Johannes Posted June 28, 2008 Report Share Posted June 28, 2008 (edited) Ողջո՜յն, Թոյլ տուէ'ք Հայաստան կեցութեանս օրերը յիշեմ: Յուսամ օգտակար կ'ըլլամ Հայաստան երթալու փափաք ունեցողներուն, որպէս ուղեցոյց: Առայժմ, մի քանի միտք յայտնեմ, ետքը կը մանրամասնեմ: Առաջին երկու երեք օրերը. գիտցածս հայերէնը մոռցայ, ոչ կարգին արեւելահայերէն, ոչ ալ արեւմտահայերէն կրնայի ճշգրտօրէն արտասանել: Կը փորձէի արեւելահայերէնով խօսիլ հայաստանաբնակներուն, սակայն կը գտնուէի արեւմտահայերէնախօսներու միջավայրի մէջ եւս, ուղեւորութեանս յոգնութիւնն ալ դեր առած, խափանեց կարգին լեզու մը արտաբերելս: Հոգեբանական ճնշում մը կը պատէ Հայաստանի հողին ոտք դրած սփիւռքահային. չճանցուելու, մնացեալէն չզանազանուելու անգիտակցական զգացումը շփոթի կը մատնէ հանգիստ խօսելու կարողութիւնն ունեցողին: Ի վերջոյ, ինչո՞ւ չճանցուիլ, թաքնուիլ հայաստանցիի, հայաստանաբնակի դիմակին տակ: Մի քանի օր ետք հանգիստ զգացի, եւ արդէն, տիպիկ արեւելահայերէնն ու արեւմտահայերէնս խօսեցայ՝ ըստ քմահաճոյքիս ընտրած պահին: Երբեմն՝ բարբառային գնում ա ձեւը յաղթեց գրական գնում է ձեւին: Չուզեցի, այլ եւ չաշխատեցայ խօսիլ այդպէս: Արեւելահայերէնս գրական էր, ինչ որ դարձեալ մատնեց դրսեցիութիւնս. երկու նախադասութիւն ետք: Կուզեմ շեշտել, որ Հայաստանի մեր ժողովուրդը ահագին յարգանք ունի սփիւռքահայի հանդէպ, առնուազն ինձի հանդէպ այդպէս էին: Ուր որ գացինք, երբ կը նկատէին սփիւռքահայ ըլլալնիս. կը յարգէին իրենց դիրքով եւ անակնկալօրէն: Մետրո (գետնուղի?) գնացքին մէջ, ոտքի կը կանգնէին եւ տեղ կ'ուտային երեխան շալակող հօր կամ մօր: Ապրի'ք: Սուրիացիի աչքիս՝ դրախտ է Երեւանը երեխաներուն համար, իր այգիներով, խաղավայրերով...կը նկատէի գուրգուրանք զաւակիս հանդէպ: Տղաս 14 օր շնչեց,խաղցաւ ու «կատղեցաւ» Հայաստանի մէջ: Ինձի շատ հաճելի էր՝ երբ ամէն քայլափոխիս, եւ ամեն տեղ զաւկիս կը դիմէին. «բալիկ», «ապեր», «Գէւոլիկ», «տատին սիրի այս անուշիկ բալիկը» եւ նման հայերէն խօսքերով, եւ երբ Էջմիածնի վանքի բակին մէջ լուսանկարուիլ ուզեց օրիորդ մը հետը: ինչպէս նաեւ ուրախ էի, երբ ան կը խաղար Հայաստանցի երեխային եւ հայրենադարձ ընկերոջս տղուն հետ: Ուրախ եմ, որովհետեւ տղաս ինքզինք օտար չզգաց, եւ հայաստանցիք անոր, որպէս օտար չնայեցան: Տղաս ծագումով հայաստանցի է, եւ հայի կը նմանի: Ուրախ եմ որոշ հայաստանցիութիւն մը զգալով, որ պիտի շարունակուի յաջորդող սերունդներուն հետ: Շատ շուտ կրցայ ըլլալ ուղեցոյցս, եւ շրջիլ այնտեղ, որ կ'ուզեմ: Նախապէս գացածս տեղերը դարձեալ երթալով չզղջացի, նաեւ նոր տեղերու մասին հարցնելով ընկերոջս, առաջին իսկ փորձով կրցայ կողմնորոշել եւ շրջագայիլ: Առաջին գործս, Հայաստանեան բջիջայինի sim կարդ գնելն էր. առի Արմենթելէն, կ'արժէր 800 դրամ (2,6 ամերիկեան): Կարելի է բջիջայինը լիցքաւորել խանութներու մէջ գտնուած յատուկ լիցքաւորման սարքով, որ կը պատկանի Bee line ընկերութեան (սարքի վրայ բջիջայինի համարը հաւաքելով «արձանագրելով» եւ թղթեդրամ զետեղելով): Նպարեղէնի (mini market) խանութներուն վրայ գրուած կ'ըլլայ մթերք, ուստի՝ մտածեցի, որ կարելի է գրել նաեւ նպարք, սոսկ որպէսզի այս բառը չանհետանայ: Չզարմանալ, եթէ նոյն այս մթերք վերտառութեամբ գրուած խանութին մէջ գտնէք. փուռ, նպարեղէն եւ լումայափոխի տաղավար կամ կրպակ: Կոմիտասի անուան փողոցէն դէպի Արամ Խաչատուրեանի անուան փողոց. «Երիցեանի» խաչմերուկ կոչուած թաղէն կ'անցնէի դէպի տուն երթիս ընթացքին: Յաճախ, առաւօտները, կը քալէի այդտեղ, աշխուժանալու եւ անմիջական պէտքեր գնելու նպատակաւ: Մայթի երկայնքին. պտուղ եւ կանաչեղէն կը վաճառէին: Այդտեղ է, որ մթերք վաճառող խանութի մը ցուցափեղկին տեսայ. «Փռին անհրաժեշտ է խմորչի» Ուշի ուշով նայեցայ, դիտեցի, զննեցի...արդեօ՞ք ճիշտ կը տեսնեմ: Առաջին անգամ միտքս եկածը. Հայֆորումի թղթակից անդամ Արփան էր: Edited June 28, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted June 28, 2008 Report Share Posted June 28, 2008 (edited) Ողջո՜յն, Թոյլ տուէ'ք Հայաստան կեցութեանս օրերը յիշեմ: Յուսամ օգտակար կ'ըլլամ Հայաստան երթալու փափաք ունեցողներուն, որպէս ուղեցոյց: Առայժմ, մի քանի միտք յայտնեմ, ետքը կը մանրամասնեմ: Առաջին երկու երեք օրերը. գիտցածս հայերէնը մոռցայ, ոչ կարգին արեւելահայերէն, ոչ ալ արեւմտահայերէն կրնայի ճշգրտօրէն արտասանել: Կը փորձէի արեւելահայերէնով խօսիլ հայաստանաբնակներուն, սակայն կը գտնուէի արեւմտահայերէնախօսներու միջավայրի մէջ եւս, ուղեւորութեանս յոգնութիւնն ալ դեր առած, խափանեց կարգին լեզու մը արտաբերելս: --- Այո, մտերմօրէն ծանօթ եմ այդ պատկերին: Երբ ես հասարակաց ասպարէզում եւ կամ բաց շուկայում փորձէի իբր ԱրեւելաՀայերէն խօսել, եւ երբ տեղացիները հարց տային ինձ թէ որ տեղից եմ, պատասխանէի թէ Երեւանից եմ, ասէն… “Այո, այո գիտենք: Հիմա մեզ մի ուրիշ սուտ խօսիր“: Edited June 28, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted June 29, 2008 Report Share Posted June 29, 2008 (edited) Ողջո՜յն, ---- «Փռին անհրաժեշտ է խմորչի» Ուշի ուշով նայեցայ, դիտեցի, զննեցի...արդեօ՞ք ճիշտ կը տեսնեմ: Առաջին անգամ միտքս եկածը. Հայֆորումի թղթակից անդամ Արփան էր: Այո, չի մոռանալ այդ կոյուղի-չի լեզուն, քանի մօտ օրէն գուցէ Երեւանը կրկին դառնայ անկարայի կամ բաքու ի արուարձանը: ազերիները եւ թուրքերը շատ հեշտորեն պիտի կարդան այդ բառը, իմա, խամուր-չի: Գուցէ այդ լէզու-չի, քիթաբ-չի շարադրողը մի նոր արհեստ սովորի, աղբաման-չի, չանախ-չի, նունիկ շինող: Սէւակի ծննդեան ժամանակ իր գիւղը չանախչի կը կոչուեր, յետոյ Սովէտաշէն, իսկ այժմ ՍԵՒԱԿ: Իսկ նպարք-ը պիտի նու-պար, նու-բար լինի, այսինքն նոր պտուղ/ բերք: Նպար-ա-վաճառ? Նու-բար-ա-վաճառ? Նոր-պտուղ-ա-վաճառ? Այս տարի Ծիրանի Ծառը շատ առատ բար է բերել: Ականջդ խօսի Կոմիտաս: "Ծիրանի Ծառ , բար մի տար Վայ~" :ap: Edited June 29, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
MosJan Posted June 29, 2008 Report Share Posted June 29, 2008 Hovannes jan mer ch@xoskanutyan@ mi nayi du g@ri barekam Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Aratta-Kingdom Posted June 30, 2008 Report Share Posted June 30, 2008 Johannes jan, du der Hayastanum es, te arden het es yekel? Hajord amsva verjin yes noric veradarnum em Hayastan tun gnelu npatakov. Ays angam yerkar em mnalu nuynisk khascnem Hayastan turqis futbolain xagin nerka linem Septeber 6in. Kisi qo mtnorumner@ mez het Hamozvats em aselu shat baner kan Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted June 30, 2008 Author Report Share Posted June 30, 2008 (edited) Այո, չի մոռանալ այդ կոյուղի-չի լեզուն, քանի մօտ օրէն գուցէ Երեւանը կրկին դառնայ անկարայի կամ բաքու ի արուարձանը: ազերիները եւ թուրքերը շատ հեշտորեն պիտի կարդան այդ բառը, իմա, խամուր-չի: Գուցէ այդ լէզու-չի, քիթաբ-չի շարադրողը մի նոր արհեստ սովորի, աղբաման-չի, չանախ-չի, նունիկ շինող: Սէւակի ծննդեան ժամանակ իր գիւղը չանախչի կը կոչուեր, յետոյ Սովէտաշէն, իսկ այժմ ՍԵՒԱԿ: Իսկ նպարք-ը պիտի նու-պար, նու-բար լինի, այսինքն նոր պտուղ/ բերք: Նպար-ա-վաճառ? Նու-բար-ա-վաճառ? Նոր-պտուղ-ա-վաճառ? Այս տարի Ծիրանի Ծառը շատ առատ բար է բերել: Ականջդ խօսի Կոմիտաս: "Ծիրանի Ծառ , բար մի տար Վայ~" Կոյուղի չի դառնալու, յարգելի բարեկամ. անհոգ կաց, իմ արածը լոկ քրքիր առաջացնել միտէր: Հենց Հայաստանում, ու նրա բնակիչներից լսեցի թխել բայը, որ գործածւում է խմոր անուան հետ: Թէ ինչո՞ւ պարսկական (ո'չ թուրքական) չի կամ ջի ածանցը յաղթել է, ո'չ միայն հայերէնում, այլեւ միւս լեզուներում (արաբերէն, թուրքերէն եւ այլ)՝ պատասխանը պիտի փնտռել նրա կարճութեան մէջ: Այդ ածանցի կարճ լինելու պատճառով. նախընտրել են գրել. խմորչի փոխան խմորաթուխ-ի կամ խմորագործ-ի: Նոյն Հայաստանից ու նրա բնակիչներից սովորեցի երէց բառի ուղղագրումը Մեսրոպեանով, քանզի մինչ այդ, կարծում էի՝ գրւում է երեց, ե տառով: Գրաբարեան մի տողի մէջ, նկատեցի «երէց» ձեւը, ու «ԵրԻցեանի խաչմերուկը» գումարեցի դրան, ստացուեց տրամաբանութիւն եւ հարազատ հայերէնի հնչողութիւն: Մտածում էի՝ երիցեան արտասանութիւնը երեկոյ-իրիկու արտասանութեան նման բարբառային է, եւ ո'չ է տառի հոլովման արդիւնք: Ինչպէս Արտաշէս անուան է տառը, եան ածանցով դառնում է Արտաշիսեան, նմանապէս Երէց անունը եան ածանցով դառնում Երիցեան: Հայաստանում Մեսրոպեան ուղղագրումը չի պահուել, սակայն արտասանումը, ինչպէս ասում ենք միշտ՝ պահուել է: Վերոյիշեալ խմորչի որոնողից մի քանի քայլ անդ, մի ուրիշ մթերավաճառ, յայտ էր փակցրել ցուցափեղկին, ուր հաւանական յաճախորդներին իմաց էր տրւում, խանութում տեւապէս գտնւող թարմ խմորեղէնի եւ բուլկեղէնի մասին: Ուրախացայ բուլկեղէն բառով, որ հայերէն թուաց ինձ, ու դեռ եւս հայերէն չիմացող տգէտիս համար նորութիւն: Դեռ մայթին վրայ էի, յիշեցի հայերէնի բուլ արմատը, որ նշանակէ խմորի գունդ (?): Յաջորդ թիրախս լինելու է «Խաչափուրի» շարանը, որտեղ վերյիշելու եմ համտեսածս աջարական խաչափուրիի համը, ու ուսումնասիրելու եմ. բուլ եւ բուլկեղէն բառերը: Այդ մայթին վրայ տեսայ վաճառւող սեւ թութ: Թէեւ ամէն քայլափոխիս պտղատու ծառերի էի հանդիպում (Կեռասենի, թթենի), այնուհետ թթի կոյտը գրգռեց ինձ, ու երկար չսպասեցրեց անյապաղ որոշմանս կայացումը: Հաշուած րոպէների ընթացքում թութը կլանւում էր. ընթացքում ներկելով մատներս: Մանկուց թութ չեմ կերել: Մի օր ինձ ասացին թութ քաղելու ու թարմ պահելու եղանակը..., մի ուրիշ օր իմացայ շերամի մասին, ու սիրելի ծննդավայրիս տարատեսակ փոշիներն ու թթի վաճառման եղանակը շրջուն կառքերի վրայ, վերջնականապէս հեռացրեցին ինձ, թութ գնելով ուտելու մտադրութիւնից: Հայաստանում մաքուր թուաց ամէն ինչ, ու հիւանդանալը բացառուած: Օդը զով էր, ու այնպէ՜ս մաքուր: Որդիս, առաջին երկու օրերը կարծում էր Քեսապում ենք գտնւում: Ծառերի ու կանաչ գոյնի առատութիւնը նրա մանկական մտքում «քեսապ» անունն է ստացել: Թէեւ Կոմիտասի ու Արամ Խաչատրեանի անուան թաղամասերը, համեմատաբար, քաղաքամիջեան ժխորից հեռու էին, այնուհետ՝ ըստ կառավարիս ասածին. Նորք թաղամասն է ամենաօդասունն ու անապակը, եւ բոլորի կողմից նախընտրելի: Նորքն ու Զէթունը գտնւում են բարձր դիրքի վրայ: Hovannes jan mer ch@xoskanutyan@ mi nayi du g@ri barekam Անհոգ կաց Բարեկամ, չեմ նեղանում: Թէեւ Ձեր քաջալերանքին պէտք ունեմ, այնուհետեւ իմ շատախօսութիւնս կամ ուրբաթախօսութիւնս պայմանաւոր է գրելու ցանկութիւն ունենալ-չունենալու հետ: Johannes jan, du der Hayastanum es, te arden het es yekel? Hajord amsva verjin yes noric veradarnum em Hayastan tun gnelu npatakov. Ays angam yerkar em mnalunuynisk khascnem Hayastan turqis futbolain xagin nerka linem Septeber 6in. Kisi qo mtnorumner@ mez het Hamozvats em aselu shat baner kan Չէ եղբայր, անցեալ երեքշաբթի օր, երբ օդում էի, զգացի ջերմաստիճանի բարձրացումը, իսկոյն անդրադարձայ Սիրիայում լինելս: Մինչ այդ՝ պատուհանի կողքին նստող տիկինն ասաց. «Ներքեւում միայն լեռներ են»: Կար մի ծաւալուն կապոյտ, որ Եփրատի ջրամբարտակը չէր: Արդեօ՞ք Վանի լիճն էր: Շնորհաւորում եմ քեզ, եւ մաղթում որ տունդ շէնանայ, հարսների ու փեսաների տէր դառնաս, թոռներ ունենաս, ու հասնես առողջ եւ խորին երիտասարդութեան տարիքը: Կկիսեմ Բարեկամ, ու Ձեր շնորհալի նկատառումներով կիսածս աւենալու է, ձկան ու հացի սակառի պարունակութեան նման: Edited June 30, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Aratta-Kingdom Posted June 30, 2008 Report Share Posted June 30, 2008 "Չէ եղբայր, անցեալ երեքշաբթի օր, երբ օդում էի, զգացի ջերմաստիճանի բարձրացումը, իսկոյն անդրադարձայ Սիրիայում լինելս: Մինչ այդ՝ պատուհանի կողքին նստող տիկինն ասաց. «Ներքեւում միայն լեռներ են»: Կար մի ծաւալուն կապոյտ, որ Եփրատի ջրամբարտակը չէր: Արդեօ՞ք Վանի լիճն էր: Շնորհաւորում եմ քեզ, եւ մաղթում որ տունդ շէնանայ, հարսների ու փեսաների տէր դառնաս, թոռներ ունենաս, ու հասնես առողջ եւ խորին երիտասարդութեան տարիքը: Կկիսեմ Բարեկամ, ու Ձեր շնորհալի նկատառումներով կիսածս աւենալու է, ձկան ու հացի սակառի պարունակութեան նման:" Xorapes shnorhakal em qezanic barekam. Xonarvum em qo baremaxtanqneri u metsahogutyan arjev. Home is where the heart is. Yes tun em gnum. Teryevs jamanak tevi minchev verjnakanapes hastatvem hayastanum, bayc da im verjin hangrvann e. Ardar che otarutyan mej hoqin esqan karotov tanjel@. Yerani urish hayer nuynpes ayd qaylin dimein. Bolorn el ahreli mets dvarutyuneri mijov kancnen, bayc drsum dzerq berats kyanqi porc@ kogni vor shat djvarutyunner haxtaharven. Anhamber spasum em qo tpavorutyunner@ kardalun. Hamozvats em shat vat baneri nuynpes akanates es yegel, bayc da togh qez het chpahi tpavorutyunnerid masin xoselu hamar. Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 8, 2008 Author Report Share Posted July 8, 2008 (edited) Երբ խօսում եմ Երեւանի, ու առ հասարակ Հայաստանի մասին. նկատի պիտի առնել, որ գիրիս հեղինակը չի ապրել Պարիզում, Հռոմում ու Բոստոնում. ամէն ինչ բաղդատում իր ծննդավայր ու բնակավայր քաղաք. Հալէպի հետ: Սիրելի ծննդավայր. Երեւանում կարօտել եմ լոկ՝ համեղ ճաշերդ ու փողոցներումդ շրջող քառանիւս: Արաբերէն չլսելով, ու չհաղորդակցելով այդ լեզուով, մի քանի անգամ իրար հետ այդ լեզուով ենք զրուցել, առանց հասկանալու պատճառը: Երբեմն էլ հեռուստացոյցը արաբական երգի ալիքներին միացնելով. ապրել ենք մեր արաբական ինքնութիւնը: Մնացեալ պահերը, լրիւ հայկական ու հայաստանեան են եղել: Հաճելի, մեղմիչ ու դուրեկան տպաւորում են տուել ինձ. Երեւանի փողոցները, քանզի քայլող բնակչութեան կէսը, ու նրանից առաւել, պատկանում է մարդկութեան կէսին՝ իգական սեռին, մինչ այստեղ, Հալէպում, այդ տոկոսը կազմում է` գուցէ 20 առ հարիւր: Այստեղ, կանայք տանն են նստում ընդհանրապէս: Աննկատ չէի կարող մնալ մարալի «եղնիկ?» ու ջէրանի «այծեամն?» նման աղջիկների տեսքին: Արդարեւ, ինչ որ հասկացայ, «Տիգրան Մեծ» փողոցում գտնուող բնապահպանական թանգարանից, ու կենդանաբանական այգու բնակիչների անուններից. մարալ նշանակում է եղնիկ, իսկ ջէրան նշանակում է այծեամ(ն). ի զուր չէ՝ մեր նախահայրերը իրենց դստրիկներն անուանակոչել են Այծեմնիկ անունով: Արդէն կարօտել եմ լայն եւ կանաչապատ փողոցները, շէնքերի միջեւ գտնուող բակերը: «Մեր» տան ներքեւում, այնպիսի հարմարանքով բակ կար, ուր կարելի է մարմնամարզով զբաղել, խնջոյք կազմակերպել, նարդի խաղալ, նստել եւ զրուցել անցած-գացած օրերից եւ ....բուլբուլակից ջուր խմել: Նկատելի էր. հարեւանների աշխոյժ երեխաների ճլվլոցը մարզադաշտում ֆուտբոլ խաղալիս: «32 Ատամ» հաղորդաշարով լսածս երեւանեան երկարաձայն եւ ինձ համար պարսկերէնահունչ բարբառի հարազատ ձայները լսեցի այստեղ: Ժողովուրդի՝ հասարակ մարդկանց հետ շփումս սկսեց ժամանումիցս մէկ օր ետք: Յաճախ հանդիպում էի երեւանցիների, որոնք գտնուել են հալէպում, կամ քեռայրացրել են մի հալէպցու: Լաւ էին վերաբերւում հանդէպ ինձ, երես չէին թթուեցնում, չնայած Հալէպը հիմա այլեւս փրկութեան լաստ չէ` սովետական երկաթէ վարագոյրից նոր անկախացողների համար, այլ՝ երրորդ աշխարհին պատկանող յետին մի քաղաք, արդէն Եւրոպական Միութեան դուռը թակող Հայաստանի համար: Այս զգացումը ունէի, եւ քաղաքիս անունը, մի քիչ ամօթխածութեամբ էի տալիս. որտեղացի լինելս հարցնողին: Յաջորդ օրն առաւօտուն իջայ ներքեւ, վերելակի մէջ մնալու դժբախտութիւնը չունեցայ: Միշտ վախի մէջ էինք, թէ հիմա, կամ ետքը, վերելակը պիտի խանգարուի, երբ մէջն ենք: Տխուր է պատկերը շէնքերի ներսին՝ աստիճանները, վերելակները, սաթի (Արփա՛, եղա՞ւ) դուրս մնացած թելերը եւայլն: Վերելակի անունը lift է. գիտէի նախապէս: Չփորձեցի որեւէ անգամ, գործածել վերելակ բառը, քանզի լիֆտը ո'չ միայն ելնում էր, այլեւ իջնում, չնայած lift բառն էլ, վեր ելնելու գործողութիւնն է յիշեցնում: Հիմա ե'կ, եւ համոզիր ժողովրդեան հայոց, ի Սփիւռս եւ ի Հայս, որ lift նշանակում է՝ վերելակ, բարձող, բարձրացնող: Հալէպում, այդ սարքի անունն է` ֆրանսերէն էսանսոր բառը: Լիֆտով վար իջայ, ու քայլեցի փողոցն ի վայր, մի պահ՝ երկու եօթնօրեակ Հայաստանցի լինելու բերկրանքն զգալով: Եթէ լինէի Յունաստանում, Իտալիայում, Հնդկաստանում, տասն անգամ աւելի պիտի մտածէի, դժուարանայի, տատամսէի, քանզի մարդկանց հետ հաղորդակցելու խնդիր էի ունենալու: Երեւանում խօսելիքս լեզուին ծանօթ էի. առաջին լեզուս էր, մայրենիս: Յիրաւի, այստեղ՝ Հալէպում, արաբերէնն սկսում ենք սովորել պատանեկան տարիքում: Տան ետեւ՝ Սլավական (Սլավեանսկի) համալսարանն էր, մի քիչ ներքեւ՝ մի դպրոցի շէմին, ծովակալ Իսակովի կիսանդրին էր կանգնեցուած: «Եռում» էին երիտասարդները, ուսանողները: Ամէն ինչ ծանօթ էր, Իսակովի անունը շատ էի լսել: Փողոցի անկիւնը դարձայ, յայտնուեցի պտղավաճառանոցի վերածուած մայթի: Հետաքրքիր էին գոյները: Կանաչը տարբեր կանաչ էր Հայաստանում: Ամէն ինչ աւելի խոշոր էր, սկսած գետնի մրջիւններից. մինչեւ պտուղները: Առաջին հերթին, աչքիս խայտաց ծիրանը: Մաքո՜ւր հայկական, մսոտ եւ հիւթալի էր: Տեսայ` մեր մօտ քիչ գտնուող կանաչեղէնի տեսակներ, հարցրի անունները. «գինձ, թարխուն, ռեհան» պատասխանեց: Կար ծօթրին, որ Հալէպի ծօթրինի համն ունէր, կը սիրեմ, հականեխիչ է: Ծօթրինին տուեց ծիթրին անունը: Գինձը, թարխունը եւ ռեհանը համտեսեցի, բայց չհաւանեցի համը, սա չի նշանակում թէ վատն էին, պարզապէս ինձ համար նախընտրելի չէին: Այնպէս որ ասում են Հայաստանում. «ճաշակին ընկեր չի լինում»: Վստահ օգտակար բոյսեր լինելու են, քանզի նրանց բոյրը եւ համը շատ ուժեղ էր: Ամէն ինչ բնական էր, եւ հողից ուղղակի յաճախորդի սեղանին էր հասնում, այլապէս պտղի եւ կանաչիի համն այսպէս բնական ու շնորհալի պիտի չի լինէր: Այդ մայթի վրայ, համեստ թուացող մի վաճառողից ծիրան գնեցի, ու յետայդու. ոտս միշտ նրա տաղավարի մօտ յապաղում էր: Նրա ծիրանը ընդհանրապէս աւելի բարետես էր: Սակը հեշտօրէն որոշում էր ելեկտրական կշեռքը: Մեր մօտ հաշուիչն առանձին է, իսկ Հայաստանում՝ ամէն կշեռք հաշուիչ է նաեւ: Մի անգամ, երբ ծիրան էի գնում, համեստ երիտասարդին մօտեցաւ ջղագրգիր ձայնով մի ուրիշ երիտասարդ, եւ ինձ շատ ծանօթ մի լեզուով, կարծեմ գրիչ ուզեց: Ականջս լարեցի, մտիկ արի իրենց զրոյցը: Համեստ վաճառորդը նկատեց լարուած մտիկ անելս եւ հարցրեց. «ի՞նչ կայ», ասացի. «քրդերէ՞ն էք խօսում», գրիչ ուզող ջլապինդ երիտասարդը շռնդալից պատասխանեց. «քրդերէն չի, եզդերէն է»: Ինձ մնում էր «կներես» ասել, ամենահարմար խօսքն այդ էր, այդ պահին: Քուրդ չլինելու, այլեւ խօսուած լեզուի քրդերէնի քուրմանչի բարբառը լինելը չընդունելու ամուր պահանջքը ի՞նչից էր բխում: Ներքի՞ն պահանջք էր այդ, քուրդ-եզդի դարաւոր անհաշտութեան հետեւա՞նք, թէ՞ հայ ժողովրդեան մօտ, յատկապէս Արեւմտահայաստանից գաղթած ու այժմ Հայաստանի եզդիների հարեւանութեամբ բնակող հայերի մօտ վանողական տրամադրութիւն չարթնացնելու խնդիր: Յիշեցի հիւսիսային Իրաքում արձանագրուած մի տեսաֆիլմ, որտեղ եզդի երիտասարդներ, ցմահ քարկոծում են մի քուրդ երիտասարդի սիրահարուած, ու նրա հետ «փախած» գեղանի մի եզդուհի: Ուրեմն, քուրդ չլինելը առաջին հերթին եզդիական պահանջք էր: Հայաստանում ապրող, ու գուցէ ինձանից աւելի հայ եզդիներին դաս տուողի կարգավիճակը չունէի: Լեզուական դժուարութիւնս այն բառերն էին, որոնց մենք աւանդական Սփիւռքում, հայերէն չենք համարում: Օրինակ՝ prospekt, drop: Կային բառեր, որոնք հասկանալի էին միջազգային բառեր լինելով, բայց զարմանալի էր դրանց գործածումը: Ճաշարան բառի փոխարէն ի պատուի է ֆրանսերէն restaurant բառը, որ բառացի նշանակում է. հանգստարան, օթեւան: Զարմանալի էր նաեւ, երբ ինձ Ճաշարանում ասացին թէ՝ խոզի, տաւարի եւ հաւի միսը նոյն գինն արժեն: Հայաստանցիք ընդհանրապէս նախընտրում են ուտել խոզի միս, ու ճիշտ են անում: Հայաստանում ուտելի կերակուրներ են. խոզի, հաւի խորովածը (կտոր միս), բլիթի, բուլկեղէնի տեսակները, ձուով խաչապուրին (աջարական), իշխանը եւ պտուղի տեսակները: Մի անգամ բախտ վիճակուեց ուտել հռչակաւոր պոնչիկը. քաղցրահամ խմորեղէնի մի տեսակ, որին պատահմամբ հանդիպեցի: Կան գետնախնձորով «կարտոֆիլ», աղացած մսով, պանրով ու շաքարով գաթայի տեսակներ: Հեռուստացոյցով տեսել էի՝ թարմ կանաչիով պատրաստած խմորեղէնի մի տեսակ՝ ջինգեալով հաց, որն Արցախում պատրաստում են, կարծեմ տասից աւելի լեռնային վայրի խոտի տեսակներով, ու տնային այլ կանաչեղէնով: Երեւանում գնածս ջինգալով հացի միջուկը կարծես մի տեսակ կանաչիով պատրաստած էր, սպանախ էր կամ բանջար: Կարժեն համտեսելը: Հալէպը Երեւանին տալիք չունի, հումմոսից, լահմաջոյից ու շաուրմայից բացի: Շաուրմա բառի արձանագրութեան ձեւը, մատնում է այդ անուան Սիրիայից Հայաստան «ներմուծուած» լինելը, այլապէս՝ եթէ ուղղակի այժմ «թուրքիա» կոչուող երկրից մտած լինէր, պիտի գրուէր «չեվիրմէ» ձեւով: Հումմոսն արդէն «մաքուր» հալէպեան կերակուր է, իսկ լահմաջոն՝ հայոց մսաշօթը, Կիլիկիայում արաբախօս հայերի կողմից անուանուել է լահմաջին «միս եւ խմոր», որպէսզի ետքը հանգրուանի Հալէպում, ու այնտեղից էլ սփիւռքահայ ուսանողների հետ միասին գնայ Երեւան: Հայաստանում մսի համը տարբեր է: Հայաստանում ոչ բոլոր արհեստներն են գնահատւում, դրա համար էլ հանդիպեցի տարբեր մասնագիտութիւնների տէր հալէպցիների, որոնք ստիպուած ճաշարանի եւ ուտելիքի գործով էին զբաղուած: Հայաստանում ի պատուի են նաեւ հալէպցի աւտոմեխանիկները՝ մեքենայ նորոգողները: Կան, թէեւ քչաթիւ, մեծ դրամագլուխի տէր հալէպահայեր, որոնք գործարքի մէջ են մտել հայաստանցի գործընկերների հետ: Edited July 9, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 8, 2008 Report Share Posted July 8, 2008 (edited) Երբ խօսում եմ Երեւանի ու առ հասարակ՝ Հայաստանի մասին. === Հալէպը Երեւանին տալիք չունի, հումմոսից, լահմաջոյից ու շաուրմայից բացի: Շաուրմա բառի արձանագրութեան ձեւը, մատնում է այդ անուան Սիրիայից Հայաստան «ներմուծուած» լինելը, այլապէս՝ եթէ ուղղակի այժմ «թուրքիա» կոչուող երկրից մտած լինէր, պիտի գրուէր «չեվիրմէ» ձեւով: Հումմոսն արդէն «մաքուր» հալէպեան կերակուր է, իսկ լահմաջոն՝ հայոց մսաշօթը, Կիլիկիայում արաբախօս հայերի կողմից անուանուել է լահմաջին «միս եւ խմոր», որպէսզի ետքը հանգրուանի Հալէպում, ու այնտեղից էլ սփիւռքահայ ուսանողների հետ միասին գնայ Երեւան: Հայաստանում մսի համը տարբեր է: Սա տեղ Cit-Chat, Մարալը ինձ խստիվ արգիլեց խօսել համմոս ի մասին: Hi Maral we had a family get together for the forth....have a cousin visiting from lebanon and had kebab and hummos, (Arpa just let it go ) but no fireworks they dont' allow fireworks in Canoga Park...losers  last year I had dishes,serving bowls,napkins all garmir gabouyd dziranakouyn  hope you guys had a safe one... Ես ոչ մի ոճ ունեմ նրայ հետ: Դա իմ խոհանոցային արուեսդտի լաւագոյն արդիւնքն է, այլապէս ես նոյնիսկ ջուրն եմ այրում: Միթէ դա չի նշանակի խարկած roasted, mouhammas? Իսկ, ինչ է նշանակում մուդամմաս, ֆուլ մուդամմաս? Ինչպէս կարօտել եմ Աճամի ի ֆուլ մուդամմաս բի թահինէն! Հալէպի ֆուլը մեծ բակլայով էր, իսկ Բեյրութինը փոքր բակլայով: Այո, Արաբախօս Այնթապցիները այդ համադամը կոչեցին լահմ ու աջին, մինչ միւս կիլիկեցի թրքախօս(?) Մարաշցիները մինչ այս նրան կոչեն (կէս Հայերէն) էթլի բէօրէկ: Ծիծաղելի է որ այդ ոլորուն խորովածը թրքերէն չէվիրմէ է , որ Արաբները կոչեն շաուրմա, այսօր ստամպոլում նա կոչուի տէօնէր քեպապ: Ես մի ուսուցչուհի ունէի Չէվիրեան մականուն: Ինչ լաւ որ Հալէպցիները Հայյերէն սովորեն Երեւանցիներէն եւ Երեւանցիները Հայերէն սովորէն Հալէպցիներէն: Թէ կարտոֆիլի Հայերէնը գետնախնձոր է Ֆրանսէրեէն pome de terre էն: Patata/batata/patates? Տղայ, անունւնդ Յովաննէս, ինչու չուտես պաթաթես/տոմատես? Խնդրեմ Սիրելի Յովհան, շարունակիր այս շարանը: Edited July 8, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 8, 2008 Author Report Share Posted July 8, 2008 Միթէ դա չի նշանակի խարկած roasted, mouhammas? Այո՛, նշանակում է՝ խարկած, այսինքն խարկած սիսեռ: Արաբ-անգլ. բառարանս حمّص բառը թարգմանեց այսպէս. Noun; homous Verb; roast, scorch, sun-bake, toast, torrefy. Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 9, 2008 Author Report Share Posted July 9, 2008 (edited) Հայաստանում գտնուելիս, զգացի որ քաղաքականութիւնից բան չեմ հասկանում: Այլ խօսքով՝ եթէ քաղաքականութեան մասին պիտի մտածեմ ու կարծիք յայտնեմ. բան չհասկանալով պիտի գործեմ: Այն որ մարդիկ՝ ժողովուրդը ընդհանրապէս, դժգոհ են. ոչ մի կասկածի տեղիք չի տալիս: Դա նկատել եմ. բաղաձայն ու անձայն մռմռոցներից: Վեր ի վարոյ, տեղեակ էի ժողովուրդի քաղաքական հայեացքներից: Տեղեակ էի նաեւ, ժողովուրդի շարքերում առկայ քաղաքական երկփեղկումից: Դրա համար էլ ոմանք, նախընտրում էին չխօսել քաղաքականութիւնից, մանաւանդ՝ ընտանեկան ու բարեկամական միջավայրում, քանզի նոյն ընտանիքի ներսում. կան տարբեր՝ իրերամերժ քաղաքական հայեացքներ: Մի անգամ հարցրին ինձ. «ի՞նչպէս տեսար Հայաստանը, 11 տարի ետք»: Նախապէս ասել էի, թէ գտնուել եմ Երեւանում, ու գիտեմ տեսարժան վայրերը, եւայլն: Ստիպուած էի մի բան ասել. հարցնողները ակնյայտօրէն դժգոհ էին իրենց կեանքից, թէեւ միջին խաւին էին պատկանում...: Անկեղծ ասած, ինձ համար շատ բան չէր փոխուած, տեսնել ուզածս հնավայրերը, մշակութային տուները, թանգարանները գրեթէ նոյնն էին մնացել: Սակայն արդարութեան սիրոյն պէտք էր ասել, որ ճոխացել են փողոցները. բացուել են նոր շուկաներ, հանրախանութներ, բազմացել են նորաձեւ կառքերը, այգիներում՝ մանուկների համար հիանալի խաղամիջոցներ են տեղադրուել, նորակառոյց շէնքեր, եկեղեցիներ կան, եւայլն: Այս ամէնը ասելու փոխարէն՝ կարճ-կտրուկ ասացի. «հարստացել է Հայաստանը»: Պատասխանս դուրը չեկաւ հարցնողին, ու հազիւ զսպեց իր հեգնանքը: Դրանից ետք, երկար ժամանակ լուռ մնացինք, չէի ուզում նորից մի «հանցաւոր» միտք ասել: Սա չի նշանակում, թէ իմ բոլոր հանդիպումները այսպէս են անցել: Ունեցանք հաճելի զրոյցներ, երբ հիանալի հասկանում ու հասկացւում էի: Շնորհալի մարդիկ էին, ու ճարտար, բարձր ուսման տէր, ու ղեկավարական անցեալ ունեցող: Ինչո՞ւ անգործ էին: Պատասխաններ կան, չհարցրի: Պատասխանը` ըստ մի ոմնի,- որ տաքսու վարորդ էր եւ լեզուն «բացուեց», երբ հարցրի թէ՝ ինչո՞ւ բնականից բարձր գին է պահանջում-, յեղափոխութիւնն էր, այսինքն՝ Հայաստանի Անկախութիւնը, քանզի նա եղել է գործարանի տնօրէն ու ի՜նչ-ի՜նչ շքանշանների դափնեկիր, ու հիմայ ստիպուած՝ իր զաւակների կրթութեան ծախսը վճարելու համար, կառավար (շոֆեր) է աշխատում: Միջին տարիքի այս մարդը կարեկցանքս շահեց, կարծեմ կեղծաւոր չէր, ու շատ բուռն ու սրտի ցաւով պատմում էր իր կեանքի հոգսը: Յոգնեցի նրան լսելուց, ու միջամտեցի լռեցնելու պէս ասելով. «Վարպետ ջան, շատ յուսահատ ես, այսքան յուսահատ մի՛ եղիր: Պարզ է, որ այն ժամանակ Հայաստանը պատկանում էր աշխարհի երկու գերտէրութիւններից մէկին, ու դրանով էր պայմանաւոր նրա հզօրութիւնը ու պետական կառավարման բարձր մակարդակը»: Մարդը ասաց. «Այո յուսահատ եմ»: Այսպիսիների համար. ծախսը եկամուտից աւելին է: Նրանք տեսել են հին օրերը, ու բաղդատում են նորերի հետ, ու ընդվզում: Հին օրերը չիմացողը, չի կարող բաղդատել նորը հնի հետ, լաւագոյն դէպքում՝ նա կարող է բաղդատել լսած-կարդացածի ու ցանկալիին հետ: Հանդիպեցի նաեւ ուրիշ միջին տարիքի տղամարդկանց, որոնք բոլորն էլ բարձր ուսում, դիրք, իշխանութիւն ու աշխարհ տեսած ու ունեցած մարդիկ են եղել, իսկ հիմա՝ անգործ: Ասում էր. «Մտքներս ընկաւ, նստում էինք օդանաւ ու ճաշում Մոսկուայում»: Այսպէս, մեծ երկրի քաղաքացիները շրջում էին նրա անծիր տարածքում. «կոպեկներ» հաշուող գումարով: Աւելացրեց. «Հիմա մեր զաւակները չգիտեն. ի՞նչ է օդակայան, երկաթուղի»: Մի ուրիշը, որ իմ նախընտրած վարորդն էր, ասաց. «Երեխաներիս չեմ կարում բերել ըստեղ»: «Ըստեղ»ը Գեղարդն է, Ծաղկաձորը կամ Դիլիջանը: Ասացի. «Բա դպրոցով չե՞ն բերում ճամբարի»...: Ի հարկ է բերում են, բայց ի'նք, որպէս հայր, չէր կարողանում իր զաւակներին պտտեցնել: Նկատեցի միջին տարիքի կանայք, միջին տարիքի այրերից աւելի ճարպիկ են եղել գործ գտնելու կամ եղածը պահելու կապակցութեամբ: Կանայք էին աշխատում ու պահում տունը: Միթէ՞ սա է նորամոյծ կապիտալիզմի պահանջքը, թէ՞՝ տղամարդիկ,-մանաւանդ աշխարհ տեսածները-, իրենց կարծր բնաւորութեան պատճառով, դուրները չեն եկել նոր հարստացած գործատէրներին: Կանայք աւելի համեստ են լինում, հլու եւ կամակատար: Ես լսում էի, ու հասկանում նրանց: Այս ընթացքին, առասպելախառն պատումներ լսեցի. «աստեղային» թիւերի հասնող հարստութեանց տէր նոր հարստացողների մասին: Երեւանի շուրջ, նրա դալար բլուրների վրայ յառնում են սոցա նորակառոյց պալատները. հների կողքին: Մի հինգ հարիւր տարի ետք, ապագայի զբօսաշրջիկներին կը տանեն ու կը ցցնեն այդ պալատները, ասելով, որ սրանք 21րդ դարի առաջին քարորդին կառուցուած. հայ իշխանների, նախարարների ու սպաների ապարանք են: Ու նորդարեայ զբօսնողներ կը մտածեն. "What an imaginary fortune our ancestors had?" Այս պահին փափաքում եմ ստուգաբանել հայերէն հարուստ բառը: Հարուստ > հարու+ -ստ: Տեսանք նախապէս, լեզուի բաժինում գրաբարում հարուլ նշանակում է. զարնել, հարուածել: Արմատական բառարանս Հայաստանի բարիքն է, նրա բերքն է, որ բերել եմ հետս. Մէջբերում. QUOTE Հարուստ, «զօրեղ, ուժով, գէր, աւագ, իշխանաւոր, ազնուական» =Ծագում է հար բնիկ հայ արմատից, որի առաջին եւ հիմնական նշանակութիւնն է «զարնել, խփել». կազմուած է –ստ մասնիկով՝ հարու բնից (բայը հարուլ), ինչպէս ունինք զգաստ՝ զգալ բայի զգա- բնից: Նախնական իմաստը պահում է հարստել «գետինը զարնել, հողի մէջ գամել»: Հայաստանի մէջ դարձող քաղաքականութիւնը չհասկացայ, չհասկանալով տէր փոխելու ընթացքը, անպայման պատնէշի վրայ մնալու սիրոյն: Այս ընթացքին միակ մխիթարելին ու գնահատելին, սրանցից ոմանց բարեսէր լինելն էր, դուռը բախողին ձեռնունայն չվերադարձնելով: Ընկերս վաղուց հաստատուել էր Հայաստանում: Առաջարկեց յուլիս 20-ին տեղի ունենալիք հանրահաւաքին գնալ: Ասացի՝ չեմ երթար: «Ինչո՞ւ»: «Մարդ կը սպաննենկոր»: Երբ նորից կրկնեց առաջարկը, չհամբերելով ասացի. «ի՞նչ է, դո՞ւն ալ մը լեւոնական եղած ես»: Ասաց. «Ապեր, դեմոկրատիա ենք ուզում»: Ընկերս ուզում էր գնալ հանրահաւաքի, դեմոկրատիա ուզելու, նոյն պահին զարմանալով հիացել էր՝ պետութեան ու ոստիկանութեան արագ ու կտրուկ միջամտութեան կարողութեան ի տես: Լսեցի այսպիսի մի հեքիաթ: Իբր մի ոմն հաստավիզ մարզիկ, տնտեսել է այժմ «ադրբեջան» կոչուող պետութիւնից Զանգեզուրի վրայով Նախճաւան մտնող գազամուղը, առանց պետութեան հաշիւին անցնելու գազամուղի եկամուտը: Հարստացել, ու ժամանակի ընթացքին իր աշխատասիրութեան եւ նոր ձեռքբերուած խելամտութեան շնորհիւ. աւելի է աւելացրել իր հարստութիւնը: 90-ականների ժամանակ ապօրինի հարստացած այս մարդուն, անխնայ ձաղկում են, թէ՛ նոր, եւ թէ՛ 90-ականների իշխանութեանց ջատագովները: Ես ասացի «ապօրինի», հիմա նայենք ի՞նչ է օրենքը: Հալէպից բերել էի մի ծրար. յանձնելու ընկերոջս հայաստանաբնակ արհեստաւոր եղբօր: Ունեցանք կարճ ու բովանդակալից զրոյց: Ասաց, որ սեփական խանութը թողելով դարձել է ուժեղ մի անձի վարձուոր (վարձակալ): Հարցիս թէ՝ ինչո՞ւ: «Դրամ կուզէինկոր ինձմէ աւազակները»: Հարցիս թէ. «տանտիրոջմէդ չե՞ն ուզեր դրամ»: Ասաց. «Շատ հանգիստ եմ հիմա, ոչ մէկը կրնայ դպնալ տանտէրոջս, միտքս ալ հանգիստ է»: Մի ուրիշ հալէպցու հարցրի. «Նեղութիւն կուտա՞ն քեզի»: Պատմեց. «Անցեալները մէկը եկաւ եւ ըսաւ, որ ինք մաֆիա է: «Է յետոյ ի՞նչ» ըսելէս ետք, ըսաւ, որ ի'նք 5000 դոլարի համար մարդ կը սպաննէ: Ըսի «ես 1000 դոլարի համար մարդ կսպաննեմ»: Ձգեց ու գնած անգամն ալ չտեսայ»: 1000 դոլարի մարդ սպանող հալեպցիիս հարցրի. «Լաւ օրինական տուրք կուտա՞ս կառավարութեան»: Ասաց. «Հովիկ ի՞նչ կը խօսիսկոր, օրինական տուրք չկայ այստեղ, ես տուրք չեմ վճարեր երբէք: Օրէնք կայ, բայց չի գործադրուիր, որովհետեւ այդ օրէնքին համաձայն, եկամուտիդ 40% կառավարութեան պիտի տաս: Ի՞նչպէս տամ, երբ շահս ընդամէնը 20 % է: Մէկ անգամ եկան ուզելու, ըսի.«սպասէք մի րոպէ», ներս գացի վերարկուս առի, եկայ ու ըսի. «հեսա, խանութը փակեմ ու գնամ Հալէպ»: Ըսին. «չէ ախպեր մի փակիր» ու ձգեցին գացին»: Իրականում այս «ուժեղ» քաղաքացուս խանութը պատկանում էր մի ընդդիմադիր ազատամարտիկի, ու կարծեմ նա իր ուժը եւ մեծախօսութիւնը ստանում էր, նրա անունից: Ու էլի շատ բաներ պատմեց. թող մնայ ինձ: Edited July 9, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 9, 2008 Report Share Posted July 9, 2008 (edited) Johannes-Մաքո՜ւր հայկական, մսոտ եւ հիւթալի էր: Տեսայ` մեր մօտ քիչ գտնուող կանաչեղէնի տեսակներ, հարցրի անունները. «գինձ, թարխուն, ռեհան» պատասխանեց: Կար ծօթրին, որ Հալէպի ծօթրինի համն ունէր, կը սիրեմ, հականեխիչ է: Ծօթրինին տուեց ծիթրին անունը: Գինձը, թարխունը եւ ռեհանը համտեսեցի, բայց չհաւանեցի համը, սա չի նշանակում թէ վատն էին, պարզապէս ինձ համար նախընտրելի չէին: Օհան , դու այս բառերուն Արաբերէնը գիտես? Արդեն նշեցիր Հալէպի ծոթրինի մասին: Գինձ, բուն արմադը գինդ, գունդ, գնդիկ, գնդակշ այսինքն կլոր: Coriander Թարխուն, թարհուն** Tarragon, Fr. Estragon Ռեհան -basil Ամենահետաքրքիրը … Ծոթրին, Ծիթրին: Բուն Հայերէնը ԾՈԹՈՐ: Տարբերակ գաւառականներ Ծոթորին, ծոթորուն, ծոթրին, ծոթրուան, ծաթրին, ծայթրին, ծեթրոն, ծոնթրոն, ծոնթրան: Origanum, Thyme որ մի շատ Հայ միջավայրերում … ԹԻՒՄ: Ուրեմն, Յովաննէս, այդ բոյսին Արաբերէնը ինչ է? Ես գիտեմ: ** Գուցէ անկապ: Օհան, դու ծանօթ ես ԹԱՐԽԱՆԱ -ի? Զարմանք ինձ! ***Իմ գործակիցներէն մին, Լեհ-Ամերիկացի ծագումով, ամեն Christmas ին մի համեղ հաց էր թխում զոր կոչեր Garbage Bread. Բեյրութի փողոցներում մի տեսակ հաց վաճառեն Մանակիշ: Դա մեր գիտցած մէլէնկիշը չէ, այլ ընդհանրապէս թխուած էր Ծոթրինով: Edited July 9, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 9, 2008 Report Share Posted July 9, 2008 (edited) Johannes... Հանդիպեցի նաեւ ուրիշ միջին տարիքի տղամարդկանց, որոնք բոլորն էլ բարձր ուսում, դիրք, իշխանութիւն ու աշխարհ տեսած ու ունեցած մարդիկ են եղել, իսկ հիմա՝ անգործ: Ասում էր. «Մտքներս ընկաւ, նստում էինք օդանաւ ու ճաշում Մոսկուայում»: Այսպէս, մեծ երկրի քաղաքացիները շրջում էին նրա անծիր տարածքում. «կոպեկներ» հաշուող գումարով: Աւելացրեց. «Հիմա մեր զաւակները չգիտեն. ի՞նչ է օդակայան, երկաթուղի»: Խնդրեմ Յովաննէս, աւելի ուրախ բան գրիր! Ոչ, ոչ! Թող որ տեսնենք թէ ինչպէս մեր նորագիւտ վարտիկ/շալուարըը ծածկէ մեր ամօթանքը: Երեւի , մենք Հալէպցիներըս վարակուած ենք նոյն ախտով, Քաղաքագիտական միամտանքով-naivite. Մի օր պիտի գրեմ “Վէրք Հալէպիստան”ի մասին: Կռահեցիր թէ այդ ինչ “վէրք” է? Քո պատկերը յիշեցնէ մի ժամանակի Հալէպը, որտեղ, ռատիո կամ ՏիՎԻ/TV չգոյ էր, մեր երէցները (Այո, երԷց, ոչ երԵց), նստէին ածուխ կրակին շուրջ, սաթի համրիչը ձեռքին, խօսէին թէ Չրչիլը ինչ է ասել, եւ Ստալին ը ինչպէս է պատասխանել,: Անշուշտ, այդ օրերին մեր երէցները այլ նիւթ չունէին: Նրանց ոչ մի նոյնիսկ երկու լումա ունէին դրամատունում: Այդ օրերին դրամատուն-bank գոյ չէր, ի բաց Պապ էլ Ֆարաճի լումայափոխները(որոնց մեծ մասը Հայ էին): Նշմարեցիր թէ քանի լումայափոխ կրպակներ կան Երեւանի փողոցներում? Cannibalism?. Փաստարկուել է թէ, երբ ( մեզմէ ստորին) կենդանիները ճնշման ենթարկուին, նրանք դառնան իրարակեր/մարդակեր cannibal, իրար “միսը ուտել“, եւ իրար “ոսկոր կրծել“, նոյնիսկ իրանց իսկ միսը կրծեն: Այս երեվոյթը գիտենք իբր “self destruction, self/auto mutilation”. Ինչ վերաբերի “Մոսկուա թրչիլ նախաճաշի համար”, սա գիտենք իբր “claustrophobia“?, թող որ մի բառ հնարեմ… “Արգել-ա-վախ“: Ես այդ ախտի ենթակայ եմ: Երբ Սուրիա կամ Լիբանան ապրէի յաճախ այդ ախտի յարձակում ունենայի, երբ Լիբանանի ամենահեռւ գիւղը միայն հարիւր միլից պակաս էր: Այսօր, ես ճամբորդեմ 200 mile մի օրուայ ընթացքին տեսնել իմ զավկին: Հայաստանի ամենաերկար առանցքը, Մեղրիէն - Ամասիա 200 մղոնից կարճ է: Անշուշտ նրանց համար այդ ճանաբարհը տեւէ տաս ժամ, որ ինձ համար տեւէ 2-3 : Վերադառնանք իրարակերանքին cannibaslism ին եւ տեսնենք թէ ինչպէս արգելափակուած անասոււները/մարդիք իրար դէմ դառնան: If only we would realize that a Haleptsi is not an enemy of a Yervantsi, and that Shushetsi is not an enemy of a Shrakatsi. Yes! Maybe Shushi should become the Capital of Artsakh. Did you know that Stepanakert, named after that communist, before it was renamed khankent, was known as Vararakn/ Վարարակն, I.e “Fertile Spring”? Միգուցէ բոլոր Ստեփան, Շահումեան գիւղերը վէրանուաննեն , ինչպէս Սեւակ , Շիրակ, Շիրակացի, Շահմուրատեան, Շուշանիկ եւն: Վերջապէս, այդ համայնավար Ստեփան Շահումեանը, որ Բակուից ասդին Հայաստանի մասին ոչ մի գիտելիք ուներ, ինչպէս է սատարել մեր Հայ Ազգային հարցին? Արդեոք նա ենդադրեր որ Բաքու ն Հայաստանի Մայրաքաղաքն էր? Միթէ մտածենք որ այդ կորուսեալ Հիւսիային Արցախի գաւառը անուանուել էր իբր Հա յ” հերոս Ստեփանի” անուամբ, Տես թէ ինչպէս Ստեփանը քարոզում էր “Հայ ազերի կոմունիստական, Երեւան Բակու եղբայրակացման” մասին: Միթէ օրհնանք էր որ Ստեփանը կախուեց, գնդաակահարուեց իր իսկ ” եղբայր” ազերիների ձեռքով?** Ուրեմն ինչու այսօր մենք պաշտենք Ստեփանը իբր Հայ(ր) Սուրբ? Ինչու չենք թողնպւմ որ Երեւանը դառնայ Բաքու ի մի արուարձան? ** Չի մոռանալ when those idiots wrote "Արազ Արազ Հէյ Չան Արազ, Հէյ բինկօլից բխող Արազ" երգի բառերը: Who did not even know that Araz is the furkish name of our Sacred River Araks/Yeraskհh, and that the Armenian name for bingol is Բիւրակն: Որտեղ ոչ իսկ Արազ ը Հայերէն է, կամ Բինկէոլ ը: Հապա ինչ ասել երբ հեղինակը մեզ ասէ " Կուր անունով քուրիկ ունեմ, գնում եմ նրան փարուեմ": Կուր ը Արաքս ի քոյրն է? Ով է ասել? Եղբայր դարձան Հայաստան Ազերբայճան? Քոյր դարձան Արաքս/ Երախս /"Արազ" եւ Կուր? When is the last time a reisdent of baku recite such words, like, "ermeni kardashlar"? Միթէ նա չի յիշեցնի սա բառերը. Չեմ կարող գտնել սա երգի բառերը, որտեղ Բադալեանը ասեր "Եղբայր դարձան Հայաստան Ազերպայճան"? ***Why are we stilll maintaining geographical locations named after communist/internatioanlist "yegbayr dardzan Hayastan Azerbayjan" protagonists, the likes of Stepan or Shahumian? Edited July 10, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 9, 2008 Report Share Posted July 9, 2008 (edited) Հարուստ, «զօրեղ, ուժով, գէր, աւագ, իշխանաւոր, ազնուական» =Ծագում է հար բնիկ հայ արմատից, որի առաջին եւ հիմնական նշանակութիւնն է «զարնել, խփել». կազմուած է –ստ մասնիկով՝ հարու բնից (բայը հարուլ), ինչպէս ունինք զգաստ՝ զգալ բայի զգա- բնից: Նախնական իմաստը պահում է հարստել «գետինը զարնել, հողի մէջ գամել»: Այո, գիտենք որ "հարուստ" ը հիմնեալ "հարել"/զարնել" բառին: Բայց ինչ նշանակի "հարստրահարել"? Միթէ սա կրկնաբառ(reduncancy) չէ? Edited July 9, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted July 10, 2008 Report Share Posted July 10, 2008 Այո, գիտենք որ "հարուստ" ը հիմնեալ "հարել"/զարնել" բառին: Բայց ինչ նշանակի "հարստրահարել"? Միթէ սա կրկնաբառ(reduncancy) չէ? Արփա, հավանաբար հարստահարել բառն ավանդված է ավելի ուշ, և գիտակցվել է որպես հարուստների կողմից խեղճերին ճնշել, կեղեքել, հարել-հարվածել: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 10, 2008 Author Report Share Posted July 10, 2008 (edited) Գուցէ անկապ: Օհան, դու ծանօ՞թ ես ԹԱՐԽԱՆԱյի Մեր միջեւ զրոյց դարձել է Հայֆորումում, թարխանա ապուրի վերաբերեալ: Որոնումներս արդիւնք չտուեցին: Ըստ Արմատականի. Թարխան «հարկից ազատ». «հոնական ազնուական մի տիտղոս»= Պարսկերէն. tarxān «նշանակէ զայն ոք՝ որ արքունի հրամանաւ եղեալ իցէ ազատ ի հարկաց եւ յանձն ապաստան կացուցեալ, որ զի՛նչ եւ խօսիցի, կամ թէ զի՛նչ գործ պակասութիւն առնիցէ, ոչ յանդիմանի եւ ոչ կշտամբիս. 2. է անուն տոհմի միոջ ի մէջ գրոհին Չէղաթայից»: Թարխանայ. Նորագիւտ բառ, որ երկու անգամ գործածուած է հետեւեալ տեղերը. Շնորհ. առակ. «Ուտէ չոր քաք ու թարխանայ» (ագռաւի հանելուկի մէջ՝ այս թռչունի համար է ասւում). Վրդն. առ. (Ագռաւն գտաւ կոշտ մի թարխնայ. այլ ձձ. թարխինայ) =Պարսկերէն tarxāna, որից նաեւ թրք. tarxana եւ հյ. ժողովրդական լեզուի մէջ՝ թարխանա «մի տեսակ չորթան, որով ապուր են շինում»: Գինձ, coriander Այո ճիշտ ես, քանզի երբ գինձ ասացի, քըզբարա ասացին մերոնք, եւ յիրաւի coriander-ի արաբերէնն է. كزبرة: Ինչպէս գիտենք, քըզբարա համեմը օգտագործւում է միս եւ սալաթ «աղցան» համեմելու համար: Հայաստանում տեսած-կերածս այս համեմի թարմ, կանաչ վիճակն էր: Արմատականից մէջբերում. Գինձ, «մի տեսակ բոյս եւ նրա հատիկները. coriandrum», որից գնձահատ, գնձաջուր: =Բնիկ հայ բառ, որ յառաջացած է գինդ «կլոր» բառից. այսպէս է կոչուած բոյսը՝ սերմի կլորիկ ձեւից առնելով. Այս նախնական նշանակութեան համար հմմտ. վրաց քինձի, որ է «գինձ»: Աճման ձեւի համար համեմատել փոխինդ-փոխինձ, խեղդ-հեղձ, պիղծ-պղտոր, խայծ-խայտ: Ինձ թւում է «քըզբարա» արաբերէն բառը հայ-արաբական կազմ ունի. Գինձ+բահարաթ>քինզ+բարա>քիզբարա, բառացի՝ գինձի համեմ: Թարխուն, tarragon Սրա արաբերէնն է الطرخون – Ալտարխուն Արմատականից. Թարխուն «իբր համեմ գործածուող մի բոյս է. լտ. dracunculus, ֆրանս. estragon». գրուած է նաեւ տարխոն, տարղոն, տարղոն: =Պարսկերէն tarxūn: Ռեհան, basil Ճիշտ էք: Սա զարդի համար աճեցուող ռեհանը չէ, որ կանաչ գոյն ունի եւ համեմատաբար փոքր տերեւ: Ուտելի ռեհանի տերեւները խոշոր են եւ կարմրաւուն, ու միւս ռեհանի հոտից բոլորովին տարբեր է սրա հոտը: Մէջբերում ԺՀԼԲ բառարանից. Ռեհան, Շրթնածաղկաւորների ընտանիքին պատկանող հոտաւետ բոյս, որ գործ է ածւում իբր համեմ: (ocimum basilicum): Կինը ցանել է Երուսաղեմի լոբի, ռեհան, կինձ (ԱԲ): 2. Կանացի յատուկ անուն: Արմատականն ասէ ռեհան բառը փնտռել ռահան անուան ներքոյ, ուրեմն. ռահան աւելի հին ձեւ է: Մէջբերումս. Ռահան «անուշահոտ մի բոյս. basilicum» =Արաբերէն ريحان raihān Ծոթրին, thyme Կարծեմ origanum բոյսը ծոթրինի վայրի տեսակն է, եւ որի տերեւները փշաձեւ են: Origanum-ը չորացնելով pizza-ի համար ենք օգտագործում: Այստեղ՝ Հալէպում, origanum-ին ասում են zaatar barri زعتر برّي, այսինքն՝ վայրի ծօթրին: Ինչպէս գիտես՝ հայերէն tzotor(+in) եւ արաբերէն zaatar իրար նմանին: Արմատական. Ծոթոր, (գրուած է նաեւ ծոթորին, ծոթորուն, ծոթրին, ծոթրուն, ծաթրին, ծայթրին, ծեթրոն) «մի տեսակ համեմային բոյս. Լատիներէն origanum vulgare ըստ Saidel, thymus serpyllum ըստ տիրացուեան» =Ասորերէն: Գաւառական.- Ախալցխա ծէթրօն, Վան ծէթրէն, Ալաշկերտ, Մուշ ծիտրէն, Նոր Նախիջեւան ցէթռին... եւայլն եւայլն: Սրանից ենթադրեմ, որ ինձ ծոթրին վաճառողը մշեցի կամ ալաշկերտցի նախահայրեր ունէր, քանզի ասաց. ծիթրին (կամ ծիթրէն): *** Հայաստանում, աւելի ճիշտ՝ Երեւանում, «ճաշ ուտել» բառակապակցութեան փոխարէն, գործ է ածւում «հաց-ուտել» բառակապակցումը, կամ էլ ուղղակի յիշում են ուտելիքի անունը. «խորոված ուտենք», «խաշ ուտենք» եւայլն: «Մանակիշ» բառը արաբերէն «մանկուշ»<նակշ-նախշ+ուած բառի յոգնակին է, ուստի՝ մելենկիշի հետ առնչում չունի: Մելենկիշին ծանօթացայ ֆրանսահայ երգիչ Մանուէլ Մելենկիշեանի շնորհիւ: Ստեփան Շահումեանը համեմատաբար լաւ կոմունիստ էր: Նրա ձեռքը չի թաթախուել անմեղ զոհի արիւնով, քանզի նա սպանուեց Բագւում, ու չհասցրեց լինել ստալինական: Նա զոհուեց, երբ տակաւին հայ-ռուսական դիմագիծ ունեցող այդ քաղաքն էր պաշտպանում, դաշնակ եղբայրների հետ ձեռք ձեռքի տուած: Ստեփանը չի պաշտւում, այլ յարգւում է, քազնի նա եւ իր կուսակցութիւնը մաս է կազմում Հայաստանի պատմութեան: Կուր գետը, իբր Աքեմենեան Կիւրոս արքայի անունով է կոչուել, եւ ինչո՞ւ չէ, Արաքսի քոյրն է, ու նրա հետ գիրընդխառնուելով միասին ծովամոյն են լինում: Կուրը Մեծ Հայքի արեւելեան եւ հիւսիս արեւելեան սահմանն է, նրա ի՞նչ մեղքն է, երբ թոյլ տուել ենք նրա ափերում գտնուող հայկական գիւղերի հայաթափումը: Նրա ի՞նչ մեղքն է, այնպէս որ Մասիսի, երբ թոյլ տուել ենք օտարների ոտքի կոխան դառնան նրա եզերքը: Հարստահարել. մէկի հարստութիւնը գրաւել, հարուստ մարդուն զրկել իր հարստութիւնից: Արփայի ասածի նման, հարստ-ա-հարել բայարմատի կրկնում կայ, բայց այստեղ արդէն հարուստ բառը մի ամբողջութիւն է եղել, ու նրա բաղադրիչ հար բայարմատը, որպէս առանձին իմաստ, մերուել է ամբողջ բառի մէջ, ուր հարուստ բառն այլեւս նոյն հարստել բառի իմաստը չի տալիս: Ուրեմն՝ հարստահարել բառը նշանակում է՝ հարստութիւն հարել, կեղեքել ունեցուածքը: Edited July 10, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 10, 2008 Report Share Posted July 10, 2008 (edited) Ահ՜, Սիրելի Յովհաննէս, ինչպէս նախապէս ասիր, այժմ դու հպարտ տէր ես դարձել Աճառեանի թղթակազմ Արմատականին: Բարի Վայելում: Իմ երազը իրականացաւ մի տասնեակ տարի առաջ: Իմաչքը արցունքոտի մինչ այսօր: Ես ալ իմ հատորները գնեցի Երեւանի Վիրնիսաժում: Այն օրերուն մի տոլարը արժեր մի միլիար Դրամ: Գտայ մի կրպակու Արմատականը ցոցադրւում էր: Բայց այ չորս հատորներէն մին կրկնութիւն էր: Վաճառողը իր որդին ղրկեց, եւ բերէց միս հատորը: Այստեղ պիտի ասել որ ես իմ Հարնրագիտարանը գնեցի Գալիֆորնիայում, եւ, այն ժամանակ ինձ արժեց $500 , որ Վերնիսաժում ՆՈՐ արժէ 50 տոլար: Վաճառորդը պահանջեց քսան տոլար, անշուշտ ես պիտի մի քիչ խաղայի եւ սակարկէի,: Սակարկեցի եւ վերի վայրոյ յանգեցին 15 տոլարի: Իմ նպատակը լոկ խաղ էր: Ես վաճառորդին տուի մի քսաննոց, երբ նա հասավ իր գրպանը ինձ վերադանձնելու յաւելուածը, այդ ռոպէին , ալ չկարողացայ զսպել իմ արտասուքը, փաթաթուեցի նրան եւ ասի "Ոչ, ոչ աւելցուքը չեմ ուզում, խրդրեմ պահիր": Այդ պահուն նշմարեցի իմ վաճառորդին արտոսրը: Արդեոք նա նշմարեց իմ կարօտը? Արդեոք որքան գժոար էր նրան իր ամբողջ գրադարան, թանգարանը փողոց բերել? Պիտի անդրադառնանք.... Ի միջ, Սիրելիս, նոյնիսկ մի պահ մտածիր Մարաշի Ազգային կերակուր ԹԱՐԽԱՆԱ- ի դէմ խօսիլ, իմա եթէ, չես ուզում որ ես ալ Այնթապի Ազգային Կերակուր Քուֆթէլի Եախնի- ի մասին գրեմ: **Իմ մի կողմի խնամիները լման գերդաստանով Այնթապցի են, եւ մենք միայն սիրաբանում ենք: Ինչպէս սիրաբանում ենք այստեղ: Մարաշցի կատակ: Ինչու Այնթապցիները այդքան կծու գործ ածէն? Ծածկել նրանց խոհանոցային սխալները: Edited July 10, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 10, 2008 Report Share Posted July 10, 2008 (edited) Արփա, հավանաբար հարստահարել բառն ավանդված է ավելի ուշ, և գիտակցվել է որպես հարուստների կողմից խեղճերին ճնշել, կեղեքել, հարել-հարվածել: Այո, Սիրելի ՍԱՍ, Սա կրկնաբառ է: Միթէ սա նշանակի-ԳԷՐ քաղաքացի հարուստը կրկին հարէ աղքատին, թէ խեղջուկ, ՆԻՀԱՐ**, հալ ու մաշ աղքատ գեղջուկը հարէ հարուստին? ** Տես Աճառեան ՆԻՀԱՐ -Պարսկերէն -նիհար/ նահար , պակասումն, նուազումն մարմնոյ, անօթութիւն: Արդեոք սա նշանակի "հարելու/զարնելու անկար"? Edited July 10, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 10, 2008 Report Share Posted July 10, 2008 (edited) Մեր միջեւ զրոյց դարձել է Հայֆորումում, թարխանա ապուրի վերաբերեալ: Որոնումներս արդիւնք չտուեցին: Ըստ Արմատականի. === Սրա արաբերէնն է [font="Times Կարծեմ origanum բոյսը Սիրելի Հայրենակից/գեղացի, խնդրեմ մի առ մի փոխադրել վէրէւի ԲԱՌԵՐԸ , գուցէ ԼԵԶՈՒ/LANGUAGE ի ներքեւ որ կարենանք անդրադառնալ մի առ մի: Եւ կամ փոխադրել ՀԱՅ ԽՈՀԱՆՈՑ/ ԽՈԽԱՆՈՑ, "Archeology of Food". Edited July 10, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 12, 2008 Author Report Share Posted July 12, 2008 Սիրելի Հայրենակից/գեղացի, խնդրեմ մի առ մի փոխադրել վէրէւի ԲԱՌԵՐԸ , գուցէ ԼԵԶՈՒ/LANGUAGE ի ներքեւ որ կարենանք անդրադառնալ մի առ մի: Եւ կամ փոխադրել ՀԱՅ ԽՈՀԱՆՈՑ/ ԽՈԽԱՆՈՑ, "Archeology of Food". Սիրելի Արփա, Իրապէս՝ գեղացւոց հետ բաղդատելով, շատ տգէտ ենք, բոյսերու եւ կենդանական աշխարհի կապակցութեամբ: Երբ պատրաստ լինեն պատկերները եւ հանրագիտարանային տուեալները, այդ ժամ առանձին մի շարան կը բանանք բոյսերու վերաբերեալ: Բոյսերու շարանին մէջ կը տեղադրենք ծառերու, թուփերու, դալարիքի, ծաղիկներու եւ պտուղներու մասին տուեալներ: Առայժմ, կը բաւականանք ծոթորի, գինձի, թարխունի եւ ռահանի մասին գրելով: Թարխանան ալ պնակով կը դնենք Armenian cook book խոհանոցային պահուին մէջ: Թարխանան եւ քիւֆթայով յախնին ձմեռը կուտուին: Ի դէպ՝ Հայաստանի մէջ քիւֆթային կոլոլակ անունը կուտան կարծեմ: Կծու համեմի մասին ակնարկդ շատ խնդացուց զիս: Այնթապցիական առած. «անուշ-անուշ ուտելուն, կծու-կծու փչելը կայ»: Այսինքն՝ որքան ճաշը համով ըլլայ, այդքան ատոր հետեւանքը անհամ կըլլայ: Երբ ճաշը համով ըլլայ, ագահօրէն կու տես, ու ագահութեան, որպէս հետեւանք. մարսողական խնդիր կունենաս: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 12, 2008 Report Share Posted July 12, 2008 (edited) Այնթապցիական առած. «անուշ-անուշ ուտելուն, կծու-կծու փչելը կայ»: Այսինքն՝ որքան ճաշը համով ըլլայ, այդքան ատոր հետեւանքը անհամ կըլլայ: Երբ ճաշը համով ըլլայ, ագահօրէն կու տես, ու ագահութեան, որպէս հետեւանք. մարսողական խնդիր կունենաս: Այո, ես տեղեակ եմ այդ խօսքին: Իմա, "քաղցր կերակուրը թթու փուք արտադրէ". Իսկ ինչ վերաբերի Մարաշի բառբարին, ինյ համար առեղծուած է եղել թէ ինչու Աճառեանը անտեսի նրան: Պիտի նշել թէ նա միշտ յիշէ Զէյթուն, Հաճըն եւ այլ Կիլիկեան աւաններ, նոյնիսկ Այնթապ**, որոնց գաւառականը լրիւ նոյնն են, ի բաց որ Մարաշցիները հնչեն Ր երբ Զէյթունցիները, նման Համշէնցիների որք սահեն դա իբր Յ, բայց միշտ խուսափի նշել Մարաշ ը: Միթէ մի ծածուկ պատճառ կայ, նման Freudian Slip? Արդեօք նա մի պոչի ցաւ ունէր? Պիտի տեսնել երբ նա խօսի Թարխանայի մասին, նա երբեք չի նշէ թէ դա Մարաշի Ազգային Կերակուր էշ, բայց շեշտէ -"Ուտէ չոր քաք ու թարխանայ":*** ** Որ յստակ Արաբերէն է: Մենք արդէն գիտենք որ "ԱՅՆ" ինչպէս Հալէպի "ԱՅՆ (ԷԼ )ԹԵԼ" նշանակի ԱԿ /ԱՂԲԻՒՐ, բայց ինչ նշանակի "ԹԱՊ"? Խնդրեմ, Յովաննէս, սա գաւառական պատերազմ չէ: Մեզ լուսաբանի լեզուականորէն: Հալէպցիները մի խօսք ունէին այժմու չորացած Քուէյք գետի առընդեր "Այնթապ սչար, Հալէպ իչէր", Իմա, "Ayntab կղկղէ , Հալէպ խմէ". Ի բաց որ Որոնդէսը հոսի հարաւից դէպ Հիւսիս: Հիւսիս Կիսանգունդի գետերը հոսէն Հիւսուսից Հարաւ, եւ նրա համար կոչուել է ԱՍԻ, ԱՔՍԻ /Յեղափոխական/Հակառակ այսինքն ԸՄԲՈՍՏ Նշմարեցիր թէ Յեղափոխկան նշանակի ընդդէմ Հեղում/ հոսանքի? *** Տես Արմատական -"ԹԱՐԽԱՆԱՅ". Edited July 12, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 12, 2008 Author Report Share Posted July 12, 2008 (edited) Յարգելիս, դեռ այսօր ընթերցում էի Աճառեանի մի գիրքը, որ բերել եմ հետս Երեւանից, նշում է գրքի «յարաբերական եւ պայմանական» բաժինում, թէ քաք բառը հին հայերէնում նշանակել է «չոր հաց»: Ուստի, «ագռաւն ուտէ չոր հաց եւ թարխանայ»: Աճառեանն իր գիտական եւ ուսուցչական ասպարէզում շրջելիս, հանդիպել է տարբեր տեղացի հայերի, ու ըստ այնմ կազմել է իր գաւառականքը: Հաւանաբար չի հանդիպել որեւէ մարաշցու: Ինչ վերաբերի Այնթապ քաղաքի անուան ստուգաբանման. Այրարատի Բագրեւանդ գաւառի մօտակայքում (ստուգելի) կար մի վայր այդ անունով: Նոյն տարածքի շրջապատում՝ Դեղատափ, Տուարածատափ տեղանուններ: Ուստի ինձ թւում է Այնթափ հայկական կազմ ունի եւ է Անտափ (ոչ տափարակ ?): Պիտի նշել թէ նա միշտ յիշէ Զէյթուն, Հաճըն եւ այլ Կիլիկեան աւաններ, նոյնիսկ Այնթապ**, որոնց գաւառականը լրիւ նոյնն են Ուզում եմ շնորհաւորել այն ճարպիկ այնթապցին, որ կարողացել է համոզել Աճառեանը, թէ գոյ է Այնթապի բառբառ: Բայազետ, Баяазет, Bayazet - Գավառ Արմ Հայաստանում, Էրզրումի, նահ-ում, նրա հր–արլ մասում, Վանա լճից հս–արլ: Գավ-ին սահմանակից էին. հս-ից՝ Կարսի մարզն ու Երևանի նահ–ը, արլ–ից՝ Պարսկաստանը, հր-ից Վանի նահ-ից, արմ-ից՝ Խնուսի և Բասենի գվռկ-ները: Նրա բնական սահմանները կազմում էին հս-ից Հայկական պարը մինչև Քյոսադաղ լ իսկ հր-ից՝ Թոնդուրեկի, Ծաղկանց և Կարտևանի Լ-ները: Մոտավորապես համապատասխանում էր հին Այրարատ աշխ–ի Կոգովիտ գավ-ին Գավ-ի Դիադին գվռկ-ի միջով հոսում էր Արածանի գետը՝ իր բազմաթիվ վտակներով: Կենտրոնն էր Բայազետ ք: 19-րդ դ վերջերին և 20-րդ դ սկզբին բաժանված էր հինգ գվռկ-ների. դրանք էին՝ Բայազետ, Դիադին, Կարաքիլիսա (Ղարաքիլիսա), Ալաշկերտ (Թոփրակ-կալե) և Այնթապ կամ Դութաղ, որոնք ունեին 418 գ (8448 տ): http://hyeforum.com/index.php?showtopic=14644&view=findpost&p=188163 Edited July 12, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted July 12, 2008 Author Report Share Posted July 12, 2008 Հալէպցիները մի խօսք ունէին այժմու չորացած Քուէյք գետի առընդեր "Այնթապ սչար, Հալէպ իչէր", Իմա, "Ayntab կղկղէ , Հալէպ խմէ". *** Տես Արմատական -"ԹԱՐԽԱՆԱՅ". Լսած եմ Քիլիսով տարբերակը« "Ayntab կղկղէ , Քիլիս խմէ" Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted July 12, 2008 Report Share Posted July 12, 2008 (edited) Յարգելիս, դեռ այսօր ընթերցում էի Աճառեանի մի գիրքը, որ բերել եմ հետս Երեւանից, նշում է գրքի «յարաբերական եւ պայմանական» բաժինում, թէ քաք բառը հին հայերէնում նշանակել է «չոր հաց»: Ուստի, «ագռաւն ուտէ չոր հաց եւ թարխանայ»: Միթէ սա չի կոչում քեզ Արաբերէն ՔԱԱՔ/Քահքէ/ Քախկէ/ کعک** Կարկանդակ /cake//հաց բառը? ** Այստեղ պիտի չբերէմ բատկկեեալից ը թէ ինչպէս Արաբերէն ՔԱԱՔ բառը համաձայն է Հայերէն "ՔԱՔ" ի. Խնդրեմ, թող որ չի պատկերեմ: ՅԳ: Որքան ուրախ եմ քեզ գտնելիս, կամ, դու զինց: Մինչ այս, մենք պիտի պատասխանէինք նրանց որ հարց տային թէ ինչ նշանակի HyeMer, իմսա Հայր Մեր!!! Look here; http://hyeforum.com/index.php?showtopic=13...rd's+prayer Edited July 12, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Yervant1 Posted July 12, 2008 Report Share Posted July 12, 2008 Միթէ սա չի կոչում քեզ Արաբերէն ՔԱԱՔ/Քահքէ/ Քախկէ Hajis Zaahder@ chi moranas mej@ dnel. Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Recommended Posts
Join the conversation
You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.