vartahoor Posted January 16, 2007 Report Share Posted January 16, 2007 3. Բոլորագիր 4. Շղագիր 5. Նոտրագիր Բայց հայոց գիր ու գրչության արվեստի մեջ փոփոխությունները այստեղ կանգ չեն առնում: Անկակած գրերի գյուտից և դրանց գործադրումից անմիջապես հետո առաջացավ մատյանների էջանշման հարցը, այլ կերպ թվանշանների հարցը: Ինչ թվանշաններ են օգտագործել 5-րդ դարի մեր մատենագիրները: Հին հույներն ու լատինները դեռևս մ.թ.ա., իսկ մենք 5-րդ դարից մինչև 17-րդ դարը ներառյալ օգտագործել ենք հայկական գրանշանները: 15-րդ դարի կեսերին արաբները, այսպես կոչված արաբական թվանշանները փոխ առնելով հնդիկներից տարան Եվրոպա և տարածեցին ամբողջ ցամաքամասով մեկ: Մենք հայերս այբուբենի վրա հիմնված թվանշաններից 18-րդ դարում հրաժարվեցինք և ընդունեցինք արաբա-իսլամական թվանշանները: Ոչ ոք այն օրերին և ոչ էլ հետագա դարերում, ներառյալ մեր օրերը, «դավաճանություն կամ դավադրություն» չորակեց մեսրոպյան գրա-թվանշանների դեմ կատարված այս արարքը, որովհետև դա անհրաժեշտություն էր, որովհետև դա բխում էր մեր ժողովրդի շահերից և ժողովրդի համար էր: Այժմ հարցս մեր հին ուղղագրապաշտներին է՝ չվերադառնա՞նք մեր մեսրոպյան գրաթվանշաններին և գրենք ու գումարենք այսպես՝ ԲԺ-ԺԲ = 2+10= 12, կամ ԻԵՌ, որ նշանակում է 25,000, գրենք ՂԲՌՆ, որ նշանակում է 92,000: Հայկական գրաթվանշա-նային համակարգը չէր համապատասխանում 18-րդ դարի նոր պահանջներին, ճաք էր տվել և անհրաժեշտություն էր զգացվում այն ոչ միայն բարեփոխել, այլ առհասարակ հրաժարվել այդ համակարգից, ինչպես վարվեցին եվրոպական բոլոր ժողովուրդները: Թող իմ ընթերցողները չշտապեն և ինձ չմեղադրեն, թե տեսեք, տեսեք հեղինակը կողմնակից է մեր գրաթվանշանային համակարգի արմա-տական փոփոխության նման նաև մեր այբբենական համակարգի փոփոխության: Բնավ, երբեք: Դրանք արմատապես տարբեր երևույթներ են՝ մեկը խիստ ազգային, մյուսը՝ միջազգային: Անհրաժեշտությունն այն անդիմադրելի ուժն է, որի դիմաց բոլոր դռները բացվում են, հինը տեղի է տալիս նորին: Փոխել ենք մեր տառաձևերը, այն էլ քանի-քանի անգամ, փոխել ենք մեր տառաթվանշանները, այժմ հերթը հասել էր կետադրությանը: Տեսնենք, ինչպիսին է եղել մեր կետադրությունը 5-րդ դարում: Այս կապակցությամբ ահա թե ինչ է գրում պրոֆ. Ա. Աբրահամյանը: Կետադրության «փոփոխությունը այնքան զգալի է, որ կարելի է ասել, թե յուրաքանչյուր դարաշրջան ունեցել է իր կետադրությունը, իր ուրույն կարգով և գործածության կանոններով» (էջ 179); Մինչև 10-րդ դարը հայերեն գրավոր արձանագրության և վիմագրության մեջ կիրառվել է մեկ կետադրական նշան՝ միջակետը, նախադասության բառերը իրարից չեն բաժանվել: Բոլոր հին ձեռագրերում այն գործածվել է ստորակետի և վերջակետի փոխարեն: Ի՞նչ եք առաջարկում, պարոնայք հին ուղղագրապաշտներ, չհրաժարվե՞նք կետադրական ներկայիս համակարգից, որ յոթանասուն տարիների համառ ու հետևողական աշխատանքի արդյունք է: Պետք է գիտական մոտեցում ունենալ և ոչ թե քարացած սկզբունքներով շարժվել, ինչպես շուտով ականատես կլինենք ձեզ հետ միասին, սիրելի ընթերցող: Տասներորդ դարից սկսած՝ հայոց լեզվի ուղղագրությունը զարգացավ ու փոփոխվեց կամայականության և ինքնահոսի պայմաններում մինչև 1850-ական թվականները, երբ սկսեց գրաբարի և աշխարհաբարի պայքարը, որ ավարտվեց վերջինիս հաղթանակով: Սկսվեց հաղթանակած աշխարհաբարի լեզվի մշակումը: Այդ գործի ռահվիրաները եղան «Հյուսիսափայլի» խմբագիր Ստ. Նազարյանցը, թերթի աշխատակից Միքայել Նալբանդյանը, Ռաֆայել Պատկանյանը Ռուսաստանում, րիգոր Օտյանը, Մինաս Չերազը և Ն. Ռուսինյանը Պոլսում: Մինաս Չերազի «Ընտրողական աշխարհաբարի քերականությունը» (1876 թ.) և րիգոր Օտյանի «Առաջարկություն աշխարհաբար լեզվի վրա» (1851) երկուսն էլ ծաղր ու ծանակի ենթարկվեցին և մերժվեցին, իսկ Ն. Ռուսինյանի «Ուղղախոսությունը» այրվեց եկեղեցու կողմից: Արևմտահայ մտավորականությունը ուղղագրության համար մղվող պայքարի ասպարեզից հեռացավ: Արևելահայերը ավելի համարձակորեն առաջ շարժվեցին: Ստեփան Ստեփանեանն առաջարկում էր բառասկզբի յ-ի փոխարեն գրել բացառապես հ, լայնորեն գրում և պրոպագանդում էր վեվագրությունը, ջնջում էր բառավերջի յ-ն, մի գործընթաց, որ սկսել էին միջնադարի գրիչները: Ստ. Ստեփանյանի առաջարկությունների մի քանիսը ընդունեց նաև րիգոր Արծրունին: Ղ. Աղայանի ուղղագրական համակարգը կոչվեց «հյունագրություն»: Նա ւ էր գրում բոլոր այն դեպքերում, երբ ձայնավոր ու-ն արտասանվում էր վ, օրինակ՝ նուարդ-նւարդ, զուարդ-զւարդ, աստուած-աստւած: 20-րդ դարի սկզբին Ստ. Մալխասյանը առաջ քաշեց ուղղագրության իր համակարգը և կոչեց վեվագրություն: Նա առաջարկում էր բառի բոլոր դիրքերում, որտեղ լսվում է վ, գրել վ: Այսպիսով՝ 63 տարի շարունակվող ուղղագրության համար մղվող պայքարը մնաց որպես անարդյունք պայքար: 20-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում, ավելի կոնկրետ 1913 թ. ստեղծվեց մի «համազգային համաձայնության հանձնաժողով», որի պարտականությունն էր կասեցնել օրեց օր խորացող անկանոնությունները: Բայց այս համազգային կարևորություն ունեցող գերխնդիրը հնարավոր չէր լուծել մի ժողովրդի պետականությունից զուրկ պայմաններում: 1913 թ. Մ. Աբեղյանը մեր լեզվի ուղղագրության բարեփոխման կապակցությամբ մի նամակ է հղում հայտնի հայագետ ֆրանսիացի լեզվաբան Անտուան Մեյեին և խնդրում իր կարծիքը գրավոր հայտնել: Ահա Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
MosJan Posted January 16, 2007 Report Share Posted January 16, 2007 isk sa ?? miyaysnem muysnerin Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted January 18, 2007 Report Share Posted January 18, 2007 Բարեւ յարգելի, Ազնիւ խօսք, շատ հաճելի եւ իւրօրինակ կը լինի: Ինքնորոյն ազգ, ինքնորոյն մշակոյթ, ինքնորոյն տառ եւ թուանշան: Լաւ է որ մեր տառերը ընթեռնելի չեն, այսինքն լատինական տառերի նման հանրաճանաչ չեն: Մինչեւ այսօր, ողջ աշխարհում օգտագործւում է լատինական թուանաշանները: Ոչ ոք այն օրերին և ոչ էլ հետագա դարերում, ներառյալ մեր օրերը, «դավաճանություն կամ դավադրություն» չորակեց մեսրոպյան գրա-թվանշանների դեմ կատարված այս արարքը 18 դարում, այսինքն 1700-ականներին: թուրք-պարսկական պատերազմ, Սիւնեաց իշխան դաւիթ, խամսայի մելիքներ, կենաց մահու կռիւ, Հայաստանի արեւելեան կողմի օսմանեան նուաճում, մահ ու կենաց պայքար, եւայլն: Ո՞վ թուանշանի մասին պիտի մտածեր: Բայց ոչ՛, չ'վերադառնանք, որովհետեւ հաշիւը, հաշուապահութիւնը տարբեր, խօսքն ու մաղթանքը տարբեր երեւոյթներ են: Այդուհանդերձ ինչպէս ասացի, հաճելի է օրացոյցների վրայ տեսնել հայկական տարեթիւերը: Փոխել ենք մեր տառաձևերը, Կարծում եմ, տառաձեւերը հիմնականում մնացել են նոյնը: Ի՞նչն է փոխուել: Ուղղագրապաշտներ Դժուարաւ մի բան կը պաշտեմ: Հայապաշտ բառը, գուցէ աւելի յարմար կը լիներ: Կէտադրութիւնը. գլխացաւանք պատճառում է ինձ: Ստորակէտը անհրաժեշտելի է: Պետք է գիտական մոտեցում ունենալ և ոչ թե քարացած սկզբունքներով շարժվել, Պատմութիւնը (յիշողութիւնը)՝ մաս է կազմում գիտութեան: սկսեց գրաբարի և աշխարհաբարի պայքարը, որ ավարտվեց վերջինիս հաղթանակով: Սկսվեց հաղթանակած աշխարհաբարի լեզվի մշակումը: Այդ գործի ռահվիրաները եղան «Հյուսիսափայլի» խմբագիր Ստ. Նազարյանցը, թերթի աշխատակից Միքայել Նալբանդյանը, Ռաֆայել Պատկանյանը Ռուսաստանում, Գրիգոր Օտյանը, Մինաս Չերազը և Ն. Ռուսինյանը Պոլսում: Այժմ անիմաստ է, գրաբար-աշխարհաբարի ընտրութիւն կատարելը, որովհետեւ ինչպէս վերը ասացիք, «գրաբարի դէմ պայքարողները յաղթանակեցին», այսինքն սպաննեցին այդ լեզուն, որ կարող էր վերադառնալ, անկախ պետականութեան պայմաններում: Դուք գիտէք, Ֆինլանդիայում հեռուստացոյցի կայաններ կան, որոնք լուրերը յաղորդում են լատիներէնով: Զոյգ աշխարհաբարներն ալ լիքն էին, տաճիկ-թուրք բառերով: Աշխարհաբարի արեւմտահայ ռահվիրաները գրական լեզուից դուրս մղեցին այդ բառերը, սակայն արեւելահայ գրական լեզուի մէջ հաստատուեց բազում բառեր, որոնք ...թրքերէն են: Իրականում, երբ գրաբարի դէմ պայքար կը մղուէր, հայ ժողովուրդը իր բոլոր հատուածներով, այժմեան զոյգ աշխարհաբարներից տարբեր հայերէններ կ'օգտագործէր: Զոյգ աշխարհաբարները պարտադրուեցան հայ ժողովուրդին, մինչ գրաբարը պարտադրել կարելի էր: Աշխարհաբարի անցով, հայ ժողովուրդի արեւելեան եւ արեւմտեան հատուածները քիչ մը աւելի հեռացան իրարից: Քաղաքական բաժանումը պսակուեց մշակութային բաժանումով, եւ օրհնուեց մեր մտաւորականների կողմից: Կարնեցու լեզուն պոլսացաւ, իսկ (պայմանական առումով) արցախցու լեզուն քանաքեռուեց: Գնացինք: Սիրում եմ հայերէնը, իր բոլոր գոյներով: Ստեփան Ստեփանեանն առաջարկում էր բառասկզբի յ-ի փոխարեն գրել բացառապես հ, լայնորեն գրում և պրոպագանդում էր վեվագրությունը, ջնջում էր բառավերջի յ-ն, մի գործընթաց, որ սկսել էին միջնադարի գրիչները: Ստ. Ստեփանյանի առաջարկությունների մի քանիսը ընդունեց նաև րիգոր Արծրունին: Սրանք համազգային խնդիրներ էին, որոնք պէտք էր լուծուէին, ազգի բոլոր հատուածների մասնակցութեամբ: Այսպիսով՝ 63 տարի շարունակվող ուղղագրության համար մղվող պայքարը մնաց որպես անարդյունք պայքար: Վէրջում ո՞վ յաղթեց, կիւրեղագրութիւ՞նը, ռուս եղբայրների ուղղագրա՞նքը: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted January 18, 2007 Report Share Posted January 18, 2007 (edited) Մի բան չեմ հասկանում. ի՞նչ կապ ունի ուղղագրությունը «գրաբար-աշխարհաբար պայքարի», տառաձևերի և արաբական թվանշանների հետ:Հեղինակը ի՞նչ է, իր ընթերցողներին, կներեք, էշի տեղ է դնում: Ինչո՞ւ հեղինակը չի հիշում,ասենք, Թումանյանի և Աճառյանի անուններն ու նրանց կարծիքը:Այս երկու պատվական հայերը միասին վերցրած մի Մակինցյան կամ մի դոցենտ ու դոկտոր չարժե՞ն:Ինչո՞ւ չի հիշում Պարույր Սևակին, որի դիպուկ արտահայտությամբ, Աբեղյանը մի գիշերվա մեջ մի ամբողջ ժողովուրդ անգրագետ դարձրեց: Մի՞թե շատախոս, ջուր ծեծող դոցենտը ցայսօր չի հասկացել, որ ուղղագրության փոփոխումը քաղաքական որոշում էր և ոչ թե պատմական, լեզվական կամ մշակութային անհրաժեշտություն:Նոր վարդապետություն էին որդեգրել ռսացած նորօրյա Գրիգոր Պարթևները, և օրվա հրամայականն էր ու կարգախոսը՝ ոչնչացնել հինը,ավանդականը, մայրենին ու հայրենին: -Քանդե՜նք հին աշխարհը հիմքից: Ու քանդեցին... Ուղղագրությանը հետևեց վանքերի ու եկեղեցիների ջարդը, իսկ քիչ անց՝ անմեղ մարդկանց զանգավածային կոտորածը: Երևանում ես առիթ եմ ունեցել այս հարցով խոսել տարբեր մարդկանց հետ: Զարմանալի վիճակագրություն.լեզվի և գրականության հետ կապ չունեցող մարդիկ,չնչին բացառությանբ, կողմ են, իսկ դոցենտ-պրոֆեսոր՝ հայոց լեզվի մասնագետները՝ դեմ:Գուցե վախենում են, որ հին ուղղագրությունը իրենց հացի՞ց կզրկի:Թող չանհանգստանան, իրենց գրչակից «Գիտական կոմունիզմի» դոցենտ-պրոֆեսորներն այսօր, հանկարծակի Պողոս դարձած, աստվածաբանության դասեր են տալիս: Եթե նոր ուղղագրությունը լուծեր բոլոր հարցերը, ապա կարելի էր աչք փակել ու համաձայնվել «նորի», միշտ «նորի» մարմաջով տարված մարդկանց հետ: Այսօր Երևանում իրեն մտավորական կարծող մարդկանց տասից ինը չգիտի, որ հոտնկայս(յՈՏՆկայս) բառը ոչ մի առնչություն չունի հոտ ու բարմունքին: Երեխաները անգիր պետք է հիշեն, որ հայկական Որոտանը գրվում է «ո»-ով, իսկ օտար Վորոշիլովը, Վոլտերը, Վոլտը՝ «վ»-ով:Իսկ եթե մեկը հարցնի, թե Որմիզդն էլ է օտար, չէ՞, ապա պատասխանը կլինի՝ ավանդորեն այդ անունն այդպես է գրվել: Չարաբաստիկ նոր ուղղագրությունը, եթե ինչ-ինչ խնդիրներ լուծեց, ապա նույն պահին և տեղում ծնեց նոր հարցեր: Կա նաև... տնտեսական խնդիր: Կարծեմ Ռ.Իշխանյանի մոտ եմ կարդացել, որ հին ուղղագրութամբ նույն տեքստը ավելի կարճ է ստացվում, քան թե նոր ուղղագրությամբ: Եթե նույնիսկ 5%-ով է կարճ, ապա 100 գրքի փոխարեն կարելի է հրատարակել 105 գիրք: Մի՞թե այնքան հարուստ ենք, որ 105 գրքից՝ 5-ը դուրս ենք գցում: Վայ Կրեսոս են մեր գլխին դարձել: Edited January 18, 2007 by SAS Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted January 18, 2007 Report Share Posted January 18, 2007 (edited) Իսկապէս ՍԱՍ, Սա մարդը յիրավի անգրագէտ է: Եւ կամ մեզ այնպէս դատոմ. Այլապէս պիտի գիտնար որ ներքեվի երեք բառերը իրենց անկախ պատճառները ունին թէ Հ են կամ Յ: 20-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում, ավելի կոնկրետ 1913 թ. ստեղծվեց մի «համազգային համաձայնության հանձնաժողով», Առաջին երկուսը Հ են իսկ երրորդը Յ: Առաջին երկուքը ՀԱՄ-ով են այդ իմաստով որ նշանակի ՄԻԱՍԻՆ ինչպէս Լատին “pan”, իսկ վերջինը Յ քանի այդ լուռ պիտի մնայ ինչպէս ՅԱՆՁ- ԱՆՁ, ՅԱՌԱՋ- ԱՌԱՋ, ՅԱՋՈՂ- ԱՋՈՂ այսինքն ԱՋ կողմի դէմ ՁԱԽ: Գուցէ մի ժամանակ այդ բոլոր Յ երը բառասկիզբի թէ բառավերջի Y-ի ձայն էին տալու: Coming to numerology. This man really thinks we are idiots. Hello! You say he is alive . Does he use a computer? He apparently does. Why? Has he heard of the printing press? Or should we still practice the ancient method of “manuscript”, I’m not sure he even knows the meaning of the word. It mean ՁԵՐԱԳԻՐ handwritten. Were it not our adoption of the printing press we would still write our books by hand and decorate the margins with “illuminations/pictures”. and as to Armenian numerology, we'll ask our programmers. Hi Harut and Si. How does one use binary numbers using the Ayb Ben Gim as numbers 1, 2 and 3. How about Zero-0? We will also notice that I used the letter Է numerous times. Why? Why not Ե? Does ՍԵՐ or ՍԵՌ turn to ՍԻՐ or ՍԻՌ as in ՍԷՐ to ՍԻՐԱՅԻՆ in declension ? as ԳԷՏ to ԳԻՏ/ԳԻՏՆԱԼ, ԷՋ to ԻՋ/ ԻՋՆԵԼ: Does ԳԵՏ/river turn to ԳԻՏ like in ԳԻՏՈ as in ՍԻՐՈ? You say this ILLITERATE person has made a living teaching LITERACY? He may have made a LIVING by KILLING our literature. Does he know that the word “orthography” does not derive from “Russian Orthodoxy”? Where does Grabar Ashkharhabar come in a discussion about orthography? Is than not a debate about grammar and idiom? Ավաղ քեզ ազգ/երկիր որ թագավորդ Մանուկ (Աբեղեան) Է: Edited January 19, 2007 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
MosJan Posted January 19, 2007 Report Share Posted January 19, 2007 lav yes iskapes mi ban chem haskanum inch kariq ka parsavanqneri irv t@haj artahaytutyuneri te ir g@Reats@ sxal es g@tnum haskanali e - nerkayatsu jusht dzev @ - inch karq ka mardu yetevits Artahaytutyuner katarelu de lav eli Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Shahan Araradian Posted June 16, 2007 Report Share Posted June 16, 2007 (edited) We read the following at http://hyeforum.com/index.php?showtopic=15871&hl=: 2. The «յու» in the above example replaces the «իւ» as the diphthong (երկբարբառ) «յու» already serves that sound. Therefore whenever you hear the sound "yu", e.g. իւղ, սիւն, բնութիւն you will write յուղ, սյուն, բնություն: This is not true. (Common sense: why would both <յու> and <իւ> have existed then?!?) In classical/traditional orthography, <իւ> represents the monophthong /ʏ/ in the International Phonetic Alphabet (a Near-close near-front rounded vowel): http://en.wikipedia.org/wiki/Near-close_ne...t_rounded_vowel Sound bite of <իւ> (/ʏ/) may be heard at: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/comm...unded_vowel.ogg <յու> represents the diphthong /ju/ (as in "universe") and is different than the monophthong /ʏ/ that is represented by <իւ> in traditional orthography. Thus, reformed/soviet orthography attempts to erase the /ʏ/ sound from Armenian. Edited June 16, 2007 by Shahan Araradian Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Recommended Posts
Join the conversation
You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.