-
Posts
32,837 -
Joined
-
Last visited
-
Days Won
333
Content Type
Profiles
Forums
Events
Gallery
Everything posted by MosJan
-
turk@ mnum e turq - vochinch chi poxvel yev yerbeq el chi poxvelu
MosJan replied to MosJan's topic in International
turq@ mnum e turq.... der hazaramyakiner en petq galu vor es mardanman borernineri mej mardkayn arjeqner dzevavorven -
Ազգությամբ ադրբեջանցի բուժքույրը փորձել է հայ երեխա սպանել. գրված է http://armish1.livejournal.com բլոգում: Բլոգերի ղարաբաղցի ծանոթները հանգստացել են Սոչիում: Նրանց 8-ամյա որդին աղիքային ինֆեկցիա ախտորոշմամբ ծանր վիճակում հայտնվել է հիվանդանոցում: Բուժքույրն անընդհատ համոզել է երեխայի մորը հանգստանալ, քնել: Երկու օր անց, երբ տղայի վիճակը փոքր-ինչ լավացել է, մայրը, անսալով բուժքրոջ հորդորներին, պառկել է որդու կողքը` հանգստանալու: Երբ արթնացել է որդին եղել է արնաթաթախ եւ անգիտակից վիճակում, իսկ բուժքույրն անհետացել է: Երեխայի հայրը գտել է նրան, պահանջել ցույց տալ անձնագիրը: Պարզվել է բուժքույրն ադրբեջանուհի է: Իմանալով, որ երեխան Ղարաբաղից է` նա կտրել է տղայի ոտքի երակը: Ըստ բլոգերի` բուժքույրը ձերբակալվել է: Հաշվի առնելով, որ դեպքի կապակցությամբ պաշտոնական տեղեկատվություն չկա, Ռուսաստանի հայերի «Երկրամաս» թերթն իր լրագրողական հետաքննությունն է անցկացնում այդ գործով
-
SUCCUMBING TO U.S. CONGRESSIONAL AND EUROPEAN COURT SCRUTINY, TURKEY PLEDGES TO RETURN SOME CONFISCATED CHRISTIAN PROPERTIES Fearing mounting losses at the European Court of Human Rights and recent adoption of Congressional legislation calling attention to its repression of Christian communities, the Turkish Government issued a decree this weekend which would return Christian and Jewish religious properties confiscated after 1936, reported the Armenian National Committee of America (ANCA). "Erdogan's decree, clearly prompted by increased Congressional scrutiny of Turkey's repression of its Christian minority and successive losses at the European Court of Human Rights, would return less than one percent of the churches and church properties confiscated during the Armenian Genocide and the decades that followed it," said ANCA Chairman Ken Hachikian. "Ninety six years after the genocide perpetrated against the Armenians, Greeks, and Syriacs, this decree is a smokescreen to evade the much broader consequences of those brutal acts. The ANCA will expand its outreach to Congress and the Administration to ensure that the Turkish Government comes to terms with its brutal past, respects the religious freedom of surviving Christian communities and returns the fruits of its crime." The Associated Press reported that "the properties include former hospital, orphanage or school buildings and cemeteries. Their return is a key European Union demand and a series of court cases has also been filed against primarily Muslim Turkey at the European Court of Human Rights. Last year, the court ordered Turkey to return an orphanage to the Greek Orthodox Patriarchate." According to Armenian Church experts, of the over 2,000 churches serving the Armenian community prior to 1915, less than 40 are functioning as churches today. Erdogan's decree comes just weeks after a 43-1 House Foreign Affairs Committee vote on an amendment to the State Department Authorization bill, spearheaded by Ranking Democrat Howard Berman (D-CA) and Rep. David Cicilline (D-RI), calling for the return of Christian Churches confiscated by the Turkish government and an end to Turkey's discrimination against its Christian communities. The amendment is similar to a resolution (H.Res.306), introduced in June by Representatives Ed Royce (R-CA) and Howard Berman (D-CA), which has over 35 cosponsors. In March, Congressional Hellenic Caucus co-chairs Rep. Carolyn Maloney (D-NY) and Rep. Gus Bilirakis (R-FL) introduced legislation (H.Res.180), reiterating a longstanding call by House members for Turkey to respect the rights and religious freedoms of the Ecumenical Patriarchate. Turkey's treatment of its Christian minority has also emerged as an issue of contention in the Senate Foreign Relations Committee consideration of U.S. Ambassador to Turkey nominee Francis Ricciardone. In response to questions submitted by Senator Robert Menendez (D-N.J.), Amb. Ricciardone erroneously asserted that a majority of Christian churches functioning in 1915 continue to operate as churches today. A revised response recently submitted to the key Senate panel continued to misrepresent the number of functioning churches. His Eminences Archbishop Oshagan Choloyan and Archbishop Moushegh Mardirossian, Prelates of the Armenian Apostolic Church of America Eastern and Western United States, respectively, and Archbishop Khajag Barsamian, Primate of the Diocese of the Armenian Apostolic Church - Eastern United States each issued powerfully worded spiritual messages in response to the Ambassador's statement. In an August 15th statement, Archbishop Choloyan stressed that the Ambassador's assertion was "so blatantly false that it cannot remain unchallenged." Setting the record straight, he noted that: "The facts are quite clear. From the massacres of Armenians in 1895-96 and the Armenian Genocide in 1915, to the decades following the establishment of the Turkish republic, Christian houses of worship were systematically destroyed or confiscated. My own church's hierarchal see, the Armenian Catholicosate of Cilicia, was a victim of this process, and today is exiled in Lebanon. The archives of the Catholicosate contain hundreds of original deeds and other documentation of churches and church owned property that was confiscated." Archbishop Mardirossian concurred, stating, "The presence of an Ambassador in Ankara who is unaware of or uninterested in the truth and the consequences of the Ottoman and Republican Turkish government's genocide of Armenians, Assyrians, Syriacs, Greeks and other Christians materially undermines U.S. interests, compromises American values, and weakens international efforts to defend religious freedom for peoples of all faiths. Sadly, but unmistakably, with this hateful and hurtful statement, Ambassador Ricciardone has demonstrated that he is not the right candidate to effectively and responsibly represent the United States in Turkey." On August 19th, Archbishop Barsamian noted that Amb. Ricciardone's response had "deeply offended Armenian-Americans", explaining that "the loss of these many hundreds of churches, their neglect and outright destruction, and the conversion of many of our sanctuaries into mosques, is a matter of intense pain to Armenians: an ongoing reminder of the loss of life and the destruction that we suffered as a result of the 1915 Genocide... In all charity, perhaps the Ambassador is simply unaware of certain facts. But mastery of the history of a country, its dark as well as bright chapters, is essential to serving the United States effectively and diplomatically in this important and complex region." ANCA Executive Director Aram Hamparian slammed Amb. Ricciardone's revised response last week, stating, "It took Ambassador Ricciardone, with the help of his many State Department colleagues, over a week to submit in writing a patently false misrepresentation about the destruction of Christian churches in Turkey, and another 10 days and a full wave of Senate and citizen pressure for him to finally take half a step back from the most offensive and obviously incorrect aspects of his response. "He just keeps digging himself into a deeper hole as an apologist for Ankara. His use of false figures and euphemisms to try to twist his way out of his misrepresentation - while somehow still trying to stick to Turkey's genocide denial narrative - clearly confirms that Ambassador Ricciardone is not the right representative of U.S. values and interests in Turkey."
-
G. MELIKYAN URGES AZERBAIJAN TO STUDY ITS ROOTS "The Azerbaijani official is highly recommended to study history, surely, not from Azerbaijani sources and to try to find out where the state of "Azerbaijan" has been artificially created," Republican MP Gagik Melikyan told Panorama.am making remarks on Azerbaijani official Ali Hasanov's statement. Ali Hasanov, the head of social-political department in Azerbaijani President's Cabinet stated Azerbaijan helped Armenians in the beginning of the 20th century allowing them to found Armenian state on the historic lands of Azerbaijan. "You know the negotiations are in a phase when the administration of that country would better to concentrate on real processes," G. Melikyan said. The MP underscored famous historical map on the wall of Coliseum, Rome where Artsakh and Armenia can be found, while Azerbaijan cannot.
-
ERDOGAN'S DECREE IS A SMOKESCREEN: ANCA COMMENTS ON TURKISH GOV. DECREE The Turkish Government issued a decree which would return Christian and Jewish religious properties confiscated after 1936, reported the Armenian National Committee of America (ANCA). ANCA says ninety six years after the genocide perpetrated against the Armenians, Greeks, and Syriacs, this decree is a smokescreen to evade the much broader consequences of those brutal acts. "The ANCA will expand its outreach to Congress and the Administration to ensure that the Turkish Government comes to terms with its brutal past, respects the religious freedom of surviving Christian communities and returns the fruits of its crime," said ANCA Chairman Ken Hachikian. Panorama.am reported the properties include former hospital, orphanage or school buildings and cemeteries.
-
TURKEY TO RETURN PROPERTIES CONFISCATED FROM CHRISTIAN ARMENIANS Turkish PM Recep Tayyip Erdogan adopted a decree to return hundreds of properties that were confiscated from religious minorities, Christian and Jewish religious properties by the state or other parties over the years since 1936, and would pay compensation for properties that were seized and later sold, "Associated Press" writes. The Associated Press reported that "the properties include former hospital, orphanage or school buildings and cemeteries. Their return is a key European Union demand and a series of court cases has also been filed against primarily Muslim Turkey at the European Court of Human Rights. Last year, the court ordered Turkey to return an orphanage to the Greek Orthodox Patriarchate."
-
TURKEY RETURNS PROPERTY TO MINORITIES Hurriyet Daily News reports, the Turkish government has signed a historic decree to return property taken away from minority foundations 75 years ago, a decision announced ahead of the prime minister's Ramadan fast-breaking dinner Sunday with minority group representatives. According to a decision in 1974, non-Muslim religious communities were deprived for the right to own new property. Published in the Official Gazette on Saturday and made by the order of Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan, the decision also states that minority groups will be paid market value for property that was sold to third parties.The Treasury or the General Directorate of Foundations will be responsible for the payments, with the amounts to be determined by the Finance Ministry.Under the new decree, the minority properties that were claimed in the 1936 proclamation but had been registered as public or foundation property will be returned to their rightful owners.According to information obtained by the Anatolia news agency from the General Directorate of Foundations, minority groups gave the government a proclamation in 1936 detailing their immovable property. However, over the years, these properties were not registered under the minority foundations' names, and some were even sold to third parties.In 2008, the government took steps toward remedying this problem, but the efforts fell short and caused some foundations to take their cases to the European Court of Human Rights. The court ruled in favor of the minority groups and sentenced Turkey to pay large sums in compensation to the foundations.The new decree, while labeled "revolutionary" and a step toward "equal citizenship" by the foundations' lawyer Kezban Hatemi, is still seen as insufficient by those who think the properties sold to third parties should also be returned to their rightful owners.The problem stemmed from the 1936 proclamation, and the European court did not find it enough to define real estate by that alone, said Rıza Türmen, a member of the main opposition Republican People's Party, or CHP.Some of the property set to be returned to Armenian, Greek and Syriac foundations include schools, churches, stores, hundreds of houses, buildings and apartments, cemeteries, factories, and even nightclubs.Minority foundations have 12 months to apply, with the Foundations Assembly set to review each case before making the final decision to return the property to its rightful owner.
-
ՙԱՐՄԵՆԻԱ՚-Ի ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԸ ԼՂՀ-ՈՒՄ http://www.artsakhtert.com/arm/images/M_images/printButton.png http://www.artsakhtert.com/arm/images/M_images/emailButton.png 26.08.2011 05:55 http://artsakhtert.com/rus/images/stories/12.08.2011/13.jpgՈղջ Արցախը ողջունում է քաջարի ծովագնացներին Ինչպես արդեն տեղեկացվել է` ՙԱրմենիա՚ առագաստանավն ավարտեց իր երկարընթաց շուրջերկրյա նավարկությունը: Օգոստոսի 26-ին Ստեփանակերտի Վերածննդի հրապապակում առագաստանավի անձնակազմի դիմավորման հանդիսավոր արարողությանը ներկա էր Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանը` տիկնոջ հետ, երկրի բարձրաստիճան պետական այրեր: Անձնակազմին ավանդական աղ ու հացով, զուռնա-դհոլով դիմավորելուց հետո` արշավախմբի ղեկավար, Արցախի հերոս, գրող-հրապարակախոս Զորի Բալայանը Նախագահ Բակո Սահակյանին զեկուցեց Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց գիտարշավի շրջանակներում ՙԱրմենիա՚ առագաստանավի կատարած ուղևորության մասին: 2009թ. մայիսի 28-ին մեկնարկելով Միջերկրական ծովից` Ջիբրալթարի նեղուցով այն կտրել-անցել է Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսները: Անձնակազմի անդամները եղել են հինգ մայր ցամաքներում, որտեղ դարեր ի վեր ապրում են միլիոնավոր հայեր, և պատվով են կատարել իրենց առջև դրված բոլոր խնդիրները: Նավարկությունն իրականացվել է ՀՀ, ԼՂՀ, Հայ Առաքելական եկեղեցու և Երևան քաղաքի դրոշների ներքո: http://artsakhtert.com/rus/images/stories/12.08.2011/17.jpg Արշավախմբի ղեկավարի զեկույցից հետո ՙԱրմենիա՚ առագաստանավի նավապետ Սամվել Կարապետյանը Բակո Սահակյանին հանձնեց ԼՂՀ դրոշը: Արցախի Հանրապետության ղեկավարին հանձնվեց նաև մի թղթապանակ, որում զետեղված է Արցախյան գոյամարտի մարտիրոսների ցուցակը` համառոտ կենսագրականներով: Զ. Բալայանի հավաստմամբ` հերոսների անուններով ցուցակն իրենց ուղեկցել է մշտապես` գիշեր թե ցերեկ, ուրախ և դժվար օրերին ու եղել է սրբություն նավի անձնակազմի համար: Հենց նրանք` նահատակներն են ոգի և ուժ ներարկել, որպեսզի արշավախումբը կարողանա հաջողությամբ ավարտել դժվարին ուղևորությունը: Ողջունելով առագաստանավի անձնակազմին` Արցախի Հանրապետության Նախագահը մասնավորապես ասաց. ՙԱվելի քան երկու տարի տևած այս արշավը դարձավ մեր ժողովրդի կարևոր հաղթանակներից և ձեռքբերումներից մեկը: Երկու տարի գտնվելով հայրենիքից հեռու, այնուամենայնիվ, դուք մենակ չէիք. մենք բոլորս ձեզ հետ էինք: Արցախում մեծ ուշադրությամբ հետևում էինք ձեր նավարկության ողջ ընթացքին, հպարտանում ձեր ամեն մի հաջողությամբ: Ես հիշում եմ մեր հանդիպումը ճամփորդության մեկնարկից առաջ. իմ մեջ մնացել է այդ հանդիպման ամենատպավորիչ պահերից մեկը, երբ, գիտակցելով նախաձեռնության ողջ դժվարությունը, դուք քարտեզի վրա հեշտ ու հանգիստ նշում էիք բոլոր այն վայրերը, որտեղ պետք է այցելեիք` հաղթահարելով բազում դժվարություններ, կտրելով ծովեր ու օվկիանոսներ: Դա հզոր կամքի, խորը գիտակցության և անսպառ լավատեսության դրսևորում էր, ինչը հաղթանակի կարևորագույն գրավականներից է: ՙԱրմենիայի՚ ճամփորդությունը ոչ միայն մեր ժողովրդի պատմության մեջ առաջին շուրջերկրյա նավարկություն էր. դա ուխտագնացություն էր: Լինելով Սփյուռքի ամենատարբեր մասերում` դուք հայրենասիրության հզոր լիցք եք հաղորդել մեր հայրենակիցներին և յուրովի կապ հաստատել հայ ժողովրդի տարբեր հատվածների հետ՚: Նախագահ Բակո Սահակյանն անուն առ անուն նշեց ՙԱրմենիա՚ առագաստանավի անձնակազմի անդամների անունները. Զորի Բալայան, Սամվել Կարապետյան, Արմեն Նազարյան, Հայկ Բադալյան, Սամվել Բաբասյան, Մուշեղ Բարսեղյան, Վահագն Մաթևոսյան, Սարգիս Կուզանյան և երջանկահիշատակ Սամվել Սարգսյան: ՙԱյն, ինչ դուք կատարել եք, հավասարազոր է հերոսության և անպայման ոսկե տառերով կգրվի մեր ժողովրդի պատմության տարեգրության մեջ: Եվ պատահական չէ, որ դուք Արցախ եք այցելել մեր պետականության համար կարևորագույն տոնի` Արցախի Հանրապետության հռչակման 20-ամյակի նախօրեին: Դա հաճելի նվեր է բոլոր արցախցիների համար՚,- հավելեց Բակո Սահակյանը: Երկրի ղեկավարը մեկ անգամ ևս շնորհավորեց նավի անձնակազմին ու ողջ հայ ժողովրդին` մեծ առաքելության ավարտի կապակցությամբ և հաջողություններ մաղթեց:http://artsakhtert.com/rus/images/stories/12.08.2011/14.jpg ՙԵս համոզված եմ, որ երջանկությունը կատարված, իրականացված երազանքն է,- իր ելույթում նշեց արշավախմբի ղեկավար Զորի Բալայանը:- Սակայն ես ուզում եմ նշել ամենագլխավորը. մեզ համար որպես ուղեցույց հանդիսացավ Մեսրոպ Մաշտոցը, ով միշտ մեզ հետ էր: Մեծն Մաշտոցը հայության համար դժվարին ժամանակաշրջանում մտահղացավ ամենամեծ գաղափարը` Հայոց այբուբենը՚: Զ.Բալայանի խոսքերով` ամբողջ ճամփորդության ընթացքում իրենց հետ են եղել մեսրոպատառ 36 ՙզինվորները՚, հայկական խաչը և հավերժության նշանը: Իսկ տախտակամածի վրա երկու բուռ հող կար` Հայաստանից ու Արցախից, ինչը նշանակում էր, որ նավի անձնակազմը երկու տարիների ընթացքում մշտապես զգացել է հող-հայրենիի զորավոր շունչը... Բոլոր 5 մայր ցամաքներում նրանք տեսել են մեր հայրենակիցներին, կիսվել են նրանց հետ հայապահպանության խնդիրների շուրջ: Տեսել, լուսանկարել են 1700 եկեղեցի, հայկական հուշարձաններ ու գերեզմանատներ, դպրոցներ… Այդ ամենը, գրող-հրապարակախոսի հավաստմամբ, կդառնա և° ֆիլմ, և° գիրք և ամենագլխավորը` պատմություն: Հանդիսավոր արարողությանը օրհնանքի խոսք ասաց Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը: ՙԱռաջին անգամ հայերի մի խումբ ամբողջ աշխարհը պտտեց` քամիներին, հոսանքներին հակառակ, որը դժվար ու վտանգավոր առաքելություն էր: Նավարկություն, որ կատարվեց հանուն մեր մայրերի, հանուն հայրենիքի ու հավատքի՚,- ասաց Պարգև Սրբազանը` Աստծո օրհնությունը մաղթելով նրանց: Արարողությունից հետո Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել Բակո Սահակյանի և առագաստանավի անձնակազմի հանդիպումը, որին մասնակցում էր Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը: Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
-
http://hyeforum.com/index.php?showtopic=15350&st=0&p=188381&hl=hoghmik&fromsearch=1entry188381
-
http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=en&geocode=&q=%D5%80%D5%B8%D5%B2%D5%B4%D5%AB%D5%AF+armenia&aq=&sll=37.0625,-95.677068&sspn=37.683309,86.044922&vpsrc=0&ie=UTF8&hq=&hnear=Hoghmik,+Shirak,+Armenia&t=h&z=13&iwloc=A open in googel map and you will see it thsi is nothing new i'f i'm not wrong i have posted something a year or so ago ..
-
Flashy number sign of `cool boy' for Armenian oligarchs
MosJan replied to Yervant1's topic in Republic of Armenia
yev iyt amen@ mek gisherva mej karrogh e poxvel yve misht che or hamarn@ " good Luck :" en berum, -
i 'm bit puzzled, was looking at some older videos on Andranik MArgaryan, Astvats Hogin lusavori, then i found this video. http://youtu.be/DWMWeXctDSA first i did not knwo that he was a aryan Armenian, then the words that "Ariakanutyun da kron che, sakan Ariakan Hogehangist eyin matutsum garnu tajarum... yete kron che apa inchu Garnu Tajarum ? i nchu qurmi yev qrmapeti merkayutyamb, yete hogehangist e uremn kron e ?? sxal em est mityabanutyan aprets ir hasun kyanq@ vorpes Tseghakron usmunqov chem haskanum , heto el gta iys mek@ - ur ir shirmaqari mot HAyr Merov eyin aghotum.. http://youtu.be/5QCAJtRsbbk hima qich anhaskanali e indz hamar.. ogneq haskanam xndrem
-
Նվիրվում է Անդրանիկ Մարգարյանին http://youtu.be/VYo2e2K9S9I
-
Bayar Sahin Gaad Menus. Hamshen.Амшен
-
Աղբյուրներ և գրականություն Րաֆֆի, Ի՞նչ կապ կա մեր և Տաճկաստանի հայերի մեջ, Երկերի ժողովածու, Երևան, 1991, հ. 11:Րաֆֆի, Մինչև ե՞րբ, Երկերի ժողովածու, Երևան, 1991, հ. 11:Շանթ Լ., Ազգութիւնը հիմք մարդկային ընկերութեան, Երևան, 2008:Րաֆֆի, Ինչո՞վ ենք մխիթարվում, Երկերի ժողովածու, Երևան, 1991, հ. 11:Օտեան Ե., Անիծեալ տարիներ 1914-1919 (անձնական յիշատակներ), Երեւան, 2004:Լալայան Մ., Ազգային գաղափարախոսության խնդիրների շուրջ (երկրորդ լրացված և բարեփոխված հրատարակություն), Երևան, 2008։Այվազյան Ա., Հայկական ինքնության գրավականները կամ ո՞վ է հայը, Լոս Անջելես, 2008:Մարության Հ., Տրավմատիկ հիշողությունն իբրև հայկական ինքնության պահպանման կարևորագույն գործոն Թուրքիայում, Տեղեկագիր «Նորավանք» հիմնադրամի, Երևան, 2008, թիվ 22:Հովհաննիսյան Դ., Առաջարկություններ Հայաստանից դուրս բնակվող հայության նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքականության վերաբերյալ, Պրոֆ. Ջոն Կիրակոսյանի 70-ամյակին նվիրված գիտաժողովի զեկուցումների թեզիսների ժողովածու, Երևան, 1999:Պապյան Ա., Գեռլայի հայերը, Գլոբուս, Երևան, 2009, թիվ 6:«Չկան մահմեդական հայեր, ինչպեսև չկան քրիստոնյա թուրքեր», հարցազրույց Արմեն Այվազյանի հետ, Հայոց աշխարհ, 20,12,2008:Աստուածատրեան Ա., Բաշ կոմիսէր Մէհմէդ էֆէնդին, Հայրենիք, Բոստոն, 1956, հուլիս:Պալաքյան Գ., Հայ գողգոթան, Երևան, 1991:Վարդանյան Ս., Կրոնափոխ համշենահայերի բարբառը, բանահյուսությունը և երգարվեստը, Երևան, 2009:Յովակիմեան Յ., Պատմութիւն հայկական Պոնտոսի, Պեյրութ, 1967:Պագգալեան Ս., Մեր մնացորդը, Բանբեր հոգեւոր ամսաթերթ, Մարսել, 1969, թիվ 9-10: Ռ.Մելքոնյան` Բանասիրական գիտ. թեկն., դոցենտ,
-
http://bnaban.am/index.php?option=com_content&view=article&id=1573%3Ahamshenahayer-turkey-arevmtyan-hayastan-armenia&catid=58%3Ahaygit&Itemid=94&lang=hy ԻՍԼԱՄԱՑՎԱԾ ՀԱՅԵՐ. ՇԱՀԱՐԿՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ «Մենք ազգի թշնամի ենք համարում այն կարճամիտ ազգասերներին, որ լուսավորչական եկեղեցուց դուրս հայ չեն ճանաչում» Բռնի կրոնափոխված հայության խնդրի ուսումնասիրության աշխուժացմանը զուգահեռ՝ մեր գիտական դիսկուրսում ծառացել է նաև հետևյալ հարցը. հային բնորոշելու համար գերակայությունը պետք է տալ էթնի՞կ, թե՞ կրոնական պատկանելությանը: Մեզանում, շատ հաճախ, արմատացած է այն մտածելակերպը, թե հայ կարող է համարվել միայն քրիստոնյան, և ըստ այդմ՝ այլակրոն կամ կրոնափոխ հայ հասկացությունը բացառվում է, ու սրա համար, իհարկե, բերվում են բազմաթիվ հիմնավորումներ1 : Փաստենք, որ սա բարդ հարց է և գտնվում է տարբեր գիտաճյուղերի հատման տիրույթում, սակայն, մեր կարծիքով, խնդրին պետք է մոտենալ ոչ թե ցանկալին կամ իդեալականը տեսնելու, այլ այսօրվա կոնկրետ իրականության դիրքերից, իսկ իրողությունն այն է, որ կա հայերի կամ ծագումով հայերի մի շերտ, որն արտաքնապես կամ իրականում դավանում է իսլամ: Իսլամացված հայերի և նրանց սերունդների գոյությունը փաստ է, և առնվազն անարդար կլինի անտեսել տարատեսակ դժվարությունների մեջ իրենց հայկական ծագման հիշողությունը պահպանած մարդկանց: Այս հարցում հավասարապես քննադատելի են չարդարացված ժխտողական և անտեղի լավատեսական գնահատականները: Մասնավորապես, ներհայաստանյան դիսկուրսում ամենաշատը քննարկվում է տերմինի հարցը, այն է` արդյոք ճի՞շտ է «մուսուլման հայ» հասկացությունը: Խոսելով և անվանելով նրանց իսլամացված հայեր` մենք նախևառաջ նկատի ենք ունենում նրանց ներկայիս պաշտոնական դրությունը, կարգավիճակը Թուրքիայում: Նշենք, որ այդ զանգվածը միատարր չէ, կան բազմաթիվ ենթաշերտեր, որոնց համախմբին պայմանականորեն անվանում ենք իսլամացված հայեր: Միևնույն ժամանակ, իսլամացված հայ ասելը միգուցե նաև կարելի է համարել ճկուն մարտավարություն, որը «մասնագետները» չեն ցանկանում տեսնել, սակայն հանրության մեծ մասն ավելի լայնախոհ է մոտենում այս հարցին: Իրականությունից կտրվելու լավագույն ապացույցն է ընդդիմախոսների այն կարծիքը, թե ուծացած հայերի վերինտեգրումը հայությանը կարող է վտանգներ առաջ բերել, բայց չէ՞ որ վերինտեգրումը ենթադրում է որոշակի հանգամանքներ, օրինակ` հայոց լեզվի տիրապետում, կրոնադարձություն (քրիստոնեության վերընդունում) և այլն: Այսինքն` այս քայլով նրանք հակասում են իրենք իրենց և անհուսորեն փակում «բաց թողած դուռը»: Ընդհանրապես գիտության տարրական սկզբունքներից է կատեգորիկ գնահատականներից խուսափելը և այլ կարծիքի տեղ տալը: Սակայն այսօր մեր ընդդիմախոսները քննարկման մեթոդ են ընտրել այլ տեսակետներ բացառելը, ժխտելը, և երբեմն դա արվում է անգամ էթիկայի սահմանները խախտելով: Մեր կարծիքով, կրոնափոխ հայերի հարցին այդպիսի բուռն արձագանք տալը պարունակում է ակնհայտ միտում, քանի որ թեման դուրս հանվեց գիտական քննարկման շրջանակներից և դարձվեց նոր անջրպետների կամ եղածների խորացման պատճառ: Ամենակարևորն այն է, որ իսլամացված հայերի թեմայի վերաբերյալ բերվող հակափաստարկները որևէ քննադատության չեն ենթարկվում և չափից ավելի են հնացած: Հիմնական փաստարկն այն է, որ հայը պետք է լինի միայն առաքելական քրիստոնյա, իսկ ով այդպիսին չէ, ուրեմն հայ չէ կամ հայ է որոշ վերապահումներով: Հարկ ենք համարում շեշտել, որ թեև Հայ Առաքելական եկեղեցին մեր ազգի, ինքնության, պատմության մեջ կարևորագույն և առանձնահատուկ դեր ունի, սակայն էթնիկ և կրոնական պատկանելությունները, այնուամենայնիվ, տարբեր են, և մենք հայ էինք նաև մինչև 301 թվականը: Հայտնի գրող Րաֆֆին, որը պատկանում է այս հարցում ավելի լայնախոհ մտածող մտավորականների թվին, բազմաթիվ անդրադարձներ ունի խնդրին, որոնք սպառիչ պատասխաններ են տալիս տարատեսակ հարցերի: Օրինակ, խոսելով կրոնական և դավանանքային միասնության մասին` նա նշում է. «Մենք այն կարծիքի ենք, թե դավանությունների բազմատեսակությունը չի ոչնչացնում ազգային միությունը, միությունը պետք է որոնել այդ մասերի ներդաշնակության մեջ, որի հիմնական մոթիվը պետք է լինի ազգայնությունն իր բարձր նշանակությամբ» [1, էջ 292]: Սակայն Րաֆֆին, նաև իրատես լինելով, առաջարկում է գործել արդեն ստեղծված իրավիճակից բխող մարտավարությամբ, այլ ոչ թե ցանկալին տեսնելու երևակայությամբ: «Շատ ցավալի է տեսնել Թուրքիայում կրոնի պատճառով հայերի մի մասն անջատված ազգային ամբողջությունից: Բայց քանի որ դա արդեն պատմական կատարված իրողություն է, ուրեմն պետք է միավորելու հնարներ որոնել և ոչ թե բաժանող վիհն ավելի և ավելի լայնացնել: Կրկին թթված ազգասիրությամբ քարոզել այն մաշված թեման, թե մենք մի կրոնական ժողովուրդ ենք, թե մեր ազգությունը ճանաչվում է մեր եկեղեցիով, թե ով որ լուսավորչական չէ, հայ ևս համարվել չի կարող և այլն, այդ տեսակ քարոզներ գուցե մի ժամանակ հարկավոր լինեին, իսկ այժմ շատ և շատ հնացել են (ընդգծումը մերն է-Ռ.Մ.)» [1, էջ 296]: «Մենք ազգի թշնամի ենք համարում այն կարճամիտ ազգասերներին, որ լուսավորչական եկեղեցուց դուրս հայ չեն ճանաչում» [2, էջ 329]: Պետք է գիտակցել, որ, իրոք, միասնության հիմք կարող է հանդիսանալ ոչ թե կրոնական, այլ ազգային պատկանելությունը, համենայնդեպս այս կարծիքը բավական տարածում ունի և պետք չէ շարժվել այն ժխտելու ուղիով: Այս մասին Րաֆֆին ասում է.«Երկրագնդի վրա թե քաղաքակիրթ և թե վայրենի ազգերի մեջ չկա և երբեք չի եղել մի ազգություն, որ մեկ եկեղեցու պատկաներ» [2, էջ 327]: «Կաթոլիկությունը, բողոքականությունը և մինչև անգամ մահմեդականությունը չեն զրկում հային հայ լինելուց, և ոչ էլ լուսավորչականությունը մեզ իրավունք է տալիս հայ կոչվել» [2, էջ 332]: Հայտնի գրող Լևոն Շանթը ևս անդրադառնալով այս խնդրին՝ նշում է, որ կրոնը, կարևոր լինելով հանդերձ, չի կարող լինել այն կապը, «որով ժողովուրդ մը կ’ուրոյնանայ ու կ’անջատուի միւսներէն», քանի որ պատահում է այնպես, որ միևնույն ազգի տարբեր հատվածներ պատկանում են տարբեր եկեղեցիների [3, էջ 13]: Շարունակելով միտքը՝ Շանթը սահմանում է հետևյալ պարզ բանաձևը. «Լեզու, կրօն, հայրենիք կամ պետութիւն` ամէն մէկը առանձին առած` անկարող է ժողովուրդ մը միւս ժողովուրդներէն զատել ամէն պայմաններու մէջ, ամէն դէպքի համար, թէեւ ատոնցմէ ամէն մէկը առաջնակարգ կարեւորութիւն ունեցող յատկութիւն է` ժողովուրդ մը ժողովուրդներէն տարբերող» [3, էջ 17]: Համադրելով և ամփոփելով այս խնդրի շուրջ մտորումները՝ Շանթը գալիս է հետևյալ եզրահանգման. «Ժողովուրդ մը ուրիշ ժողովուրդներէն զատողն ու առանձնացնողը իր ազգութիւնն է եւ ժողովուրդի մը մասերն ու անհատները իրարու կապողը` իր ազգային գործերը» [3, էջ 18]: Մենք պետք է կարողանանք համատեղել առաքելական եկեղեցու լավ հետևորդ լինելու և ազգային հարցերում լայն մտածելու կարողությունները: Ուսումնասիրելով կրոնափոխ հայերին՝ հնարավոր չէ վնասել Հայ Առաքելական եկեղեցուն, քանի որ չի քարոզվում հակաեկեղեցական կամ հակաքրիստոնեական գաղափարներ, այլ, ընդհակառակը, ցույց է տրվում, թե բռնությամբ հեռացվելով քրիստոնեությունից՝ հայերի տարբեր խմբեր ինչպես են մաքառում այն թեկուզև գաղտնի պահպանելու համար, ինչպիսի պայմաններում են պահպանել հիշողությունը և այլն: Բազմաթիվ են փաստերը, որոնք վկայում են, թե ինչպես Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևոր սպասավորները, պատրիարքները զբաղվել են բռնի իսլամացված հայերի խնդրով, փորձել հետ բերել ուծացած հայերին: Այսինքն` պետք է կարողանանք միջնադարյան կաղապարները թոթափելով` նայել պատմությանը, քանի որ, ինչպես կարծում է Րաֆֆին. «Նեղ, միակողմանի հայացքը պատմության վրա միշտ մոլորեցնում է մարդուն» [4, էջ 313]: Մեր կարծիքով՝ խնդիրը պետք է դուրս բերել քաղաքական քննարկումների ոլորտից և որդեգրել երկու մոտեցում` հեռահար և կարճաժամկետ: Ըստ այդմ՝ մեր հեռահար նպատակն է հայության այդ հատվածի վերինտեգրումը, հայադարձումը, որտեղ կարևոր տեղ է զբաղեցնում առաքելական քրիստոնեությունը, իսկ ներկայումս նրանց հետ շփման համար պետք է ընտրել ավելի ճկուն մարտավարություն և նրանց ընդունել այնպես, ինչպես կան: Բացի այդ` իսլամի ընդունումը շատերի համար եղել է ժամանակավոր, և նպատակ է դրվել առաջին իսկ առիթի դեպքում վերադառնալ քրիստոնեությանը, ուղղակի ոմանց հանգամանքները թույլ են տվել, ոմանց` ոչ: Օրինակ` հայտնի գրող Երվանդ Օտյանը ևս, վերապրելով աքսորի տառապանքները և մի կերպ հասնելով արաբական վիլայեթներ, մասնավորապես՝ Համայ, ստիպված է լինում տեղի տալ և արտաքուստ ընդունել իսլամ: Նա փոխում է նույնիսկ անունը՝ դառնալով Ազիզ Նուրի [5, էջ 232], սակայն ինչպես հենց ինքն է խոստովանում. «Ոչ ոք մեզ լրջօրէն իսլամ կը նկատէր» [5, էջ 234]: Շատ է խոսվում վտանգների մասին, օրինակ, որ իսլամացված հայերը կգան և Հայաստանում մզկիթներ կբացեն: Նախ` սահմանենք, որ մենք չենք ցանկանում այդ մարդկանց տեղափոխել Հայաստան, քանի որ նրանք մեծ մասամբ ապրում են իրենց պատմական հայրենիքում, և հենց իրենք էլ չեն ցանկանում լքել այն: Մեր զրույցների ժամանակ, երբ մենք ասում էինք, թե հավատարիմ չեն մնացել կրոնին, նրանք որպես հակափաստարկ նշում էին, թե մնացել են ամուր կառչած հողին: Այսինքն` մենք կարիք ունենք միմյանց հետ շփվելու, քանի որ մեր բոլորի էությունն ինչ-որ տեղ աղճատվել է՝ մի դեպքում հայրենիքի կորստի, մյուս դեպքում՝ կրոնի պատճառով: Ուսումնասիրելով կրոնափոխ հայերին` մենք նաև խնդիր ենք դնում վերականգնել մեր աղճատված ինքնությունը, չէ՞ որ նրանք մնացել են Հայրենիքի այն հատվածում, որը մեզ համար կորուսյալ է, նրանք են ծածուկ այցելել և այցելում մեր անարգված սրբավայրեր: Ազգային գաղափարախոսության վերաբերյալ իր գրքում Մուշեղ Լալայանը նշում է շատ հետաքրքիր մի միտք. «Կորսված հայրենիք տենչալով` մենք ոչ թե բաղձում ենք տնտեսական կամ այլ կարգի շահավետություն, այլ` նախ և առաջ աղճատված էության ամբողջացում» [6, էջ 20]։ Մեր բնօրրանի 1/10 մասում սեղմված ապրելը, ըստ Լալայանի իրավացի դիտարկման, աղճատում է մեր էության ամբողջականությունը։ Եվ իրոք, մեզանում հայրենիքի մի մասի կորստի տրավմատիկ հիշողությունը փոխանցվում է սերնդեսերունդ, երբեմն նաև ուռճացվում ու բացարձակացվում է, նույնիսկ հասնում առասպելացման։ Այս ամենը վկայում է, որ դրանք սոսկ տարածքներ չեն, այլ մեր էության բաղադրիչները, որոնց կորուստը շարունակ հետապնդելու է մեզ։ Այս երկուստեք աղճատվածության գիտակցումը կա նաև կրոնափոխ հայերի շրջանում: Մասնավորապես, երբ Երևանում շրջում էինք Թուրքիայի իսլամադավան համշենահայերից մեկի հետ, որը փողոցում պատահական անցորդ կնոջ հետ խոսքի բռնվելով՝ նշեց, որ ինքը Թուրքիայից է, այդ կինն ասաց. «Ափսո՜ս, մեր հողերը մնացին այնտեղ», ինչին հետևեց համշենցու պատասխանը. «Ոչի՛նչ, մայրիկ, մի՛ անհանգստացիր, մենք դեռ այնտեղ ենք, շուռ տված ենք, բայց դեռ կանք»: Ընդդիմախոսների կողմից մեղադրանքներ են հնչում, թե առանձին դեպքերի հիման վրա ընդհանրացումներ են արվում, իսկ իրենք էլ բերում են հակառակն ապացուցող ընդամենը մեկ-երկու հնացած դեպքեր: Արևմտյան Հայաստանում իրականացվող դաշտային-հետազոտական աշխատանքները ևս ընդդիմախոսների համար վերածվում են ծաղրի, որն արդեն ցանկացած տրամաբանությունից դուրս է: Այս խնդիրը նաև գիտաճյուղերի տարբեր ձևով մեկնաբանելու հետ է կապված. այն, ինչը հետաքրքիր է ազգագրությանը կամ թուրքագիտությանը, կարող է անհետաքրքիր լինել քաղաքագիտության համար: Հետաքրքիր է իմանալ նաև ազգագրագետների կարծիքը հային բնորոշելու առաջարկված սկզբունքների վերաբերյալ [7, էջ 16]։ Օրինակ` ազգագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր Հարություն Մարությանը, անդրադառնալով խնդրին, նկատել է. «Երբ խոսքը վերաբերում է մարդկանց աշխարհին ու հատկապես նրանց ինքնությանը (այսինքն` յուրաքանչյուր անհատի համար խիստ անձնական բնույթ կրող) խնդիրներին, հումանիտար գիտությունն առաջարկում է ղեկավարվել գերազանցապես ընդհանրական, առաձգական, ճկուն ձևակերպումներով, այլ ոչ թե ճշգրիտ գիտություններին բնորոշ կանոններով, սահմանումներով, բանաձևերով: Այնպես որ, մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի կամ կենսաբանության օրենքները մարդկային հասարակության վրա տեղափոխել և այնպիսի հարցադրում դնելը, ինչպես, ասենք, «Հայը նա է, ով...» համապատասխանում է հետևյալ վեց կետերին, ճիշտ չէ ոչ միայն հայերի պարագայում, այլև սխալ է գիտական մեթոդաբանության տեսանկյունից ընդհանրապես» [8, էջ 110]: Կրոնափոխ հայերի խնդիրն ուսումնասիրելով` մենք նաև խնդիր ունենք ճշգրտել հայության ամբողջական ռեսուրսները: Արևելագետ Դավիթ Հովհաննիսյանը, խոսելով Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս բնակվող հայերի նկատմամբ քաղաքականության վերաբերյալ, առաջնային է համարում նախևառաջ հաշվառում անել և պարզել աշխարհասփյուռ հայության տարատեսակ ռեսուրսները, խնդիրները, բաշխվածությունը և այլն [9, էջ 65]: Իսկ ըստ արևելագետ, պատմաբան Արա Պապյանի. «Առանց գերագնահատելու օտարախոս և այլադավան հայերի դերն ու նշանակությունը, անհրաժեշտ եմ համարում ընդգծել նրանց կարևորությունը հայոց պետականության շահերի առաջմղման և, նպաստավոր պայմանների առկայության դեպքում, որոշակի ծրագրերում նրանց հնարավոր ընդգրկման հարցում: Ցանկացած պետություն, անկախ հզորության չափից, կարիք ունի այլ պետություններում իր նկատմամբ բարեկամաբար տրամադրված կազմակերպված խմբերի առկայության: ՍՍՀՄ-ը դա անում էր կոմունիստական կուսակցություններ ստեղծելով, ամերիկացիք անում են զանգվածային մշակույթի տարածումով, մենք կարող ենք անել սփռված հայության միջոցով և հայության վերազարթոնքով» [10, էջ 37]: Իսլամացված հայերի խնդրի տարբեր կողմերի վերաբերյալ տրվում են կատեգորիկ գնահատականներ, ընդ որում՝ այն մասնագետների կողմից, որոնք երբևէ չեն եղել Թուրքիայում, չեն ճանաչում երկիրը և այնտեղ տեղի ունեցող զարգացումները, ձևավորված մտածելակերպը և այլն: Սակայն դա չի խանգարում նրանց տալ «նեղ մասնագիտական» գնահատականներ: Այն տեսակետները, թե իսլամացված հայերը և նրանց սերունդները չեն ցանկանում պահել լեզուն, մշակույթը, էթնիկ նկարագիրը, կարելի է ասել, մեղմ ասած՝ չեն համապատասխանում իրականությանը։ Ներքին ամուսնությունների, արմատների որոնման և այլ գործընթացներ հերքում են այդ տեսակետները՝ գոնե մասնակի: Հարցադրումները կատեգորիկ լինելով՝ հաճախ դրանց հեղինակներին դնում են անհարմար վիճակի մեջ: Մասնավորապես, ասվում է. հնարավո՞ր է բերել մեկ օրինակ, երբ իսլամացված հայը մասնակցել է հայ ազատագրական պայքարին, և անմիջապես հետևում է առարկություն չընդունող պատասխանը. «Այդպիսի օրինակներ դուք չեք գտնի» [11]: Կամ էլ մեկ այլ օրինակ. «Ոչ մի դեպք չգիտենք, երբ մահմեդական հայը օրհասական պահին ազգային ինքնագիտակցության է եկել»2: Բացարձակ ցանկություն չունենալով մտնել անիմաստ բանավեճի մեջ` ուղղակի բավարարվենք նշելով ընդամենը մեկ-երկու օրինակ, երբ իսլամացված հայը գործուն մասնակցություն է ունեցել հայ ազատագրական պայքարին կամ հայությանը վերաբերող այլ հարցերին: Մասնավորապես, ծնունդով Տարոնի Բուլանըխ գյուղից ուսուցիչ Ավետիսը եղել է 19-րդ դարի վերջերին հայ հեղափոխական պայքարի անդամներից, որի պատճառով էլ ձերբակալվել է և ենթարկվել անասելի կտտանքների: Չդիմանալով այս ամենին` Ավետիսը կրոնափոխ է եղել՝ ընդունելով իսլամ, ավելին` դարձել է ոստիկան և այդ ոլորտում զբաղեցրել բարձր պաշտոն՝ «բաշ կոմիսեր Մեհմեդ էֆենդի», այսինքն` գլխավոր կոմիսար: Ոստիկան Մեհմեդ էֆենդին դառնում է հայերի խիստ հակառակորդը և իր բոլոր լծակներով պայքարում նրանց դեմ, սակայն դա ընդամենն արտաքին աշխարհի համար: Նրա թաքուն կյանքի կարևոր դրվագներն է ներկայացնում Ռուբեն Տեր-Մինասյանը, որը հեղափոխական պայքարի տարբեր փուլերում համագործակցել է բաշ կոմիսեր Մեհմեդի հետ։ Նա նրանց դաշնակիցն է եղել և օգնել խուսափել տարատեսակ վտանգներից: Խոսելով ուրացած Ավետիսի, մոլեռանդ մուսուլմանի և հակահայի կերպարի մասին` Ռուբենը գրում է. «Ան մահմետական էր, բայց մնացած էր քրիստոնեայ. կին ու որդիներն էլ նոյնպէս, ներքուստ մոլեռանդ քրիստոնեաներ էին» [12, էջ 83]: Մեհմեդ էֆենդիի մասին «Հայրենիք» ամսագրում հոդվածով է հանդես եկել Ա.Աստվածատրյանը, որը նշում է, որ Մեհմեդ էֆենդին ապրում էր մեծ ողբերգություն, քանի որ շարունակում էր շրջապատի համար լինել մոլեռանդ մուսուլման, իսկ գիշերներն աղոթում տան մի անկյունում սարքած գաղտնի եկեղեցում. «Այդ դժբախտ ընտանիքի իսկական կեանքը գիշերն էր» [12, էջ 83]: Ռուբեն Տեր-Մինասյանը, խոսելով Մեհմեդ էֆենդիի հայանպաստ գործունեության և արտաքուստ հակահայ մուսուլմանի կերպարի հակասությունների մասին, գրում է. «Այս կեղծիքը, սակայն ազնիւ էր, հարկադրանքի տակ եղած ծպտում էր: Մեհմեդ էֆենդիի ոտիկանական շորերուն ներքեւ կ’ապրէր նոյն հին ազատասէր, հայրենասէր, յեղափոխական հայը» [12, էջ 83]: Իր գործունեության պատճառով Մեհմեդ էֆենդին երբեմն կասկածի տակ է ընկնում, սակայն շարունակում է նվիրումով ծառայել հայությանը՝ ընտրելով պայքարի այդպիսի մարտավարություն: Ավելի ուշ Մեհմեդ էֆենդին տեղափոխվում է Ստամբուլ, և ամենահետաքրքիրն այն է, որ Զավեն պատրիարքի միջոցով մկրտում է իր զավակներին, այսինքն` վերադարձնում է քրիստոնեության, իսկ ինքը մնում է իսլամ մինչև կյանքի վերջ [12, էջ 67]: Գրիգորիս ծայրագույն վարդապետ Պալաքյանի գրքում ևս հանդիպում ենք իսլամացված հայերի հետ կապված որոշ փաստերի։ Ուշագրավ է, որ հայ հոգևորականը ներկայացնում է, թե ինչպես էին արտաքուստ կրոնափոխված հայերը ջանում օգնել աքսորյալ հայերին: Պալաքյանի հայտնի «Հայ գողգոթան» գրքի այն գլուխը, որը վերնագրված է «Իսլամացած կեսարացի հայ կիներու անձնվիրությունը», նկարագրում է, թե ինչպես բռնի կրոնափոխ հայ կանայք անհրաժեշտ սննդամթերք էին հասցնում աքսորյալների քարավաններին` այդպիսով վտանգելով նաև իրենց կյանքը [13, էջ 252, 254]: Ավելորդ չէ նկատել, որ հայ հոգևորականը չի խուսափում կիրառել իսլամացած հայ տերմինը և մահվան սպառնալիքի տակ իրենց կրոնը փոխած մարդկանց նկատմամբ չի ցուցադրում որևէ բացասական վերաբերմունք, այլ ընդհակառակը, խոր երախտագիտություն: Նա հավելում է, որ երբ աքսորականներին արդեն դուրս են հանել, «Շրջակա տուներու պատուհաններու մէջ իսլամացած հայ կիներ պատուհաններու ետեւ թաքնված կու լային…» [13, էջ 259-260]: Ցեղասպանության ժամանակ արձանագրվել են նաև դեպքեր, երբ մուսուլման համշենցիները փրկել են իրենց քրիստոնյա եղբայրներին [14, էջ 61-62]: Հովակիմ Հովակիմյանն իր «Պատմութիւն հայկական Պոնտոսի» աշխատության մեջ գրում է. «Մեծ Եղեռնի շրջանին լեռները ապաստանած Հայերուն առաւելապէս օգտակար եղան մահմետական Հայերը» [15, էջ 70]: Բռնի կրոնափոխ հայերի մասին Հայաստանում հնչող կատեգորիկ, ժխտողական հայտարարությունները մեծապես վնասում են իսլամացված հայերի վերազարթոնքին, և արդեն առաջին «արդյունքները» կան: Մասնավորապես, Կրասնոդարի «Համշեն» կենտրոնի տնօրեն Տիգրան Թավադյանը, խոսելով Միջին Ասիայից Կրասնոդար գաղթած իսլամացված համշենահայերի և նրանց շրջանում վերազարթոնքի մասին, փոխանցում է. «Իսլամացված հայ չի լինում, ու նման խոսքերով մենք կարող ենք խանգարել այն ահագին աշխատանքին, որ պետք է տարվի իսլամացված հայերի հետ»3: Ամփոփելով` ցանկանում ենք մեջբերում անել Հայ Ավետարանական եկեղեցու պաշտոնաթերթ «Բանբերում» տպագրված մի հոդվածից, որտեղ, չնայած կրոնական երանգների գերակայությանը, խոսվում է ուծացած հայության նկատմամբ նաև մեր պարտավորությունների մասին, քանի որ հայության այսօրինակ բաժանման և բռնի հեռացման մեջ մեղավոր չեն հենց իրենք՝ կրոնափոխները: Հոդվածագիր Պագգալյանը դեռևս 1969թ. գործելու կոչնակ է հնչեցնում՝ ասելով. «Այսօր սակայն որ առիթ եւ կարելիութիւն ունինք անոնց օգնութեան հասնելու, եթէ այս վերջին ոսկեղէն պատեհութիւնն ալ փախցնենք, անշուշտ օր մը Աստուած պիտի հարցնէ մեզի- քեզի եւ ինծի. «Ո՞ւր է քու եղբայրդ…» [16, էջ 179]: 1Մերօրյա հայաստանյան դիսկուրսում իսլամացված հայերի խնդրի բուռն քննադատությամբ են հանդես եկել մի քանի անձինք, որոնց կարծիքներին ավելի ամբողջական ծանոթանալու համար մասնավորապես տե՛ս «Չկան մահմեդական հայեր, ինչպեսև չկան քրիստոնյա թուրքեր», հարցազրույց Արմեն Այվազյանի հետ, Հայոց աշխարհ, 20.12.2008, 23.12. 2008, 24.12.2008; Այվազյան Ա., Հայկական ինքնության գրավականները կամ ո՞վ է հայը, Լոս Անջելես, 2008: Եթե իսլամ ընդունած հայերը ազգային ինքնագիտակցության գային, Ադրբեջանը ներսից կքանդվեր, հարցազրույց Վարդան Դևրիկյանի հետ, http://armar.am/2009/11/04/, Թամարա Վարդանյան, «Մահմեդական հայ չկա, չի լինում», http://www.7or.am/hy/newsz/2009-06-20/3693/ 2«Եթե իսլամ ընդունած հայերն ազգային ինքնագիտակցության գային, Ադրբեջանը ներսից կքանդվեր», հարցազրույց Վարդան Դևրիկյանի հետ, http://armar.am/2009/11/04/ 3 http://www.7or.am/hy/news/2009-06-25/3886/
-
Achqis Avet BArseghyan'i Hayastani Musana yekel
-
Inga & Anush - Im Anune Hayastan e / Իմ անունը Հայաստան է http://youtu.be/9yZ9ttTMkLs
-
http://youtu.be/jNQtJR8yTDo Հայաստանը դու ես / Hayastane Du Es
-
-
iy mard shat eq mannranum ... manramassner@ karrovor chen .. duq aseq yerb enq krak@ varum
-
De or Gyumri es uremn Fayton ap jan
