining in Bóbrka; the owner of the forest, Karol Klobassa, had allowed them to operate there – the first oil mine in the world had opened. The mine in Bóbrka started out as a 100 metre long and 1,2 metre deep ditch dug in a place where abundant outflows occurred and patches of thickened oil appeared on the surface. […] Water accumulated in the ditch, carrying on its surface a layer of oil which was gathered into vessels. ‘Ignacy Łukasiewicz 1822-1882. Życie, Dzieło i Pamięć’ by Józef Zbigniew Sozański, 2004, trans. MK Although Łukasiewicz continued to be active as a pharmacist, he was now also an oil man. Eventually, the mine in Bóbrka started producing so much oil that he decided to open a facility dedicated to processing it. In 1856, Łukasiewicz opened a refinery in the village of Ulaszowice (today’s Jasło), which was the first kerosene refinery in the world. He began manufacturing and selling oil products such as kerosene, oil for lubricating machines and asphalt. By 1859 he had a contract to supply the Austrian railways with kerosene. More than a businessman A black and white photo of a small palace behind trees and shrubs. Ignacy Łukasiewicz’s palace in Chorkówka, photo: szukajwarchiwach.gov.pl The death of his daughter Marianna and a fire that broke out at the Ulaszowice refinery caused Ignacy Łukasiewicz to reconsider his involvement in the oil business, however, Trzecieski managed to dissuade him. Around 1861 a new, large deposit of oil was found in Bóbrka and Łukasiewicz, Trzecieski and Klobassa formed a company in order to mine it together. Soon they were making great profits from it. Łukasiewicz then opened a new refinery in Polanka and later another in Chorkówka. 8 Polish Paintings about Death Despite humanity’s huge advancement, we still don’t possess the science for immortality, though some believe we will one day. All Saints’ Day is when one traditionally takes time to remember those that have left us. On this occasion Culture.pl presents a selection of exceptional 19th century Polish paintings exploring the the motif of death. Read more go to the#visual artstopic pagego to the#photography & visual artstopic pageRead more In order to modernise his mines, Łukasiewicz consulted with experts on geology and drilling. This resulted in the introduction of the steam drilling machine in Bóbrka, which allowed for drilling as deep as 240 metres deep. At his refineries, he obtained kerosene of very high quality. Apparently, news of his product got out, and he was soon visited by a delegation of American oilmen who wanted to learn from his expertise. Legend has it, that one of the visitors was non-other-than John D. Rockefeller himself. But Ignacy Łukasiewicz was more than just a successful businessman. He was also a very supportive employer and a pillar of his community. Just after his company started to turn a substantial profit, Łukasiewicz began to substantially finance the building of schools, roads, bridges, hospitals and churches. […] He battled poverty and alcoholism in his region. In Chorkówka and Bóbrka, he opened schools for girls, paid for the teachers and gave the country folk access to high quality education for their children. From klubjagiellonski.pl, trans. MK Łukasiewicz paid his workers high salaries and introduced a system of insurance for them, which was a novelty at the time. Three percent of the workers’ wages were automatically transferred to a special fund which provided healthcare for the sick, relief for those affected by a house fire and family pensions in the case of an employee’s death. For his charitable activities Łukasiewicz was awarded the Order of St. Gregory and the title of Papal Chamberlain by Pope Pius IX. Poland's Most Beautiful Churches Monumental and full of charm, beautifully preserved and withered by time, full of history and legend. Here are 15 exceptional churches of Poland, dating from the Middle Ages through to contemporary times. Read more go to the#architecturetopic pagego to the#photography & visual artstopic pageRead more A selfless pioneer

https://culture.pl/en/article/ignacy-lukasiewicz-the-generous-inventor-of-the-kerosene-lamp Ignacy Łukasiewicz: The Generous Inventor of the Kerosene Lamp Gorlice, the place where the first kerosene street lamp was lit, photo: Daniel Pach / Forum At the turn of 1853 and 1854, Łukasiewicz decided to move to the town of Gorlice where he could lease a pharmacy of his own. There he continued to work on the distillation of oil and the development of the kerosene lamp. In 1854, thanks to Łukasiewicz, the world’s first kerosene street lamp was lit the town of Gorlice – it illuminated an outdoor shrine.

https://en.wikipedia.org/wiki/Kerosene_lamp

please subscribe to Eduard Manvelyans YouTube channel. his doing a great job finding and publishing such materials https://www.youtube.com/@EdMan1

Jan Józef Ignacy Łukasiewicz (Polish pronunciation: [iɡˈnat͡sɨ wukaˈɕɛvit͡ʂ]; 8 March 1822 – 7 January 1882) was a Polish pharmacist, engineer, businessman, inventor, and philanthropist. He was one of the most prominent philanthropists in the Kingdom of Galicia and Lodomeria, crown land of Austria-Hungary. He was a pioneer who in 1856 built the world's first modern oil refinery.[1][2][3] His achievements included the discovery of how to distill kerosene from seep crude oil, the invention of the modern kerosene lamp (1853), the introduction of the first modern street lamp in Europe (1853), and the construction of the world's first modern oil well (1854) Ignacy Łukasiewicz was born on 8 March 1822 in Zaduszniki, near Mielec, Kingdom of Galicia and Lodomeria in the Austrian Empire (after the Partitions of Poland) as the youngest of five children. His family was of Armenian origin.[1][2][4] His parents were Apolonia, née Świetlik, and Józef Łukasiewicz, a member of the local intelligentsia nobility entitled to use the Łada coat of arms and a veteran of Kościuszko's Uprising. The family rented a small manor in Zaduszniki, but soon after Ignacy's birth financial difficulties forced them to relocate to the nearby city of Rzeszów. There Ignacy entered the local secondary school (Konarski's Gymnasium), but failed to pass the examinations and left in 1836. In order to help his parents and financially support all the relatives, he moved to Łańcut, where he began work as a pharmacist's assistant. Toward the end of his life, Łukasiewicz often described his childhood as happy; the home atmosphere was patriotic and somewhat democratic, and he commonly recalled his first tutor, Colonel Woysym-Antoniewicz, who resided in their house. Involvement in political movements. Upon moving to Łańcut, Łukasiewicz also became involved in several political organizations that supported the idea of restoring Polish sovereignty and independence and participated in many political gatherings around the area. In 1840 he returned to Rzeszów, where he continued working at Edward Hübl's private pharmacy. In 1845 he met diplomat and activist Edward Dembowski, who admitted Łukasiewicz to the illegal "Centralization of the Polish Democratic Society", a party that focused on radical policies and supported a revolt against the Austrian government. The organization's aim was to prepare an all-national uprising against all three partitioning powers. Since the movement was seen as a possible danger to the Austrian monarchy, on 19 February 1846 Łukasiewicz and several other members of the party were arrested by the Austrian authorities and imprisoned in the city of Lwów. However, on 27 December 1847 Łukasiewicz was released from prison due to lack of evidence, but for the rest of his life he was regarded as "politically untrustworthy" and often observed by local police that was in possession of his records. He was also ordered to remain in Lwów with his elder brother Franciszek. Career as chemist On 15 August 1848 he was employed at one of the biggest and best pharmacies in Austrian Galicia (so-called "Austrian Poland"); the Golden Star (Pod Złotą Gwiazdą) Pharmacy in Lviv, modern-day Ukraine, owned by Piotr Mikolasch. In 1850, a handheld pharmaceutical almanac and a precious document entitled manuskrypt, the joint work of Mikolasch and Łukasiewicz was published. Because of this achievement, the authorities granted him a permit to continue pharmaceutical studies at the Royal Jagiellonian University in Kraków. After several years of studies, financed mostly by Mikolasch, he passed all his university examinations except for that in pharmacognosy, which prevented him from graduating. Finally on 30 July 1852 Łukasiewicz graduated from the pharmacy department at the University of Vienna, where he earned a master's degree in pharmaceutics. As soon as he returned to the pharmacy of Piotr Mikolasch in Lviv he began a new phase of his life devoted to the studies of exploiting kerosene. Galician oil wells Oil wells, Grabownica Starzeńska, 1930s Petroleum industry and oil lamp While oil was known to exist for a long time in the Subcarpathian-Galician region, it was more commonly used as an animal drug and lubricant, but Łukasiewicz, John Zeh and Mikolasch were the first to distill the liquid in Galicia and in the world and were able to exploit it for lighting and create a brand new industry. In autumn of 1852 Łukasiewicz, Mikolasch and his colleague John Zeh analyzed the oil, which was provided in a few barrels by traders from the town of Drohobych. After pharmaceutical methods and processes the purified oil was obtained and sold in the local pharmacies, but the orders were small due to high prices. In early 1854 Łukasiewicz moved to Gorlice, where he continued his work. He set up many companies together with entrepreneurs and landowners. That same year, he opened the world's first oil "mine" at Bóbrka, near Krosno (still operational as of 2020). At the same time Łukasiewicz continued his work on kerosene lamps. Later that year, he set up the first kerosene street lamp in Gorlice's Zawodzie district. In subsequent years he opened several other oil wells, each as a joint venture with local merchants and businessmen. In 1856 in Ulaszowice, near Jasło, he opened an "oil distillery" — the world's first industrial oil refinery. As demand for kerosene was still low, the plant initially produced mostly artificial asphalt, machine oil, and lubricants. The refinery was destroyed in an 1859 fire, but was rebuilt at Polanka, near Krosno, the following year. Later life and death Łukasiewicz married, in 1857, his niece Honorata Stacherska and after losing their only daughter, Marianna, the couple adopted Walentyna Antoniewicz. By 1863 Łukasiewicz, who had moved to Jasło in 1858, was a wealthy man. He openly supported the January 1863 Uprising and financed help for refugees. In 1865 he bought a large manor and the village of Chorkówka. There he established yet another oil refinery. Having gained one of the largest fortunes in Galicia, Łukasiewicz promoted the development of the oil industry in the areas of Dukla and Gorlice. He gave his name to several oil-mining enterprises in the area, including oil wells at Ropianka, Wilsznia, Smereczne, Ropa, and Wójtowa. He also became a regional benefactor and founded a spa resort at Bóbrka, a chapel at Chorkówka, and a large church at Zręcin. As one of the best-known businessmen of his time, Łukasiewicz was elected to the Galician Sejm. In 1877 he also organized the first Oil Industry Congress and founded the National Oil Society. Ignacy Łukasiewicz died in Chorkówka, Kingdom of Galicia and Lodomeria, on 7 January 1882 of pneumonia and was buried in the small cemetery at the nearby (3 kilometers) Zręcin, next to the Gothic Revival church he had financed. https://en.wikipedia.org/wiki/Ignacy_%C5%81ukasiewicz#/media/File:Ignacy_Lukasiewicz.jpg

https://www.raremaps.com/gallery/detail/87686/erivan-armenia-irivan-chardin

https://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Chardin Jean Chardin (16 November 1643 – 5 January 1713), born Jean-Baptiste Chardin, and also known as Sir John Chardin, was a French jeweller and traveller whose ten-volume book The Travels of Sir John Chardin is regarded as one of the finest works of early Western scholarship on Safavid Iran and the Near East in general. Life and work He was born in Paris, son of a wealthy merchant, jeweller of the Place Dauphine, and followed his father's business. In 1664, he started for the East Indies with M. Raisin, a Lyons merchant. They journeyed by Constantinople and the Black Sea, reaching Persia early in 1666. The same year the shah, Abbas II, made Chardin his agent for the purchase of jewels. In the middle of 1667, he visited India and returned to Persia in 1669. The next year he arrived in Paris. He issued an account of some events to which he was an eyewitness in Persia, entitled 'Le Couronnement de Soleiman Troisième,' Paris, 1671. A learned nobleman, Mirza Sefi, a prisoner in his own palace at Isfahan, had entertained him, instructed him in the Persian language, and assisted him in this work. Peter de la Croix and Tavernier severely criticised it, while Ange de la Brosse as strongly defended it.[1] Chardin again started for the East, August 1671. He was at Constantinople from March to July 1672. A quarrel between the grand vizier and the French ambassador made the position of French subjects dangerous, and Chardin escaped in a small vessel across the Black Sea, and made a most adventurous journey by Caffa, and through Georgia, and Armenia to Isfahan, which he reached in 1673. At Sapias, he was robbed by thugs in Samegrelo of all he possessed except two small bundles, worth £6,000. He stayed at Ispahan four years, following the court in all its removals, and making particular journeys throughout the land, from the Caspian to the Persian Gulf and the river Indus, and visiting several Indian cities. By these two journeys he realised a considerable fortune, and, deciding to return home, reached Europe in 1677 by a voyage round the Cape of Good Hope.[1] Frontiscipe of Voyage du Chevalier Chardin en Perse et autres lieux de l'Orient, 1739. Cuneiform inscriptions recorded by Jean Chardin in Persepolis in 1674 (1711 edition) Of four volumes originally projected the first volume was published in 1686, Journal du Voyage . . . de Chardin en Parse et aux Indes Orientales, London, fol. An English translation was issued concurrently. This volume contains the author's journey from Paris to Ispahan, and has the author's half-length portrait by Loggan, with eighteen copper plates, mostly folding. His former work is reprinted there with a fulsome 'Epistle Dedicatory to James II.'[1] Chardin in his preface announced three other volumes to follow. The last, which was to contain a short history of Persia, along with his diaries for 1675–77, never appeared. The other three volumes (with many additions to the first) were published at Amsterdam, 1711, 4to, Voyages de Mons. le Chevalier Chardin, as the complete work. In 1711 another edition, with his translation of La Relation des Mingreliens, by J. M, Zampi, appeared in ten vols., Amsterdam, l2mo; and in 1735 another edition was published in four vols. 4to, containing a great number of passages added from his manuscripts, but with many omissions of violent Calvinistic passages. The most complete reprint is that of M. L. Langles, in ten vols. 8vo, Paris, 1811. Chardin's style of writing is simple and graphic, and he gives a faithful account of what he saw and heard. Montesquieu, Rousseau, Gibbon, and Helvetius acknowledge the value of his writings; and Sir William Jones says he gave the best account of Muslim nations ever published. Extracts from his works appear in all the chief collections of travels, but there is no complete English translation.[1] In 1681, Chardin determined to settle in England because of the persecution of Protestants in France. He was well received at court, and was soon after appointed court jeweller. He was knighted by Charles II at Whitehall, 17 November 1681. The same day he married a Protestant lady, Esther, daughter of M. de Lardinière Peigné, councillor in the Parliament of Rouen, then a refugee in London. He carried on a considerable trade in jewels, and in the correspondence of his time was called 'the flower of merchants.' In 1682, when he lived in Holland House, Kensington, he was elected a fellow of the Royal Society. In 1684, the king sent him as envoy to Holland, where he stayed some years, was styled agent to the East India Company. On his return to London he devoted most of his time to oriental studies. In the prefaces to his works, 1686 and 1711, besides travels he speaks of what he calls 'my favourite desipi,' or 'Notes upon Passages of to the Holy Scriptures, illustrated by Eastern ally Customs and Manners,' as having occupied his time for many years.[1] Chardin's memorial in Westminster Abbey by Sir Henry Cheere He did not live after to publish it, and after his death the manuscript was supposed to be lost. Some of his descendants advertised a reward of twenty guineas for it. When Thomas Harmer published a second edition of his, 'Observations on divers passages of Scripture,' 2 vols., London, 1776, 8vo, it was found that he had recovered the lost manuscript in six small volumes with the help of Sir Philip Musgrave, a descendant of Chardin, and had incorporated almost all of them in his work, under the author's name, or signed 'MS. C.,' i.e. manuscript of Chardin.[1] In his latter years Chardin lived at Turnin.[1] Sir John died in Chiswick, London in 1713. He was buried in Turnham Green (Chiswick). A funeral monument to Chardin exists in Westminster Abbey, bearing the inscription Sir John Chardin – nomen sibi fecit eundo ("he made a name for himself by travelling").[2] The remains of Chardin's library were sold by James Levy at Tom's coffee-house, St. Martin's Lane, 1712–13.[1]

Ruben Shukhyan ⚜️ 1672 թվականի Երևանն ու Էջմիածինը՝ Ժան Շարդենի գրքում. 17-18-րդ դարերում, այն ժամանակ պարսկական տիրապետության տակ գտնվող Արևելյան Հայաստան՝ Էջմիածին, Երևան, Նախիջևան այցելեցին մի շարք եվրոպացի ճանապարհորդներ: Ֆրանսիացի ճանապարհորդ և վաճառական Ժան Շարդենը 1672-1673 թթ. ուղևորվեց Կ.Պոլսից` Սև ծովով հասավ Մինգրելիա (Արևմտյան Վրաստան), այնուհետև Հայաստանով անցավ Պարսկաստան: Նրա հետ էր նաև նկարիչ ժոզեֆ Գրելոն, ով ուղևորության ընթացքում կատարեց արժեքավոր նկարներ, որոնք հետագայում արտատպվեցին որպես փորագրանկարներ` գրավյուրներ, այդ թվում նաև ներկայացվող Երևանի և Էջմիածնի հայտնի համայնապատկերները: Ժան Շարդենն իր այդ ճանապարհորդության նկարագրությունը՝ ուշագրավ տեղեկություններով և ժոզեֆ Գրելոյի պատմական մեծ արժեք ներկայացնող պատկերներով տպագրեց ֆրանսերեն լեզվով 1680-ականներին Փարիզում և Լոնդոնում, այնուհետև լրացված և ամբողջական տարբերակով` 1711-ին Ամստերդամում, որից հետո գիրքը մի քանի անգամ վերահրատարակվեց: Ռուսերեն թարգմանությամբ Շարդենի աշխատությունը առաջին անգամ լույս է տեսել 1902 թվականին Թիֆլիսում` Մաթևոս Մարտիրոսյանցի տպարանում: Իր գրքում Շարդենը Արևելյան Հայաստանը ներկայացնում է բացառապես «Armenia» տեղանունով, նշելով, որ Երևանը, որն այն ժամանակ լայն ինքավարություն ունեցող համանուն կուսակալության վարչական կենտրոնն էր` «շատ բարեբեր բնակլիմայական պայմաններով խոշոր քաղաք է»: Ցավոք, Շարդենի այցելությունից հետո 1679-ին տեղի ունեցավ հզոր երկրաշարժ, որը մեծ ավերածություններ առաջացրեց Երևանում և նրա մերձակայքում: Այստեղ, Երևանում, ըստ Շարդենի, քաղաքամեջի թաղամասերում ապրում են հայ-քրիստոնյաներ, իսկ Զանգվի (Հրազդան) ձորի բարձրունքին կանգնած Երևանի բերդում տեղակայված է պարսկական կայազորը, և այստեղ է գտնվում նաև Երևանի կուսակալի նստավայրը: Շարդենը հիացական կերպով պատմում է նաև Հրազդանի կիրճին հարակից Երևանի Դալմայի հանրահայտ այգիների մասին: Դվինից դեպի Նախիջևան ճանապարհը Շարդենը նկարագրում է այսպես. «Մենք անցանք Արփա գետը, որի ջրերով ոռոգվում են այստեղի հողատարածքները: Այդ գետը բաժանում է Հայաստանը երկու մասի. Հայաստանի վերին հատվածի մայրաքաղաքն է Երևանը, իսկ ներքին մասինը՝ արդեն Նախիջևանը»: Մեջբերենք նաև այսպիսի մի հետաքրքիր հատված Շարդենի գրքից. «Այդ պետության (Երևանի կուսակալություն) մեծահարուստները սիրում են անցկացնել իրենց ամառային հանգիստը քաղաքից (Երևանից) դուրս` գյուղական վայրերում, գեղատեսիլ լեռնային շրջաններում: Այստեղ նրանք հանգստանում են քաղաքային կյանքից, զբաղվում են որսորդությամբ, ձուկ են բռնում, ձի են քշում կամ ուղղակի զբոսնում են, մի խոսքով` վայելում են բնության զովությունն ու գեղեցկությունը: Եվ այս ամենն իրենք անվանում են «ելակ», որը նշանակում է` քաղաքից դուրս գնալ»:

https://allinnet.info/history/anton-suryan-savior-of-venice/

Anton Suryan – Savior Of Venice From The Plague And Turks Leave a Comment / History, People / May 4, 2019 Anton Suryan – Savior of Venice Anton Suryan was a 16th-century Venetian Armenian who thanks to his medical knowledge saved Venice from the Plague. Anton Suryan (some authors refer to him as Anton Suren or Anton the Armenian) arrived in Venice in the middle of the 16th century. An experienced specialist in shipbuilding and navigation, he addressed the Doge of Venice with a proposal to use his abilities in the interests of the maritime republic. For his abilities and valuable practical suggestions, Suryan was nicknamed “the architect”. Anton the Armenian developed a new system for launching ships and created a device for cleaning the seabed from slime and trash. His fame increased even more after the 1571 Battle of Lepanto (during the Fourth Ottoman-Venetian War) where he skillfully aimed the guns mounted on Venetian ships, ensuring the accuracy of their fire. His correct calculations allowed the Venetians to defeat the Turks in the battle. The defeat of the Turks in the Battle of Lepanto was fateful for Europe. Suryan also was the first to develop and apply an anti-plague potion in 1575 after the Plague had broken out in Italy. In 1993, the book “Armenian Venice” by Aleramo Germet and Paolo Coni Ratti di Desio was published in Italy. One of the topics of the book was Anton the Armenian. In 1995, the second edition of the book supplemented by new facts was published, arousing great interest in social and literary circles. Անտոն Սուրյան Audio in Armenian

Անտոն Սուրյան Անտոն Սուրյան Ճարտարագետ, գյուտարար, զինագործ, դեղագործ, բժիշկ, համաճարակաբան, բարերար Անտոն Հովսեփի Սուրյանը ծնվել է մոտավորապես 1539թ., ենթադրաբար՝ Սիրիայում։ Հիշատակվում է նաև՝ Անտոնիո Սուրյան կամ Սուրիանո: 1559 թ., երբ Անտոնը Կիպրոսից շաքար ու գինի տեղափոխող նավատորմից իջավ Սքիավոնյան ափ, հավանաբար, ընդամենը 20 տարեկան էր։ XVI դարում Վենետիկ ժամանող արևելքցիները հայտնում էին իրենց անձնական տվյալները` մկրտության ժամանակ տրված անունը և այն քաղաքի կամ երկրի անունը, որտեղից եկել էին։ Եվ քանի որ Անտոնը եկել էր Սիրիայից (Սուրիա), նրան գրանցում են որպես Անտոնիո Հայ Սուրյան (Surian Antonio detto Armeno)։ Անտոնը, ինչպես բոլոր հայերը, հաճախել է Վենետիկի Հայկական թաղամասում (Հայոց նրբանցքում) գտնվող հայկական Սուրբ խաչ եկեղեցի և մասնակցել պատարագներին։ Քաղաքում նրան ճանաչում էին Անտոնիո Հայ անունով։ Վենետիկի պետական արխիվում հայտնաբերված փաստաթուղթը վկայում է, որ 1561 թ. հունիսի 24-ին Սուրյան ազգանունով ստորագրած հայը աշխատանքային խնդրագիր է գրել Ջիրոլամո Պրիուլի դոժին։ Չնայած երիտասարդ տարիքին` Անտոնը ոչ միայն լավատեղյակ էր առևտրական ու ռազմական նավատորմի տեխնիկային, այլև տիրապետում էր տարաբնույթ գիտելիքների, ինչը նրան մղում էր ամեն գնով մտնելու Սան Մարկոյի հանրապետության ռազմածովային ծառայության մեջ։ Նրա դիմումն ընդունվում է, և նա փորձնական ժամանակաշրջանով աշխատանքի է ընդունվում զինանոցում։ Շուտով մարդիկ հասկանում են, որ Վենետիկի հանրապետության համար Անտոնը անգնահատելի ձեռքբերում է, քանի որ նա շատ արագ աչքի է ընկնում իր բազմակողմանի գիտելիքներով ու փայլուն ընդունակություններով։ Այս բոլորի հետևանքը եղավ այն, որ Անտոնը արժանացավ ճարտարագետի կոչման։ Իր համեստ ու մարդամոտ բնավորության, փայլուն գիտելիքների ու տաղանդի շնորհիվ Անտոնը վայելում էր հասարակ մարդկանց սերը, գործընկերների համակրանքը, ղեկավարների հարգանքը և կառավարության վստահությունը։ Անտոնի տաղանդը դրսևորվում է նաև հրազենագործության մեջ։ Նա սկսում է հետաքրքրվել նաև արբալետների պատրաստման եղանակներով։ Շուտով նա սիրահարվում է ու սիրային նամակներ հղում Վենետիկում արբալետներ պատրաստող մի հմուտ վարպետի աղջկա` Կյարային։ Նրանք ամուսնանում են և տասը տարվա ընթացքում վեց զավակ ունենում։ Նրա զավակներից (օրինակ` Իզեպպո Սուրյանը), թոռներից ու ծոռներից ոմանց անունները ավելի քան 100 տարի հիշատակվում են Վենետիկի զինանոցի փաստաթղթերում։ Անտոնիո Սուրյանի առաջին մեծ հաջողությունը եղավ մեծ նավերը ջուրն իջեցնելու համար նրա մշակած ծրագիրը, ինչպես նաև` դարերի ընթացքում կուտակված թափոններից ծովածոցը մաքրելու համար հորինած մեքենան։ Ա. Սուրյանը 1571 թ. մասնակցում է Կորնթոսի ծովամարտին, կառավարում հրանոթների ի՛ր իսկ հնարած դասավորությունը և, վտանգելով անձը, արագորեն նորոգում վթարված նավերը։ 1571 թ. հոկտեմբերի 7-ին Լեպանտոյի հռչակավոր ճակատամարտում Պատրասո ծովածոցի խաղաղ ջրերում կատաղի ուժով իրար են բախվում Խուան Ավստրիացու գլխավորած քրիստոնյա ռազմական նավատորմը և Ալի փաշայի ղեկավարած թուրքական նավատորմը։ Անտոն Սուրյանը, գտնվելով Ֆրանչեսկո Դուոդոյի գլխավորած առաջին ռազմանավում, հարձակման բոլոր միավորների վրա արդեն նախապատրաստել և նոր եղանակով դասավորել էր իր պատրաստված թնդանոթները, որոնք դիպուկ, արագ, անվրեպ ու անողոք ռմբակոծում էին թուրքական նավերը` խուճապի մատնելով թշնամուն։ Այդ օրը հայ ճարտարագետը խորտակումից փրկում է Դուոդոյի ռազմանավը` միանգամայն նոր եղանակով փակելով արկից առաջացած ճեղքվածքը։ Անտոնը հատուկ հնարամտության միջոցով ջրի երես է հանում վենետիկյան խորտակված մի թնդանոթաձիգ առագաստանավ` իր բոլոր արժեքավոր մասերով։ Այնուհետև վերականգնում է Ջիրոլամո Կոնտարինիի «Գալեոնի» երեք հսկա թնդանոթները։ Չափազանց օգտակար են լինում նրա խորհուրդները` կազմակերպելու համար «Տանան», որտեղ արտադրվում էին նավաշինության մեջ լայնորեն օգտագործվող տարբեր տեսակի պարաններ, ճոպաններ ու մալուխներ, ինչպես նաև` «Երկաթե այգին», որում պահվում էին թնդանոթները։ Ինչպես գրում են «Հայկական Վենետիկ» գրքի հեղինակներ Ալերամո Հերմետը (ծագումով հայ` Հերմեթյան տոհմից) և Պաոլո Կոնի Ռատտի դի Դեզիոն՝ «Լեպանտոյի ճակատամարտում թուրքերի պարտությունը Եվրոպայի համար եղավ ճակատագրական»։ Իսկ ճակատամարտում իր անձնուրացությամբ ու ռազմատեխնիկական գիտելիքներով փայլեց հայ ճարտարագետը։ Մեր օրերի նշանավոր պատմաբան և հետազոտող, Վենետիկի համալսարանի և Հռոմի Արևելյան հոգևոր ինստիտուտի պրոֆեսոր Լևոն Զեքիյանը այդ իրադարձության մասին գրել է. «...Սուրյանի ստեղծած անվրեպ թնդանոթները քրիստոնեական ուժերի հաղթանակի գաղտնիքն էին»։ 1575 թ. Վենետիկում սկսվում է ժանտախտի ահավոր համաճարակ։ Հանրապետության ղեկավարների ձեռնարկած միջոցառումները արդյունք չեն տալիս։ Շուտով համաճարակն այնքան է ընդլայնվում, որ Սան Մարկոյի ծովափում կառուցվում է նավերից բաղկացած մի հիվանդանոց, որը լեցուն էր ժանտախտով հիվանդ հարյուրավոր մարդկանցով։ Տեսնելով ժանտախտի համաճարակի ահագնացող չափերը` Անտոն Սուրյանը կառավարությանն առաջարկում է իր բժշկական օգնությունը։ Այդ ժամանակ Վենետիկի Հանրապետությունում բժշկական գործունեությունը կարգավորող օրենքներն այնքան խիստ էին, որ դատախազությունը խստագույնս պատժում էր ապօրինի բուժողների ցանկացած փորձ (այս իմաստով անհամեմատելի են XVI դարի Վենետիկի Հանրապետությունը և XXI դարի Հայաստանի Հանրապետությունը - ՀՄ)։ Սակայն կառավարությունը, տեղյակ լինելով, որ Սուրյանը դեռևս 1571 թ. նավային ճակատամարտերի ժամանակ իր պատրաստած դեղերով շատ վիրավորների էր բուժել ու փրկել, ընդունում է նրա օգնության առաջարկը և նրան վստահում Վենետիկի մի ամբողջ Դորսոդոտո թաղամասի բնակչության փրկության գործը։ 1575 թ. հուլիսի 21-ից Սուրյանը, դրսևորելով գերմարդկային արիություն ու կազմակերպչական ոգի, ձեռնամուխ է լինում բռնկված համաճարակի դեմ պայքարին։ Նա ամբողջովին նվիրվում է մարդկանց փրկելու սրբազան գործին և, իր պատրաստած ուժեղ դեղով անհատույց բուժելով, փրկում հազարավոր մարդկանց կյանքեր։ Կանգ առնելով Անտոն Սուրյանի դեղագործական և բժշկական կարողությունների վրա` կարելի է ենթադրել, որ նա, անկասկած, տիրապետել է նավային ճակատամարտերի ժամանակ բազմաթիվ վիրավորներին բուժելու, ինչպես նաև` ժանտախտը կանխելու և բուժելու համար նախատեսված տարաբնույթ դեղերի պատրաստման գաղտնիքներին։ Իսկ դա նշանակում է, որ նա կարդացել կամ ձեռքի տակ ունեցել է ինչ-որ բժշկարան, որի մասին անտեղյակ էին XVI դարում քաղաքակրթության կենտրոն հանդիսացող Վենետիկի բժիշկները։ Հասկանալի է, որ նա կարող էր ունենալ ինչ-որ հայերեն բժշկարան, ասենք` Ամիրդովլաթ Ամասիացու «Ուսումն բժշկութեան» (Կ.Պոլիս, 1459 թ.), «Ախրապատին» (Կ.Պոլիս, 1459 թ.), «Բառք այբուբենական ի վերայ ցաւոցն» (1468 թ.), «Օգուտ բժշկութեան» (Ֆիլիպոլ, 1466-1469 թ.թ.), «Անգիտաց անպէտ» (Կ.Պոլիս, 1478-1482 թ.թ.) գրքերից մեկը։ Ի դեպ, Ամիրդովլաթի «Անգիտաց անպետ» աշխատությունն ընդգրկում է 3754 անուն դեղանյութ և դեղագիտական գրականության մեջ աշխարհում առաջինն է։ Անտոն Սուրյանի բազմաթիվ սխրագործությունների և բարեգործությունների համար մարդկայնորեն ակնկալվում էր նրա նկատմամբ Վենետիկի պետության համապատասխան գնահատականը։ Սակայն կառավարությունն աչքի չի ընկնում իր շռայլությամբ և բավարարվում է նրանով, որ տաղանդավոր ու քաջարի հային մշտական ծառայության մեջ է պահում զինագործարանում` նրան ցմահ տրամադրելով անվճար սնունդ։ Կառավարության նման վերաբերմունքը խիստ վշտացնում է Սուրյանին։ Վաթսուն տարին չբոլորած Անտոնիո Սուրյանը մահանում է 1591 թ.օգոստոսի 22-ին, Վենետիկում։ Նրան թաղում են Սեն Մարտին եկեղեցում։ 1577 թ. հուլիսի 17-21-ին Վենետիկում ժանտախտի համաճարակը հայտարարվում է հաղթահարված։ Պարզ է դառնում, որ Սուրյանը փրկել էր ոչ միայն հազարավոր մարդկանց, այլև` ամբողջական ընտանիքների կյանքը և դրա դիմաց ոչ միայն վարձատրություն չէր խնդրել, այլև` իր գրպանից էր առատորեն վճարել։ Վենետիկի Հանրապետության Սենատի որոշմամբ Ա.Սուրյանը պարգևատրվում է, իսկ հուլիսի 17-ը հռչակվում է Փրկության օր, և դրա պատվին կառուցվում է սուրբ Փրկիչ եկեղեցին։

Giorgio Baglivi and The Practice of Physick “To form a right Judgment of Diseases, is a very difficult Matter.” With this opening sentence, Giorgio Baglivi (Figure 1) began his 1696 treatise De Praxi Medica, which was translated in 1704 as The Practice of Physick (Figure 2).1 Throughout the treatise, he frames the problems plaguing late seventeenth and early eighteenth-century medicine and proposes their solutions. Baglivi was born in Croatia on 8 September 1668 as Duro Armeno but was orphaned two years later and raised by an uncle.2 At age fifteen, he was adopted by Pietro Angelo Baglivi, a prominent physician in Lecce, Italy, and given the name Giorgio Baglivi. He was apprenticed to his adoptive father and studied medicine at Naples. In 1691 he moved to Bologna and studied with Marcello Malpighi, eventually becoming Malpighi’s assistant and following him to Rome the next year. In 1696 Baglivi was appointed professor of medicine and anatomy at the Sapienza University of Rome and published De Praxi Medica. He died from malaria in Rome on 15 June 1707 at age thirty-eight. Baglivi’s aim in The Practice of Physick is stipulated in the book’s subtitle: “Reduc’d to the Ancient Way of Observations: Containing a Just Parallel between the Wisdom and Experience of the Ancients, and the Hypothesis’s of Modern Physicians.” He wanted to embed the theoretical medicine of his day on a foundation of ancient practical medicine, especially the teachings of the Greeks and Hippocrates. Baglivi credited the “Prince of Physicians” for transforming medicine from a discipline founded on opinion and superstition to one based on observation and reason—the two chief pillars for the practice of medicine. But later physicians, especially those from Arabia, separated these pillars into two distinct sects. The first was the “Empirick Sect, which exploding all Theory, and disclaiming all manner of Reasoning . . . trusted to Experience alone in the Cure of Diseases.”3 The second was the “Sect of Rational Physicians,” who, Baglivi claimed, gave “the greatest deference . . . to Reason; partly, because they were afraid of stumbling on the Errors they had charg’d upon the Empiricks.”4 Hence a crisis in medicine arose in which it became “despised in many places,” as he admitted in the preface. To resolve the crisis and to regain medicine’s once ennobled status, Baglivi endeavored to reposition medicine once again squarely on its two pillars, observation and reason. To that end, he chided the two sects accordingly: Those who oppose Reason to Experience, whether Empiricks or Rational Physicians, seem to me to be all Mad: For how can we make Reason to act all the Parts of Science, that, as all wise Men ought to acknowledge, is acquir’d by Tryal and Use continu’d thro’ a long progress of Time? And on the other hand, why should Experience be only regarded, and Reason turn’d out of doors? . . . I understand that Queen Reason, that is plac’d above all the rest, by which a Physician looks into the Principles and Causes of Diseases, foretells their progress.5 For Baglivi, both reason and experience or observation were critical for the robust practice of medicine. But the issue arose as to how best to combine them to benefit one another mutually, and Baglivi proposed two ways of doing this. The first way was to yoke reason to observation. “Observation is the Thread,” he wrote, “to which Reason must point.”6 In other words, reason must be guided or directed by observation or experience. Baglivi’s fear was that the rational physician might not accurately perceive the cause of a patient’s illness unless symptoms were observed at “the sick Man’s Bed.”7 He went on to note that “the Narratives of sick people” are equally critical for practicing attentive medicine. Baglivi named this thorough observation of the patient, which harkened back to Hippocratic medicine, Medicina Prima. The second way was to yoke experience or observation to reason. “Experience,” noted Baglivi, “likewise unconducted by Reason is often-times fallacious.”8 Experience or observation, unless subjected to critical reason, can be misconstrued or misinterpreted. Baglivi’s fear was that without critical reasoning, an empirical physician might misjudge a patient’s symptoms and make a faulty clinical judgment. For Baglivi, reason involved the theoretical, especially new theories associated with the iatromechanical and iatrochemical schools.9 He named this medicine, which is dependent on science, Medicina Secunda. Thus, the genuine medical practitioner first makes a thorough examination of the patient, gathering sufficient information, and then renders an accurate diagnosis and prescribes an effective therapeutic plan based on the best current medical theories. Baglivi identified four steps required to practice medicine effectively vis-à-vis Medicina Prima and Secunda. The first involves making accurate observations of symptoms and chronicling the patient’s narrative, but also noting the season, location, and therapeutic outcomes. The physician is to proceed as “a faithful Scribe” and not to embellish observations with personal opinion, speculation, or vain erudition. The next step is to categorize observations with respect to diagnosis, prognosis, cause, and therapeutic outcomes, among other categories. “Observations are like the Letters of the Alphabet, useless indeed in themselves; but when variously joyn’d, mutually collated and rang’d in order,” according to Baglivi, “they make up the true Idiom of Nature.”10 Once clinical observations are assembled, the third step is what he called “the Method of Digestion,” in which the physician cogitates the intelligibility of various observations. And in the final step, the physician makes a judgment concerning appropriate “general Precepts, comprehending the sum and quintessence of the Art.”11 These general precepts are the aphorisms that serve as guideposts for directing the physician in “true Practice.”12 An important criterion for the aphorisms is that they must be “commensurable” to the particular observations upon which they were formulated: “We must take care above all, that the Mind be directed by Prudence to have the Particulars always in view, and not be left to itself, as being apt in its own Nature to soar to abstracted things.”13 This guided Hippocrates, he claimed, and so must also guide physicians throughout the ages. Baglivi’s practice of medicine, then, was initiated through observations made while attending to and treating the patient, i.e., Medicina Prima (Figure 3). Those observations are the primary support, in conjunction with critical reasoning, that ground the physician’s use of current medical theory to treat the patient, i.e., Medicina Secunda (Figure 3). But Baglivi insisted that the entire process of medical practice—De Praxi Medica—must be prudent in the sense that the physician always focuses diligently on the patient and strives to practice medicine upon both observation and reason for the patient’s benefit. Baglivi’s practice is relevant for today’s data-driven medicine. Assembling large data-sets of patients and populations enable healthcare professionals to model disease processes and discover novel therapeutics without engaging in traditional hypothesis-driven science. “Data-driven medicine,” argue proponents, “will enable the discovery of new treatment options based on the multi-model molecular measurements on patients and learning from the trends hidden among the diagnoses, prescriptions, and discharge summaries of millions of patient encounters logged by clinical practitioners.”14 Although much progress has been made towards realizing this promise, challenges still remain.15 One challenge is applying such large data-sets effectively to both patients and populations. “For all the talk about the growing mountains of health data,” reports Éanna Kelly, “public health specialists say they are hardly any wiser about how they can apply it to improve overall population health.”16 Baglivi’s advice for this challenge would be to engage in data collection through the “light” of a rational method.17 In other words, reason and observation together are the foundations or pillars for advancing medical knowledge and its practice. https://hekint.org/2021/02/16/giorgio-baglivi-and-the-practice-of-physick/

Ջորջո Բալիվի (Ջիուրո Բալիվի, ծննդյան անունը՝ Ջորջո Արմենո, Գեորգ (Ջորջո, Ջուրո) Բայլիվի[3], իտալերեն՝ Giorgio Baglivi, սեպտեմբերի 8, 1668[1][2], Դուբրովնիկ, Դուբրովնիկի Հանրապետությաուն - հունիսի 15, 1707[1], Հռոմ, Պապական մարզ), հայկական արմատներով իտալացի բժիշկ, գիտնական, անատոմ, վիրաբույժ։ Բժշկագիտության դոկտոր (1686), պրոֆեսոր (1700): Բժշկական իր անձնական պրակտիկայով կարևոր ներդրում է կատարել կլինիկական բժշկության կրթության մեջ։ Առաջ է քաշել այն տեսությունը, որ մարդու օրգանների պինդ մասերը շատ ավելի կարևոր են իրենց բնականոն գործունեության համար, քան հեղուկը։ Կենսագրություն Ջորջո Բալիվին ծնվել է 1668 թվականին Ռագուզայում (այժմ՝ Դուբրովնիկ) հայկական ծագում ունեցող Բլազուս Արմենոյի և Աննա դե Լուպիսի ընտանիքում։ Ծնողները եղել են պատկառելի, բայց աղքատ վաճառականներ։ Երկուսն էլ մահացել են 1670 թվականին՝ կրտսեր եղբոր՝ Հակոբի ծնվելուց հետո, և նրանց երկուսին էլ մեծացրել է հորեղբայրը։ 15 տարեկանում եղբոր հետ տեղափոխվել է Ապուլիայի մարզի Լեչե կոմունա, որտեղ հայտնի բժիշկ Պիետրո Անջելո Բալիվին որդեգրել է նրանց և տվել իր ազգանունը։ Ջորջիոն հաջողությամբ սովորել է Սալեռնոյի, Պադովայի, Բոլոնիայի համալսարաններում, հաճախել է իտալացի ֆիզիոլոգ, գրող Լորենցո Բելինիի դասախոսություններին, աշխատել է Պադովայի և Վենետիկի (Վենետիկի հանրապետություն) հիվանդանոցներում, Բոլոնյայում, Ֆլորենցիայում, Հոլանդական միացյալ պետությունում, Անգլիայում[4][5]։ 1685 թվականի սկզբում սկսել է փորձարկումներ կատարել կենդանիների վրա՝ շների լծային արյունադարձ երակներում ներարկելով տարբեր նյութեր և ուսումնասիրել է մորմերի կյանքի ցիկլերը։ 1689-1691 թվականներին դիահերձել է կենդանիների՝ այդ թվում առյուծների, եղջերուների, կրիաների, օձերի։ 1691 թվականից եղել է Մարչելլո Մալպիգիի օգնականը, սկսած Բոլոնիայից նրան հետևել է Հռոմում, երբ Մալպիգին եղել է Պապի անձնական գլխավոր բժիշկը։ Մալպիգիի հետ աշխատելու տարիներին Ջորջիոն գորտերի վրա արյան շրջանառության փորձեր է կատարել, ներարկումներ է կատարել շների երակներում և ողնաշարային փողերում՝ կատարելով շարժվող նյարդի փորձարկումներ։ Օգտագործել է մանրադիտակ՝ ուսումնասիրելու մկանների և ուղեղի կառուցվածքը։ 1692 թվականին հաստատվել է Հռոմում, «Սապիենցա» ակադեմիայում դասավանդել անատոմիա և վիրաբուժություն, 1701 թվականից՝ տեսական բժշկության ամբիոնի վարիչ։ Հռոմի Ինոկենտիոս XII պապի, այնուհետև Կղեմես XI պապի անձնական բժիշկն էր։ Հռչակվել է որպես «բժշկության բարեփոխիչ», «հռոմեական Հիպոկրատ»։ Հայտնի են Բայլիվիի «Գործնական բժշկության մասին» (1696, լատիներեն) և «Բանախոսություններ» (1700, լատիներեն) աշխատությունները, որոնցում շոշափվում են տեսական բժշկության հարցեր[3]։ 1694 թվականին Մալպիգիի մահից հետո դիահերձել է նրան և տվել նրան սպանած ուղեղային կաթվածի մանրակրկիտ նկարագրությունը։ Հռոմում անցկացրած տարիներին ընկերացել է Լորենցո Բելինիի, Ջիովանի Մարիա Լանցիսի, Ֆրանչեսկո Ռեդիի, Տոցցիի և Տրիոնֆետիի հետ։ 1695 թվականին դարձել է Հռոմի Իննոկենտ XIII պապի երկրորդ բժիշկը, 1696 թվականին ընտրվել է Լա Սապիենցա քոլեջի անատոմիայի պրոֆեսոր։ 1699 թվականից անդամակցել է Հռոմի Արկադյան ակադեմիային, 1700 թվականից՝ Տոսկանիայի մեծ դքսության Fisiocritici-ի անդամ։ Բայլիվին[3] ուսումնասիրել է մկանային հյուսվածքի կառուցվածքն ու ֆունկցիան (առաջինն է մկանները դասակարգել երկու հիմնական տեսակի՝ հարթ և միջաձիգ զոլավոր), ինչպես նաև Իտալիայի հանքային ջրերի բուժիչ հատկությունները։ Տատրոմեխանիստական ուսմունքի կողմնակից էր. ֆիզիոլոգիայում և ախտաբանության մեջ կարևոր նշանակություն է տվել ոսկրային հյուսվածքի ամրությանը[3]։ Մահ Մահացել է Հռոմում,1707 թվականի հունիսի 15-ին։ Անդամակցություն «Սապիենցա» և գերմանական բնախույզների «Լեոպոլդինա» ակադեմիաների, Բժիշկների թագավորական և մի շարք այլ բժշկական ընկերությունների անդամ էր։ Աշխատություններ Ջորջո Բալիվիի աշխատությունների ժողովածուն, բոլորը լատիներեն, հրատարակվել են 1704 թվականին, նույն տեսքով մի քանի անգամ արտատպվել է։ A. Toscano, Catalogo delle Carte di Giorgio Baglivi conservate nella Waller Samling presso Universitetsbiblioteket «Carolina Rediviva» di Uppsala, in “NUNCIUS”, a. IX (1994), fasc. 2, pp. 683–738 A. Toscano (ed.), G. Baglivi Carteggio (1679-1704). Conservato nella Waller Collection presso la University Library «Carolina Rediviva» di Uppsala, "Archivio della Corrispondenza degli Scienziati Italiani", 14, Firenze, Leo S. Olschki, 1999 A. Toscano, Mirabilis Machina. Il “perpetuum mobile” attraverso il ‘De statice aeris’ e il ‘De fibra motrice et morbosa’ di Giorgio Baglivi, Cosenza, Edizioni Brenner, 2004 A. Toscano, Giorgio Baglivi e la Comunità scientifica europea tra razionalismo e illuminismo, in Atti del Convegno: Alle origini della biologia medica. Giorgio Baglivi tra le due sponde dell’Adriatico, in “Medicina nei secoli”, n.s., vol. 12, n. 1 (2000), p. 49-79 A.Toscano, ‘Il Movimento agente universale’. Il moto armonico del cosmo e la macchina dei fenomeni vitali: Giorgio Baglivi ed il ‘De statice aeris’ , © Anna Toscano-www.storiadellascienza.it, 2008, [1] Archived 2011-01-26 at the Wayback Machine. Mihalić Neva G (2009)։ «Re-evaluation of the epistemic foundation of Baglivi's medical doctrine and his anatomico-physiological theory»։ Lijecnicki vjesnik (Croatia) 131 (1-2): 34–9; discussion 40–1։ ISSN 0024-3477։ PMID 19348355 Opera omnia medico-practica et anatomica, Lugduni, 1704. https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8B%D5%B8%D6%80%D5%BB%D5%B8_%D4%B2%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%BE%D5%AB