ՈՒՐԱՐՏԵՐԷՆ

[Zartonk]

The Kingdom included three main tribal groups living within its territory: Nairi, Hay and Armen. The tribal groups living near Lake Van and, in fact, in and around the capital Touchpa (Tushpa) were called "Nairi" (indicating they had fair hair and eyes). The groups to the West in central Anatolia where known as "Armens". The tribal groups to the East-North where referred to as "Hay".

 

(Off topic)

 

What is it with looks?

 

Entire nations still (in the year 2007) analyzed on the (proven and undeniable) pigmentation of their skin and the texture of their hair versus historic proof, or say, cultural artifacts?

[hagopn]

BTW and off topic, the name ADROUSHAN appears in Arpa's link as an Armenian name meaning "temple of fire-worship". That's a new one, and if you ask me, it sounds completely Persian.

 

It is actually Avestani, which is not at all Persian. check the Turanian thread where it says that Avesta's origins are, again, Armenia. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=16...mp;#entry215187

 

The majority of the terms passed from Avestani to the so-called (by Bartholomae) Middle Persian, otherwise known as Pahlavi, are therefore territorially more than likely Armenian in origin.

Edited October 31, 2007 by hagopn

[Zartonk]

It is actually Avestani, which is not at all Persian. check the Turanian thread where it says that Avesta's origins are, again, Armenia. http://hyeforum.com/index.php?showtopic=16...mp;#entry215187

 

Allow me to edit big brother style. My intention was to type the umbrella term Iranian, since I could not support weather the origin was in fact Avestani. I must also admit here that I was struck and impressed by the Turan-Taron link.

 

(I had a how-and-why-did-I-not-see-this-one moment)

 

The majority of the terms passed from Avestani to the so-called (by Bartholomae) Middle Persian, otherwise known as Pahlavi, are therefore territorially more than likely Armenian in origin.

 

Your statement on the Armeno-Pahlav connection is intriguing because it is commonly held that the opposite origin of the etymological commonalities is true, whereas the geographic proximity may intuitively direct the opinion towards Armenian.

Edited November 1, 2007 by Zartonk

[hagopn]

Allow me to edit big brother style. My intention was to type the umbrella term Iranian, since I could not support weather the origin was in fact Avestani. I must also admit here that I was struck and impressed by the Turan-Taron link.

 

(I had a how-and-why-did-I-not-see-this-one moment)

Your statement on the Armeno-Pahlav connection is intriguing because it is commonly held that the opposite origin of the etymological commonalities is true, whereas the geographic proximity may intuitively direct the opinion towards Armenian.

 

Avestani is not considered an Iranian language either--- It is a satem language, but it is not considered Iranian anymore.

 

The difference between the developing Pahlavi from Old Persian, its writing system from Avestant, its comparatively poor phonology, its 16 characters with up to 4 sounds per character, is far too divergent from a highly developed Avestani that predated Pahlavi by an estimated 2 centuries at least if we take into account the chronology of the apparent Kummukh/Kamakh origins of the Avestan and the fact that Koshtasp ws a contemporary to Tiglath Pileser III.

 

As the matter of fact, Pahlavi language went through another reform and yielde the hieratic form of Din Debireh where additional consonants and vowels were introduced into the language to make it compatible with a source language (Avestani) that was vastly different.

 

Yes:) I was similarly surprised to see something so obvious had been missed by modern Avestologists, armenologists and everyone associated with the topic, which is ironically something that has been discussed extensively in 19th century to early 20th century scholarship.

 

The is true that the conventional pattern of thought is to think of lexical migration in terms of Persian ---> Armenian. It is understandable, since Armenians were left with nothing, no record of their past, and Persian sources (or so it was thought of as being) were aplenty. Then there is the obvious imperialist bias of assuming the larger and more developed state and culture affects the smaller.

 

Such biases aside, it is the Avesta itself that tells the story in many itneresting ways:

 

1. Its very chronology of development and pattern of amendments and reforms.

2. Its own chronology and biographical treatise of Zoroaster.

3. The most surprising support which comes from the Shahname and its references to Armenia as the origin of the royal lines who first adopted Zartushti religion.

 

Thank you all for your interest in this. I would highly recommend you read Hovik Nersesian's book. He's the source of sources on this.

Edited November 1, 2007 by Zartonk

[hagopn]

Allow me to edit big brother style. My intention was to type the umbrella term Iranian, since I could not support weather the origin was in fact Avestani. I must also admit here that I was struck and impressed by the Turan-Taron link.

 

(I had a how-and-why-did-I-not-see-this-one moment)

 

This reaction above made my day. Thanks,a nd good night! --

Edited November 1, 2007 by Zartonk

[Nor Hayastan]

Johannes jan, karogh es mi hat barracank sarqes... Hayeren barrer@ vor zut Urarterenic en gali? Du amena gitun hayn es, lezvi volortum, i dep qez em dimum.

 

Johannes jan, can you make a vocabulary list... of Armenian words that are PURELY Urartian? You are the wisest Armenian, within the language sphere, that's why I am coming to you

[hagopn]

Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց լեզուի պատմութիւն» «Ա. Մաս» հրատարակ. 1940 -ին

 

«Թէեւ մեզ ի սպառ անծանօթ են խալդիների եւ կովկասեան ազգութիւնների ցեղակցական ու լեզուական յարաբերանքը, բայց անկարելի է չ'ընդունել, որ նրանց բազմադարեան հարեւանութիւնը ազդաց լինի միմիանց լեզուի վրայ: Զանազան կողմերից անշուշտ եղել են փոխառութիւններ: Այսպէս՝ հիւսիսային կովկասեաններից փոխառութիւններ անցած կը լինեն անշուշտ հարաւային կովկասեաններին (քարթվվելական) եւ փոխադարձաբար. նոյնպէս խալդիների լեզուից զանազան փոխառութիւններ անցած կը լինեն թէ հիւսիսային եւ թէ հարաւային կովկասեաններին եւ փոխադարձաբար: Այսպէս օրինակ՝ մենք գիտենք, որ մշակ բառը գտնւում է թէ հիւսիսային եւ թէ հարաւային կովկասեանների մէջ, ուստի անշուշտ մի փոխառու կողմ կայ: Եթէ այդպէս է, ուրեմն մեր (հայերէնի) 59 կովկասեան փոխառութիւնների գոնէ մի մասը կարող է մեզ հասած լինել անուղղակի ճանապարհով, այսինքն կովկասեաններից անցած նախ խալդիներին եւ խալդիներից էլ հայերէնի՝ իբրեւ խալդիական բառ.-կամ կարող է նաեւ ընդհակառակը՝ խալդերէն մի բառ անցած լինել կովկասեաններին եւ յետոյ նրանցից անցած հայերէնին.- եւ կամ վէրջապէս խալդերէն մը բառ մի կողմից անցած կովկասեաններին եւ միւս կողմից հայերին, այնպէս որ այսօր հայերէնն ու կովկասեանները (խօսքը այդ 59 բառերի մասին է, Հով) իրար նման են դուրս գալիս. մինչդեռ իրապէս կապ չ'կայ նրանց մէջ, եւ կովկասեան փոխառութիւն համարուած այդ բառերը իսկի կովկասեան էլ չեն, այլ խալդիական (Աճառեանը, ուրարտերէն լեզուն խալդիերէն կը կոչէ, Հով): Այս վէրջին ենթադրութիւնը երբեմն ակներեւ է դառնում. Օրինակ՝ հայերէն գաղատոս (որմնադիր) հազուագիւտ բառը՝ որ բնաւ հայերէն բառի կերպարանք չունի, կայ նաեւ վրացերէնի մէջ գալատոզի, կալատոզի ձեւով եւ թուշերէնի մէջ կալտազ ձեւով: Արդ՝ այդ բառը, ինչպէս հայկական չի երեւում, նոյնպէս ընդհանուր վրացական էլ չէ եւ վրացական արմատներով էլ չի մեկնւում. Ուստի հաւանական է, որ խալդերէն լինի եւ շինարար խալդիներից անցած լինի թէ հայոց եւ թէ վրաց: Նոյնպէս հայերէն ծորել (հոսիլ, քամուել) բառը, որ միաժամանակ կայ ուտիացոց մէջ ծորեսուն եւ վրաց մէջ ծուրվա ձեւով, բայց չի գտնւում ոչ մի ուրիշ կովկասեան լեզուի մէջ, հաւանաբար խալդիական է: Կարելի է կարծել, որ յատկապէս մշակութային արժէք ներկայացնող փոխառութիւնները, որ մենք մինչեւ այժմ կովկասեան էինք համարում, իրապէս խալդերէն բառեր են թէ հայերէնի եւ թէ կովկասեանների մէջ թափանցած:»

 

Նոյն գրքի մէջ, հայերէնի վրայ ուրարտերէնի ազեցութեան մասին խօսելիս՝

 

«Խալդերէնի ազդեցութիւնը անուրանալի է հայերէնի վրայ: Հայերէնը փոխ է առել խալդերէնից ոչ միայն սովորական բառամթերքի մի կարեւոր մասը, այլ եւ իր անձնական յատուկ անունների մի մասը եւ տեղական անունների ամէնախոշոր մասը: Սխալ չի լինի ասել, որ եթէ խալդիական արիւնը շարունակում է ապրել մեր արեան մէջ եւ խալդիական երկիրը շարունակում է իր գոյութիւնը Հայաստանում, նոյնպէս եւ խալդիերէնը (ուրարտերէնը) շարունակում է ապրել հայերէն լեզուի ծալքերում, հայկական շրթունքների վրայ:»

 

Շատ լաւ, բայց խնդիրն այն է, որ Աճարեանը ինքը «խալդիերեն»ի մասնագետը չեր և նայեւ ինքը «խալդիերեն» երբեք չեր գիտեր: Ինքը պարսկերեն ալ չեր գիտեր նշանակալի մակարդակով: Ինքը հին կամ միջին պարսկերեն ընդհանրապէս չեր գիտեր:

 

Շատ կներես, բայց Աճարեանը երբեք լաւ աղբւիր չէ այս հարցով: Հովիկ Ներսեսեանը աւելի վստահելի աղբիւր է, քանզի հին լեզուներու, հատկապէս հին և միջին պարսկերեն, ավեստաերեն, և ուրարտական սեպագիր լաւ գիտէ: Ավեստագէտ Հովիկ Ներսեսեանի վկայութիւնը այն եզրակացութեան ինձ հասցուց, որ արդեն պարզ է ինձ համար թե բառերեու փոխառութիւնը որ ուղութեամբ եղեր են:

 

Օրինակ, Աճարեանի _Արմատական Բառարանի_ մէջ գրած է, որ ատրուշան բառը «Պահլավական ծագում ունի», բայց անգամ պահլավագետները չեն համարձակիր այդպիսի բան ըսելու, որովհետեւ լաւ գիտեն, որ ատր արմատը նախ և առաջ հին պարսկերենի մէջ չէ եղած, և նոր անցեր է միջին պարսկերենին Արդեշիր Բ-ի ժամանակուայ բարեփոխումներու ընթացքին:

 

Իսկ ինչ կը վերաբերուի այսպէս կոչուած «Ուրարտերենին», բնական է որ նախ և առաջ «Ուրարտերեն» մակտիրը ինքնին սխալ վերծանման արթիւնք կրնայ ըլլալ: Աւելի հաւանական է, որ ճիշտ հնչումը «Արարատ» է, քանզի այլ աղբիւներու մէջ նայեւ նշուած կայ այդ ձեւով

:

Edited November 22, 2007 by Zartonk

[Zartonk]

Avestani is not considered an Iranian language either---smile.gif It is a satem language, but it is not considered Iranian anymore.

 

Stay alive and be enlightened (Lusavorvel, bayts voch PARTEVakan dzevov)

 

The difference between the developing Pahlavi from Old Persian, its writing system from Avestant, its comparatively poor phonology, its 16 characters with up to 4 sounds per character, is far too divergent from a highly developed Avestani that predated Pahlavi by an estimated 2 centuries at least if we take into account the chronology of the apparent Kummukh/Kamakh origins of the Avestan and the fact that Koshtasp ws a contemporary to Tiglath Pileser III.

 

As the matter of fact, Pahlavi language went through another reform and yielde the hieratic form of Din Debireh where additional consonants and vowels were introduced into the language to make it compatible with a source language (Avestani) that was vastly different.

 

Yes. I learned a bit about the topic by following whatever was available on Hovik Nersisyan's work.

 

The is true that the conventional pattern of thought is to think of lexical migration in terms of Persian ---> Armenian. It is understandable, since Armenians were left with nothing, no record of their past, and Persian sources (or so it was thought of as being) were aplenty. Then there is the obvious imperialist bias of assuming the larger and more developed state and culture affects the smaller.

 

Precisely so. In the amnesiac treatment, the current size and stature of a state influences the status quo perspective on her history and legacy.

 

Such biases aside, it is the Avesta itself that tells the story in many itneresting ways:

 

1. Its very chronology of development and pattern of amendments and reforms.

2. Its own chronology and biographical treatise of Zoroaster.

3. The most surprising support which comes from the Shahname and its references to Armenia as the origin of the royal lines who first adopted Zartushti religion.

 

I am glad you mentioned The Shahnameh. I always wondered what place Armenia occupies with respect to Iran-Zamin and how Ferdowsi puts it, yet when I read it I lacked the eye and the knowledge to dig out the historic from the mythic-poetic. I would be overwhelmed if you could possibly elaborate.

 

 

Thank you all for your interest in this. I would highly recommend you read Hovik Nersesian's book. He's the source of sources on this.

 

No, thank you sir. It's a pleasure reading your input. I have honestly been dying to begin reading Nersisyan (his value is rare) but I just don't know how to get my hands on it. I'm in Cowboy Ranch ya'll!

Edited November 22, 2007 by Zartonk

[Zartonk]

This reaction above made my day. Thanks,a nd good night! --smile.gif

 

You are welcome I'm glad I had the power to tweak your day Gisher@ bari.

[Arpa]

Nor Hayastan is this what you're looking for?

http://www.geocities.com/proto-language/c-...an-Glossary.htm

Օրինակ, Աճարեանի _Արմատական Բառարանի_ մէջ գրած է, որ ատրուշան բառը «Պահլավական ծագում ունի», բայց անգամ պահլավագետները չեն համարձակիր այդպիսի բան ըսելու, որովհետեւ լաւ գիտեն, որ ատր արմատը նախ և առաջ հին պարսկերենի մէջ չէ եղած, և նոր անցեր է միջին պարսկերենին Արդեշիր Բ-ի ժամանակուայ բարեփոխումներու ընթացքին:

Իսկ ինչ կը վերաբերուի այսպէս կոչուած «Ուրարտերենին», բնական է որ նախ և առաջ «Ուրարտերեն» մակտիրը ինքնին սխալ վերծանման արթիւնք կրնայ ըլլալ: Աւելի հաւանական է, որ ճիշտ հնչումը «Արարատ» է, քանզի այլ աղբիւներու մէջ նայեւ նշուած կայ այդ ձեւով

:

Hagop , you know that that is not altogether true. Ajarian could read the Arabic script, he knew the Osmanli language, and hence he could read Farsi, even if he may not have known the spoken language. Even that is questionable as by the virtue of him knowing osmanli he would know at least more than 50% of the words, be they Arabic or Persian.

You know that I have said this before. Ajarian, along with the like of Khorenatsi* and company, Mashtots** et al may be the best we may have so far. If for no other reason, simply for being the “father” of whatever they did.

Does that mean Ajarian cannot be revised and improved? Since those days the world has been evolving so fast that many hypothesis need not only yearly, monthly, weekly and even daily revisions. Even stupid me sometime spot inconsistencies and broad gerelaizations. I wish I had kept track of them. One of them tha I remember is "imanal", he totally dismisses the Arabic word "iman" faith/belief/trust, from which "amen/ամէն***/amin", "I believe, I trust".

 

Coming back to the Urartian language, I jus read at Hanragitaran entry, which very concise and incomplete one item caught my fancy. They cite a few words common to the Armenian language, among which, get this . In the Urartian language the word for “art/արտ” plain/field is “artu”. Of course we know that the Urartians were very fond of words ending -I -U etc.

Another interesting tidbit is that some read “ErebUni” as “ErebAni/Էրեբանի” .Of course we also know the interchangeability of B to V and visa versa., as in Bahram-Vahram-Bagram. Here is another wonder. In the map of Urartu there is a town north of the lake Urmia called ANIASTAN.

Please Hagop, show us some of Hovik's works.

* Khorenatsi is being revised daily. BTW does he even mentions the Uraratians?

** Some day I will come to that.

*** Note that it is spelled with the Է as opposed to "ամեն" to mean "all". Apparently yhe interchageability of Է and Ի is not uniquely Armenian phenomenon.

 

[Johannes]

Յարգելի Տիայր Յակոբ,

 

Ուրախ եմ Ձեր ներկայութեամբ: Տրամադրութեանս տակ եղած աղբիւրները քիչ մը հին են, համեմատած ձեր ներայացուցածին: Ինչեւէ, երախտապարտ կըլլամ, եթէ բացատրէք աւելին, այն մասին, որ պահլաւերէն կը կարծենք, բայց ըստ Գիտուն Հովիկ Ներսիսեանի, Հայերէնէ անցած է այդ լեզուին:

 

«Ատրուշան» ըսիք, ունինք նաեւ «ատրճանակ» բառը: «Ատրճանակ» բարդբառի երկրորդ բաղադրիչ՝ «ճան-ակ»ը կը տեսնենք «դաւ-ա-ճան» բառի մէջ նաեւ:

 

***

Նոր Հայաստանը հին Հայաստանով հետաքրքրւում է: Սիրով եղբայր, աչքիս վրայ:

 

Որպէս նախաբան յիշենք թէ՝ «ուրարտերէն» կամ «խալդերէն» պայմանական անուններով ճանաչուած լեզուի կամ լեզուների ոչ բոլոր բառերը արձանագրուել են սեպագրերում: Նմանապէս, հայերէն ոչ բոլոր բառերն են արձանագրուել: Բազում մատեաններ, ձեռագրեր անհետ կորել են, իրենց հետ տանելով անգնահատելի հայագիտական գանձեր, բառեր: Այստեղ չեմ ներկայացնելու խոռերէնից (Hurrian( հայերէնի (գրաբար, աշխարհաբար) անցած բառերը: Խոռեան եւ Արարատեան լեզուները ազգակցական կապ ունեն:

 

Տակաւ առ տակաւ, գալիս եմ այն եզրակացութեան, թէ իրապէս լեզուական ընտանիքների բաժանումները, մի քիչ արհեստական ու քմահաճ է ներկայացուել գիտունների կողմից: Այս փաստը իրենք լեզուաբաններն են նշում: Շատ դժուար է եղել լեզուաբանների գործը, քանզի փորձել են վերծանել լեզուներ, գտնել ազգակցական կապեր, այնպիսի ժամանակաշրջանի մը համար, երբ միայն քարերը կամ աղիւսներն են եղել այդ լեզուների վկաները, չհաշուած արձանագրուածը ընթերցելու դժուարութիւնները, քանզի նոյն տառը կամ գաղափարագիրը, յաճախ տարբեր ձեւերով է արտասանուել:

 

Գ. Ա. Ղափանցեանի «Հայոց Լեզուի Պատմութիւն» հատորում, որ լոյս է տեսել 1961 թուին, «Ուրարտա-Հայկական լեզուաղերսը» բաժինում, ներկայացրել է միայն 20 բառ, որպէս օրինակ: Մեր լեզւում՝ հայերէնում, գոյ է բազում բառեր –ըստ ոմանց մինչեւ 6000 արմատ բառ-, որոնց ծագումնաբանումը յայտնի չէ: Այլ լեզուներում (մեռեալ եւ օգտագործւող), վերոյիշեալ անստոյգ բառերի ազգական բառերը չկան, յետեւաբար հայ լեզուաբանները ենթադրում են. այդ բառերի Արարատեան-Ուրարտեան ակունքից բխած լինելը:

 

Այժմ ներկայացնեմ գիտուն Ղափանցեանի մատուցած 20 բառերը, մէկ առ մէկ: Իւրաքանչիւր Ղափանցեանական մեկնումից ետք, պիտի ներկայացնեմ նոյն բառի Աճառեանական մեկնումը: Յուսամ հետաքրքիր կը լինի, բարի վայելում բոլորիս:

 

1-abili «աւել, աւելի»: Այս բառը գործ է ածւում միայն ebani ebaniukedi abili dabi նախադասութեան մէջ, որը վեց անգամ պատահում է միայն ռազմական արձանագրութիւնների մէջ (Արգիշտիի եւ Սարդուրի): Մ. Ծերեթելին իր հրատարակած Սարդուրեան նոր արձանագրութիւնների (Յ. Օրբելու կողմից գտած, Վանի ժայռի արեւմտեան Նիշայում) աշխատութեան մէջ, հենուելով ասսուրական նման ռազմական արձանագրութիւնների māta ana mātiįa utīr «երկիրը երկրիս կցեցի» նման արտայայտութիւնների վրայ, ուրարտական վերոյիշեալ նախադասութիւնն էլ այդպէս է թարգմանւում: Երկուսն էլ abili dubi գրում են միասին, իսկ իմաստի տեսակէտից J. Friedrich-ը տարակուսում է, որ ուրարտ. այդ բայը սկզբում (ծագմամբ) համընկներ այդ ակկադական turru «շրջել» կամ «կցել» բայի իմաստին: Ես եւս կարծում եմ, որ abili-du-(bi) ընդհանրապէս է ուղիղ որպէս «միացնել, կցել», բայց ի նկատո ունենալով հայոց «աւել, աւելի» բառը, որից յաւելուլ (-աւելացնել), առաջարկում եմ ուրարտ. այդ նախադասութիւնը թարգմանել՝ «(այդ) երկիրը երկրիս )ebani-ukie-di) աւելացրի)»:

 

Արգիշտի I միա արձանագրութեան մէջ, որը ըստ Յ. Օրբելու ճիշտ ենթադրութեան ﬓացորդն է Վանայ ժայռի արեւելեան Նիշայի մեծ քարակոթողից (որ չի մնացել), ս. Սահակ եկեղեցու զոհասեղանի տակ է տեղաւորուած, մենք կարդում ենք այդ ուրարտական նախադասութիւնը այլ բարդութեամբ (տողեր 8-19)

 

''kur ebanieli edini suţuqubi lutaršuanarani abili-dubi kurebani-ukie-di...''

 

=երեք երկիրներ տուգանեցի, (իրենց) մարդկանցով միասին (-ra-ni) աւելացրի իմ երկրին՝ երկիր Կալիի..., երկիր Ասկալասին (եւ) քաղաք Շաշիլուինին:

 

Վերջամասնիկ –ra «միասին» կայ եւ հուռի լեզւում (խոռերէն): Իսկ –uki «իմ»՝ կամ նաեւ ka-uki- (kai-uki) «առջեւս» (ka կամ աւելի յաճախ kai նշանակում է «առաջ»)*, -di ուղեւորման հոլովի վերջաւորութիւն է: Abili բառը ազգակից եմ համարում հայոց աւել, abili dubi «աւելացրի», ուր ուրարտերէն b=հայոց ւ կամ վ, ինչպէս Biaina=Վան, անց. կատ. կրաւորական-չեզոք –abi-հայոց աւ եւ այլն:

 

Abili dubi** «աւել արի» (=աւելացրի) ոճի մէջ երկրորդ մասը (dubi) առանձին բայ է, անցեալ կատարեալ առաջին դէմք եզակի, եւ du- արմատը այդպէս բարդութիւնների մէջ կարծես թէ ներգործական-պատճառական իմաստ է պատճառում նախորդ բառին, ինչպէս –atķana dubi «պաշտամունք արի» (=պաշտեցի), ipša-dulini «խմել արուելու» (=խմեցուելու), niki duli «ոռոգէ՛, ոռոգեցի» (?), nipsi dulini «զոհէ՛, զոհեցի» (կայ եւ nipsi dulini Զուարթնոցի արձ., տողեր 19, 23), wili duli «գունդ արի» (=հաւաքեցի?), որի համար կայ նաեւ welisini «գնդային», weli šusini «մէկ գունդ» եւ այլն:

 

Հայոց աւել(ի) բառը ուզում են կապել յունարէն ophéllō «մեծացնել, ուռցնել, աճեցնել, աւելացնել, շատացնել», óphelma «աճում», óphelos «օգուտ, շահ» նման հնչիւնական յարաբերութեամբ, ինչպէս հայոց աւել «աւլելու գործի» Βеник եւ յունարէն ophéllō «աւլել», óphelma «աւել» (տե՛ս Արմ. բառ., I, 805, 807):

 

Բայց հայերէնում հնդեւրոպական ծագում ունենալու դէպքում սպասելի էր ոբել կամ աբել, ինչպէս ճիշտ է դիւտում Հ. Աճառեանը (անդ, էջ 805): Միւս կողմից ուրարտերէն abil(i) բառի դիմաց աւելի շուտ հայերէնում սպասելի էր աւեղ կամ աբեղ, ինչպէս ուրարտական ժամանակի Abiliani տեղանունը, որը անձնանունից է, հայերէնում տուել է Աբեղեան, Աբեղենից նախարարութեան անունը, պահելով իրեն B=հայոց Բ:

 

 

 

*Սիրիական արաբերէնի բարբառներում, որտեղ մեծ է ասորերէնից (արամերէնից) ազդեցութիւնը, գոյութիւն ունեն. «քո-հաք», «լէքա», «քո» բառերը, որոնք նշանակեն.- «ահա», ֆրանսերէն՝ voici: (Ծանօթ. Յովհաննէսի)

 

**Կարծում եմ այստեղ dubi բայը առնչութիւն ունի հայոց «տուի-տուեցի» բային: Յետեւաբար. Abili dubi=աւելի տուի=աւելացրի, այնպէս որ այժմ արեւմտահայերէնում ասում ենք. «վրայ տուի» այինքն՝ գիրցայ (չաղացայ): Իսկ ipša-dulini թարգմանուի՝ խում տրուել-խմեցուել: (Ծանօթ. Յովհաննէսի):

 

Edited November 1, 2007 by Johannes

[Johannes]

Այստեղ արժէ աւելացնել, որ hurri-հուռի ժողովուրդներից ստուար զանգուածներ, մասնակցել են ասորեստանցի եւ ասորի (արամէացի) ժողովուրդների կազմաւորմանը:

 

 

[hagopn]

Nor Hayastan is this what you're looking for?

http://www.geocities.com/proto-language/c-...an-Glossary.htm

 

Hagop , you know that that is not altogether true. Ajarian could read the Arabic script, he knew the Osmanli language, and hence he could read Farsi, even if he may not have known the spoken language. Even that is questionable as by the virtue of him knowing osmanli he would know at least more than 50% of the words, be they Arabic or Persian.

You know that I have said this before. Ajarian, along with the like of Khorenatsi* and company, Mashtots** et al may be the best we may have so far. If for no other reason, simply for being the “father” of whatever they did.

Does that mean Ajarian cannot be revised and improved? Since those days the world has been evolving so fast that many hypothesis need not only yearly, monthly, weekly and even daily revisions. Even stupid me sometime spot inconsistencies and broad gerelaizations. I wish I had kept track of them. One of them tha I remember is "imanal", he totally dismisses the Arabic word "iman" faith/belief/trust, from which "amen/ամէն***/amin", "I believe, I trust".

 

Coming back to the Urartian language, I jus read at Hanragitaran entry, which very concise and incomplete one item caught my fancy. They cite a few words common to the Armenian language, among which, get this . In the Urartian language the word for “art/արտ” plain/field is “artu”. Of course we know that the Urartians were very fond of words ending -I -U etc.

Another interesting tidbit is that some read “ErebUni” as “ErebAni/Էրեբանի” .Of course we also know the interchangeability of B to V and visa versa., as in Bahram-Vahram-Bagram. Here is another wonder. In the map of Urartu there is a town north of the lake Urmia called ANIASTAN.

Please Hagop, show us some of Hovik's works.

* Khorenatsi is being revised daily. BTW does he even mentions the Uraratians?

** Some day I will come to that.

*** Note that it is spelled with the Է as opposed to "ամեն" to mean "all". Apparently yhe interchageability of Է and Ի is not uniquely Armenian phenomenon.

 

He barely knew Farsi, but more importantly, he had no knowledge that enabled him to distinguish between Pahlavi and Old Persian, which were drastaically different. FARSI is a language with majority Arabic vocabulary. Curosry knowledge of Farsi obviously does not qualify Ajarian or anyone else to delve into word origins and claim knowledge of Pahlavi word roots and actually origins. He knew nothing about the Avesta.

 

He also had no idea that there were drastic language reforms that occurred twice, that changed the Pahlavi vocabulary and even "religious" alphabet. He is a totally unqualified author.

 

You guys are great thinkers and analysts, but your sources are outdated and mostly discredited.

 

Khorenatsi mentions the Aramian Dynasty as an Armenian dynasty, and the founding monarch for the "Urartruans" just happens to be named Aram.

 

The "Urartuans" were not fond of those vowel endings. The Aram(u) or Aram(e) (they can't decide) is to be read as simply Aram. That is a misread in the cuneiform. The Akkadian template of sounding vowels at the and of every consonantal symbol has been misapplied to the Armenian languages of Hatti, Hurrian, Luwian, Lycian and others, and this ending was rejected by A Mordtmann a hundred years ago.

 

Something that we discovered upon closely examining the Hittite Dictionary from the Universtity of Chicago is that Hatti/Hittite is an Armenian language, and this was established fact before the well-documented ant-Armenian paradigm shift in Germany, the main center for Armenology, and the disastrous effects it had on Armenology.

 

The soc-alled "Hurri-Mittannian" is also Armenian in origin.

 

Ajarian may be the best mechanical linguist, and he certainly is the best dialect linguist we have had. However, he is not good enough, and never was good enough.

 

Hovik Nersesian's works can be purchased. I can send you a copy of his books.

 

 

 

[hagopn]

Յովաննես , իմ ներողամիտ եղբայրս, սեպագրական աշխարհը շատ խախոտ է և շատ ենթադրութիւններով լի գիտութիւն է:

 

Առաջինը, ես 1997-ին որոշեցի, որ «ուրարտերենը» պիտի անտեսեմ հիմակուայ համար, քանի որ չափազանց ախքատ մնացած աղբիւր է, ու հարիւր տեսակ խաղ ու պարով տարապած ու անհատական քմահաճոյքներու զոհ գացած նիւթ է: Չըսեմ թէ քաղաքական խաղերը ինչ էին: Այս լաբիրինթոսը ինձ համար երկրորդական է, ինչքան 1) մշակութային կապերը 2) Հաթթիերենը որ շատ աւելի հարուստ հետքեր ունի և 3) հիմա աւելցավ Ավեսթան և իր չափազանց հետաքրքրական տեղեկութիւնները մեր երկրի մասին: Բախտաւոր եմ որ Հովիկ Ներսեսեանի պէս մասնագէտ ունիմ քիթիս տակ, մի քանի փողոց այն կողմ:

 

Չեմ կրնար խորանալ այս («Ուրարտական») հարցով լիովին, բայց միայն մեկ օրինակ բերեմ որ արդեն շատ կասկածանքի տակ դրավ այսպէս կոչուած «վերծանումները» այսպէս կոչուած «ուրարտերենի» կամ «խալդիերենի»: Լեզուաբան և հնագէտ A Mordtmann-ը 100 տարի առաջ նկատեց որ այսպէս կոչուած «ուրարտերենի» անուններու վերջածանցը կարելի է կարդալ ոչ որպէս «խի-նի-լի» այլ որպէս «ագան»: Ինքը նկատեց որ սա logogramային, պատկերային համակարգի մէջ կմտնայ: Արգիշտի-խի-նի-լի իրեն համար գոյութիւն չուներ, այլ Արգիշտագան (որը փոքր բարբառային հնչիւնային փոփոխութեամբ կդարնայ Արգիշտական):

 

Երկրորդ՝ չիկայ ոեւէ գիտնական այս բերուած ցանկին մէջ, որ գիտեր սեպխագրերը իբրեւ առաջին աղբիւր կարդալ, ոչ Ղափանցեանը, որ այլապէս փայլուն միտք է, ոչ այլոք: Bili-dili-mili-dingirli-ները ինձ համար դարցան կասկածանքի արարկայ, երբ իմացայ որ իրենց, սեպագրագէտներու գլխավոր որոշուած և ընդունուած համեմատական հնչոինային չափանիշը, բաղաձայնային արումով անհամեմատելիօրեն աւելի աղքատ (քան հայկանան ընտանիքի լեզուները) ակկադերենն է: Ակկադերենը հնչիւնային աղքատութիւնը վ-ն դարցուց բ-ի, ց-ն ս-ի, և այլն:

[hagopn]

Nor Hayastan is this what you're looking for?

http://www.geocities.com/proto-language/c-...an-Glossary.htmDoes that mean Ajarian cannot be revised and improved? Since those days the world has been evolving so fast that many hypothesis need not only yearly, monthly, weekly and even daily revisions. Even stupid me sometime spot inconsistencies and broad gerelaizations. I wish I had kept track of them. One of them tha I remember is "imanal", he totally dismisses the Arabic word "iman" faith/belief/trust, from which "amen/ամէն***/amin", "I believe, I trust".

 

On the ամ/am deal. The reason the Nikolai Marr even embarked on his ambitious (and career-wise, disastrously costly) Japhetian theory was precisely due to the strange fact that semitic and indo-european seem to have the same nostratic root language.

 

What was Marr's conclusion, since he no longer saw the point is separating languages into separate families under the Sprachbund assumption?

 

He decided that the so-called language families are merely developmental stratum due to the cultural setting each stratum had to adapt to.

 

Thus, any term that is a call for "fulfillment of a desire, yearly cycle, birth/death cycle, motherhood," and so on, anything to do with "Am" is prevalent in both IE and Semitic. "Faith, belief, trust," are mere offshoots of the same concept of "mother's wish, fulfillment of the motherly [life/death] cycle" and so on.

 

Am is mother. Am, An, Anna, Ani, all these are roots for mother. Ameak, the year, the completion of the annual cycle (the latin root anno, same root)

 

"Amin" was thought by Dumezil to mean "the desires of the moon," since "am" or "ama" is also a reference to the moon as a symbol of this motherly cycle.

 

Ar-am, the very pairing of the oposites in one name, since mythology has played the shift in who dominates. Otto Ranck exploited Marr's thoughts and applied the same idea to Myths as to language; i.e. myths change as society changes, and so language changes, and all of its lecxical and semantic application to life and existence changes simultaenously.

 

This is not to say that Marr proved his theory to the hilt. He did not. (But, curiously enough, Ranck's thoughts caught on, and comparatve and developmental mythology is a respected idea). This is obviously not a one man venture. However, I am just pointing out one of the reasons that compelled him to feel this way and to jump on this theory.

 

The very name Sem/Shem/Sim is Armenian in origin. To those who object to the ethnicity link, I say that it is at least Armenian geographically and very possible ethnically. (Hey, accord to the well-known and not-so-well known myths, even Japanese myths, things began from our mountains.)

 

So, when J. Hawkes once said "Assyrian is partly rooted as a culture in the north, and the oldest cultural stratum in Assur is Hurri-Mittanian, or of the Armenian highlands." So it goes.

 

 

[Johannes]

Am is mother. Am, An, Anna, Ani, all these are roots for mother. Ameak, the year, the completion of the annual cycle (the latin root anno, same root)

 

Հայերէն «հանի» նշանակէ՝ տատ (նէնէ-նանիկ), իսկ. «հաւ» նշանակէ՝ պապ (դեդէ, իսկ անգլերէն հայր իմաստով՝ dad): Այո՛ հայերէնը ունի երկու նմանահունչ բառեր. մինը՝ «թռչուն» իմաստով (հաւ), միւսը՝ «պապիկ» կամ «մեծ հայր» իմաստով (հաւ): Այս հայերէն «հաւ»ը, սեմական «աբ» (հայր) բառն է, կամ հակառակը, այսինքն՝ սեմականը հայկական է...:

 

Նկատել եւս «աւիւն» բառը, որու առաջին վանկը, «աւ»ը՝ արմատն է, իսկ «իւն»ը՝ ածանց է, նման. «արիւն», «մայիւն», «հնչիւն» բառերուն:

 

«Աւիւն» նշանակէ՝ երիտասարդական սէր, «սիրավառ խանդ» եւայլն: Լեզուաբանները նկատած են այս բառի նմանութիւնը սեմական «հաբբ» կամ «հուբբ» բառին: Սեմական «Հուբբ» բառէն առաջացած է «հաբիբ» (սիրելի) բառը:

 

Հայերէն «ամ» նշանակէ տարի, որմէ առաջացած է «ամիս» (month) բառը:

 

Անահիտ անուան արմատը «Անա» լինելու է, մինչ «իտ»ը մասնիկ լինելու է, նման. Անձիթ, Խարզիթ, Տիրիթ, Հեպիտ, անձնանուններուն եւ տեղանուններուն (ուրիշ առթիւ, կը գրեմ սորա մասին): Ըստ Աճառեանի Արմատականին, հայերէն «ամէգ» նշանակէ, այն ինչ որ դորա առաջին վանկը նշանակէ թուրքաց լեզւով:

 

Amin" was thought by Dumezil to mean "the desires of the moon," since "am" or "ama" is also a reference to the moon as a symbol of this motherly cycle

 

 

 

Bravo. Ամիս= moon

 

 

 

The very name Sem/Shem/Sim is Armenian in origin

 

Չգիտեմ հայկակա՞ն է, թէ ոչ: Միայն գիտեմ Արեւելեան Տաւրոսի համակարգին պատկանող լեռներից մին (Սասնոյ մօտ), կոչուել է Սիմ (Սիմսար):

 

 

 

So, when J. Hawkes once said "Assyrian is partly rooted as a culture in the north, and the oldest cultural stratum in Assur is Hurri-Mittanian, or of the Armenian highlands." So it goes

 

Հին կտակարանի մէջ յիշուած քեթացիները. հիթիթներ են (խեթերը): Քեթացիներու տիրոյթի սահմանը կը հասնէր մինչ եւ Պաղեստին: Անոնք Եգիպտացիներու ախոյաններն էին, Ասորիքի տարածքին

 

Edited November 5, 2007 by Johannes

[Johannes]

Այժն նայինք Արմատական բառարանը ինչ կը զրուցէ Աւել (broom), եւ աւել (աւելի) բառերու մասին:

 

 

 

*ԱՒԵԼ Dialect section present: yes

 

Present in other languages: yes

 

Այստեղ բառարանը կը յաղորդէ մեզ, թէ «աւել» (broom) բառը պահուած է հայ բարբառներու մէջ, ան՝ հնդեւրոպական նախալեզուէն ժառանգ մնացած է եւ իր ազգակից բառերը ունի մնացեալ հնդեւրոպական լեզուներու մէջ:

 

Կը նշանակէ՝

 

«աւլելու գործիք»

 

 

«Աւել» բառով կազմեալ այլ օրինակներ՝

 

Աւել, աւելել (գրուած նաեւ աւիլել, աւելուլ, «աւլել» աւելածու, աւելած, աւելուք, նաեւ աւելուկ (բանջարը), որ արդէն արդի գաւառականների մէջ տեղ տեղ նշանակում է «աւել շինելու բոյսը»: (origin:) Բնիկ հայ բառ

 

 

***

 

*ԱՒԵԼ Dialect section present: yes

Present in other languages: yes. Proto IndoEuropeam (ROOT)

 

 

Աւել, արմատ առանձին անգործածական, որից կազմուած են

 

 

-1.աւելագոյն, աւելախնդիր, աւելադրել, աւելաբանել Լծ. ածաբ. աւելաստաց «ագահ», աւելուածք, աւելի (սրա հին գործածածութեան վրայ տես Այտնեան, Քնն. քերակ, աւելորդ, աւելեաց «Հայկական տոմարով ամավերջի 5 կամ 6 օրը, աւելամիս, աւելորդաբանութիւն, աւելորդապեշտ եւն (նոր բառեր):

 

 

-2. առ նախդիրով աճած առաւել, ի՟ա՞ կամ ո հլ. «աւելի»առաւելուլ առաւելութիւնառ աւելին (նոր բառ):

 

-3. Յ նախդիրով աճած՝ յաւելուլ «աւելացնել» յաւելումն, յաւելուած. յաւելուագործութիւն «չափազանցում», յետին ժամանակի գրութեանց մէջ ունինք յաւել «աւելի (origin:) Բնիկ հայ բառ

 

 

[Johannes]

Արփայի մատուցած URARTIAN GLOSSARY կայքի մէջ կան բազում բառեր, որոնք հայերէնի նման են:

ab-a, desire Հաւատք
abili-du-, attach to, fit onto աւելացնել
ada, again
ag-u-, put down, lead (canal), lead away (prisoners) ածել
agun-uni, fortified
ai-a-, find one's self (at)
a-le, stopping-place, residence
a(i)ni(ei), someone, anyone այն, ան
a(i)še(i), sometime, ever
aiš-ti-, leap, jump
aku-ki-, some կայ ?
'al(a)-d/tu-, feel sorry for, spare աղ (+աւթ)?-աղօթել
al(a)s(u)-ini/e, large
a-la-ú(?)-e(?), lord աղա
ale/i, (he) says
^(KUR)alga-ni, mountain
ali, which, what a, such a, which այլ ինչ ?
aliki, alike, a certain; pl.: several
aliki ... aliki, some . . . (and) some . . .
alipi, ali ... alipi, some . . . (and) some . . .
aleu(i)še, size, dignity, majesty
aluki/e, which
alusi/e, regent, administrator, master
alu-še, which (ergative)
amaš-tu-, burn up, burn off
a(n)da-ni, district
anda-ni, right
ani(?), measure of capacity
aniar-duni, independent
apti-ni, side
aqarqi, measure for liquids
ar(a)-ni, grace, favor
ar-daie, presentation
ar-diše, strength, power, command
ar-du-, give ձաւն (ձօն) ?
ar-i, from ar-u-, give առ ի (Օրինակ՝ առ ի տեղեկութիւն)
'ari, granary
armuzi, family արմատ ?
arniu-še, act, deed, feat, work
arnu-ia-, come to the aid of յառնել (բարձրանալ), բարձրացնել ?
ar-še, child, boy
arš-u-, rule արծ-արծ-ել (արծարծել) ?
arSi-bi, eagle Արծուի-Արծիւ
ar-u-, give, bestow, present Առ
ar-use, grace, favor
aSu-ni, holiday, feast
aše, when
aše, shield
^(LÚ)aše, man անձ ?
ašg-u-, take, seize
ašh-u-, fill, complete աշխատ+անք >
ašt-a-, proceed to հաշտ, հաշտել
aš-t/du-, change
aš-u, leave, follow after հասնիլ (հետապնդել( ?
ate-, father Ատատ (անձնանուն) ?
ath-u-, build, erect
atibi, 10,000
atqa-na, offering
atqa-nadu-, make an offering
at-u-, eat, destroy ուտել կամ հատանել (ջարդել, կոտրել)
^(LÚ)auera-ši, military commander օր
auiei, somewhere

[Johannes]

Գ. Ա. Ղափանցեանի «Հայոց Լեզուի Պատմութիւն-Հին Շրջան» գիրքի «ուրարտահայ լեզուաղերս» գլուխի մէջ ներկայացուած Հայ-Արարատեան բաժնեկից 20 բառէն երկրորդը ներկայացնեմ.

 

2.-baba «լեռ, սար», որից babani «լեռնային» եւ Baba դիցանունը Մհերեան դռան արձանագրութեան մէջ (տող 21/68): Հայերէնում այդ բառը մաքուր կերպով պահել է Երեմիա Մեղրեցու բառարանը, ինչպէս ասուել է խուռիտական յիշուած pap-//bap-նոյնիմաստ բառի մասին:

 

Հայոց Փափ-շէն, ափափա, Փամփ-փամբակ, պանպ եւ նման բառերը գալիս են Հայաստանի արեւմտեան մասից, Վանի լճից արեւմտուտք, այնինչ Բաբա «բլուր» բառը մնացել է ուրարտերէնից, չփոխելով b բաղաձայնները, ինչպէս Abilianihi-Աբեղեան յատուկ անունների դէպքում (այդ նախարարութիւնը գտնւում էր Արաքսի աւազանում, Կաղզուանի մօտ):

 

Արփայի մատուցած URARTIAN GLOSSARY կայքի մէջ

 

baba, mountain Բաբա (բլուր, լեռ)

bad-gul-, surround, shut in պատ (պատուած)?

badu-si/e, precious, majestic

bau-še, word, command, matter

bi/ed-i/e, turned, return(er), bank

bid-ia-, turn around

bi/ed-ini, from the side of

bid-u-, put / give back

վերա(վերադարձնել) ?

bid-uiaše, after the return (of)

^(LÚ)bura, slave, servant

burg-ana, fortress

բուրգ

 

3.-ebani «երկիր», որին ազգակից ւ հայոց աւան «գիւղաքաղաք», «մեծ գիւղ» բայց նաեւ. «գաւառ», ինչպէս Կիւրեղ Աղեքսանդրացու մօտ է (Մեկնութիւն Աստուածաշնչի, Թագաւորաց գրքի մէջ) ուր աւանապետ նշանակել է «գաւառապետ» կամ թէ «աւան այն ասի, որ յանդէ ոք մասն ի շինուած գրաւիցէ» (տե՛ս Արմ. բառ., I, 794-795): Ազգակից եմ համարում նաեւ մեգրել. Abani «տեղ» եւ քարթական ubani տեղամաս, «թաղամաս»:

 

Համեմատել նաեւ Gardabani վրաց քաղաքանունը (=*Գարդաւան): Մեգրելական եւ հայկական ձեւերը հին ''e''-ով սկսող բառերի մէջ պիտի լինէին ''a''-ով սկսող aban կամ avan:

 

Հայերէնը այս դէպքում ''b'' բաղաձայնի դիմաց ունի v (w), ինչպէս ուրարտ. abili=հայոց աւել օրինակի մէջ: Ուրարտերէն բառը իններորդ դարի վերջից է, եւ պէտք է ենթադրել, որ նա իր հերթին ազգակից է հիերոգլիֆ խեթ. umene «քաղաք» եւ խուռիտական Umini «երկիր» բառին, որը ոմանք (Bork, Speiser, Sagce…) գրում են amini բեւերագիր u (ոչ ú) նշանի պատճառով: Նոյն այդ umini (omini) բառի հետ պէտք է առնչակցել խեթ. –uman վերջամասնիկը (Hattušumanas, Palaumanas), որով ցոյց է տրւում տուեալ քաղաքին կամ երկրին պատկանողի նման մեր –ացի (կողբացի...), -եցի (Սասնեցի...) մասնիկին:

 

Ըստ իս, ասորական awwānā, Թալմուտական avnā «իջեւան, բնակարան», քրդական awāni «շէնք, շէն տեղ» եւ սանսկր. avani «երկիր, հող» փոխառութիւններ են այս հին ասիանիկ լեզուներից: Եւ ի զուր են ուզում հայոց աւան բառը համարել պարսկերէնից փոխառեալ, ուր կայ միայն հին պարսկ. āvahana «գիւղ, աւան» (=սանսկր. āvasana «քաղաք»):

 

Խուռ. եւ հիեր. Խեթերէն umen || umin (||uman- «ժողովուրդ», Umman Menda Մանդա «մարդիկ, ժողովուրդ» եւ վրաց –uban ուրարտ. ełan հայոց աւան եւ այլն բառերը տարբեր հնչիւնական ձեւափոխութիւններ են միեւնոյն արմատի m||w սովորական հերթափոխութեամբ, որ այդքան յաճախ է այդ բեւեռագիր լեզուներում (համեմատել նաեւ ելամական uwanis «քաղաք» ստացուած *umani- բնից):

 

 

Ծանօթութիւն Յովհաննէսի.-գրական արաբերէն «ումմա» նշանակէ՝ «ժողովուրդ», «ազգ»: Իսկ հայերէն՝ «համայնք» բառը, աղերս չունի՞ այս խեթերէն «ամին-ումեն-ումին-ուման» բառի հետ, որպէս առանձին վայրի մէջ բնակող ժողովուրդ. ուրոյն դիմագիծով:

 

 

Հիմա դիմենք Աճառեանին.-

 

ԱՒԱՆDialect section present: no

Present/Not Present in other languages: no1-353 LW.-iran

 

 

Հայ բարբառներուն մէջ գոյ չէ: Իրանական ծագում ունի:

 

«գիւղաքաղաք, մեծ գիւղ»

 

(Հների մօտ գործածւում է նաեւ խառն կերպով «գիւղ կամ քաղաք» նշանակութեամբ. աւելի յետոյ է, որ հաստատւում է «գիւղաքաղաք» նշանակութիւնը. հմմտ. «Աւանն գիւղաքաղաք ասի».)

 

աւան. Այս արմատից են աւանանալ «շէնանալ»

 

աւանագեօղ գիւղաւան «մեծ գիւղ»

 

աւանաշէն

 

շինաւան

 

աւանապետ «գաւառապետ»

 

Աւան բառը մի ուրիշ առումով էլ գտնում եմ գործածուած մեր հին մատենագրութեան մէջ, բայց դժուար է ճշտիւ որոշել. ահա թէ ինչպէս է բացատրում Կիւրղ. թագ. այս բառը. «Աւան այն ասի, որ յանդե ոք մասն ի շինուած գրաւիցէ» (տես ՆՀԲ, աւանապատ բառի տակ): (origin:) պհլ.

 

 

[Arpa]

Արփայի մատուցած URARTIAN GLOSSARY կայքի մէջ կան բազում բառեր, որոնք հայերէնի նման են:

===

aš-u, leave, follow after [/font]հասնիլ (հետապնդել( [/color][/size]?

ate-, father Ատատ (անձնանուն) ?

ath-u-, build, erect]

Ինչպէս մոռանալ այդ Մուսքաքա Քաքաթուրքը ??

Edited November 6, 2007 by Arpa

[Johannes]

Հայ նախարարի անուն է «Ատատ»ը:

ԽՈՐԽՈՌՈՒՆԻ, նախարարական տոհմ հին Հայաստանում։ Տոհմական «հայրենիքը» եղել է Տուրուբերան նահանգի Խորխոռունիք գավառը։ Մովսես Խորենացու մոտ պահպանված ավանդական պատմությունը Խորխոռունիների նահապետն ու անվանադիրը համարում է Հայկ Նահապետի Խոռ որդուն։ Ըստ նույն պատմության, Վաղարշակ թագավորը Խորխոռունիներին հանձնարարեց Հայոց Արշակունիների թիկնազորության կամ մաղխազության գործակալությունը, որը նրանք վարեցին մինչև Արշակունի արքայատան անկումը (428)։ Հետագայում Խորխոռունիների իշխանները ավանդական իրավունքով շարունակել են կրել «Հայոց մաղխազ» պատվավոր տիտղոսը։ Հայոց զորաբանակին Խորխոռունիները մասնակցել են 1000 հեծյալով։ Ըստ «Ներսեսի վարք»–ում պահպանված Գահնամակի, Խորխոռունիները ունեցել են չորս տոհմաճյուղ։ Մովսես Խորենացին Խորխոռունիներից հիշատակում է Սուրեն իշխանին, որը 380–ականի վերջին Վահան Առավեղյանի ու Աշխադար Դիմաքսյանի համագործակցությամբ հափշտակեց բյուզանդական մասի Հայոց թագավոր Արշակ Գ–ի գանձերը և անցավ պարսկական մասի Հայաստանում թագավորող Խոսրով Դ–ի տիրապետության ներքո։ Ղազար Փարպեցին վկայում է, որ Արտաշատի 449-ի ժողովում Պարսից Հազկերտ արքայի՝ հայերի դավանափոխության մասին հրովարտակի մերժողական պատասխանին Խորխոռունիներից մասնակցում էր Վրիվ մաղխազը։ Նույն պատմիչը տեղեկացնում է, որ Վարդանանց պատերազմում Գադիշո Խորխոռունին կռվել է Վասակ Սյունու, Խորեն Խորխոռունին՝ Վարդան Մամիկոնյանի կողմում։ Պարսից դեմ Խաղխաղի ճակատամարտում (450) Խորեն Խորխոռունին գլխավորել է հայկական բանակի ձախ, իսկ Ավարայրի ճակատամարտում (451)՝ աջ թևը։ Վերջին ճակատամարտում հերոսաբար նահատակված Խորեն Խորխոռունուն հայ եկեղեցին դասել է սրբերի շարքը։ Սեբեոսը VI դ. վերջին Խորխոռունիներից հիշատակվում Ատատ և Թեոդոս, իսկ VII դ. 1-ին կեսին՝ Վահան իշխաններին։ X դ. հիշվում են Խորխոռունի իշխաններ Սարգիսը և Արտավազդը

http://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BD%D5%B8%...%82%D5%B6%D5%AB

 

«Խոր-խոռ-ունի» եւ «Խոռ» նահապետի անունները նոյն hurri ժողովուրդի անունն է:

Edited November 6, 2007 by Johannes

[Johannes]

Գ. Ա. Ղափանցեանի «Հայոց Լեզուի Պատմութիւն-Հին Շրջան» գիրքի «ուրարտահայ լեզուաղերս» գլուխ, բառ չորրորդ:

 

4.-euri «տէր» (եւ խուռ. ewri) ﬓացել է հայոց որեար (օրեար)=օրեանք «տէրեր, մեծեր» եւ օրիորդ բառերի մէջ, որոնց բունն է awri-e||a սովորական փոխանցումով բառասկզբում: Հայերէնում ոչ միայն ուրարտական բառասկիզբի ''e''-ն է դառնում ''a'' (ebani=աւան, ewri-=աւրի-), այլեւ ''u''-ն դառնում է նոյնպէս ''a'', ինչպէս Urart Արարադ (Արարատ), Urrana քրմի անունը = հ. Արձան քրմապետը:

 

Արփայի մատուցած URARTIAN GLOSSARY կայքի մէջ ներքեւի բառը, որ կը պատկանի ''e''-ով սկսող բառերուն, ուշքս գրաւեց:

 

edia, there

 

Հայերէն «այդ» ցուցական ածականը ունինք, իսկ ժողովդական լեզուի մէջ գործածական բառ մը՝ dia||դիա, որ նշանակէ. «հոն է»: Օրինակ՝

 

-«ու՞ր է գիրքս»

 

-«դիա (հոն է)»:

 

 

[Johannes]

e'a (eai), and, also, as well as Եւ ?
e'a (eai) . . . e'a (eai), (X) as well as (Y)
^(KUR)eba-ni, country աւան
edia, there այդ ?
edini/e, from there, out of, thereupon
egur-hu, free
eir^S-idu, settle
eri-da-, appear
^(LÚ)ere/i-li, king
eur-i, lord, ruler աւրի (օրի), որից կազմւում է՝ Օրիորդ (տիրոջ որդի)

'''

5.-hat-ubi «կտրեցի, բաժանեցի», սովորական ոճ է ռազմական արձանագրութիւնների մէջ-«նուաճեցի A երկիրը..., կտրեցի մինչեւ B քաղաքը» եւ այլն:

Hat-արմատը ազգակից պիտի համարել հայոց հատանեմ եւ խեթ. hati- նոյն իմաստ բայարմատներին:





6.-huš «գցել» օրինակ Զուարթնոցի արձանագրութեան մէջ-aluše KI apulie aluše A^meš hušulie «ով հողով ծածկէ, որ ջրերը գցէ», կամ թէ Սարդուրի VI արձ. Վանի հիւսիսային ժայռի արեւմտեան Նիշայում –ali isluše mānuhušabi «ինչ մնացել էր, ես դուրս կորզեցի»: Ուրարտական բայի արմատը անշուշտ հնչուել է hos- եւ պիտի կապակցել հայոց հոսել բայարմատի հետ, որ նշանակում է «հոսել, վազել, յեղել, թափել, ցորենը երնելով յարդից ջոկել, վերեւից ցած գցել, գահավիժել»: Վերջին իմաստը «գահավիժել, ցած գցել» միանգամայն համընկնում է ուրարտ. huš-(=hos-) արմատի իմաստին:

hai-u-, bring, steal, loot, carry / lead away
halul-i/e, ceremony
hara-ri, prosperity հարուստ?
har-e, path, expedition արահետ ?
harhar-šu-, destroy հարել (խփել-զարնել), որից՝ հարուած
haš-ia-, give ear to (better, be interested in)
haš-u-, hear, obey, listen հասանել, հասկանալ-հասու ?
hin-i, son (better, family-member)
h(a)-u-, (for someone else): bring, steal, loot, carry / lead away
hub-i, valley Հովիտ ?
^(LÚ)hur-adi, warrior, army
hur-išhi, irrigator
huš-u, throw (out) հոսել
hut-ia-, ask, beg, pray
huTutu-hi, (?) cf. the divine epithet HuT-uini, [the invoked one (?)]

[Johannes]

Աճառեանի Արմատական բառարանի մէջ վերոյիշեալ բառերը՝ Հատանել եւ հոսել, այսպէս ներկայացուած են.-

 

 

ՀԱՏ

 

ՀԱՏDialect section present: yes

Present/Not Present in other languages: yes

 

«կտրելը, հատուած, կտոր»

 

«մէկ հատիկ սերմ, մանաւանդ ցորենի կամ ուրիշ հացաբոյսի»

 

«վերջ, ծայր»

 

հատ. որից հատանել «կտրել, կրճատել, վերջացնել, պակասեցնել, ճեղքել, որոշել, սահմանել, մետաղ հանել կամ հանք փորել, լոյս ցոլանալ, դրամ կտրել եւն»

 

հատուցանել «վճարել, վրէժը լուծել եւն», հատուցումն, վարձահատոյց, ստնահատոյց

 

հատեալ «մալեալ»

 

հատած

 

հատուած

 

հատու «սուր, սաստիկ»

 

հատակոտոր

 

հատահարց «հատիկներով հմայող»

 

հատավաճառ «լումայափոխ»

 

հատիկ «սերմ», «խաշած ցորենով պատրաստուած մի ուտելիք»

 

հատիճ «կուտ» (Զղ. խատին «կուտ ձմերուկի» եւն) հատոր

 

հատկլիլ (գրուած նաեւ յատկլիլ) «հեկեկալ»

 

Նոր բառեր են՝ հատուկտոր, հատուածական, հատուածակողմ, հատորաւոր եւն:

 

Շատ անգամ պատահում է բարդութեանց վերջը. ինչ. Անհատ, թանահատ, վիմահատ, նորահատ, երկաթահատ

 

Դահեկանահատ, դեղահատ, գանձահատ, գերեզմանահատ, գարեհատ, թաթահատ, կապարահատ,

 

նոյնից՝ ն ձայնի կրճատմամբ եւ այս պատճառով էլ յօդակապի տեղիք չմնալով՝ ձեւացել է -ատ (մասնիկը). հմմտ. Ձեռնհատ, ակնատ «աչքը վնասուած», ականատ, ականջատ, հերատ, միջատ, փայտատ, կտաւատ, կառափնատ, գունատ, բացատ, խրամատ, եւ սրանցից՝ հերատուկ խրամատել, ծայրատել, գլխատել, ապատել,

 

քարատել «քարը տաշել, կոփել»

 

Զանազան նախդիրներով կազմուած ձեւեր են՝ զատ «առանձին, զատուած, մեկուսի, հեռու» (իբր զ-հատ), որից իզատ «հեռու» («ժե օթեվանօք ի զատ էաք»). զատանել, զատել «բաժանել, անջատել» զատուցանել, զատչիլ,

 

զատագոյն «հեռագոյն», զատական, ոտնզատոյց, ընդհատ «տարբեր» , որից ընդհատութիւն, ընդհատումն ընդհատել (նոր բառ), անընդհատ

 

- Արմատի երկրորդ ձեւն է ՅԱՏ, որից յատանել, յատոց, յատուկ եւն, որի վրայ տես վարը առանձին:

 

Ծանօթ Յ., որքանով հարմար է այստեղ յիշել, որ արաբ լեզւով «հադդ» حد Hadd նշանակէ սահման:

 

 

ՀՈՍ

 

ՀՈՍDialect section present: yes

Present/Not Present in other languages: yes

 

«հոսում, վազելը»

 

հոս., որից հոսել «1. հեղուլ, վազցնել, թափել,

 

2. ցորենը երնելով յարդից բոկել,

 

3. վերեւից ցած գցել, գահավիժել»

 

հոսիչ «երնող, ցնդող, ցրւող» «երնելու գործիք, հեծանոց»

 

հոսանք, հոսհոսիլ «առատութեամբ՝ ճոխապէս վազել»,

 

կալահոս «ցորեն երնող»,

 

յորդահոս, յորդահոսան, մեծահոսան, բազմահոս, կարկաջահոս, առատահոս, երկնահոս, երագահոս, դառնահոսան, դարահոս(քանիցս), դիւրահոս, գետահոս, բիւրահոս, եօթնահոսան ծովահոս, հողմահոս, ջրհոս կամ ջրոհոս:

 

Ծանօթ. Յ.ի- Կու տեսնենք, թէ որքա՜ն հայկական բառեր են վերոյիշեալ Արարատեան բառերը:

 

 

[Johannes]

iar-ani, kind of cultic building (better, altar)
ibir-ani, whole, complete, full
ie-še, I (ergative) Ես
ikuka-bini, that (one)
ikuka-ni/e, that (one)
in-a, therein
in-ahini, this (one)
in-ani, from this / here
in-ani, this (one)
in-i, this
iph-u-, break
ipt-u-, hide, conceal
irb-u-, take away, grab
^(LÚ)ir-di, governor այր դի-տիայր ?
ir-idu-, exchange
iS-i, irrigation canal
iš-ani, from that / there
išpui-še, luck
išpui-u-, be lucky
iš-ti-, leave
iš-tine, toward, for (postposition)
iš-tini, there
iš-tinini, from there
iu, when (subordinate clause)
izid-u-, command, admonish ազդ-ազդու?
izid-uše, command, provision

///

ka(i)-(ni), in front of
ka(i)-uki/e, in front of me ('my face[?]')
kan-i, in front of
kap-i, measure of capacity
kar-u-, conquer
ki/a-danu-, send, send off տանել?
kiri, cup, dish կեր? (թէեւ իմաստը տարբեր է..)
kub-uše, helmet գմբեթ?
kui/e, certainly (particle of asseveration)
ku-iu-, set up, build (better, 'cut for one's self[?]')
kul-me, prosperity, wealth
kul-u-, let, leave, let loose, neglect, throw away (better, 'cut off[?]') լքել ?
kul-uarši-, run (away), flee
kuri, foot[?] լոք ? (քայլ)
kur-uni/e, powerful, high (mountain) կուռ (ամուր, պինդ)
kuš-u-, process, till սկսիլ, սիկզբ ? (թէեւ իմաստը տարբեր է..)
kuT-ia-, go after, reach towards
kuT-u-, go as far as, reach

URARTIAN GLOSSARYէն մէջբերուած բառերու հայ ազգակիցներու մատուցումը. Johannesին կը պատկանի, ետեւաբար խնդրուի չշփոթել. Ղափանցեանէն կատարուած մէջբերումներու հետ:

Ասել ուզեմ՝՝ գիտեմ ոչ գիտական լինելը, այնուհետ. մի քանի բառի հայ ազգակից գտանելս աջող է ստացուել: Հայերէն բառապաշարի ոչ բոլոր տարրերը պահել եմ մտքումս, ուստի շատ բառեր գուցէ վրիպել է նկատառումից: