Ashot Posted April 16, 2008 Report Share Posted April 16, 2008 (edited) ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ Ղազարոս Աղայան (1840 –1911) Ղազարոս Աղայան [4(16).4.1840, Թբիլիսի, - 20.6(3.7).1911], հայ բանստեղծ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ: Սովորել է Թբիլիսիյում: Աղայանի դեմոկրատական հայեցողությունները արտացոլվել են նրա հուշագրական ստեղծագործություններում ՝ “Իմ կյանքի գլխավոր իրադարձությունները” ( առանձին հրատարակչություն 1893 ) և “Հարություն և Մանվել” (1867) , ինչպես նաև “Երկու քույր” վեպում (1872) , որտեղ պատկերված են 19 դարի 60-70-ականների սոցիալական հակասությունները հայկական գյուղում, գյուղացու պայքարը շահագործողների դեմ : Աղայանը մանկական ճանաչված գրողնեից և հայ մանկական գրականության հիմնադիրներից մեկն է (“Գյուլնազ տատիկի հեքիաթները” , 1904): Հեքիաթների ( “Անահիտ”, 1881, “Արեգնազան”, 1887, և այլն) և պոեմների հեղինակ, որոնց շարքում առանձնանում է “Տորք- Անգեղը” (1888). Թարգմանել է Ա.Ս. Պուշկինին, Ի.Ա. Կռիլովին: “Մայրենի Լեզու” սկզբնական ուսուցման դասագրքի հեղինակն է, որը մոտ 40 տարի եղելե է ամենատարածված դասագիրքը հայկական կրտսեր դպրոցների համար: Գրել է նաև “Արևիկ” ուսուցողական գիրքը (1908, այբբենարան և ինքնուսույց մեծահասակների համար) և այլն: Հիմնադրել է մանկական “Աղբյուր” ամսագիրը ( 1883, մինչև 1891 թ., փաստացի ղեկավարել է նրա հրատարակչությամբ) Աղայան- մեծագույն հայ մանկավարժ, որը ելույթ է ունեցել կրթության դեմոկրատացման օգտին: Պահանջում էր ազատել դպրոցը հոգևորականության ազդեցությունից և փոխանցել այն ժողովրդին: Նաև ելույթ էր ունենում խավային և ազգային սահմանափակումների դեմ կրթության ոլորտում, սովետական դատիարակության և աղջիկների և տղաների միացյալ ուսուցման օգտին: Edited April 16, 2008 by Ashot Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Ճախարակ Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ, Մանիր սպիտակ մալանչներմ Մանիր թելեր հաստ ու բարակ, Որ ես հոգամ իմ ցավեր: Ձեթ եմ ածել ականջներըդ, Նոր շինել եմ շրտըվիկ, Դե՜հ,սու՛տ շարժիր լայն տևերդ, Ոստեր շինիր սըրուլիկ: Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ, Լիսեռնիկդ պտըտիր, Մանիր թելեր հաստ ու բարակ, Իլիկիդ վըրա փաթաթիր: Տիգրանիկըս գուլպա չունի, Հանդ է գնում ոտաբաց, Գաբրիելըս չուխա չունի, Միշտ անում է սուգ ու լաց: Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ, Մանիր սպիտակ փաթիլներ, Մանիր թելեր հաստ ու բարակ, Որ ես հոգամ իմ ցավեր: Չըվալ չունինք, չութա չունինք, Ո՛չ սամոտե, ո՛չ պարան, Այսպես աղքատ դեռ եղած չենք, Կտրվել է ամեն բան: Դեռ հարս էի, որ գործեցի Քանի կարպետ, խալիչա, Բայց դրանից շուտ զրկվեցի, Հիմա չունիմ մի քեչա: Կարմիր օրըս, երբ սևացավ, Եվ պարտք մնաց՝ տեև քիչ, Պարտատիրոջ սիրտն էլ սևցավ - Եկավ տարավ ամեն ինչ: Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ, Մանիր սպիտակ քուլաներ, Մանիր թելեր հաստ ու բարակ, Որ ես հոգամ իմ ցավեր: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Հիշողություն Ծիծեռնակը բույն էր շինում, Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում, Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝ Առաջվա բույնն էր հիշում: Մեկ անգամ էր նա բույն շինել Եվ շատ անգամ կարկատել, Բայց այս անգամ վերադարդզին Բույնն ավերակ էր գտել: Այժմ նորից բույն էր շինում, Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում, Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝ Առաջվա բույնն էր հիշում: Նա հիշում էր անցած տարին Իր սնուցած ձագերին, Որոնց ճամփին հափշտակեց Արյունարբու թշնամին: Բայց նա կրկին բույն էր շինում, Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում, Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝ Առաջվա բույնն էր հիշում: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Արեգակ Արև՛, արև՛, ե՜կ, ե՜կ, Զիզի քարին վե՜ր եկ. Սև-սև ամպեր հեռացեք, Արևին ճամփա տըվեք: Թողեք տող գա նա մե՜զ մոտ, Դրա լույսին ենք կարոտ. Կարմի՛ր արև ե՜կ, ե՜կ, Նախշուն քարին վեր եկ: Արևը հաղթեց ամպերին, Շողքը ձգեց սարերին, Զիզի քարը տե՜ս, տե՜ս Պըսպղում է ոսկու պես: Սիրուն արև, մի՜շտ եկ, Զիզի քարին վե՜ր եկ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Լուսնահաչ _ Հայրի՛կ, ինչու՞ մեր Բողարը Միշտ հաչում է լուսնի վրան. Մի՞թե պայծառ լուսնյակը Մեկ վնա՞ս է տալիս նրան: _ “ Ո՛չ, որդյակ իմ, ոչ թե վնաս Այլ լույս, միայն լույս է տալիս, Իսկ շանն՝ իբրև գայլի ցեղի, Լույսը գիշերը դուր չի գալիս: Բայց լուսինը խոմ չգիտե՞, Որ իր վրան հաչողներ կան, - Նա լուռ ու մունջ՝ բակ բոլորած՝ Շարունակում է իր ճամփան: Մենք էլ, որդյա՛կ, լուսնի նման Պետք է լույս տանք մութ աշխարհին, Եվ համարենք, թե չենք լսում Մեզ վրա զուր հաչողներին”: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Սագ Սագիկ-սագին, իմ սիրունիկ, Ես քեզ կտամ քաղցր կուտիկ, Որ դու ուտես , շուտ մեծանաս, ՈՒրախ ապրես, զվարճանաս: Երբ մեծանաս, մեծ սագ դառնաս, Ես կխնդրեմ իմ մայրիկին, Որ նա ժողվե քո փետուրներ Եվ ինձ համար շինե բարձեր: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Կատու Կատուն եկավ, Փիսի՜կ, փիսի՜կ, Հազար նազով, Ինչպես հարսիկ, Դունչը սրբեց Թաթիկներով, Մազը սանդրեց Չանչիկներով. - Կատու, կատու, Ե՞ր ես տրտում. Թե՞ մկներն են Հիմա արթուն: Կատուն ասեց. _ Միաո՜, միաո՜. Այսինքն թե՝ _ Այո՛, այո՛: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Հովվի անկողինը Սարի լանջն է մահճակալ, Չեչոտ քարը գլխակալ. Մի հին կարպետ ուսերին,- Այս է հովվի անկողին: Երբ անձերվ է կաթկտում, Եվ կարպետը՝ թըխկթըխկում, Հովիվն անուշ քնի մեջ Քաղցր երազ է տեսնում, Եվ խնդում, ծիծաղում. ՈՒխա՜յ, ուխա՜ջ, սիրու՛ն հովիվ, Քունդ անու՜շ... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Պառավի հորթը Ձյուն է գալիս փաթիլ-փաթիլ, Հետն էլ անձրև կաթիլ- կաթիլ. Այս միջոցին մի պառավ կին Հորթ էր փնտրում դաշտի միջին: Կովը եկավ տավարիցը, Կուրծ ու ծըծեր կաթով լիքը. “Հորթուկս ու՜ր է”,- նա բառաչեց, Խեղճ պառավին լացացըրեց: Մինչդեռ այսպես պառավ ու կով Ողբում էին լաց ու կոծով, Հանկարծ լսվեց մի բարակ ձայն, Կովն իմացավ, որ հորթն է այն: Կովը վազեց բառաչելով, Պառավը ետքից տընքտընքալով, Կորած հորթը մորը գտավ, Լիքը ծըծերը բերանն առավ: Ծըծեց բոլոր կաթն ու տկզեց, Տանտիկնոջը բան չըտողեց. Բայց պառավը այս անգամին Սիրով ներեց չար հորթուկին: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Հոնի կորիզը Տարեմուտի երեկոյին Մայրըս թխեց կարկանդակ, Մեջը դրավ հոնի կորիզ, Իբրև բախտի նշանակ: “Կորիզն,- ասաց, - ում որ ընկնի, Դովլաթավոր կըդառնա, ՈՒ՛ր որ գնա, ի՛նչ գործ բռնե, Փառք ու պատիվ կըստանա”: Կարկանդակը բաժանեցինք, Կորիզն ընկավ ինձ բաժին, Եղբայրներս սրտնեղելով՝ Նախանձեցին իմ բախտին: “Կույր է բախտը, սուտ չէ ասած”, Մեծ եղբայրս փնթփընթաց, “Մի՞թե սա է ամեիս մեջ Աշխատավոր, բանիմաց...” Մեկելներն հավանեցին Մեծ եղբորս ասածին. - “Իրա՛վ? իրա՛վ, չէր արժանի”, Միաբերան ձայնեցին... Մայրըս ասաց. “ Խելոք կացեք, Ահա կգա Նոր-Տարին, Նա որ տեսնե ձեզ կռվելիս՝ Պարգև չի տալ ոչ մեկին: Բայց որ տեսնե դուք սիրով եք Եվ խռով չեք իրանցից, Այնուհետև ինչ որ ուզեք, Չի խնայիլ ձեզանից”: Այս ասելով՝ նա մեզ տըվավ Տեսակ- տեսակ մրգեղեն, Չիր ու չամիչ, տանձ ու խնձոր Եվ զանազան քաղցրեղեն: Քաղցր կերանք ու քաղցրացաբք Եվ խնդացինք շատ ու շատ, Չարազ արինք նուռ, սերկևիլ, ՈՒնաբ, սալոր, թուզ, փշատ: “Հոնի կորիզն” այնուհետև Բոլորովին մոռացանք, Եվ շատ սիրով իրար գրկած, Պառկոտեցինք, քնեցանք... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Մանուշակ Ասա ինձ, մանուշակ, Ինչու՞ ես այդպես վաղ Դուրս եկել մեն-մենակ. Դեռևս չի բացվել Ոչ մի տեղ քեզ նման Հոտավետ մի ծաղիկ: _ Ես չունիմ մյուսների Գեղեցիկ հասակը, Ոչ նրանց հագուստը՝ Զարդարուն ու շքեղ, Դուք ինձ չեք նկատիլ, Եթե ես երևամ Նրանց հետ միատեղ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Հովվի սրինգը Հովիվը սարին՝ Ոչխարը առաջին՝ Ոչ շուն և ոչ զենք Չունի նա կշտին: Եվ ահա եկան Օրը ցերեկով Սոված գայլերը՝ Ամբողջ ոհմակով: Հովիվն ի՞նչ աներ, Ինչպե՞ս ազատեր, Իր ամբողջ հոտը, Իրան էլ հետը: Նա ճարը կտրած՝ Սրինգը հանեց Եվ աղիողորմ Մի երգ նվագեց: Եվ ինչպե՝ս քնքուշ, Ինչպե՜ս մեղմանուշ,- Բոլոր գայլերը Կտրեցին ապուշ... Եվ լսում էին Սարա'ծ, քարացած, Սրնգի ձայնից Թովված ու դյութված: Բայց ի՞նչ էր երգում Հովիվն այնպես լու՜րջ, Որպես մի հարա՜չ, Որպես մի մրմու՜նջ: Նըրա նվագը՝ Զիլ ու քաղցրաձայն՝ Մի աղերսանք էր, Մի գոչ օգնության: Սրինգն ածելիս՝ Նա ձայն էր տալիս Իր կտրիճներին՝ Զոալում շներին. - Ա, Չաբա՜ր, Ա, Ղաթա՜ր Եկե՜ք, հա՛, եկե՜ք, Ա՛, Քյասա՜ր, Ա՛, Բասա՜ր, Հասե՜ք, հե՜յ, հասե՜ք... Հանկարծ թնդում է Յուրթն ամեն տեղից. Ի՜նչ հարայ-հրո՜ց, Ի՛նչ ո՜ղբ, ի՜նչ ոռնո՜ց... Շները թև առած՝ Ինչպե՜ս են թռչում, Հասնում են հովվին Մի ակնթարթում... Այսպես մի հովիվ, Սրնգի շնորհիվ՝, Փրկում է հոտը, Չար գազաններից՝ Սոված գայլերից... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Ատամը փոխած Ատամ, ատամ, Իմ կաթնատամ, Գնա՜ս բարով Հարյուր տարով... Իսկ դու արի՛, Գալըդ բարի՜, Իմ նո՛ր ատամ. Ես քեզ կըտամ Հարյուր տարի Հազար բարի- Էլ ղավուրմա՜, Էլ բաստուրմա՜, Չամչով փլա՜վ, Հնդու խուրմա, Տանձ ու խնձոր Մի՜շտ, ամեն օ՜ր Փըստա՜, բադա՜մ, Էլ ո՜ր մեկի ԱՆունը տամ, Ոսկի՜ ատամ... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Ծիտը եվ բազեն Ծիտը ծառին ծլվըլում է. - Ծի՜վ, ծի՜վ, ծի՜վ. Բազեն գլխին պտըտվում է. - Վու՜յ, վու՜յ, վու՜յ... Ծիտը լռեց, ծիտը վախեց. - Վա՜ջ, վա՜ջ, վա՜ջ... Բազե, թը՜ռռ, բազե թը՜ռռ. - Հա՜ջ, հա՜ջ, հա՜յ... Բազեն թռավ, Բազեն փախավ, Ի՜նչ լավ էլավ. - Հե՛ - հե՛ - հե՛... Ծիտի՛կ միտիկ, պի՛ծիկ միծիկ, Պըտպըտուրի՛կ, չըլպըտուրիկ, Դու լա՛վ պրծար չար բազեի Սուր ճանկերից, հա՜ - հա՜ - հա՜... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Աքաղաղ Աքաղաղը կանչում է. - Ծուղրուղու՜, Ղու-ղու-ղու՜. Պառավ նանը զարթնում է, - Տա-տա-տա՜... Պա-պա-պա՜... Աքլա՛ր, ինչու՞ կանչեցիր, Ինչու՞ նանին զարթնեցրիր. Ա՜խ դու-դու՜, Ա՜յ ջու-ջու՜: Ա՜յ նանի, ջան նանի, Մեզ մի վեր կացընի, Թող մի քիչ էլ մնանք, Քնից լավ կշտանանք: Աքլարը շուտ է կանչում, Աքլարը քեզ է խաբում, Աքլա՛ր, ինչու՞ կանչեցիր, Ինչու՞ նանին զարթեցրիր. Ա՜խ դու-դու՜, Ա՜յ ջու-ջու՜: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Առավոտը գյուղում Արեգակը դուրս է եկել Պսպըղալով. Շողքը հերթից ներս է ընկել Շողշողալով. Ծիտը ծառին կըչկըչում է Ծըլվըլալով. Ձորումն առուն քչքչում է Վըշվըշալով. Ծույլ տղայի քունն է տարել Խռըմփալով. Տրեխները շունն է տարել Մըռմըռալով: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Սերմնացան Ահա եկան աշնանանյին թուխպ օրեր, Մաղմղում են մանրահատիկ կաթիլներ. Ծառերն իրանց տերևներից մերկացան, Կռունկները շարան-շարան անց կացան: Սևացել է դաշտը անթիվ ցելերով, Բայց մի կողմից դեռ վարում են արորով, Սերմնացանը գոգնոցն առած սերմնացուն, Սերմ ե ձըգում աղաչելով աստծուն. "Ո՜վ տեր աստված, դու՛ իմ ցանքը պահպանես, Առատ անձրև, կարմիր արև չըխնայես. Մեկ բուռն ահա ես տալիս եմ մկներին, Այս մեկ բուռն էլ ագռավներին, ծտերին: Բայց մարախը գոհ չի մնալ մի բռնով, Երկու կտամ, թող կշտանա սրանով. Մեկ բան էլ կա, որ անունը չեմ տալիս, Այն դու գիտես... վերևից ե նա գալիս: Դու սրանցից արտըս պահիր անվնաս, Ես տերտերից չեմ խնայիլ կալամաս. Վանականներ, գործակալներ ինչքան գան, Բոլորեքյանք առատ բաժին կստանան: Կերթամ Մարաս խունկ ու մոմով, մատաղով Միայն արտըս դու պահպանիր ապահով: Էլ ի՞նչ ասեմ, աստված, ինքըդ լավ գիտես, Թե ինչ պարտքի, պատուհասի մեջ եմ ես. Գող-ավազակ մի կողմից են կողոպտում, Պարտատերըս մյուս կողմից է ինձ խեղդում: Դրանց ձեռքից, եթե մի բան է մնում, Այն էլ գայլի կամ ցավի է զոհ դառնում. Մի տուն լիքը երեխեքս մերկ, քաղցած, Տարին առատ, բայց ես չունիմ կորեկ հաց. Հույսըս ահա վոտքիդ տակին փռած է, Քո սուրբ աջը սըրա վըրա տարածե": Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Ամիսներ եվ չորս եղանակ Մարտը տալիս է ձնծաղիկ, Ապրիլը՝ կապույտ մանուշակ, Մայիսին բացվում է վարդը, Սոխակը երգում անուշակ: Հունիսը մեզ խոտ է տալիս, Իսկ հուլիսը առատ ցորեն, Օգոստոսը տանձ ու խնձոր Եվ ուրիշ շատ հասուն մրգեր: Սեպտեմբերը մեզ տալիս է Խաղողի բոլոր տեսակը. Հոկտեմբերը՝ կարմիր գինի, Նոյեմբերը՝ բողկն ու տակը: Դեկտեմբերին ձյուն է գալիս, Հունվարին 'ածկվում սար ու ձոր, Փետրվարին սկսվում է Փոփոխակի ցուրտ ու տաք օր: Ահա այսպես բոլոր տարին Թավալվում է չորս շրջանում, Այս պատճառով չորս ժամանակ, Չորս եղանակ է մեզ բերում: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 * * * Եկար բարով, Երթաս բարով. Եկեք, երեխե՛ք, եկեք, Ձեռք ձեռքի տանք, պար բռնենք. Այսօր տարին նորոգվեց, Նոր օր, նոր ժամ մեզ բերեց, Հինն անցավ, Նորն եկավ Բարո՜վ, բարո՜վ, բարո՜վ. Մայրիկն այսօր մեզ տըվեց Մեղր ու չամիչ ու ասաց. - Քաղցր ու անույշ պառավեք, Ալևորիք և տեսնեք Շա՜տ տարի, Շա՜տ բարի, Բարո՜վ, բարո՜վ, բարո՜վ. Շնորհավո՜ր Նո՛ր տարի, Քո գալուստըդ շնորհավոր, Դու մեզ համար այս տարի Բարի եղիր ամեն օր, Մունչ կաս, ՈՒ կերթաս Բարո՜վ, բարո՜վ, բարո՜վ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Արեվ Արև՛, արև՛, դու մեզնից Երբ հեռացար դեպ հարավ, Ձմեռն եկավ և ամեն ինչ Հափշտակեց ու տարավ: Աստված սիրես, էլ մի՛ գնար, Մի՛ թողնիր մեզ քեզ կարոտ, Քեզ կըպատվենք, քեզ կըգովենք Միշտ՝ իրիկուն, առավոտ: Որքան գոհ ենք, որ դու բերիր Գարնան անուշ եղանակ, Ա՜խ, երանի գարուն լինի Տարին բոլոր ժամանակ: Տես թե ինչպե՜ս փթըթել են Ծառ ու ծաղիկ, կանաչ խոտ, Տես թե ինչպես տարածվել է Ամենայն տեղ անուշ հոտ: Քեզ են գովում թռչնիկները Իրանց քաղցր դայլայլով, Հովիվը իր մեղմ սրինգով, Հողատն անուշ հոլովով: Չե՛, արև ջան, էլ չըգնաս, Էլ չըթողնես մեզ կարոտ, Գնա քնի՛ր գիշերները, Առավոտը եկ մեզ մոտ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Ashot Posted April 16, 2008 Author Report Share Posted April 16, 2008 Տորք Անգեղ եւ Հայկանուշ Գեղեցիկ Երգ Առաջին Շատ դարեր առաջ հին Հայաստանում Տորք-Անգեղ անվամբ մի մարդ էր կենում: Տորքը չէր նման հասարակ մարդու, Այլ մի աժդահա եւ շատ ահարկու. Աչքերը կարծես մի մի կապույտ ծով, Ճաճանչավորված արեվի լուսով, Սեւ-սեւ ունքերը մութ ամպի նման Բարդ-բարդ կուտակված աչքերի վրան Քիթը կորընթարթ, իբրեւ մի բլուր, Ատամներն ուրագ, եղունքները թուր. Կուրծքը կասենաս մի լանջ է լեռան, Մեջքը սարաժայռ, կռները գերան, Մի խոսքով մի դեւ եւ ոչ թէ հսկա, Ոչ ոք տեսած չէր այնպէս աժդահա: Տգեղ էր դեմքը եւ այդքան դաժան, Որ զարհուրոըմ էր, ով նայում էր վրան. Ահռելի էր նա եւ այնքան ուժեղ, Որ հիսուն գոմէշ չունէին մէկտեղ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Recommended Posts
Join the conversation
You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.