Kandegh, Mom

[Arpa]

Some may deem this belongs in the Humor section. So be it. Humor is also a component of Culture.

 

Harut, please allow me to move this out of the Religion topic as it may get a little irreverend as you will see.

 

What is the meaning of the candle in religion? what does it symbolize? how did it enter into many religions?

Light and fire?

Light to illuminate the dark catacombs and caves, be they pre-Christian or Christian?

Fire?

In memory of times when fire was worshipped as a powerful force and a cleanser?

is lighting a plastic candle with electric bulb the same as lighting a parafin candle with cotton fitil?

Harut, it was not always so. At one time the entire Araratian Dasht was illuminated by inexhaustible electric power generated by hundreds of nuclear power stations. See Toumanian's Lusavorchi Kadegh@. Dang it! I cannot find the poem on the net.

It goes;

 

Kes gisherin kandegh@ var,

Kakh e @nkats erknqits,

Lusavorchi kandeghn anmar

Hayots mtnats erknqits...

....

Na k@ tesni en mshtavar

Jah@ kakhvats erknqits,

Ases Asttso achq@ paytsar

H@skum e tsats erknqits.

 

You will notice that "candle" and "kandegh" are the same words even if we distinguish between "kandegh" and "mom".

 

Speaking of "mom", as we saw above our lands were illuminated by neon lights while "mom" was exclusively used to prepare "momyas" (mummies) until that idiot known as Noah, whose business ventures had gone awry and he was at the brink of bancruptcy, when he saw the light, so to speak. He had noticed that wax/mom and animal fat had another property besides preserving the dead. Suddenly a bulb lit over his head!! What if he were to start a new commerce and industry of making and selling candles?! But there was no market for it as Armenia was illuminated by millions of electric light bulbs. He came up with this diabolic scheme. To put all those atomic energy plants out of commision he created the "flood" throwing the entire land into darkness. In his ark he had bees making wax, but they were not fast enough so he decided to also use animal fat. He slaughtered all the pigs. my bad! There were no pigs on the ark. In fact there were but he had lied about it so not to be cursed by the rabbis. His entire family was occupied with rolling a mixture of wax and fat around a twig of vine as patruyk (wick, not fitil) into long sticks. They set a kiosk at the foot of Ararat and began selling their new and improved hightech light maker, and making millions of drams in the process.

 

:)

 

What he could not figure that Grigor would steal one of his "kadegh" and hang it stringless over Masis. That is where Toumanian gets his line;

 

Kakhk er @nkats arants paran.

Aragatsi katarin,

Ou seghanist hskayakan

Luys e talis ashkrahin.

 

PS. Could someone post Toumanian's poem in the poetry section?

Edited December 3, 2004 by Arpa

[Arpa]

I will post this here, under the subject topic of Culture, solely to give it a semblance of continuity. I will repost it under the topic of Language as well.

-----

In another thread we said the Armenian name for that auto part, the spark plug is “momik” from the French “bougie” to mean “canle/ mom, chrak/kantegh”

Shame on me!

And shame on Ajarian.

ԿԱՆԹԵՂDialect section present: yes

(ի՟ա հլ.)

«իւղի ճրագ, ջահ, վառած մոմ»

կանթեղ. Կորիւն. Ագաթ. Փարպ. որից կանթեղաբորբոք Նար. խչ. կանթեղակիր Փիլ. լիւս. կանթեղաւոր Ճառընտ. կանթեղխոտ «հողմափայտ բոյսը. լտ. chelidonium» Բժշկ. (հմմտ. արաբ. *** qandul եւ թրք. qandil aγaĵë «կանթեղի ծառ» Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 332). - Բառս յետնաբար դարձել է նաեւ կանթեղն, որից սեռ. կանթեղան Մեկն. ղկ. եւ կանթեղնաւոր Պտմ. աղեքս.: (origin:) յն.

The above, incomplete internet version omit’s the fact that Ajarian says it comes to us from the Latin “candel” via the Greek “Xandila/khandila”, however, he does not forget the Arabic(qandil) and the furkish (kandil)usage of the word.

If, in fact, regardless whether the origin is from Arabic or not, the word comes to us from the Latin “candel”, then why do we spell it as if were “kandel”. The Greek intermediary may be partially responsible for that. If it comes from the Latin “CanDel” , then would not the Armenian be “ԳանԴեղ” rther than ԿանԹեղ”?

And now. Shame on Hovannes Toumanian for spelling it as ԿԱՆԹԵՂ!

Johannes, does the Arabic word ”sham’a” have anything to with Sham/Damascus? Or, from the furkish word “cham” to mean kindling wood from “cham=pinewood”.

The following article is from here;

http://www.fiftythings.com/candles.html

In addition, another source says, during Babylonian times Sesame oil was the source of light. This may explain why many assume the word “candle/ candel/կանթեղ/ գանդեղ” is of Greek Roman origin.

------

Since Ancient times, humankind has relied on many forms of portable light. Egyptian reliefs dating back to 3,000 B.C. are the first examples showing the use of candles. Archaeologists have found candlesticks from the Minoan civilization on the isle of Crete that date back to 2,500 B.C.. Candles are mentioned in the Bible when Moses was commanded to make golden candlesticks.

Many early Greek and Roman candles were made of flax thread coated with wax and pitch, while in other cultures candles were made of palm oil, coconut oil, beeswax and olive oil.

Throughout the Dark Ages and Middle Ages, candles were considered to be one of the great necessities of life. The first dipped candles were made of tallow, or animal fat. Smoky, occasionally foul smelling, but functional, these candles produced plenty of light to see by and allowed the day's activities to continue after sundown.

In England, bayberry wax was refined for use in making candles. Not until the early 1800's was paraffin made to replace tallow as the main ingredient for candlemaking.

By the mid-to-late 1800's, gas lights and then electricity replaced the candle as an important source of light, but the candle's significance has remained intact for ceremonies and special occasions.

If you light a candle in a dark room, you might be amazed at the amount of light that it produces. Candle light is bright, illuminating and warm -- very different from the steady, slow flicker of the incandescent light bulb that we've become accustomed to.

In many cultures and religions, candles still play an indispensable role. Among Buddhists, the candle represents the bright light that burns away ignorance. Among Christians, the candle is an offering to the soul of the departed. Candlelight vigils and marches have become a symbol of solidarity and compassion in the latter half of the 20th Century.

With the advent of increasingly more sophisticated means of lighting, the candle must be carried into the next millennium. The act of lighting a candle should not be reserved for ceremonies. Candles should not be used so sparingly. Instead of turning on a light tonight, consider lighting a candle. The light of the candle will slow down your pace, relax your mind and regulate your breathing.

---

Thank you, vartahoor RIP!.

Jun 13 2007, 02:18 PM

ԼՈՒՍԱՒՎՈՐՉԻ ԿԱՆԹԵՂԸ

(Դասական Ուղղագրութեամբ)

Յովհաննէս Թումանեան

 

Կէս գիշերին կանթեղը վառ

Կախ է ընկած երկնքից ,

Լուսաւորչի կանթեղն անմար

Հայոց մթնած երկնքից:

 

Կախ է ընկած առանց պարան

Արագածի կատարին,

Ու սեղանից հսկայական

Լոյս է տալիս աշխարհին:

 

Լոյս է տալիս երկար դարեր

Ու վառւում է միշտ անշէջ

Սուրբի մաքուր արցունքները

Եուղի տեղակ նրա մէջ:

 

Ոչ մարդկային ձեռք կհասնի

Էն ահաւոր բարձունքին,

Եւ ոչ քամին կհանգցնի`

Վիշապ-քամին ահագին:

 

Երբ պատում է մութ խաւարը

Չընաշխարհիկ մեր երկրին,

Երբ տիրում է ահն ու վախը

Թոյլ կասկածոտ սրտերին,

 

Ով անմեղ է, լիքը սիրով

Ու հավատով անսասան,

Ով նայում է վառ յոյսերով

Դէպի Հայոց ապագան, -

 

Նա կտեսնի Էն մշտավառ

Ջահը կախւած երկնքից,

Ասես` աստծոյ աչքը պայծառ

Հըսկում է ցած երկնքից;

 

 

 

ԼՈՒՍԱՎՈՐՉԻ ԿԱՆԹԵՂԸ

(Նոր Ուղղագրությամբ)

Հովհաննես Թումանյան

 

Կեսգիշերին կանթեղը վառ

Կախ է ընկած երկընքից ,

Լուսավորչի կանթեղն անմար

Հայոց մըթնած երկընքից:

 

Կախ է ընկած առնանց պարան

Արագածի կատարին,

Ու սեղանից հսկայական

Լույս է տալիս աշխարհին:

 

Լույս է տալիս երկար դարեր

Ու վառվում է միշտ անշեջ

Սուրբի մաքուր արցունքները

Յուղի տեղակ նըրա մեջ:

 

Ոչ մարդկային ձեռք կըհասնի

Էն ահավոր բարձունքին,

Եվ ոչ քամին կըհանգցընի`

Վիշապ-քամին ահագին:

 

Երբ պատում է մութ խավարը

Չընաշխարհիկ մեր երկրին,

Երբ տիրում է ահն ու վախը

Թույլ կասկածոտ սըրտերին,

 

Ով անմեղ է, լիքը սիրով

Ու հավատով անսասան,

Ով նայում է վառ հույսերով

Դեպի Հայոց ապագան, -

 

Նա կըտեսնի Էն մըշտավառ

Ջահը կախված երկընքից,

Ասես` աստծո աչքը պայծառ

Հըսկում է ցած երկընքից;

Edited November 25, 2007 by Arpa

[Johannes]

If it comes from the Latin "CanDel" , then would not the Armenian be "ԳանԴեղ" rther than ԿանԹեղ"?

And now. Shame on Hovannes Toumanian for spelling it as ԿԱՆԹԵՂ!

 

Ճիշտ էք, պիտի գրուէր կանդեղ, թերեւս «թեղ» (թեղուտ) բոյսի անունը ազդել է:

 

Նմանապէս Դաւիդ անունը մեր թարգմանիչները (կամ յետագայի ընդօրինակողները) արձանագրել են Դաւիթ, հաւանօրէն հին հայ անձնանուններ ազդեցութեամբ այսպէս եղել է, օրինակ.-

 

«Տիրիթ, Ակիթ, Արտիթ, Ասիթ (Ամատունի իշխան, Թ. Արծրունի, էջ 147 ), Բրիթ, Զուիթ, Գնիթ (Դերջանի եպիսկոպոս, Մ. Խորենացի 335, 340):

 

 

Johannes, does the Arabic word "sham'a" have anything to with Sham/Damascus? Or, from the furkish word "cham" to mean kindling wood from "cham=pinewood"

 

Սիրելի վարպետ, նախ ասեմ հիանալի յղումներ կատարած ես, մանաւանդ «Խաբշիկ-հաբեշիկ»ի գիւտը. "Eritrea" անուն շարանի մէջ, ուրեմն պիտի գրուի «խաբշիկ», ո'չ խափշիկ:

 

sham'a شمعة =wax= մոմ

 

"Shaam" երկար «ա» ձայնաւորով, Դամասկոսի ժողովրդային եւ իսլամական անունն է, իսկ «Բիլաադ ուլ Շաամ» կը նշանակէ՝ Սուրիա, Լիբանան, Յորդանան եւ Պաղեստին միասին:

 

Արաբերէնի մէջ չկայ «շաամ» առանձին (գիտեցածիս համեմատ), կայ «շաամահ» (խալ):

 

«Բարեկամ»դ Նոյի որդիներէն «Սեմ»ի անունը արաբերէն՝ «Սամ» է (երկար «ա» հնչիւնով), ուստի ենթադրեմ «Շամ» անունը «Սամ» անուան հին սեմականն է, այնպէս որ «Սամուէլ»ի հին ձեւն է՝ «Շմուէլ» կամ «Շամուէլ»:

 

Բիլադ ուլ Շամ=Սեմի երկիր, Sem's land or Sam's land.

Edited November 27, 2007 by Johannes

[Arpa]

sham’a شمعة =wax= մոմ

 

"Shaam" երկար «ա» բաղաձայնով, Դամասկոսի ժողովրդային եւ իսլամական անունն է, իսկ «Բիլաադ ուլ Շաամ» կը նշանակէ՝ Սուրիա, Լիբանան, Յորդանան եւ Պաղեստին միասին:

 

Արաբերէնի մէջ չկայ «շաամ» առանձին (գիտեցածիս համեմատ), կայ «շաամահ» (խալ):

 

«Բարեկամ»դ Նոյի որդիներէն «Սեմ»ի անունը արաբերէն՝ «Սամ» է (երկար «ա» հնչիւնով), ուստի ենթադրեմ «Շամ» անունը «Սամ» անուան հին սեմականն է, այնպէս որ «Սամուէլ»ի հին ձեւն է՝ «Շմուէլ» կամ «Շամուէլ»:

 

Բիլադ ուլ Շամ=Սեմի երկիր, Sem's land or Sam's land.

Այո ճիշդ է: Շամ երկրի անունն է իսկ քաղաքը Դիմաշք ալ Շամ :

Վստահ եմ արդէն գիտէիր որ Հայերէն ՄԵՏԱՔՍ բառը Դամասկոս կը նշանակէ: Դամասկոսի հին անունը Դիմասք է եղած եւ այդ ազնիվ ասուին ճանաչուած իբր Դամասկոսի արտադրանք, բայց Յոյները բառը խառնելով ԴիՄասք/Դամասք-ը դառձած ՄիՏաքս/ ՄեՏաքս Metaxa.

Նաեւ տէս ինչպէս Ս-ն փոխուի Շ- ի:

Մենք Հայերս այդ քաղաքը երբեք Շամ չենք կոչել, այլ միշտ Դամասկոս: Միւս սրիկաները զայն կոչեն Շամ որտեղից Շամ-լը- եանմականունը:

Damask; http://en.wikipedia.org/wiki/Damask

Օհան, կարող ես սա ընդլայնել քո Արապերէն Բառեր շարանում.

 

 

[Johannes]

Միւս սրիկաները զայն կոչեն Շամ որտեղից Շամ-լը

 

Հիմա, իբր մեղր ու կարագ են: Նոքա այս առածը ունեն Դամասկի եւ արաբի վերաբերեալ:

«Ոչ Դամասկոսի շաքարը, ոչ ալ արաբին երեսը»

Ne sha… sh..eri, nede ar..bin y..zu