Arpa

Boghos look what I found. I was looking for Հացիկ Հալվա /Hatsik Halva/Bread Pudding. See below. It makes me sad, hurts me that many of the names are in that other cursed language.One would only wish that we use Armenian terms.i.e. what is so difficult to say "հում քուֆթէ /houm/raw kufteh instead of "chi" whatever the hell? Or միջուկ/mijouk instead of "ich".We know that that dish is the unfilled mixture of the poetential filling of stuffed vegetables. Marash Kitchen http://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetaleppo/marash/localcharacteristics/cuisine.html

Վերեւ մենք խօսեցինք Հափըսայի մասին: Khabiss خبیص with the hard and heavy S. ---- Լման ցանկը տեսնել մի այլ տեղ: Մարաշի Խոխանոց/ Ճաշատեսակ:

Այո կը յիշեմ զայն: Լաւագոյնը Հալէպի Մուսսադատ- ինն էր: Ճիշդ՞ եմ որ մամունիէն խոշոր ալիւրով պատրաստուի: Farina, semolina. Միթէ Հարերէն բառ կայ’ այ ալիւրին համար: Հետաքրքիր է տեսնէլ թէ Աճառեանը ինչ կըսէ ալիւրի մասին: ՅԳ. Վերեւ պիտի ասէի որ oatmeal ը farina ի Անգլիերէնն է - բայց անոր Հայերէնը Վարսակ է: Կակածիմ որ այդ ՍԻՄԻԴ է քանի սիմիդը մանր բարակ ձաւար է

See # 245 here; http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18873&pid=289926&st=240entry289926 http://american-rattlesnake.org/2012/03/soviet-immigrants-scam-insurance-companies-for-250-million/ “Russian speaking immigrants”? How about russ-arabo-furko-farsi speakers of Gelendelastan? Anyone dare, have big enough balls to mention their ethnicity and religious affiliation? Of course not, since they don’t have names ending in “ian/yan”. Here are the governor and mayor of Brighton Beach http://2.bp.blogspot.com/_QUSvbxrADx4/SqSG7WySXpI/AAAAAAAAB9Q/kwF9glnvn68/s200/37024583waitingforthebrooklynferry.jpg

As we listen to the news about Syria, about telaviv and ankaka supplying arms to the so called opposition and the use of the latest technology , including unmanned drones by the Assad regime. It brings to mind the time, many years ago when Hakob Kassabian, (his real name), a 16 year old high school student was to demonstrate the one foot high “rocket” he had built and the entire military bras attended the launching. We (I) knew Hakob personally and we laughed. Seems it was not such a laughing matter.. http://ecx.images-amazon.com/images/I/213J7HN9IeL._SL160_AA160_.jpg I also remember the time when we would build “tockets” using tin cans and calcium carbide (?), we called it “karbeed“ which was primarily used to generate fuel for the acetylene torches. http://www.cabinonthewater.us/wp-content/uploads/2011/12/imgres-5.jpeg --- http://news.blogs.cnn.com/2012/03/09/syria-says-terrorists-armed-with-israeli-made-weapons-accuses-turkey-of-smuggling/

Yes, yes! Another “golden opportunity” lost? http://hyeforum.com/index.php?showtopic=30389 Who wrote the above article? This author? http://old.hetq.am/en/society/akhtamar-3/ What will be next? Boycotting the seminar of "ermeni tarikhi/history/schmistory" by a ” joint historical commission “ at ankakara universitesi?

Hamshentsa Part 2 http://hetq.am/eng/articles/11659/the-armenian-speaking-muslims-of-hamshen-who-are-they?-part-2.html The Armenian-Speaking Muslims of Hamshen: Who are they? (part 2) 00:03, 9 March, 2012 By Vahan Ishkhanyan begining Başoba: Armenian Songs and Strong Tea On the way up through the village, Harun stopped the car and picked up Mehmed who was returning from namaz prayer. “Yeah, he’s a good man but goes to the mosque to pray,” says Harun. Mehmed didn’t respond. But when Mehmed found out that we were from Armenia, he immediately remembered his army buddy. “I was serving in the army. One time, out of nowhere, a word in our language escaped my lips. The sergeant told me to say something else. I did. He then told me, ‘you’re my brother’. I was flabbergasted. Until then, I didn’t know what an Armenian was or that the language we spoke was Armenian. The sergeant, Kemal Çakız was from Istanbul. We remained friends for the rest of my army stint and keep in touch today.” (Armenians serving in the Turkish army change their names to avoid any unwanted repercussions.-author) Başoba: Lowering goods down the cliff by rope. This time winter firewood. Başoba (former Khigoba) is the village where Cemil and Harun Aksu were born. It’s the ancestral village of the Aksu family. Many believe that the Hopa-Hamshens originally lived in Başoba and later spread out to other villages. It’s a community of 250 homes – 2,000 residents in all of which 600 can vote. They’re all Hamshens. Harun’s wooden house is one of the oldest in the village – dating back some 160 years. Mehmed, or Mukhi, the name he’s commonly called, has a work record covering all the main jobs of the Hamshens but one. He started out as a hoyiv (hoviv – shepherd) and moved on to become a bread-baker and then a worker in a tea factory. He’s yet to work as a freight driver. We were greeted by Sevim, Mukhi’s wife. Upon entering the house, we took off our shoes and walked on the rugs inside. This is the custom in all Hamshen homes and throughout Turkey in general. (Even in Armenia, until the 1970s, there were homes in which slippers were placed at the door; a polite reminder to visitors to remove their shoes. My mother would tell visitors to our home who wanted to remove their shoes don’t to bother. Gradually, this custom faded away.- author) Sevim sings in the Hamshen dialect: Maa, aakak, maa / Sun, the time has come to set Goungi mi dzovoun vaan / Don’t rest atop the sea Yesa hedet egoghoum / I too will come with you Goungadzim gharbis vaan / I stand on my word There are other well-known Hamshen ditties where the word ander (forsaken/abandoned, itinerant/drifter) is the leitmotif. While there are Armenian and Turkish versions, the Armenian ander shows up in both. Dere derunliğule ander / The stream, in its depth, ander Irmak serunluğile ander / The river, in it coolness, ander Yürüdün mü sevduğum ander / Did you walk, my dear, ander? Yürüdün mü sevduğum / In the coolness of the morn, ander? Ka ashoune kaana ander / Hey girl, when autumn comes, ander Dondetsan khavogh kagha ander / Pick some grapes from the pear tree, ander Da yes kezi arnogh chim ander / Boy, I won’t go with you, ander Istersin ver-ver khagha ander / I don’t care what you do, ander Anahit, with her professional photographic equipment, and I with my cell phone, record these Hamshen songs. The daughter-in-law serves tea, tea and more tea. It has to be the favorite drink along the Turkish sea coast. Walk into any store, even for a few minutes, and a glass of tea is set down before you – dark-bodied tea with a pleasing tang. Başoba: Old houses Sevim, 56, and Mukhi, 67, have five children; three boys and two girls. They’ve all married Hopa-Hamshens. One son lives in Çanakkale, near the Dardanelles; the other two in the town Hopa. One daughter has stayed in the village and the other resides in Kemalpaşa. It’s rare for a Hamshen to marry a Turkish speaker. “In the past, it would be impossible for a Hamshen to marry an outsider. There were four daughters and three brothers in our family. My father kept us in the village and all of us married Hamshens,” says Sevim. “Today, times have changed. Outside marriages are possible.” “If one of your relatives married an outsider, how would you react?” I ask Sevim. “If they love one another let them marry, no problem,” she answers. Sevim started to realize that she understood some words in the language I and Khachik were conversing in. One of the Hamshens asked if tea grows in Armenia. In my best Hamshen-like language I responded – che, chai menk chounink (no we have no tea). Sevim began to laugh. Menk chounink gosa, toun al Hamshen es (that’s how we say it, you too are Hamshen). “Mukhi; who are the Hamshens?” I ask. “It’s a very good thing being Hamshen, but being a Turk is also good. There’s no difference.” Cemil chimes in, “We shouldn’t do like the Turks who force us to say in school that I am a Turk, I am righteous, a hard worker, that my main mission is to respect my elders, love children, etc. Hamshens prefer not to describe themselves.” In Başoba Hadji Süleyman: “We are Turks” Harun tells us that Mukhi’s father doesn’t speak Homshetsma because he considers it the infidel’s language. I ask if we can meet the father. They tell me that he’s sick in bed and doesn’t want strangers to see him in that state. Thus, we decide to meet another village religious elder – Hadji Süleyman Cinkaya. Hadji is the only male in the house. He’s lying on the bed. All the women are busy working as one. “Eh...I walked up the ladder of life to the very top. Now I’m on the way down. Who knows how this story will end,” says Hadji Süleyman, slowly rising from the bed. The man is between 90 and 100 years old. He can’t say for sure when he was born. All he remembers is that when the modern Turkish state was founded in 1923, he was about ten. Some officials came around asking for his birthday. They wrote something approximate down in the records. Hadji Süleyman clearly recollects the most joyous days of his life, when he went to Mecca on pilgrimage. That was thirty years ago. He went by bus and it was packed. “I was the only one from our village. But there were five from Kemalpaşa, a few from Çavuşlu and one from Koyuncu (all Hamshen villages). I felt overjoyed to have gone.” In bygone years, pilgrims would trek to Mecca on foot, battling the elements and the desert. Today, the preferred means is by bus. Süleyman’s grandfather was also born in Başoba. As to what happened before, the old man talked about three brothers of the semi-legendary Galatal clan who migrated to the area and founded the village. One was short in stature and nicknamed Kota and his descendants are called kotayetsi. (I could find no information on the brothers or Galatal) In the end, the clan divided into ten sub-families, each having a mill. Hadji Süleyman: “We are Turks” On the way to Hadji’s house, Harun was saying, “Just watch. He’ll tell you that the Hamshens are a Turkish race from Central Asia who came here, interacted with Armenians, and learnt their language. That’s how it all happened. Only Süleyman doesn’t remember where they came from.” When Hadji Süleyman found out that our Khachik was an Armenian from Istanbul, the old man took his hand in a warm embrace and began talking. “Ha, you’re from Stambul?” He didn’t even notice me giving questions to Khachik in a semi-familiar language to translate. Then he detected my presence, turned to me, and asked where I was from. When I answered, from Armenia, Hadji frowned. He turned away and continued his friendly conversation with Khachik. “Fine, who are the Hamshens and where are they from?” Harun asks. Hadji Süleyman’s house Hadji related that a drought came over their country, forcing the inhabitants to leave. He said he can’t remember the name of the country, only that they when they reached Ardahan, a green and fertile land, they knew they had found a new home. Later, they moved to Çamlıhemşin, but much snow fell there as well. So they descended to the sea and much later came to these parts. “Are you and the people of Çamlıhemşin the same?” I ask. “Of course; we’re the same people.” “Where does the Hamshen language come from?” “We lived in the highlands, grazing sheep and goats. Those others (Hadji points to me and Khachik, i.e. Armenians) preferred to live on the coast. The Hamshens would cut wood and the Armenians would come and buy it. They were merchants. The others were skilled craftsmen and many Hamshens went to work for them. Thus, over time, we learnt Armenian. We took their language but that’s all. We aren’t Armenian but another race.” - So what language did you speak before that - I ask. - I can’t say what we spoke. We are a different race. - Turkish? - Hadji momentarily ponders my question and somewhat hesitatingly answers – Yes. As we were leaving, Hadji held out the palms of his two hands firmly. “Let us forget whatever has happened, or not happened, between our two peoples in the past, so that we can now live as friends.” *** Truck driver Aytekin: Give Karabakh back so that we can live together “Let me tell you something. Give Karabakh back so that we can live together,” says Aytekin, nibbling on chestnuts like they munch on sunflower seeds in Armenia. Walking through Hopa, we came across a group of people near a cart selling chestnuts. Learning that we were Armenian, they stopped us. They were Hamshen drivers and a few had been to Armenia. Aytekin has also driven freight trucks to Armenia and has picked up a smattering of the local lingo as a result. I buy a bag of chestnuts to munch on and the crowd gets bigger. “How can we give Karabakh back? What about the people there?” I say. “NO, no. Give it back so that this problem will end and we can live normally together.” “And what nationality are you?” “I’m a Turk,” says Aytekin without hesitation. “So how come you speak in this language?” “There were Armenians here in the past. We lived together, intermarried, and learnt the language.” His friend, Ahmed, begins laughing. “Why is it that we haven’t learnt normal Turkish till now, nor Laz? We only learnt Armenian.” At this, another friend gets into the conversation, “You got it all wrong. We knew this language all along. The Armenians learnt it from us.” ********** Hamdi Yıldız, a former mullah, is sitting on the floor next to the stove. He’s complaining that moral standards are disintegrating. He talks about girls who have no shame wearing clothes that reveal their arms and legs, about men and women dancing together in locked embrace. Harun asks what the problem is and the man answers – temptation. Harun then asks if dancing pinky-to-pinky, Hamshen style, also isn’t enticing. We go to attend a wedding in Çamurlu (formerly Çançağan), a village near Kemalpaşa. Everyone is speaking in Turkish at the house of Abdullah Yılmaz, as we wait for the ceremony when the bride to be taken away. Not one word in Hamshen. I’m constantly nudging Khachik to interpret. Hamdi: No, we are not Armenian. We came from somewhere in Persia. Başoba “So what if we do a circle dance and my pinky touches that of my sister or someone else. It only expresses our closeness. Nothing more enters our mind,” says Harun. The topic of conversation is about the origins of the Hamshens. While Harun and Yıldız are giving their version of Hamshen identity, homeowner Abdullah turns to me and says, “They talk a lot. Whether we’re Armenian or not it’s all the same. No one knows. In any case, we won’t leave this place.” “No, we are not Armenian. We came from Persia and first lived in the mountains. They we came down to this area,” says Hamdi. “In reality, we are from a pure Turkish tribe,” says another, backing up what Hamdi just said. “There were three brothers in the beginning and one settled in Çamlıhemşin, one in Hopa and the other in Ardashen. Before that we lived in the Van region.” “So what happened that we started to speak Hamshen?” Harun asks. “We took girls from the Armenians as brides and learnt their language,” Hamdi says. “We are neither Turks nor Armenians. We’re Hamshentsi” Harun Aksu: Hamshens are descended from Armenians but are now Hamshen. If someone says that Hamshens are Armenians and another that they are Turks, these two assertions merely melt the Hamshens. “For the past 40 years we’ve learnt Turkish. Before that, we didn’t know the language. How was it that, as Turks, we didn’t know Turkish but learnt Armenian?” Harun asks. Hamdi and the others listened in amazement. “It’s ridiculous to think that an entire people would change their language just by taking a few brides. True, we aren’t Armenian but Hamshens. We are, however, descended from Armenians. 400 years ago we were one and the same nation.” On the last day before returning to Armenia, I ask Harun again – who are the Hamshens? Here’s his response: - Well, I tell both Armenian and Turkish nationalists that we, Armenians and Hamshens, were one tree and we turned into paper. That paper can burn and disappear. Hamshens are descended from Armenians but are now Hamshen. If someone says that Hamshens are Armenians and another that they are Turks, these two assertions merely melt the Hamshens. Given that historical records about the community and society are so scare, almost non-existent, a separate identity has evolved; that of the Hamshen. - There are two types of Hamshen – Christian and Muslim. The Christians say they are Armenian. The Muslims regard themselves as Hamshentsi and that’s the view I support. It’s the paper I defend today, so it will not disappear. I do not want it to burn up. The tree wasn’t so threatened, but the paper is. A strong wind can blow it away. I am not against scientific research. The Armenians says this, the Turk say that. My overriding goal is to preserve the culture. 42 year-old Harun Aksu goes around archiving Hamshen songs, traditions, folklore, etc. He has a few published articles on the subject in the journal Bir Yaşam. “Do you identify yourself with the Turkish-speaking Hamshens?” I ask. “Yes, I identify with the Hamshens of Çamlıhemşin, Kyrgyzstan and Krasnodar. They are closely related. But I don’t identify with those from Abkhazia since we split apart a few hundred years ago. We don’t share the same values.” “Why isn’t there any organized collaboration amongst Muslim Hamshens?” “The more we become like those from Çamlıhemşin, we’re still far removed. Let’s face it, we split from them some 250 years ago.” A Fading Legacy: The Hoyiv’s (Shepherds) In Hopa’s Hayteh Bar the bartender pulls out a kaval (end blown flute; Armenian – bloul) from somewhere and hands it to Harun. “I’ll tell you who’s a Hamshen. He’s a shepherd,” said Harun and begins to play the kaval. The shepherding past of the Hamshens lives on in the music only. Sitting in the bar drinking beer and rakı, (an anise-flavored hard alcoholic drink) Harun tells us about life in the mountains and the disappearing traditions of sheepherding. And there’s also the circle dance. Every evening, in the Hayteh Bar’s smoky and dimly lit upstairs hall, young people noisily and energetically dance the horon, the mountain circle dance of their forefathers, to the accompaniment of kaval, bagpipe (tulum) and guitar. The Hamshens were shepherds. What remains from that culture are the kaval music and the yayla – the summer traditional grazing areas up in the highlands where the Hamshens now go to beat the heat, rather than to graze livestock. Large livestock farms have done away with the smaller flocks of the shepherds. The Hamshens have traded in their shepherd’s crock for the car wheel. Most of the men I met worked as drivers of one sort. Many are employed in tea production. “There are large farms with 20,000 – 25,000 head of sheep. It no longer makes sense to raise animals,” says Kayaköy resident Cemal Vayiç who works at the Kemalpaşa tea factory. Most of the villagers make a living from tea. Cemal tells me that the average annual revenue is about 15,000-20,000 Turkish lira (about $10,000). Due to urbanization and modernization, from the 1960s onwards, many Hamshens started to move down into the towns (Kemalpaşa, Hopa) and then to the larger cities - Istanbul, Ankara, etc. Population in the villages is decreasing from census to census. Today, many Hamshens have three residences – the yayla (former grazing lands), kegh-gyugh (place of birth) and charshi/tzap-dzovap (the city). (Çarşı means market/bazaar in Turkish) Memories of the sheepherding past remain fresh amongst the elderly. Before that, the memories are sketchy. What were they doing before grazing sheep in the Artvin Mountains and why did the Hamshen people leave Hamshen proper for Hopa? Did they convert to Islam after arriving in Hopa or before? When did they arrive? Picking tea leaves The granary of Harun Aksu On this topic Hovann Simonian writes: - The date of the migration of the Hemshinli (Hamshens) to the districts of Hopa (Khopa, central district) and Makrial or Makriali (the present-day Kemalpaşa district of the Hopa county), to the east of Hemshin, remains unknown. According to T‘o˝lak‘yan, who estimates that 10 to 15 per cent of the total population of Hemshin moved to Hopa, the migration took place during the second half of the 17th century. The same approximate date is given by Minas Gasapian. ( Barunak Torlakyan, ‘Drvagner Hamshenahayeri Patmut‘yunits‘ ’ [Episodes from the History of Hamshen Armenians], 1981) - Russian sources indicate a later date of settlement, around 1780 for N. N. Levashov, and the early nineteenth century for E. K. Liuzen. The latter was told in 1905 by an elderly Hemshinli woman that her ancestors had come to the Makrial district a century before. (N. N. Levashov, ‘Zamietka o pogranichnoi linii i zonie, na razstoianii ot berega Chernagomoria do goroda Artvina (s kartoiu)’ [A Note on the Border Line and Zone, from the Coast of the Black Sea to the City of Artvin; Tiflis, 1880) - A second and more perplexing issue is whether these people were already converted to Islam or still Christians at the time of their settlement in Hopa. Written and oral sources fail to provide any answer to this question. - A study published recently in Turkey advances a radically new hypothesis on the question of the date of the migration to Hopa and the period of conversion of the Hopa Hemshinli. According to the author, Ali Gündüz, the migration took place in the early sixteenth century, during the reign of Ottoman Sultan Selim I. The Hemshinli, who were then still Christians, were settled as timariots (fief holders) in this borderland district to defend it against ‘Georgian and Abaza pirates’. Conversion would have taken place some 200 years later, at the beginning of the eighteenth century. (Ali Gündüz, Hemşinliler: Dil – Tarih – Kültür (Ankara: Ardanuç Kültür Yardımlaşma Derneai, 2002) Çamurlu - However, aside from the author’s failure to provide any proof to substantiate his claims, this theory, although interesting, presents a few problems. The first is that, with the exception of a small hamlet – now disappeared – called Little Hemshin, there are no Armenian toponyms in Hopa and Makrial, but only Lazi and Turkish ones, which would tend to indicate a relatively recent date of migration. - The second is that unlike their Laz, and particularly Ajar neighbors – whose warlike character was widely reported – little is known about any military tradition among the Hopa Hemshinli. Had Hemshinli timariots existed in Hopa they would have probably evolved, like timar holders elsewhere in the Pontos, into derebeys towards the end of the seventeenth century, following the breakdown of central administration. Yet Hemshin derebeys or aghas are unheard of in Hopa, where Hemshin appeared to have been relatively poor and not to have owned much land. In an early twentieth century article on the region, they are described as tilling fields belonging to the Laz. - It was not for being wealthy landowners, but for their activity as pastoralists and their practice of transhumance, that Hopa Hemshinli were mostly known in nineteenth-century reports by Russian and other European travelers. In the summer, they took their flocks to yaylas located in the Vavvet area, relatively far from their villages. The men dressed like Ajars, with turbans wrapped around their heads, while women dressed similarly to Kurds. According to Liuzen, they were taken for Kurds throughout the entire Artvin region because of their way of life, and people were surprised to learn that they spoke Armenian. (Liuzen “Bereg Russkago Lazistana”): - According to an article published in 1888, the Hopa Hemshin numbered 600 households, divided between 423 families in Turkey and 177 in Russia – compared to a figure of around 2,200 households for the traditional, or Bash Hemshin area. Hopa chestnut seller - It is likely that this marginal existence as pastoralists allowed for the survival of the Armenian language in the Hopa/Makrial region. The Hopa Hemshinli were too unimportant to be a cause of worry, and they were certainly not worth the same type of government pressure – involving the opening of Turkish schools and missionary activity by mullahs – that contributed to the abandonment of Armenian in Karadere. In addition, provincial secular and religious authorities, as Russian officials in later times, may simply not have been aware of or even have suspected that this small Muslim community, which some believed to be Kurdish, was actually Armenian speaking. A second possible reason for the preservation of the Armenian language lies in the absence of economically induced migrations among the Hopa Hemshinli, who did not share the economic mobility of their compatriots in Bash Hemshin (i.e. Hemshin proper, to distinguish the original Hemshin district from Hopa Hemshin). - An estimated 200 Hopa Hemshin households in the vicinity of Makrial (now Kemalpaşa) passed under the dominion of Tsarist Russia as a result of the 1877-78 Russo-Turkish War. Thus, for the first time since the Ottoman conquest in the 1480s, a number of the descendants of Hamshen Armenians found themselves under the rule of a Christian power. In the following years, however, the Hamshen made no attempt to return to their former religion. This is probably explained by the fact that they had converted to Islam much earlier. - It is also interesting to examine the attitude of the Armenian Church and Armenian society in general regarding Islamicized Armenians. In 1887, Grigor Artsruni, the renowned publisher of the Tiflis Armenian language newspaper Mshak, chastised Armenian Church authorities in an editorial for their carelessness and indifference towards Islamicized Armenians. He invited the Armenian Church to establish a missionary organization to work with the Islamicized Armenians of the regions annexed to Russia in 1878.Yet his demands went unheeded, and the Armenian Church made no effort to proselytize among Muslims of Armenian extraction.[1] Haykazoun Alvrtsyan, Director of the Western Armenian Research Center, told me that the Hopa-Hamshens retained their dialect due to their incorporation into the Russian Empire. (to be continued) Khachatur Terteryan assisted in the research work. Photos by Anahit Hayrapetyan Translated by Hrant Gadarigian -------------------------------------------------------------------------------- [1] “The Hemshin: History, society, and identity in the Highlands of Northeast Turkey”, Edited by Hovann H. Simonian (Routledge, London and New York, 2007)

See #27 here; http://hyeforum.com/index.php?showtopic=36572&st=20 Roses are red, Violets are blue, Sugar is sweet, And so are you http://www.youtube.com/watch?v=HhRO7KiWyG4

ԽԱՒԻԾ KHAVIDZ http://armmenu.com/menu/wp-content/uploads/2011/10/xavic-300x226.jpg From the Armatakan- We see it in many other languages. Seems to be from the Assyrian Xawisa - մի տեսակ խմորեղէն-some kind of pastry. خبیصه khabisa/khapissah. Please ! It is ԽաՒիծ with the U/W not ԽաՎիծ with the V just as we see in Assyrian W. Many may have forgotten that unlike the Arabs and Persians we have the sounds of both W and V as the case may be. AH!!!! Only now I understand. During our younger years one of the very few of our cuisinal delights was “hapsa” , prepared with starch (not flour), sugar and water, sometime topped with melted butter., that is when we had it. At times, when we behaved slovenly, lazily our parents would say - “Ինչ՞ է նորեն” տուզսուս հապսայի” անլի հապսայի պէս ես վարւում . The irony is that, there is no salt in “hapsa”. Another irony is that in those days it was struggle to find bread , never mind the butter. Հաց ու կարագ մեր պատառակ OK! Shoot me. I invented another cliché!! Պատառ/patarr means morsel. http://hetq.am/static/content/turkey/hamshen_ishkhanyan/vayichner.jpg From the Armatakan- We see it in many other languages. Seems to be from the Assyrian Xawisa - մի տեսակ խմորեղէն-some kind of pastry. خبیصه khabisa/khapissah . Please ! It is ԽաՒիծ with the U/W not ԽաՎիծ with the V just as we see in Assyrian W. Many may have forgotten that unlike the Arabs and Persians we have the sounds of both W and V as the case may be. AH!!!! Only now I understand. During our younger years one of the very few of our cuisinal delights was “hapsa” , prepared with starch (not flour), sugar and water, sometime topped with melted butter., that is when we had it. At times, when we behaved slovenly, lazily our parents would say - “Ինչ՞ է նորեն” տուզսուս հապսայի” անլի հապսայի պէս ես վարւում . The irony is that, there is no salt in “hapsa”. Another irony is that in those days it was struggle to find bread , never mind the butter. Հաց ու կարագ մեր պպտառակ OK! Shoot me. I invented another cliché!! Պատառ/patarr means morsel. http://armmenu.com/menu/?p=5977 We see it in many other languages. Seems to be from the Assyrian Xawisa - մի տեսակ խմորեղէն-some kind of pastry. خبیصه khabisa/khapissah . Please ! It is ԽաՒիծ with the U/W not ԽաՎիծ with the V just as we see in Assyrian W. Many may have forgotten that unlike the Arabs and Persians we have the sounds of both W and V as the case may be. AH!!!! Only now I understand. During our younger years one of the very few of our cuisinal delights was “hapsa” , prepared with starch (not flour), sugar and water, sometime topped with melted butter., that is when we had it. At times, when we behaved slovenly, lazily our parents would say - “Ինչ՞ է նորեն” տուզսուս հապսայի” անլի հապսայի պէս ես վարւում . The irony is that, there is no salt in “hapsa”. Another irony is that in those days it was struggle to find bread , never mind the butter. Հաց ու կարագ մեր պպտառակ OK! Shoot me. I invented another cliché!! Պատառpatarr means morsel. http://armmenu.com/menu/?p=5977

Dear Ed Մռնիմ Մատաղ Քզի /Mrnim qzi. Please expand . What are you saying? That we cannot tell which is Armenian and which furkish? Some of us may not know the difference, which is which, but sadly I do.

ԽԱՒԻԾ KHAWITS http://armmenu.com/menu/wp-content/uploads/2011/10/xavic-300x226.jpg http://hetq.am/static/content/turkey/hamshen_ishkhanyan/vayichner.jpg Here we see her making Khavits.http://hetq.am/static/content/turkey/hamshen_ishkhanyan/tejine3.jpg From the Armatakan; It is found in many other languages including even the furkish/ hap@ssa and the Arabic. Khabiss خبیص with the hard and heavy S. Wait a minute. Wait just a minute. AH!!!! Only now I understand. During our younger years one of the very few of our cuisinal delights was “hapsa” , prepared with starch (not flour), sugar and water, sometime topped with melted butter., that is when we had it. At times, when we behaved slovenly, lazily our parents would say - “Ինչ՞ է նորեն” տուզսուս հապսայի” անլի հապսայի պէս ես վարւում . The irony is that, there is no salt in “hapsa”. Another irony is that in those days it was struggle to find bread , never mind the butter. Հաց ու կարագ մեր պպտառակ OK! Shoot me. I invented another cliché!! Պատառpatarr means morsel. At one time one of our main delightfully sweet dish was “հափըսայ-hap@sa, starch pudding. A dish, a paste prepared with starch, sugar and water. Does anyone still make it? Except, this time no ալիւր/flour as in “pokhints” but օսլայ/նշայ/starch. http://armmenu.com/menu/?p=5977 _______________ http://ankakh.com/2012/02/175495/

Thank you Mosjan, an excellent find. :ap: For those who cannot read the Armenian version… http://hetq.am/eng/articles/11632/the-armenian-speaking-muslims-of-hamshen-who-are-they?.html Edit. On several occasions I tried to dispel the notion that name of that Hamam Amatuni’s name does not derive from the perso-furkish to mean “bath”. That it is , understandably from the Arabic** to mean “dove/pigeon”. I cannot zero in what I had said … See what Johannes said here #12. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18513&st=0 On several occasions I tried to dispel the notion that name of that Hamam Amatuni’s name does not derive from the furkish to mean “bath”, that it is , understandably from the Arabic** to mean “dove/pigeon”. I cannot zero in what I had said … See what Johannes said here #12. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18513&st=0 **All this happened during the Arab conquest of Armenia. Perhaps a whole separate subject.

Of course we cannot dismiss ջան/ ճան /jan out of hand for being furkish. It is not. It has been used by Armenians much before anyone had heard of the “furk”. It is form the Pers_Arabic جنی Jineh /Jiny/ Genie, meaning spirit/soul/հոգի/ ոգի http://2dim-iliou.att.sch.gr/EkpaideytikoYliko/ZafVas/pictures/tzini.jpg Here is the best Genie of them all; http://thm-a01.yimg.com/nimage/466a7bebf6f95e34 Some “tajkahayeren” speakers would say - Ճինըս ելաւ, I became angry , Ճինըս մի հանէր, Don’t make me angry. Ajarian does not treat the word in that sense, except , he mentions it in his monograph He dismisses that some have suggested it being from the Persian “ջան/jan”. ** See that the Armenian version of the Christian Endeavor is called Ջանասէր/ Ջանասիրաց

Ապրէս/ Ապրիս ‘նուշիկ Նանէ- “Սիրելիս, հոգիս, հոգյակս, հարազատս ... և մի շարք շատ ավելի «ջերմ» արտահայտություններ:” That is the kind of Good and Beautiful News we like to hear.

BOMB SYRIA? How? Where? “Save innocent lives”?Like the Armenians of Damascus, Lattakia -Kessab, Aleppo- Christian/Armenian sectors- Norgiugh, Suleimanieh, Aziziieh. How about one of our most sacred sites - DerZor, to permanently bury the sacred relics, the most important evidence of the Big G? Kill all those benevolent Syrians without whom there would not be even ONE Survivor. I don’t know if those “benevolent Arabs” were Sunni or Alawi/Shii, yet they were BENEVOLENT! Compare them to those who spit on the cross in yahudistan. Idiots come in all shades and colors, be they Republican or Democrat. I have always had a reservation about McCain. Is he still in a PTSD mode from his time as a POW in Vietnam where he may have lost some grey cells in his cranium? Is he nostalgic of air raids and carpet bombings? See who his major supporters are. That “senator” from telaviv- Lieberman or that other “evangelical” clown Graham who is still waiting for armageddon? Armageddon up his v***k. On the other hand I just heard on CNN someone saying that Syria is not Libya, that it has some of the most sophisticated defense systems. I just heard that Mc-Whatever use the G word. When did that word enter the American lexicon? Speaking of the “tail wafing the dog” . The mouse screwing the elephant… http://www.carlsontoons.com/wp-content/uploads/2010/07/hacksC1.jpg http://www.carlsontoons.com/wp-content/uploads/2010/07/hacksC1.jpg Did moshe discover America? When did Washington become a suburb of telaviv and benkakin **netanyahudi become superior to our President, dictating domestic and foreign policy? **do we still name our sons բենեամին/penyamin? To see what it means got to Andznanounner --- See the rest here; http://www.politico.com/news/stories/0312/73627.html

ԱՆՈՒՇ ԳԱՐՈՒՆ I can’t find it on the internet except the furko-glglots by dinkj-oghlu. No .Thank you. So, I will write in longhand. ԱՆՈՒՇ ԳԱՐՈՒՆ Խօսք ,Գր. Գրիգորեան Երաժշտ ,Դ. Ղազարեան Քեզ եմ մընում, անուշ գարուն, Ծաղիկ սիրածս հետդ գալուն. Դու կարօտ ես վառ արեւի, Ես իմ կեանքի գարուն սէրին: Դու վարդ ունես քեզ հմայող, Ես կեանքի հետ, նա էլ մարող, Ես սէր ունեմ յաւետ գարուն, Իմ հոգու մէջ -վառ մնայուն: ---- Note. Above I took some liberty replacing յար/ եար with սէր/ սիրած In Զով գիշեր լունեակ գիշեր we see Սիրած սիրածին տային չոր գետնի քարի վրայ not Յարը յարին տային:

Anglinskii нглийски V Russkii Русский ?? Does this mean Yerevanites will no longer speak russki , turkski, farski or arabski? Ջիկյար ջան, քեզ ղուրբան/Jigyar jan qez gourban? Instead we wil hear- My liver soul, I dieth for thee? Our Fathereth whicheth arteth in heaveneth , halloweth be thyeth nameth? http://vestnikkavkaza.net/news/society/23745.html

ԲԱՐԻ ԱՐԱԳԻԼ http://www.armenianow.com/sites/default/files/img/imagecache/600x400/Stork-nests-armenia.jpg http://www.armenianow.com/sites/default/files/img/imagecache/600x400/Stork-nests-armenia.jpg Love Birds Stork nests are a sure sign that spring has returned to Armenia. ----- http://www.youtube.c...h?v=qjiqC5I8K20 ԲԱՐԻ ԱՐԱԳԻԼ Խոսք` Ա. Գրաշու Երաժշտ.` Ա. Հեքիմյանի Ես ոչ անտուն եմ, ոչ էլ տարագիր, Ունեմ հանգրվան, ունեմ օթևան: Ազատ Հայրենիք, երջանիկ երկիր, Երջանիկ, երջանիկ երկիր: Բարով, արագիլ, բարի արագիլ, Արագիլ գարնան, արագիլ ամռան, Իմ տան մոտ ապրիր, բախտի արագիլ, Բույն հյուսիր ծառին, Բարդու կատարին: Իմ բալիկների աստղերն են շողում Հույսով անթառամ, Վարդերով վառման, Վշտերս դառան ժպիտներ շողուն: Արագիլ, ինձ հետ ուրախ՜ գովերգիր Յայլա ու վրան, Հանդեր հոտևան, Արտեր, այգիներ, մանուշակ երկինք:

Love Birds Stork nests are a sure sign that spring has returned to Armenia. ----- http://www.armenianow.com/sites/default/files/img/imagecache/600x400/Stork-nests-armenia.jpg http://www.armenianow.com/sites/default/files/img/imagecache/600x400/Stork-nests-armenia.jpg ԲԱՐԻ ԱՐԱԳԻԼ Խոսք` Ա. Գրաշու Երաժշտ.` Ա. Հեքիմյանի Ես ոչ անտուն եմ, ոչ էլ տարագիր, Ունեմ հանգրվան, ունեմ օթևան: Ազատ Հայրենիք, երջանիկ երկիր, Երջանիկ, երջանիկ երկիր: Բարով, արագիլ, բարի արագիլ, Արագիլ գարնան, արագիլ ամռան, Իմ տան մոտ ապրիր, բախտի արագիլ, Բույն հյուսիր ծառին, Բարդու կատարին: Իմ բալիկների աստղերն են շողում Հույսով անթառամ, Վարդերով վառման, Վշտերս դառան ժպիտներ շողուն: Արագիլ, ինձ հետ ուրախ՜ գովերգիր Յայլա ու վրան, Հանդեր հոտևան, Արտեր, այգիներ, մանուշակ երկինք:

http://shirakcentre.org/images/stories/faeton.jpg http://shirakcentre.org/images/stories/faeton.jpg ՖԱՅՏՈՆ ԱԼԵՔԸ ԿԱՌԱՊԱՆ ԽԱՉԻԿ ԴԱՇՏԵՆՑ 1 Գյումրի քաղաքում շատ կառապան կար. Այնտեղ էր ապրում Բաբիենց Հայկը, Այդ տղամարդն էր Ալեքպոլ բերել Առաջին փոքրիկ երկանիվ կառքը: Այնտեղ էր ծնվել Ծուռվզենց Արշոն, Աչքերով խաժակ, ձիերով նախշուն, Ո՞վ տեսած չկա Կնութ Վարդանին, Որ կանգնած էր միշտ իր կառքը քշում: Հապա Կռո՞ւնկը։ Մի՞թե չի անցել Այդ ժիր գյումրեցին մի օր ձեր թաղով. Այնտեղ էր ապրում հայտնի կառապան, Հեքիաթի փոխված Ալեքն իր կառքով։ Ֆայտոն Ալե՜քը…Նա Շիրակի մեջ Այդ անունով էր ծանոթ ամենքին։ Տունը կանգնած էր Սև ժամից վերև, Ձորի-բողազի կանաչ բարձունքին: Քարե տնակ էր փոքրիկ բոստանով, Կատուն նստում էր հաճախ տանիքին, Պատին թախծում էր «Մայր Հայաստանը» Հայացքը հառած քաջ Անդրանիկին: Ամեն առավոտ հերոսի պատվին Նա կուլ էր տալիս մի գավաթ օղի. — Կենացդ, ազի՛զ… Եվ մտրակն առած, Շապխան ծածկելով գնում էր գործի: Հին կառապան էր Ֆայտոն Ալեքը, Նախշ-գոտին կապած, հագած ձեռնոցը, Ոտքին փայլում էր ֆանար-սապոգը, Կրծքին՝ «Սարգիսով» մեծ ժամացույցը: Երկու ձի ուներ զանգուլակներով, Անիվներ կարմիր-կապույտ ճաղերով. Որ չէ՜ր սլանում Ալեքի կառքը` Կարծես տեսիլք էր անցնում թաղերով: Ի՞նչ եք զարմացած նայում երեսիս, Ուզո՞ւմ եք ասեմ վերջին նշանը. Ձիերից մեկի ճակատին խալ կար, Որ հիշեցնում էր սարի շուշանը: Իսկապես շիկ էր Ալեքի կառքը, Այդ պատճառով էլ շախով գյումրեցիք Սիրում էին նրա ֆայտոնով գնալ Ժամ, նշանդրեք, կնունք, հարսանիք: Արևածագից ոտքի վրա էր, Վերջ չկար նրա ուղևորներին, Մեկ-մեկ քշում էր աչքերը փակած, Այնքան հմուտ էր ճանապարհներին: — Գյումրի՜ն, հին Գյումրին, ծանո՜թ, հարազատ, Փողոցները լուռ, դաշտերը դուրան, Ալեքը թեթև քաշում է սանձը Եվ սլանում է դեպի Ախուրյան: Շարված են հերթով դարբին Մեխակը, Քարտաշ Հարութը, որմնադիր Լիպոն, Ընկեր տղերք են, Ալեքի կառքով Քեֆի են գնում Արփաչայ խմբով: Երկու կողմերից կառքը փակել են Բաղնոց Երեմն ու սալդաթ Աղասին, Հեռվում ցոլում է Ալաջա սարը՝ Թիկունքը պարզած հայրենի Ղարսին: Ձիերը կայտառ թռչում են առաջ, — Ծո, Ալե՜ք, կեցի՛ր, ընձի քովըդ առ:— Բոստան Օնեսն է բարձրաձայն կանչում, Կառքի հետևից վազում հևասպառ: — Տե՛ղ չկա, Օնես, ռեսորը կկոտրի, Դու ոտքով արի, ախպորը ղուրբան. — Չէ՜, ոտքով որ գամ, ուշ կեղնի, Ալե՛ք, Տղեքը ճամփես աշելով մեռան: Եվ թավագլոր տալով Օնեսը Մի կերպ կպչում է երկաթե ճաղին, Ձեռքում նոր քաղած կոտեմն ու բողկը, Գրպանում՝ կանաչ վարունգն ու օղին: Դեռ Արփաչայից քաղաք չհասած` Շրջապատում են Ալեքին խմբով. — Ալեք ջան, գործ կա, ջահել տղեք ենք, Էս գարնան գլխին նշանվեց Համբոն: Էսօր գնում ենք մեր հարսին բերենք, Մեզ էս սհաթին թռցրու Հոռոմ, Թեզ էրա, Ալե՛ք, ճամփեն երկար չէ. Հոռոմ ենք գնում և ոչ թե Հռոմ: — Տղե՜ք, բեզրած եմ, ռեյսեն նոր եկա, Ձիանքը մեղք են, դիմեք ուրիշին: Չէ՜, Ալեք ախպեր, պատվի խնդիր է, Ասոբի ֆայտոն կուզենք մեր հարսին: — Ասոբի ֆայտո՞ն: Դե լավ, ներս մտեք, Թող փեսի սիրտը չմնա խռով: — Ջիլ զրնգում է Ալեքի կառքը, Զուռնան է փչում աստղոտ գիշերով: Նստած են մեջը Սելավի Սեթը, Դուդուկչի Շավոն, Մկոն աժդահա, Վառված երգում է գուսան Շերամը՝ «Սիրուննե՛ր, միք նեղենա. . .»: Ահա երևաց Կռունկի կառքը, Փոշին է ֆռռում ակների շուրջը, Մեջը նստած են Աշուղ Ջիվանին, Պադվալի Վաղոն, Պոլոզ Մուկուչը: Նրանց դիմացը ջահել բանաստեղծ Ավոն է թախծում, հենված ձախ թևին, Աչքերը հառած մթնում առկայծող Մայր Հայաստանի արևածագին: Ալեքը հեռվից բարևեց նրանց: — Անիեն կուգամ, — ասաց Կռուկը, Եվ նա սլացավ Գյումրի տանելով Քանդված քաղաքի քարերի խունկը: Հետևյալ օրը հարսին թափորով Ալեքը մինչև Բոշի թաղ տարավ, Ու չեղավ երբեք, որ գեթ մի շաբաթ Այդ կառքը մնար աշխարհում պարապ: Իսկ տարեմուտին, օ՜, ի՜նչ եռանդ էր, Երբ բուքն էր ոռնում Ջաջուռի սարով, Ալեքի կառքը մի սահնակ դարձած Թռչում էր Գյումրու ձյունոտ դաշտերով: Բաբիենց Հայկը, Արշոն, Կռունկը Ընդդեմ բնության տարերքին ըմբոստ, Ռուս սպաներին թռցնում էին արագ Բերդ, Սեվերըսկի կամ Կազաչի պոստ: Մրրիկի նման արշավում էին Դեպի Քարախաչ սարերի ձյունը, Գետնի տակ թողած գյումրեցի հայդուկ Պադվալ Վաղոյի տաք գինետունը: Կնութ Վարդանի սահնակից մի օր Բեռնակիր Մկոն վայր ընկավ հարբած Եվ բացականչեց ձյուների տակից. «Ծո, կայնի՜, օղո՛ւլ, պասաժիրդ մնաց»: Բայց ամենից շատ Ալեքն էր հոգնում, Օ՜, նրա նման կառապան չկար, Մտրակը բարձըր՝ ձեռքի մեջ պահած՝ Նա մինչև Բաղդադ քշելով կերթար: 2 Հազար ինը հարյուր տասներեք թիվն էր, Երկինքը կապույտ, օրը կիրակի, Ալեքը վաղուց Մեղրագետն անցած Բասենի դաշտով գալիս էր Գյումրի: Մի մեծահարուստ վաճառականի Ուխտի էր տարել Առաքելոց վանք, Գիշերը քնել էր Խնուսա բերդում, Ձիերը կապած Խամուր լեռան տակ: — Նա անցավ Կարսը: Գյումրուն չհասած` Մի սև բան հանկարծ սուրաց իր մոտով, Ձիերը խրտնած ծառս եղան օդում Ու կառքը փախցրին զիլ խրխնջալով: Առաջին անգամ իր ամբողջ կյանքում Ալեքի կառքը շեղվեց իր ճամփից, «էս ի՛նչըղ չարխ է ֆայտոնի նման, Ոչ ձի կա լծած, ոչ մարդ կա կուզին»: Նրա աչքի դեմ ասես շուռ եկավ Հսկա Յոթ-վերքը՝ ամենազորը, Գմբեթը կարծես Բոշի թաղն ընկավ, Զանգակը թռավ Չերքեզի ձորը: Հին շուկայի մոտ մի միկիտան կար, Ուր մինչև գիշեր դափ էին զարկում: Վրան գրած էր՝ «Ճաշարան Սամսոն» Եվ հռչակված էր ամբողջ Շիրակում: Այդտեղ էին երգում մեծ գուսանները՝ Ջիվանի, Ֆարհատ, Շերամ, Ջամալու, Ով որ հաղթվում էր, հանձնում էր սազը Եվ դուրս էր գալիս ֆայտոն կանչելու: Կողքին՝ Բիրժան էր։ Շատ կառապաններ Քնում էին այնտեղ մինչև առավոտ: Մյուս օրը մութին, իր մտրակն առած, Ալեքը մտավ ընկերների մոտ: Կառապանները Բիրժայում տաք-տաք Վիճում էին ձիերի հաշվառման մասին, Բարևեց նրանց, մտավ միկիտան՝ Խալաթը անփույթ նետած ձախ ուսին: Բաբիենց Հայկը մի բարձի թիկնած, Դանդաղ ծխում էր բեղը խանձելով, Երկու կառապան անկյունը քաշված Սուրճ էին խմում ֆռֆռացնելով: Մեկը նրանցից Կնութ Վարդանն էր, Մտրակը կախած կիսամութ պատից, Նա ծեգին պետք է Արմավիր գնար, Ձմերուկ բերեր Սարդարաբադից: Մյուսը Արշոն էր, խաժակ աչքերով, Անկարգ մազերը ճակատին թափած, Գավաթն հազիվ էր ձեռքի մեջ պահում, Մի քիչ քնատ էր ու մի քիչ հարբած: Կռունկը նոր էր ձիերն արձակել, Հասել էր այդ օր մինչև Վրաստան, Ճերմակ Համոյին տարել էր Բորժոմ, Եվ վերադարձել նորից Հայաստան: Ճամփին կռվել էր նա Ծիտրոյի հետ. Օ՜, այդ հին լոթին։ Սա կամեցել էր Մի խոճկոր դնել գյումրեցու կառքը, Վերջինս թքել ու հեռացել էր: — Տեսե՞լ եք, տղեք, ֆայտոն առանց ձի, — Ասաց Ալեքը նստելով հազիվ: — Խե՞լռել ես, օղուլ, — ամենքն ասացին, — Ֆայտոնեն չափուկ ի՞նչը կվազե: Քեզի գոմեշ է ռաստ եկել ճամփին Կամ գեշ երազ ես տեսել էս գիշեր: — Ու հռհռացին կառապանները, Իրար պատմելով զանազան հուշեր: — Երազ չէ, տղե՛ք, թե սուտ կխոսիմ, Թող սուրբ Յոթ-վերքը իմ լուսը բռնի, Ֆայտոնի մահը էսօր-էգվան է, Ֆայտոնը մեռավ՝ Գյումրին կմեռնի: — Ֆայտոնը, օղուլ, պապից պապ կերթա, — Շտկվեց Հայկը, խնդրելով գինի: —Ֆայտոնի մահը էն վախտը կուգա, Երբ աշխըրքի մեջ գետինը պրծնի: Երբ որ կործանվի Փրկչի գմբեթը, Ուստա Անտիկի շինած տաճարը, Օղորմի՜ իրան, միշտ Անի կերթար, Կաշեր, ետ կուգար՝ կշարեր քարը: Գյումրու կենացը։ Ես Գյումրի բերի Առաջին կառքը շալակիս դրած, Չտեսնեմ մեկիդ ֆայտոնը դատարկ, Մեռնելիս՝ մեռեք ձեր թառքի վրա: — Ասաց Բաբիենց Հայկը և ըմպեց, Ընկերները լուռ նրան նայեցին, Խմեց, դուրս եկավ և կառքին հենված Ծխեց ու նայեց սառն Արագածին: Այդ գիշեր բոլոր կառապանները Ցրվեցին տներ խռոված հոգով, Մտրակն ու կապեն գլխի տակ դրած Ալեքը ծածկեց իրեն վերմակով: Քնեց Ալեքը և տեսավ ամբողջ Շիրակը լցված բյուր ավտոներով, Վազում են, սուլում հևասպառ, արագ, Գյումրին ծածկելով ծխով ու նավթով: Ահա բակ մտան տասնհինգ ավտո — Ո՞ւր է գյումրեցի վերջին ֆայտոնչին, Ո՞ւր է Ալեքը, — գոոում են նրանք, —Թէ՛զ Էրեք, բռնե՛ք, չթողնե՛ք փախչի: Ալեքը կառքով թռչում է բակից, Ձիերը խրտնած ճախրում են եթեր, Զանգուլակներր թափվում են ներքև Ինչպես արցունքի փշրված շիթեր: Իր կառքը դիպավ Փրկչի գմբեթին Ու թռավ ընկավ Գեղացոց թաղը, Այնտեղ նա տեսավ Համբալ Մկոյին, Ալեքը կանչեց. «Օղուլ, դու սա՞ղ ես»: Հինգ հարյուր ավտո, ետևից րնկած, Քշեցին նրան մինչև Արագած, — Ո՞ւր երթամ հիմի, — ասաց Ալեքը: Բուքը ոռնում էր՝ սարերը գրկած: Մտրակեց ուժգին ձիերի մեջքին Եվ զառիթափով լեռը բարձրացավ, Մի վերջին անգամ նայեց քաղաքին Ու իր կառքի հետ անդունդ սլացավ: — Ա՜խ, մեռա՜, մեռա՜, — գոչեց Ալեքը, Եվ սարսափահար վեր թռավ քնից, Օ՜, ինչ երազ էր: Մտրակը առած՝ Գժվածի նման դուրս եկավ տնից: Բիրժա չհասած՝ լսեց նա մի կանչ. — Ալե՜ք, Բաբիենց Հայկը մահացավ: Ալեքը վշտից այնպես կարկամեց, Ասես աչքի դեմ Գյումրին քարացավ: 3 Մի ամիս հետո պատահեց մի դեպք, Որ սաստիկ ցնցեց Ֆայտոն Ալեքին: Քաղաքի ծայրում ապրում էր մի մարդ, Անունը Չփլաղ, ծանոթ ամենքին: Այդ մարդը ուներ երկանիվ մի կառք, Որին լծած էր հասարակ մի ձի, Եվ այդ ծուռումուռ սայլակին նստած Նա ամեն ծեգին գնում էր գործի: Մի անիվը՝ փոքր, մյուսը՝ ահագին, Ինքը՝ ծերացած, երիվարը՝ կաղ, Սայլը քշում էր ամեն ուղղությամբ, Հասնում էր մինչև Վարդապետի բաղ: Բանակից անպետք ձիեր էր գնում Եվ գիրացնելով հանում էր շուկա, Կամ «լվի ծաղկից» դեղեր էր շինում Եվ ուղարկում էր մինչև Օդեսա: Մի օր գիշերով, գետափ գնալիս, Ճամփին գտել էր մի մաշված անիվ, Տարել էր Բիրժա, որ ցույց տա մարդկանց, Ու հավաքվել էր ժողովուրդ անթիվ: Իսկ մեյդանի մեջ բեռնակիր Մկոն Գոտին թույլ կապած, ձեռքը ականջին, Զիլ բղավում էր. «Չփլաղ Փիլոսը Հրաշք անիվ է գտել գետափին»: Սելավի Սեթը այդ օր մի փոքրիկ Նախիր էր քշել շուկայի կենտրոն, Երկու գեր հորթի մեջտեղում կանգնած Թունդ սակարկում էր գյումրեցի Ծիտրոն: Լսեցին թե չէ՝ Բիրժա գնացին, Ողջ առևտուրը թողնելով կիսատ, Թողած նախիրը, թուխ երինջները Եվ դախլի վրա փողերը դիզած: Ալեքն էլ եկավ: Հենց տեսավ թե չէ՝ Գլուխը բռնած շուռ եկավ մեջքով. — Խնդացիք վրաս, խելռի տեղ դրիք, Դե, հիմի աշեք սեփական աչքով: Ասաց, ու արագ մի կողմ քաշվելով, Թիկունքը հենեց սուրբ Փրկչի պատին. Հայտնվեց նաև Պոլոզ Մուկուչը, Հետը բերելով դարբին Մեխակին: Վազեվազ եկան Նալըն Կարոն, Նապոն,Ուռումի Կոլան, Կալոսնիկ Ակոն ,Ճերմակ Համոյի որսորդը եկավ` Քսան-երեսուն որսի շներով: Տեղ հասան նաև ուրիշ գյումրեցիք՝ Չանախ Վարոսը և Ֆռիկ Տիկոն, Եվ Յաղլի-Բուղլի Նազարը եկավ, Գըմփըռ Ցոլակը, Լիմոնադ Կարոն: Ու շոշափեցին աջից ու ձախից, Զննեցին անգամ մանրադիտակով, Սեղմեցին ոտքով, ձեռքով, գործիքով Ու գլորեցին հրապարակով: Եվ համոզվեցին, որ իրենց դաշտով Իրոք անցել է հրաշք մեքենա, Ու խմբով տարան գետը գցեցին, Որ այդ չարիքը Գյումրուց վերանա: — Տասնութ թվին, երբ երկիրն էր խառն Եվ նախարար էր փոխվում ամեն օր, Չփլաղ Փիլոսը Բոստան Օնեսին Գյումրում հռչակեց հայոց թագավոր: Ֆայտոն Ալեքը հազիվ իր կառքով Օնեսին փրկեց դաշնակի ձեռքից, Մինչև այդ հողմոտ օրերի միջից Ծնվեց մի կարմիր բոլշևիկ երկիր: 4 Քսանհինգ թիվն էր: Քաղաքում արդեն Մուտք էին գործել մի քանի ավտո: — Աշե՜ք, գավկոմի մեքենան անցավ, —Ցույց էին տալիս գյումրեցիք մատով: Հունիսյան խաղաղ մի առավոտ էր, Այդ օր բացումն էր Կապսի ջրանցքի, Ու այդ մեծ տոնին Ալեքը վճռեց Մի ուրույն փայլ տալ պատմական անցքին: Մի օղի գցեց, պատին նայելով. — Կենա՜ցդ, ազի՛զ: — Եվ շտապեց դուրս: Սև ժամի մոտով նա քաղաք իջավ՝ Ծանոթ գյումրեցոց տալով բարի լույս: Մի մարդ կանչում էր տաք լոշը ձեռքին. — Տայոնց մենձ ֆուռը, ամենքդ իմացե՜ք, Ձվածեղի պես կարմրած հացը, Գրվանքեն աժե էսօր հինգ կոպեկ: — Էս ի՜նչըղ տաքցավ մեր առուտուրը, Բացվեց ամենքի դուքանի դուռը, — Ասաց Ալեքը, մի պահ լուռ նայեց Ու մտավ հացթուխ Սիմոնի փուռը: Սա հացը տվեց ու պատմեց վռազ Նոր անեկդոտը իրենց քաղաքի, Թե ինչպես Պոլոզ Մուկուչի կինը Տաք ջուր էր լցրել մի կնոջ մեջքին: Այդ պատահել էր Վեքի բաղնիքում, Երբ այդ տիկինը պատմել էր փքված, Որ Պոլոզի հետ ավտո է նստել, Հանեսօղլյանի աջ կողքին բազմած: Խնդաց Ալեքը, գլուխն օրորեց, Հրա՜շք է Գյումրին, լեցուն երազով, Կողի լավաշր ծալեց թևի տակ Եվ դիմեց դեպի ճաշարան «Սամսոն»: Այդտեղ էր ճաշում ամեն կիրակի, Իջնելով քարե սանդուղներով ցած, Փողը տալիս էր միշտ ամսավերջին, Հինավուրց կարգ էր, սովորույթ դարձած: Մտավ, լվացվեց: Մի «չանախ» կերավ, Մոտեցավ պատին, բացեց վանդակը, Կավիճով մի գիծ քաշեց անվան դեմ Եվ Բիրժա գալով՝ հեծավ իր կառքը: Ճիճվի բլրակով բարձրացավ վերև, «Կարմիր աղբյուրից» ջուր խմեց հևքով, Ապա շուռ տալով ձիու գլուխը՝ Սրընթաց անցավ Յոթ-վերքի կողքով: Ճերմակ Համոյի խանութի առաջ Մի պահ կանգ առավ, ծալեց մտրակը, Ցած իջավ արագ, ինչ-որ բան գնեց, Կայծքարով վառեց հաստ գլանակը: Անկյունում կոշիկ սրբողն էր նստած, Ամենքին ծանոթ Չիստիջի Գևոն, Ալեքը մաքրեց ոտնամանները, Բեղը ոլորեց գյումրեցու ձևով: Հազիվ էր սանձը իր ձեռքը առել, Նորից մոտ եկան քարտաշ ու դարբին. — Տղեք, հերիք է, կեսդ վար իար իջեք, Կապսը հեռու է, կմնամ ճանփին: — Բան չկա, Ալեք, թեթև տղեք ենք, Փարեն գլխեն առ՝ ֆայտոնը քշե: — Ալեքը թափով մտրակը շարժեց, Ձիանքը մտան Ալեքսանդրովսկի: Երանոսենց տան դռնով անցնելիս Տեսավ յոթը կառք շարված են մոտիկ, Մեկում դրված էր մի նախշուն փափախ, Մյուսում՝ չուխա, երրորդում՝ գոտի: Իսկ չորրորդի մեջ զուռնա էին փչում, Հինգում մի սպիտակ մաքի էր կապած, Վեցերորդի մեջ թիկնել էր Ծիտրոն, Գլխին մի կարմիր դրոշակ տնկած: Յոթերորդի մեջ գարեջրով լի Մի մեծ տակառ կար Զիթոխցոնց խանից, Տակառի կողին ծուռումուռ գրված՝ «Յոթ ֆայտոն`զանի՛տ»: Եկան Մուկուչը և Նալըն Կարոն՝ Մի տկճոր գինի ու շամփուր գրկած, Ելան նստեցին Ծիտրոյի կողքին, Եվ ֆայտոնները շարժվեցին առաջ: Ետևում մնաց Կամերսկու տունը, Թատրոնի շենքը, քաղաքի այգին: Եվ հին աֆիշներ պատերի վրա, «Հույսի կործանում», «Պեպո», «Չար ոգի»: Բազում գյումրեցիք Կապս էին գնում, Ճամփա էին ընկել ոմանք գիշերով, Հանկարծ գավկոմի մեքենան անցավ, Ժպտաց Ալեքը մի բան հիշելով: Այդ դաշտի մեջ էր, որ ռանչպար Սեթին Հեղեղը քշել էր մինչև ձորատակ, Ու այդ օրվանից գյումրեցիք նրան Անվանել էին «Սելավի Սեդրակ»: Կնութ Վարդանը այդտեղ էր, կարծեմ, Մտրակը դիտմամբ շպրտել ճամփին, Որ մինչև գալը ծանոթ պարոնը Համբուրեր կառքում նստած օրիորդին: Ալեքը արագ թեքվեց դեպի ձախ, Հետապնդելով ավտոյի երթը. «Հիմի կհասնեմ» , — ասաց ինքն իրեն Ու կառքը քշեց դեպի Սև բերդը: Բերդի ետևով դեպի Կապսաձոր Հոծ ժողովուրդն էր շարժվում Շիրակի, Այդտեղ էր նաև Չփլաղ Փիլոսը՝ Նստած երկանիվ իր ծուռ սայլակին: Օրը շաբաթ էր, և ամբողջ Գյումրին Զվարճանում էր երգով ու պարով, Ալեքը հասավ ուղևորներին Եվ կառքը ուղղեց լայն ճանապարհով: Նրա ետևից Կռունկն էր Ճեպում, Սա էլ էր ճգնում ավտոյին հասնել: — Ո՞վքեր կան մեջը, — հարցրեց Ալեքը, «Արսեն Եսայան և դոկտոր Նանսեն»: Օ՜, մեծագործ այր Ֆրիդյոֆ Նանսեն, Արդյոք իմացա՞ր, որ քո ետևից, Ալեքն է վազել Շիրակի դաշտով, Կռունկն է կառքով մաքառել հեռվից: Ու ես առիթից օգտվելով հիմա, Թողած Ալեքին ու իր ոսկե ձին, Քեզ եմ վերհիշում կարոտով մի պահ Հոյակա՜պ, շքեղ մեծ նորվեգիացի: Ինձ էլ վիճակվեց քեզ տեսնել մի օր Որբական կյանքիս դառնահուշ շեմքին, Դու վերջին անգամ եկար մեզ այցի, Ու մեռար՝ երկրիս արևը դեմքիդ: — Վա՜յ, լուսըս քոռնա, տես, գյոզալական Ֆայտոնը թողած` ավտո են նստել, — Գոչեց Ալեքը, սաստիկ զարմացած, Եվ իր խալաթի թևքերը քշտեց: — Ալեք ջան, քշե՛, խայտառակ էղանք, Գավկոմի ավտոն ֆայտոնեն անցավ; — Եղնելիք բան չէ,— խնդաց գյումրեցին, —Թող նա պարծենա, ով շուտ տեղ հասավ: Մարմաշենի մոտ, բազմության առաջ, Ալեքը հպարտ կանգնեց իր թառքին, Ձեռնոցներն հանեց խրեց գոտու տակ, Սանձերը հավաք`բաց թողեց վազքի: Եվ մտրակն ուժգին շրխկացնելով Բարձրաձայն գոչեց` ամենքին ի տես. — Ո՜ւխ, Կայծա՛կ, ես քու ջիգյարդ ուտեմ, Էսօրվա օրը ամոթով չենես: Ու սմբակները գետնին զարկելով Ձիերը թռան կրակ-թափ առած, Կառքը սուրալով ավտոյից անցավ Եվ դեպի ջրանցք հաղթական գնաց: Ծափահարեցին: Քարտաշ Հարութը Գլխարկն հուզմունքից օդն ի վեր նետեց, Բարձրացավ փարվեց Ալեքի վզով, Իջավ և կառքի ակը համբուրեց: «Կալոսիդ մատաղ, ինչը՜ղ կը ֆըռռա, Վո՞վ կըրնա, ղուրբան, կոտրել քու մեջքը»: — Շատ ներող կեղնիս, րնկեր Եսայան, Պատվի խնդիր էր, — ասաց Ալեքը: Մեքենան փորձեց առաջ ընթանալ, Բայց իսկույն կանգնեց ծուխ արձակելով: — Ավտոն խարաբ է, — խնդաց Մեխակը, —Եկեք Կապս ղրկենք Չփլաղի սելով: — Ինչը՞ղ, խարա՞բ է: Հը՜ռ, կեցի՛ր, Կայծակ, Համեցեք ֆայտոն, ընկեր Եսայան, Տե՜ղ տվեք, տղե՛ք, — ասաց Ալեքը, Ու կառք նստելով նրանք Կապս հասան: — Ծխով ժաժ եկող կալոսն էդպես է, — Ժպտաց Ալեքը, իջնելով թառքից, Եվ նա ձիանքը տարավ ջրելու, Ու ձորը թնդաց բազմության ծափից: Կապսի խոր ձորում, թունելի դիմաց, Սեղան պարզեցին մի քարաժայռի: Պարկապզուկով ծաղկեցրին կենաց Եվ ամբողջ խմբով բարձրացան պարի: Ապա լվացին Ալեքի կառքը Ու մի դրոշակ վրան տնկելով, Ճանապարհ ընկան դեպի Պոլիգոն Հաղթական ջրի գովքը երգելով։ Արևածագին Ալեքը մենակ Յոթ-վերք շտապեց, և իմ լսելով, Նա մատաղ արավ երկու աղավնի, Արյունը վանքի պատին քսելով: Այդ դեպքի մասին քաղաքն իմացավ, Ծիծաղեց անգամ Կարախանյանը, —Հրաշք-հեքիաթ է Շիրակի դաշտը, Չկա աշխարհում երբեք նմանը: Մի տարի հետո երկրաշարժ եղավ, Ո՞վ կմոռանա այդ ահեղ ժաժքը, Ես տեսա՝ ինչպես Գյումրին ավերվեց, Ու ցավից տնքաց նորից մեր ազգը: Ալեքն իր կառքով անդուլ գործում էր, Քանիսի՜ն տարավ նա Բոշի թաղը, Քաղաքի այգին հյուրանոց դարձավ, Ծառից կախվեցին շերեփն ու մաղը: Քանի՜ հարս ու կին տաք բաղնիքներից Կիսամերկ փախան Ալեքի կառքով, Քանի՜ վիրավոր Բայանդուր գյուղից Նա քաղաք բերեց վշտացած հոգով: Ինքը՝ Ալեքը, ապրում էր կառքում, Քանդվել էր պատը քարե տնակի, Այգի էր տարել կողինքը, կատուն, «Մայր Հայաստանը», «Քաջ Անդրանիկին»: Տխուր ծորում էր ժաժքի նոր երգը, Շուրջը սուլում էր Ջաջուռի քամին, Ձախ աչքով Փրկչի ժամին էր նայում, Աջով նայում էր Պլպլան ժամին: Բայց ոչինչ չօգնեց: Ավտոներն եկան Ու գրավեցին ամբողջ քաղաքը, Եվ կամաց-կամաց փոխվեց հին Գյումրին, Ու դանդաղ թվաց ֆայտոնի վազքը: 5 Հինգ-վեց տարի անց Ֆայտոն Ալեքը Իրենց մեծ կատվին դնում էր կառքը, Վերնոցն էլ կամաց ներքև էր քաշում, Որ մարդիկ չասեն՝ կառքը դատարկ է: Երբ ուղևոր էր պատահում, իսկույն Կատվին վերմակով իր գիրկն էր առնում, Եվ կայարանից զրնգուն զանգով Ալեքը նորից քաղաք էր դառնում: Մի օր, երեկո, գնաց կայարան, Հանգիստ նստել էր իր թառքի վրա: Գնացքը եկավ: Իջան ամենքը, Ուր որ է՝ ծանոթ ուղևոր կգա: Բայց ոչ ոք չեկավ: Ուղիղ իր մոտով Ավտոյով արագ սլացավ Ծիտրոն: Երկրորդով սուրաց Սնդո Արամը, Մեկը տուն գնաց, մյուսը՝ թատրոն: Զուր էին զընգում բոժոժներն արծաթ, Եվ սմբակները կայծքարին տալիս, Ոչ ոք չէր նայում ֆայտոնի կողմը, Ոչ մի ուղևոր մոտիկ չէր գալիս: Երկար սպասեց: Ահա մի կուզ մարդ Մանրիկ քայլերով շրջում է կամաց, Ալեքը հեռվից մոտեցավ նրան Եվ ուղիղ կանգնեց Օնեսի դիմաց: — Օղո՜ւլ, Կայծակիս նալը ժանգոտավ, Բեզրած կերևաս, քելե իմ ֆայտոն: — Կառքով ուշ կեղնի, — ասաց Օնեսը, Արագ նետվելով Հայկոոպի ավտոն: — «Կառքով ուշ կեղնի», վա՜յ իմ գեշ օրվան, — Ալեքը տխուր շշնջաց անբառ, Հիշեց այն օրը, երբ իր ետևից Բոստան Օնեսն էր վազում հևասպառ: Որքա՜ն էր փոխվել աշխարհն այն օրից, Բոստան Օնեսն էր այս անգամ թռչում, — Ծո, Օնե՜ս, կեցի՛ր, ընձի հետըդ տար, — Ալեքն էր ասես ետևից կանչում: Դրեց նա կատուն իր ֆայտոնի մեջ Ու քաղաք դարձավ մռայլ բեղերով, Էլ չէր սլանում Ալեքի կառքը, Կարծես դագաղ էր անցնում թաղերով: Դիմացի մայթով մի մարդ էր քայլում, Արկղը թևի տակ, պատին քսվելով, Կոշիկ սրբողն էր. գնում էր դանդաղ, Օրվա վաստակը ճամփին հաշվելով: Նայեց ետևից: Կամեցավ կանչել: Բայց ինչո՞ւ խառնել խեղճի հաշիվը. Ամեն ոք կյանքում մի բան հաշվում է, Անվերջ փնտրելով ցանկացած թիվը: Ալեքի թիվը սխալ դուրս եկավ, Խառն էր իր կյանքի պետական բանկը: Նա կառքը քշեց դեպի հին շուկան, Մեղմ ղողանջում էր Յոթ-վերքի զանգը: Անցավ մի քանի հին ճաշարաններ, «Ծիտրո», «Շիլաջոց» և «Ծիկ- ծիկ Կարո», Ավելի վերը Սիմոնի փուռն էր, Ահա և «Յառի» ճամփան քարքարոտ: Մի քիչ ներքևում դարբին Մեխակը Դեռ աշխատում էր իր քուրան վառած. Լուսինը կարծես մի մաշված պայտ էր, Ալեքի ձիու սմբակից թռած: «Սամսոնը» բաց էր: Մեծ ցուցանակին Առյուծ էր ձևում Գողիաթը ահեղ, Գազանի լեզուն մուտքի ճակատին Վառվում էր ինչպես կարմրած կանթեղ: Ուղիղ այդ քարե սանդուղի առաջ Ֆայտոն Ալեքի կառքը կանգ առավ: — է՜յ, ուստա Թաթոս, զարկե քո դափը, Հին Գյումրին չկա, հին Գյումրին մեռավ: Ու կատվին գրկած, շեմքից մտնելով, Խելագարի պես սկսեց պարել: Կռունկը հարբած քնել էր թախտին, Պոլոզ Մուկուչին Շամխոր էր տարել: Այդ օր կերել էր երկու աման խաշ Եվ զբաղվել էր ձիերի գործով. Պայտել էր նրանց: Այժմ քնած էր, Սխտորահոտը փչում էր բարձով: Կնութ Վարդանը անհետացել էր՝ Բիրժայում թողած իր կառքը ավեր. Գարին շուկայում խիստ թանկացել էր, Որդին փախել էր դեպի Շուլավեր: Նայեց Ալեքը հսկա Կռունկին Ու լուռ դատարկեց գավաթը օղու. — է՜յ, բոշի տղա, շուտ «Ճամփու ղայդեն» Ուսուլով չալե, ղայդով չալե, օղուլ: Ասաց և արագ դուրս գալով շեմքից Նա կառքը քշեց գերեզմանատուն. Եվ մտրակն առած, ահեղ կսկիծով Հարվածեց ծանոթ քարերը մթնում: — Բաբիենց Հայկակ, Զուլո, Ծուռվզենք, Ինչ որ ասացի՝ բիթուն կատարվեց, Բոստան Օնեսը թարս նայեց ձիուս, Ծո, էլեք աշեք, հին Գյումրին փոխվեց: Փրկչի գմբեթը դինամիտ դրին, Գեղացիք եկել լցվել են քաղաք, Ֆայտոն չտեսած՝ ավտո նստեցին, Ինչքան չլուտ կար՝ դարձել է աղա: Կատու եմ հիմի առել իմ թառքին, Որ մեր ֆայտոնի պատիվը փրկեմ, Մենակ մնացինք ես ու Կռունկը, Բաց արեք հողը, ձեր կողքին պառկեմ: Ուրիշ մարդ չկա էլ մեր քաղքի մեջ, Եթե չհաշվենք դուդուկչի Շավոն, Եկավ ու նորեն Վենետիկ գնաց Ղազարապատցի մեր ախպեր Ավոն: Նալըն Կարոյին էս գիշեր տարան, Խեղճ Ծիտրոն նստած կզարկե գլխուն, Ինչըղ թա՜րս դիպավ կալոսը քարին, Օրըս ի՜նչըղ թեզ դառավ իրիկուն: Բիրժեն դատարկ է, Ղարսի ճամփեն՝ փակ, Հիվանդ պառկած է աշուղ Շերամը, Քանդվեց հին Գյումրին, հին կռունկների, Հին ղաշանգ մարդոց շախով երամը: Մեկ-մեկ խնդալով երեսիս կաշե Խելառ Սարգիսը: Ես էլ կխնդամ, «Աբասին» կուտամ ու ղամչին բռնած Խելառի նման քշելով կերթամ: Վա՜յ մեզնեն ետև գալող սերնդին, Որ էլ չի նստի գյումրեցու ֆայտոն, Աշխարհքը տկեն փոխվավ ընդհանուր, Ֆայտոնը հիմի ցույց կուտան մատով: — Ետ դարձավ տրտում: Մի նորեկ խնդրեց, Որ իրեն ցույց տա «Գյուղացու տունը»: — Գնա՛, ախպերս, ո՛ր դուռը զարկես, Գեղացու տուն է, — ասաց Ալեքը: 6 Իսկապես փոխվեց առաջվա Գյումրին, Շատ մարդիկ մեռան, Բիրժան դատարկվեց, Փրկչի տաճարը դարձավ թանգարան, Հացթուխ Սիմոնի տաք փուռը փակվեց: Վախճանվեց նաև Պոլոզ Մուկուչը, Եվ Բոշի թաղը սգաց մեծ ցավով, Այդ հին գյումրեցու շիրիմի վրա Եկավ քար քաշեց բանաստեղծ Ավոն: Մեռավ լուսաձայն գուսան Շերամը, Չվեց աշխարհից բեռնակիր Մկոն, Նոր քաղաքն աճեց, շինվեց, զարգացավ, Բարձրացավ հասավ մինչև Պոլիգոն: Վերին Ժամի մոտ այլևս չերևաց Ֆռիկ Տիգրանը՝ իր բախտախաղով, Անդարձ չքացան Յաղլի Նազարը, Չանախ Վարոսը, Լիմոնադ Կարոն: Էլ չկան Ճերմակ Համո ու Ծիտրո, Ձիթոխցոնց խանի մառանները հին, Լոկ համառում են նախշերը խանդոտ՝ Երանոսենց տան քարե հատակին: Այն էլ, երևի, կըքանդեն շուտով, Որպես անցյալի երազ հնաբույր, Որ նրա հանգած խորանի վրա Շինեն մշտահոս մի ուրիշ աղբյուր: Փռված է հպարտ նոր Հայաստանի Չքնաղ քաղաքը Լենինի անվան, Դեռ Շիրակն այսքան շքեղ չի եղել, Այն օրից, երբ որ մեղանչեց Եվան: Լայն ու լուսավոր պողոտաներով Թռչում է անթիվ ավտոմեքենա, Եվ մի առավոտ, Կռունկը հուզված, Դատարկ ֆայտոնով քաղսովետ գնաց: — էսքան ղառղառ կա, էդքան հավքի մեջ Ինչը՞ղ չեք կրնա մե Կռունկ պահել, — Ասաց ու ելավ գործկոմի շենքից, Մի տարի հետո վախճանվեց նա էլ: Մնաց Ալեքը մենակ, անընկեր, Ձորի բարձունքին կուչ եկած տնով, Կյանքը փոխվել էր, բայց ծեր գյումրեցիք Դեռ շրջում էին նրա ֆայտոնով: Հարս էին բերում, գնում էին կնունք, Մինչև ճեղքվում էր ադամամութը, Նրանց մեջ էին դարբին Մեխակը, Որմնադիր Լիպոն, քարտաշ Հարութը: Հետևյալ տարի տուրքը շատացրին, Տխրեց Ալեքը, չէր կարող քնել, Շվարած նայեց ֆինբաժնի թղթին, Որոշեց կառքր վաճառքի հանել: Սակայն ո՞ւմ էր պետք հնոտիքն այդ խեղճ, Ո՞վ ֆայտոն կառներ ավտոյի դարում, Մեռել էր նույնպես Չփլաղ Փիլոսը, Սայլակն ընկած էր Չերքեզի ձորում: Մի օր մի ավտո Ալեքի կառքը Ճամփին շուռ տալով թափով սլացավ, Եվ այն օրվանից նրա ձիերը Փողոցի միջից եզրերը անցան: Լապտերը ծռվեց, ձիու պայտն ընկավ, Էլ չէր բարձրանում մտրակը թափով, Զգույշ էր քշում, ուշքը միշտ վրան, Ու շուրջն էր նայում անվերջ սարսափով: Բյուր ավտոների կանչերի միջև Նրա զանգերի ձայնը խլացավ, Ւր սահմանները սաստիկ նեղացան Ու նա մի գիշեր Գյումրուց հեռացավ: Գնաց դեպի գյուղ, դեպի սարերը, Արթիկի բանկում կառապան դարձավ, Բայց ավտոները դեպի Արագած Եվ դեպի Արթիկ խումբ-խումբ բարձրացան: Ալեքն Արթիկից չվեց Սառնաղբյուր, Ծածկվեց բարձրանիստ լեռների ետև, Որ ոչ մի ավտո իրեն չգտներ, Որ իրեն զգար գեթ մի քիչ թեթև: Գտավ մի խաղաղ կանաչ սայլուղի, Երթևեկում էր այդ լռիկ ճամփով. Սի օր գյուղ գալիս, տեսավ մի ավտո Կառքի ետևից վազում է թափով: Էլ չհամբերեց: Կառքը աջ քաշեց, Թառքից վայր իջավ, աչքերը մթնած, Ու մտրակն առած, ահեղ զայրույթով Գնաց ու կանգնեց ավտոյի առաջ: — Լազիրակ, ի՞նչ ես հետևես ընկել, —Մեր գյոզալ քաղաքն ու դաշտերն առաք,— Գոռաց Ալեքը, — էդքանը քի՞չ էր, Հիմա էլ սարերո՞ւ վրա կֆռռաք: Հաղթեցիր, օղուլ, արևուդ ղուրբան, Աշխըրհքի չարխը իմ ձեոքեն փստաց: — Ալեքը նայեց: Ուղիղ ղեկի մոտ Կնութ Վարդանի որդին էր նստած: Ժպտաց Ալեքը, և նրա համար Կարծես բովանդակ գետինը պրծավ, Չքացավ սև ձին ճերմակ շուշանով, Իր ապրած կյանքը հիշատակ դարձավ: Նա հագած էր իր ճերմակ ձեռնոցը, Լանջին կախված էր ժամացույցը հին, Դեմքը գունատ էր: Խալաթի վրա Փայլում էր մաշված մետաքսե գոտին: Մի շաբաթ հետո Ալեքը մեռավ, Նրա ձիերը շրջկենտրոն տարան, Իսկ նրա կառքը ավտոյին դրած Տեղափոխեցին Գյումրի՝ թանգարան: ***Այս տարի ամռան ես իմ դստեր հետ Այցի գնացի այդ թանգարանին, Այնտեղ ես տեսա Ալեքի կառքը, Նրա մտրակը և շորերը հին: Երկա՜ր նայեցի: Հին Շիրակն այնտեղ Պահվում է ինչպես սրբազան նշխար, Երազ է դարձել, չքացել, անցել Դեռ երեկ շնչող մի ամբողջ աշխարհ: Գյումրի՜, իմ հոգին կապված է քեզ հետ, Դու վաղուց դարձար ինձ հարազատ մայր, Չկա մի քաղաք ամբողջ աշխարհում՝ Քեզ չափ բաղձալի իմ հոգու համար: Եվ քո բարբառը ախորժ է սրտիս, Քո փողոցները՝ նախշըված կտավ, Եվ պատերը սև քարաշեն այն տան, Որ ես հարցուփորձ անելով գտա: Էնգելսի փողոց, տուն վաթսունևյոթ, Անահի՛տ, դստրիկ, հիշիր այս բակը, Այս բակից այն կողմ չենք կարող գնալ, Սև սարն հեռու է, և ճամփան փակ է: Տասնվեց թվին Բասենի դաշտից Ինձ այստեղ բերին՝ մի ելակ հագիս, Որքա՜ն եմ նայել ես դեպի Սև սար՝ Կանգնած այդ շենքի կանաչ տանիքին։ Այդ է պատճառը, իմ անգին դստրիկ, Որ սրտիս մոտ է այս քարե տունը։ Գիշեր է արդեն. Գյումրին քնած է, Եկ մենք էլ փակենք այս պատմությունը: Ալեքի կառքով չենք կարող գնալ, Եկ ավտո նստած սուրանք Երևան, Ամեն մի սերունդ իր թռիչքն ունի, Մեր դարն էլ կանցնի երազի նման: ԽԱՉԻԿ ԴԱՇՏԵՆՑ 1958 Երևան-Լենինական(«Սովետական Գրող» Հրատարակչություն, Երևան, 1982) (աղբյուր Տիգրան Պետրոսյան) Սկիզբ

ԿԱՐԻՆԷ Karineh (Please!Not “leblebiji” or any other “ji”.) Enjoy! http://haykmedia.com/videos/armenian-movie/karine-video_7f625622d.html Also look here; http://hyeforum.com/index.php?showtopic=28648&st=0&p=272952&hl=karineh&fromsearch=1entry272952

http://shirakcentre.org/images/stories/faeton.jpg http://shirakcentre.org/images/stories/faeton.jpg To see the rest go to Literature Khachik Dashtents http://shirakcentre.org/hy/hayacqshirakic/1 ՖԱՅՏՈՆ ԱԼԵՔԸ ԽԱՉԻԿ ԴԱՇՏԵՆՑ Գյումրի քաղաքում շատ կառապան կար. Այնտեղ էր ապրում Բաբիենց Հայկը, Այդ տղամարդն էր Ալեքպոլ բերել Առաջին փոքրիկ երկանիվ կառքը: Այնտեղ էր ծնվել Ծուռվզենց Արշոն, Աչքերով խաժակ, ձիերով նախշուն, Ո՞վ տեսած չկա Կնութ Վարդանին, Որ կանգնած էր միշտ իր կառքը քշում: Հապա Կռո՞ւնկը։ Մի՞թե չի անցել Այդ ժիր գյումրեցին մի օր ձեր թաղով….. ----- Also look here at the opening and at 24;15 … and on http://haykmedia.com/videos/armenian-movie/karine-video_7f625622d.html

A DELIGHTFULLY BEAUTIFUL NOSTALGIC STORY See the picture of Karo’s friend Koulka , the beautiful White Horse. http://hetq.am/eng/articles/11414/gyumris-glory---phaeton-driver-karo-and-his-prized-white-horse.html http://hetq.am/static/news/b/2012/03/11414.jpg http://hetq.am/static/news/b/2012/03/11414.jpg ==== Gyumri's Glory - Phaeton Driver Karo and His White Horse 12:17, 3 March, 2012 The black and white photo to the left, taken in 1968, shows one of the last horse-drawn buggies (phaeton) plying the streets of Gyumri in Armenia. At the reins are master-driver Karo and his prized white horse, Koulka. The accompanying photos of this bygone era in Armenia’s second largest city belong to Khachik Khachatryan. His father Karo was one of the last phaeton drivers in the town along with another well-known driver names Grish. Khachik says that his father had a favourite horse called Koulka that pulled his father’s carriage for seventeen years straight. “When my father died, I swear to you that the horse shed tears,” Khachik tells me. Khachik’s forefathers moved to Gyumri from Kars back in the 1800’s. He says that the family has a long list of phaeton drivers to its credit. With the growing use of cars, after WWII, the horse and buggy trade slowly faded. One of the reasons was that horses were constantly being frightened by the sound of the automobiles. http://hetq.am/static/content/gyumri/faytonchiner.jpg http://hetq.am/static/content/gyumri/faytonchiner.jpg Phaeton driver Grish (left) and Karo However, in 1960, Grigor Hasratyan, President of the Leninakan Political Council, decided to restore the old tradition. When word got out, a handful of the remaining phaeton drivers rushed to take advantage of the opportunity. By the 1970s, only two were left – Khachik’s father Karo and Grish. Karo passed away in 1977 at the age of 59. His sons decided not to sell the carriage but keep it as a memento of their dad and a more romantic time. “Every 2 or 3 years, we take it out of storage, washed it sown and give it a repainting. One year, we have the carriage out in the yard and an acquaintance of ours walked by. He said he was the godfather to a young couple about to be married and wanted to take them to the church in the phaeton. I told him it would be fine but that he had to get the horses,” says Khachik Every since then, the sons have rented out the carriage on a number of occasions. http://hetq.am/static/content/gyumri/karoyi-fayton.jpg http://hetq.am/static/content/gyumri/karoyi-fayton.jpg Karo’s phaeton “It turns out that years after my dad’s passing, his beloved phaeton still plies the streets of Gyumri. Neither I nor my brother ever drove the buggy. We went off and did our own thing and went into different professions. But the phaeton survives,” Khachik says with a smile that hides a degree of remorse. Khachik works in the regional government office but still finds time to take care of the buggy with his brother’s help. His father Karo appears in such films as “The Melodies of Shirak”, “Yerankyun” and “Heghnar’s Fountain” (Phaeton is the early 19th-century term for a sporty open carriage drawn by a single horse or a pair, typically with four extravagantly large wheels, very lightly sprung, with a minimal body, fast and dangerous. The rather self-consciously classicizing name refers to the disastrous ride of mythical Phaëton, son of Helios, who set the earth on fire while attempting to drive the chariot of the sun). ==== Where is Sip , our Dune Buggy nut? In the English those vehicles are known both as Hansom (taxi of yore) and Buggy http://ac4.yt-thm-a01.yimg.com/image/2d76f7913a577480

And "aziz jan" is Armenian?

THREE RING CIRCUS http://storage.canalblog.com/23/16/290470/62660909_p.jpg Step right in the CIRCUS is on with 3 Rings. In ring #1 is bokhu, in #2 is ankaga and sadly, in the #3 is we who still call Artsakh “kara.bokh/black sh*t”. WHY OH WHY SOME OF US STILL CALL ARTSAKH “karabokh”? Where in kehena/jehenem is/was kh***li? Observe this map where we don’t see it anymore. http://asbarez.com/App/Asbarez/eng/2009/12/Armenia_Artsakh2.jpg In a map I have, printed in 1995 we can still see it, a few Km north of Stepanakert. Let me ask again. Where the hell is kh***li? Does it still exist? What is it named now? Observe where it alluded that the town was previously known as Khacha Ler./Խաչա Լեռ. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=27796 -- And the beat goes on. See who sings it. And the comedy goes on. Read the rest here; http://www.panorama.am/en/politics/2012/03/02/xocali-lidice-kellerova/