Johannes Posted August 8, 2007 Report Share Posted August 8, 2007 (edited) Երախտաւորացն մերոց պարտս հատուցանեմք Յովհաննէս ԵրզնկացիՈղջոյն հայորդիք, Այս շարանով կը միտիմ գրաբար սորվիլ քիչ մի: Մէջբերման համակարգը կը խանգարէ զիս, հետեւաբար զանց կառնեմ զանիկա եւ ստեղնիկով կը յայտնեմ գրածս միայն եւ այսպէս-Յովհանն Հայֆորումեցի: Ընթերցողին կու խրատեմ նախքան ընթերցումը, իր մտապատկերին մէջ վերակենդանացնէ պատմական Հայաստանի քարտէսը եւ նշմարէ Երզնկա, Եկեղիք (եկեղեաց գաւառ) երկրի տեղանքը: Երիզա-Երզնկա-Erzincan Յովհաննէս Երզնկացի, Բանք Չափաւ Աշխատասիրութեամբ՝ Արմենուհի Երզնկացի Սրապեանի Պլուզ մականունով քաջահամբաւ, հայ գրական ու գիտական մտքի նշանաւոր ներկայացուցիչ Յովհաննէս Պլուզ Երզնկացին ծնուել է Մեծ Հայքի Եկեղեաց գաւառում, հաւանաբար երզնկայում: Քաղաքը պատմութեան ծանօթ է հազարամեակների իր հնութեամբ՝ Երեզ, Երիզա, կամ Եզնկա անուանումներով: Առաքինի եւ իմաստուն անձինք երկրի եւ աշխարհի են լրումն պիտոյից եւ ոչ միայն տան միոյ Յ. Երզնկացի Այսինքն՝ առաքինի եւ իմաստուն մարդիկ երկրի եւ աշխարհի պէտք են լրացնում եւ ոչ միայն մի (իրենց) տան պէտքը-Յ.Հ. Edited August 8, 2007 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted August 10, 2007 Author Report Share Posted August 10, 2007 ...Հայ միջնադարի գրական ու գիտական մտքի բարձր մակարդակը հաւասարապէս նշանաւորող անուանի մատենագիրը, որ մեծարւում եւ պատկերւում էր լուսապսակով, վերածնութեանը յատուկ հանրագիտակ մտածող է: Նա սերում է դեռեւս 5-րդ դարից յայտնի այն իշխանական տոհմից, որին պատկանում էին գաւառի հոգեւոր ու աշխարհիկ առաջնորդները՝ Սարգիս արքեպիսկոպոսն ու իր ժառանգները: Նրա ծննդեան թուականը ճիշտ յայտնի չէ: Ենթադրւում է, թէ նա աշխարհ է եկել մօտ 1220-1230 թուականներին:... Ահա մի օրինակ նորա հայրեններից Աւաղ զայն որ շատ դատել, մարդ չըկայ որ զէլմըն* ճանչէ, Հաշւէց թէ ջօհար ունի ւ առջեւ խոզին կու թափէ, Խոզըն ջոհար ե՞րբ ճանչէ, զօրն ի բուն զաղբըն կու փորէ, Կոխէ նա զքո ջօհարն, դընչովն այլ զքեզ խոցէ *Զէլմն կամ էլմ կը նշանակէ՝ հնարք, ճանապարհ, ելք ...Յովհաննէս Երզնկացու մանկութիւնն անցել է հայրենի երկրում, նախնական կրթութիւնն ստացել է Լուսաւորիչի լեռներում գտնւող ս. Մինասի անապատում, հետագայում իր իմացութիւնները խորացրել է ժամանակի ամէնահրչակաւոր գիտնական վարդապետի՝ Վարդան Արեւելցու մօտ, 1268 թ. դարձել վարդապետ: 13-րդ դարի 70-ական թուականներին նա արդէն ճանաչուած մատենագիր ու գործիչ էր: Նրա անունով պահպանուած թուակիր երկերից ամէնահինը Ներսէս Պարթեւ կաթողիկոսի մասունքների յայտնութեան պատմութիւնն է, գրուած 1272 թ:... Ուրեմն արեւմտահայ Յ. Երզնկացի ճանչցած է արեւլահայ առոգանութիւնը կամ հնչիւնաբանութիւնը Վարդան Արեւլցիի շնորհիւ: Ոսկի անուանեալ լեառն յԻտալիա, Լերինք երկու ի Սիկիլիա՝ Պարթենոս, յորում գետք երկու մեծամեծք բղխեն, Եւ Ուռկանոս, որոյ միշտ կատարն հրով տոչորի: Մեծն Լիբանան եւ Կարմեղոս՝ յԱսորիս, Դիդիմոն՝ ի Փռիւգիա, Տաւրոս՝ ի Սիւռիա, Անտիտորոս՝ ի Կապադովկիա, Ողոմպիոս՝ ի Կիպրոս: ՅԱռաջին Հայս Առգեոս իսկ ի մերումս աշխարհի, Զի մի՛ նուազեսցուք իւիք, Քան զազգս եւ աշխարհ ի հռչակելեացն կոչմանէ: Իսկ ի յաւուրս յետինս, ըստ մարգարէական ձայնին, Յայտնեալ եղեւ լեառն Սեպուհ՝ ի միջոց սահմանի երկուց գաւառացն՝ Եկեղեաց եւ Դարանաղից, սեպհական փառօք, Հանգոյն հանուրց խորհրդաւոր եւ մեծապատիւ լերանց, Զոր եւ մեզ արժան է բանիւ բաղդատել, Ճառիւ ներբողել, Եւ զունակացեալն ի սմա ճշմարիտ ճոխութիւն արտայայտել: Ուրա՛խ լեր, լեառն Սեպուհ, եւ խորին խորհրդով խնդա՛, Քան զԱյրարատեանն եւ բարձրակառոյցն Մասիս... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted August 31, 2007 Author Report Share Posted August 31, 2007 «Երուսաղեմում նա ստեղծում է թէեւ ծաւալով փոքր, բայց գեղարուեստական մեծ արժէք ներկայացնող իր հորդորակը՝ Ստեծաննոս Կուռիկոսցի վարդապետի ցանկութեամբ, Կիլիկիայում այցելում Լեւոն Գ թագաւորին, ինչպէս նաեւ Յակոն Կլայեցի կաթողիկոսին, վերջինիս խնդրանքով քերականութիւն աւանդում աշակերտներին, կատարում զանազան պետական յանձնարարութիւններ, մասնակցում Հեթում եւ Թորոս թագաժառանգների ասպետութեան օծման հանդիսաւոր տօնին, իմաստաբանական գեղեցիկ ճառ ասում այդ առթիւ: Ինչպէս այս, այնպէս էլ Սիս, Դրազարկ, Անարզաբա, Հռոմկլա քաղաքներում եւ այլ վայրերում գրած ու կարդացած գիտական, աստուածաբանական ճառերով՝ ուղղուած թէ՛ տէրերին՝ թագաւորներինթիւ ու իշխաններին, թէ՛ ժողովուրդին, Երզնկացին հիմնականում արծարծում է երկրի կառավարման ու պահպանման առնչուող անհրաժեշտ, գործնական հարցեր:........... 1291 թ. Մեծ մտածողը՝ դառնացած ու հալածական, թողնում է հայրենի վայրերը, երկու տարի «պանդըխտաբար, միջաբեկ եւ յուսահատ» շրջում Կիլիկիայի վանքերում եւ 1293 թ. Կնքում իր մահկանացուն Ակների վանքում: Ժամանակ անց նրա աճիւնը տեղափոխւում է Երզնկա, շիրիմը դառնում սրբատեղի, իսկ ինքը յիշատակւում «հռչակաւոր», «գերիմաստ», «անյաղթ», «առաքելաշնորհ», «սուրբ եւ իմաստուն» ու այլ մեծարանքով:» Գրեց՝ Արմենուհի Սրապեան Որք ի գիտութիւն ճշմարտութեան կան, ոչ մոլորին յուղիղ ճամապարհէն: Յովհ. Երզնկացի Այսինքն՝ Անոնք որոնք ճշմարտութեան գիտութիւնն ունին, չեն մոլորիր ուղիղ ճանապարհէն Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted September 13, 2007 Author Report Share Posted September 13, 2007 Մեծն Ներսիսի Հայրապետին Այսօր զուարճացեալ տօնեն երկնայինքն, Ընդ մարդկան պարակից եղեալ փրկութեան մերոյ, Քանզի յայտնեցաւ մեզ հոգեւոր գանձն լուսոյ, Արեւելեան արեգականն ճառագայթ, սուրբն Ներսէս, Բարեխօսութեամբ սորա, տէ՛ր, պարգեւեա՛ Զխաղաղութիւն Հայաստանեայց աշխարհի: Այսօր վերստին նորոգեցաւ քահանայական գաւազանն, Գեղեցկապէս ծաղկեալ պայծառութեամբ, Քանզի շնորհեցաւ հովիւն քաջ բանաւոր հօտի Յարմատոյ Լուսաւորչին բողբոջ բուսեալ սուրբն Ներսէս. Բարեխօսութեամբ սորա, տէ՛ր, հաստատեա՛ Զիշխանութիւն հայրապետական աթոռոյ: Այսօր մեծապէս փառօք ցնծա թագաւորական գաւազանն Ընդ յաշտութեան սիրոյ սուրբ հայրապետին, Քանզի էհաս յօգնութիւն օրինադրողն թագաւորաց՝ Մարտակից զինուորական դասուն սուրբն Ներսէս, Բարեխօսութեամբ սորա, տէ՛ր, բարձրացո՛ Զիշխանութիւն թագաւորական աթոռոյ: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted September 14, 2007 Author Report Share Posted September 14, 2007 Վերածումն արդի աշխարհաբարի Մեծն Ներսէս Հայրապետին Այսօր զուարճացած կը տօնեն երկնայինները (հրեշտակներ, հոգիներ) Մարդոց պարին մասնակից եղան մեր փրկութեան համար Որովհետեւ մեզի յայտնուեցաւ լոյսի հոգեւոր գանձը: Արելքէն ծագող Արեւի ճառագայթ՝ սուրբ Ներսէսը Բարեխօսութեամբ ասոր, տէ՛ր պարգեւէ Հայաստան աշխարհի խաղաղութիւն Այսօր նորէն նորոգուեցաւ քահայանապետի գաւազանը (իշխանութիւնը) Գեղեգկապէս եւ պայծառութեամբ ծաղկեցաւ Որովհետեւ մտածող հօտին (ժողովուրդին) շնորհուեցաւ քաջ հովիւ մը Արմատէն Լուսաւորիչին բուսաւ բողբոջ մը՝ սուրբ Ներսէսը Բարեխօսութեամբը ասոր, տէ՛ր հաստատէ՛ Իշխանութիւնը կաթողիկոսութեան աթոռին Այսօր մեծ փառքով կը ցնծայ թագաւորական իշխանութիւնը Սուրբ Հայրապետի սիրոյ հաշտութեամբը Որովհետեւ հասած է օգնութիւնը օրէնք դնող թագաւորներուն՝ Զինւորական դասակարգին մարտի ընկերը. սուրբ Ներսէսը Բարեխօսութեամբ ասոր, տէ՜ր, բարձրացո՛ւր Իշխանութիւնը թագաւորական աթոռի: Թարգմանեց գրչի ծառայ՝ Յովհաննէս Հայֆորումեցի Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted October 1, 2007 Author Report Share Posted October 1, 2007 (edited) Ներքոյիշեալ հայրեններու լեզուն Երզնկացի Յովհաննէսի ժամանակուայ աշխարհաբարն է, թէեւ մեզ կը թուի գրաբար: Բնականաբար ան իր ծննդավայրի եւ անմիջական շրջապատի խօսակցական հայերէնով գրած է հայրենները: Յովհաննէս Հ. Ով իմ խրատս լըսէ, նա զանանց բարին ժառանգէ, Ւ անդէն պարզերես լինի 'ւ ումեքէ իսկի չամաչէ, Յորժամ յարութիւն լինի, փողն երկու ձայնիւ տի կոչէ, Ով աստէն ճարտար կացել, նա զԵկայք ձայնըն տի լըսէ: Բացատրեմ. Ով որ իմ խրատս լսէ, անժամանցելի բարին կը ժառանգէ, ու անդենականի մէջ (մահէն ետք) պարզ երես, այսինքն բաց ճակատով կըլլայ, եւ ոչ մէկէ չի ամչնար եւ երբ որ յարութիւն ըլլայ (Քրիստոսի երրորդ գալուստը՞), անոր համար փողը (փչելիք նուագարանը) ուժեղ ձայնով պիտի հնչէ, եւ ով հոս ճարտար կեանք ապրի, ան եկողներուն ձայնը պիտի լսէ: Յովհաննէս Հ. Ծառ մին կայ հազար ճըղի, զինչ տեսայ նա մէկ տակ ունի, Այնպէս է գիտուն մանուկն, որ յանգէտի մօտն է գերի, Գիտունն է ի ծով նման, քանի շատ մտնու կու տանի, Ւ անգէտն է ի տիկ նըման, թ'աւելի ածեն նա թափի: Բացատրեմ. Ծառ մը կայ հազար ճիւղով, իսկ ինչ որ տեսայ մէկ տակ (կոճղ) ունի, այնպէս է եւ գիտուն մանուկը, որ անգէտ (տգէտ) մօտն է գերի (ուսանող, աշակերտ): Գիտունը ծովի նման է, որչափ ջուր մտնէ այնտեղ կը տանի (վերցնէ), ու տգէտը տիկի* կը նմանի, եթէ աւելի ածեն (դնեն, լեցնեն), ան կը թափի: *Տիկ.- կենդանիի մորթը՝ բաց տեղերը կարուած, փորոտիքը պարպուած. ծառայելու որպէս տոպրակ, մածունի, ջուրի եւ այլ հեղուկներու համար: Նոյն պարկապզուկն է: Edited October 1, 2007 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted October 2, 2007 Author Report Share Posted October 2, 2007 Յովհաննէս Երզնկացու անունով պահպանուել են թէ՛ արձակ, թէ՛ չափածոյ ստեղծագործումներ, որոնց թիւն անցում է հարիւրից: Դրանք ժամանակի ընկերային եւ տնտեսական, հասարակական, քաղաքական իրավիճակի, մատենագրութեան մէջ արտայայտուած նոր երեւոյթների դրսեւորումն են, ունեն պատմաճանաչողական մեծ արժէք: Դրանց մէջ արծարծւում են գրական, քերականական, նկարչական, երաժշտական, ճարտարապետական, պատմական, ազգագրական, իրաւագիտական, քաղաքագիտական, մանկավարժական, հոգեբանական, բնախօսական, բնագիտական, կազմախօսական, կենսաբանական, տիեզերագիտական, երկրաբանական, բուսաբանական, բժշկագիտական, դեղագործական ու սրանց հետ առնչւող բազմաբնոյթ այլ հարցեր, փիլիսոփայական խորն ընդհանրացումներով, գեղարուեստական խօսքի մեծ վարպետութեամբ ու համոզչականութեամբ: Առատօրէն օգտագործելով աղբիւրներ՝ Սողոմոնի, Հոմերոսի, Պղատոնի, Արիստոտելի, Թէոնի, Խորենացու, Դաւիթ Անյաղթի, Եղիշէի, Նարեկացու, Շնորհալու, յոյն եւ հայ այլ իմաստասէրների, մարգարէների ու առաքեալների երկերը, նա խստապահանջութեամբ նշում է դրանք, պաշտպանում կամ մերժում որոշ հայեացքներ, նորովի վկայում իր խօսքի ճշմարտութիւնը եւ հիմնովին ծառայեցնում առաջադրուած նպատակին: Իր գործերում Յովհաննէս Երզնկացին բացայայտւում է որպէս հայ փիլիսոփայութեան բնագիտական ուղղութեան «ամենախոշոր» ներկայացուցիչը: Նրա համոզմամբ աշխարհը նիւթական է, զգալի ու ընկալելի: Նա իր մէջ ունի «անձայնական» ու «լուսեղեն» տառեր. նրանք ընթեռնելի, խօսուն ու խրատիչ են, ինչպէս գրատախտակի վրայ գրուած տառերը: Տիեզերքն «անբարբառ» ու «անյօդական» լեզուով աղաղակում է՝ ծանօթացնում է ինքն իրեն, պատմում եւ ուսուցանում, որպէս վարդապետ եւ ուսուցիչ «անխօսական», որպէս մանկանց համար «դպրոց ալֆավետաց» եւ լոյսի ակունք, որպէս դայեակ ու դաստիարակ: Գոյութեան հիմքը գիտնականը համարում է շարժումը: Ամեն ինչ ժամանակի ծնունդ է, շարժական ու փոփոխելի, ունի սկիզբ եւ վախճան. Սկիզբը գոյացումն է, վախճանը՝ «քակտումն մասանց», որ բացարձակ վախճան չէ, այլ տեսակի փոփոխութիւն եւ նոր տեսակի առաջացման սկիզբ: Նա որոշակիօրէն արտայայտում է նաեւ նիւթի պահպանման գաղափարը, արուեստի եւ գրականութեան աղբիւրը եւս, այլեւ խթանը, համարելով նիւթական աշխարհը՝ բուսական, կենդանական ու անկենդան բնութիւնը, որ աւելի կատարեալ ու գեղեցիկ է, քան նրա վերապատկերումը: Արուեստը դէպի բնութիւնն ունեցած մարդու վերաբերմունքի՝ սիրոյ ու կարօտի արտայայտութիւնն է: Նա պէտք է ունենայ կարգաւորող, ուսուցանող, բարու գաղափարին հանգեցող տեսական ու գործնական նշանակութիւն, հասարակական միտքը բարոյակրթող, առաջ մղող ոյժ, գեղարուեստական հաճոյք պատճառելու զօրութիւն: Էական է, որ երզնկացին շեշտում է արուեստն ընկալելու յատուկ նախապայմանների անհրաժեշտութիւնը եւս, որովհետեւ այն պահանջում է հոգեբանօրէն ու զգայականօրէն (մարմանպէս՝ բաց մտքով ու սրտով) պատրաստ լինել յաղորդակցելու իրեն: Ըստ նրա, գեղեցիկը ո՛չ թէ սիսկ արտաքին յատկութիւն է, այլ ներքին բարեմասնութիւնների արտայայտութիւն, հոգեւոր ու մարմնաւոր արժանիքի միասնութիւն: Այն անցողիկ է, պատմական ու ընկերային կատեգորիա, եւ նոյնը արժէքը չունի հասարակութեան տարբեր կարգերի ու խաւերի համար: Այսօր էլ մասնագէտներին զարմանք է պատճառում Երզնկացու տիեզերագիտական եւ մանկավարժական իմացութիւնները եւս, որոնք՝ արդիական են ու առանձին հետազոտութեան արժանի: Խորհելն չարչարանաւք է եւ ստեղծանելն ինչ՝ Դատումն է խորհրդոց եւ մտածութեանց: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted February 6, 2008 Author Report Share Posted February 6, 2008 Գրաբարեան տողեր ուսումնասիրելով. գրաբար կը սովրինք, դարի մարդկանց մտածելակերպն ու հոգեվիճակը կը քննենք, Հայաստան աշխարհի ու հայ ժողովուրդի այդ ժամանակուայ կացութեան կը ծանօթանանք: Ինչո՞ւ չէ, նաեւ մատենագիրի արձանագրած աշխարհաբար հայերէնը կը տեսնենք: Այդ աշխարհաբարը, մասամբ, այժմու արեւմտահայերէնի ակունքի մօտ կը գտնուի: Արմենուհի Երզնկացի Սրապեան բանասէրի գրախօսականից երկու փոքրածաւալ էջ կրճատելով գամք այստեղ: Յովհան. Թէեւ ոչ նոյնչափ մարտական, բայց ողբի ու յուսադրութեան գրեթէ նոյն շունչն ունի Ներսէս Մեծին նուիրուած ներբողական պատմութիւնը Քակեցաւ ցանկն ամրութեան, Եւ եղեւ դրախտ այս յապականութիւն, Եւ առ ի չգոյէ իշխանութեան ցանկոյն, Կթեն զսա անցաւորք ճանապարհաց՝ Որդիքն Իսմայէլի եւ ծնունդքն Հագարու, Զմարմնական պտուղ...եւ զբարեաց մասունս... Վերածեմ այժմու աշխարհաբարի, այնպէս որ հասկացայ. Քանդուեցաւ պարիսպը (ցանկ) բերդի (ամրութեան), Եւ այս դրախտը (հայրենիքը) եղաւ ապականութիւն, Եւ բերդի մէջ իշխանութիւն չլինելէն, Սրանք կը կթեն ճանապարհորդները՝ Որդիները Իսմայէլի եւ ծնածները Հագարէն, Մարմնական պտուղը (երկրային, մարդկայի՞ն պտուղ)...եւ բարեմասնութիւնները... Նշեմ որ հին կտակարանի մէջ՝ Հագարէն ծնած Իսմայէլ, կը ներկայացնէ հակադիր պատկերը ՝ Սառայէն ծնած Իսահակին (բուն տղան): Երկուքն ալ Հայր Աբրահամի սերունդ, առաջինին վիճակուած՝ լինելու արաբներու նախահայր, երկրորդին՝ հրէից նախահայր: Այստեղ Երզնկացին ճիշտ կարող է լինել «իսմայէլացի» անուանելով ճանապարհ կտրող աւազակ ձորապետները: Նորանք իսկապէս ազգութեամբ արաբ կարող էին լինել, կամ՝ թուրք սելճուկ: Ապա Երզնկացին խօսում է Խորենացու Ողբի տողերով, սակայն շարունակում խրոխտ ու ըմբոստ ոգով եւ տիրոջն ուղղուած «մեղադրանքի» խօսքերով, Մոլորուած է հայ ժողովուրդը Մատնեալ ի ձեռս գայլոց յանխնայ վիրաւորողաց... Եւ ո'չ գտանէ հարազատ բժիշկ իւրոյ բեկմանն... Եւ մեք գերեալք ի մէջ ամենայն ազգաց, Լամք բարձր փառաց մերոց նուաստանալն Զզրկեալք ի յաղթող թագաւորացն, Եւ ծառայք լեալ ազգաց օտարաց... Եւ ըստ մարգարէական բանին աղաղակեցաք՝ Եւ ոչ ո'ք էր, որ փրկէր. Կարդացաք առ տէր՝ Եւ ո'չ լուաւ մեզ՝ ի նեղութիւն մերում: Ո'չ գտաւ մեզ անդորրութիւն, Եւ ոչ թիկո'ւնք օգնականութեան. Ոչ պահպանութի'ւն Եւ ոչ ձեռնտուութի'ւն. Ոչ պաշտպանութի'ւն, Եւ ոչ ակնկալութի'ւն յուսոյ. Ոչ փրկութի'ւն յումեքէ, Եւ ոչ սփոփա՜նս մխիթարութեան... Ժառանգութիւն մեր դարձաւ յօտարութիւն, Եւ բնակութիւն մեր՝ ի նժդեհութիւն... Եկն ի վերայ պարանոցի մեր նեղութիւն. Հալածական եղաք՝ Եւ ո'չ գոյ մեզ հանգիստ: Ձեռնաձիգ եղեն ի մեզ որդիք օտարաց... Ծառայք տիրեցին մեզ, Եւ այն, որ փրկէր զմեզ ի ձեռաց նոցա՝ Չի'ք ուրէք ի միջի... Յամենայն կողմանց յաճախին մարտ պատերազմի, Եւ զօրապետ առաքինի յարդարող Քրիստոսի զինուորսն՝ Ո'չ գոյ առաջադէմ մարտին... Վերածեմ այժմու աշխարհաբարի. Մատնուած գայլերի ձեռքին. անխնայ վիրաւորող... Եւ չգտնելով հարազատ բժիշկ իր բեկումին... Եւ մենք գերուել ենք ամէն ազգերի մէջ, Լալիս ենք բարձր ձայնով մեր փառքի նուաստանալն ի տես Զրկուել ենք յաղթող թագաւորներ ունենալուց Ծառայ եղանք օտար ազգերին... Եւ մարգարէական խօսքով աղաղակեցինք՝ Ոչ ոք կար, որ մեզ փրկէր. Ձայնեցինք տիրոջ (Աստծուն)՝ Եւ չլսեց մեզ, մեր նեղութեան մէջ: Չի գտանք անդորրութիւն, Եւ ոչ օգնական թիկունք. Ոչ պահպանութի'ւն Եւ ոչ ձեռքմեկնում. Ոչ պաշտպանութի'ւն, Եւ ոչ ակնկալութի'ւն յոյսի. Եւ ոչ փրկութիւն որեւէ մէկից, Եւ ոչ սփոփա՜նք մխիթարութեան... Մեր ժառանգածը օտարներին դարձաւ, Եւ մեր բնակած վայրը՝ պանդխտութիւն... Նեղութիւն եկաւ մեր պարանոցներին (վիզերին). Հալածական եղանք՝ Չկար մեզ հանգիստ: Օտարների որդիները մեզ ձգում են իրենց ձեռքերի մէջ (ձեռ են առնում)... Ծառաներ տիրեցին մեզ, Եւ ան որ փրկում էր մեզ նրանց ձեռքից՝ Չկար մէջտեղ... Ամէն կողմից յաճախում են մարտնչելու ռազմի դաշտում, Եւ արաքինի, արդարող (արդարագործ) Քրիստոսի զինուոր զօրապետը՝ Չկար մարտի առջեւում... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted March 27, 2008 Author Report Share Posted March 27, 2008 Յովհաննէս Երզնկացու աշխարհիկ քերթուածները լայն առումով դաստիարակչական, ուսուցողական բնոյթ ունեն: 13-րդ դարի նշանաւոր մտածողն ու քերթողը մեր գրականութեան մէջ հիմք դրեց խոհախրատական, իմաստաբանական բանաստեղծութիւնը, որի թեման մարդն էր, իր առօրեայ, աշխարհային կեանքով, ապրումներով, խոհերով ու զգացմունքով: Բանաստեղծութեան այս տեսակի հիմնական նպատակներից էր՝ ուղղել մարդու եւ հասարակութեան մէջ եղած արատները, ուսուցանել, կրթել սերունդը, բարձրացնել նրա բարոյական ու քաղաքական մակարդակը, զարգացնել միտքը: Խոհախրատական ստեղծագործութիւններն արտացոլում են ո'չ միայն մարդու ներաշխարհը, նրան անհատապէս յուզող երեւոյթներն ու ապրումները, այլեւ հասարակական, քաղաքական կեանքի, ընկերային տնտեսական յարաբերութիւնների շատ կարեւոր կողմեր: ...Յովհաննէս Երզնկացու քնարում ուրոյն տեղ է գրաւում «Այս ինչ կրակ էր զիս այրեց» սկսուածքով բանաստեղծութիւնը, որ հայ միջնադարից մեզ հասած գրաւոր ու հեղինակային սիրերգութեան առաջին քերթուածն է, յագեցուած նոյն գաղափարական, ազգապահպան հայեացքով, արուեստով, երկխօսմամբ, թեթեւընթաց ու սահուն ոտքով, որ առանձնայատուկ է հեղինակին: Իմաստասէր բանաստեղծի ստեղծմանց մէջ առանձին ուշագրաւ ու արժէքաւոր են հայրենները: 13-րդ դարում, երբ հայ քերթութեան մէջ խոշոր երեւոյթ էր դառնում խրատաուսուցողական բանստեղծութիւնը (յետագայում գրեթէ բոլոր տաղերգուների ամենսիրելի տեսակներից մէկը), միշտ նորին հետեւող տաղերգուն ո'չ միայն լայնօրէն ընդարձակեց նրա սահմանները, այլեւ ստեղծեց քնարական մի նոր տեսակ՝ խրատափիլիսոփայական քառեակներ, որ յատուկ չափ ու բովանդակութիւն ստանալով՝ հասան կատարելութեան՝ իմաստաբանական ու քնարական հայրենների ձեւով: Սրանք աշխարհի ու բնութեան գեղեցկութիւնների, կամ դրանցից ստացած տպաւորումների ուղղակի նկարագրումը չեն, այլ դրանց մէջ մտասուզուած գեղագէտ մտածողի անմիջական խորհրդածումները: Հայրենների մէջ ամենից աւելի է դրսեւորւում Երզնկացի մեծ գեղագէտն ու քնարերգուն, որ բացում է իր ներաշխարհը, ու ամեն բան չէ', որ անվերապահօրէն ընդունւում է՝ անողոք ու անհաշտելի ներհակութիւնների, ընդդիմադիր ուժերի աշխարհում, հանդերձեալի, ապաշխարանքի, մեղքերի քաւութեան, հոգու փրկութեան, հոգու եւ մարմնի յաւերժ հակադրումի ու վերին այլ ոլորտներում: Եթէ սառը դատող իմաստասէրն անկարելի է համարում մարմինը մեռցնել, որովհետեւ նրա բնութիւնն անյագ է տեսնելու, ճանաչելու իր ցանկութիւնների մէջ, ուրեմն եւ անհնար է փակել հինգ զգայարանքը, միայն հոգու կամքը կատարել, եւ որպէս միակ ճշմարիտ ընդունում է նրանց պահանջմունքի չափ ու կշռի մէջ պահե'լը, ապա հայրենների քնարական «հերոսը», որ ինքն իր մէջ խորհող բանստեղծն է, նոյն ելակէտն ունենալով հանդերձ, այդքա'ն էլ հեշտ չի համարում այդ անելը. Երկուսն ի մէկ տեղ բերած՝ զերթ ընկեր կասեն թէ պահէ... Զերկուսս ընկեր ո՞նց պահեմ, մէկըս հող, մէկըս հոգի է: Հայրեններում է յատկապէս ընդգծւում է Երզնկացու մեծ աշխարհասիրութիւնն ու արուեստի քնարականութիւնը: Փիլիսոփայօրէն արուած նրա բոլոր զգաստ յետեւումները այստեղ անէանում են, ﬓում են երկմտանք, կեանքի կարօտ, մահուան տագնապ, հոգու մեծ վիշտ ու տառապանք: Այս ամենին աւելանում է եւ այն սրտաբեկ միտքը, թէ ո'չ անձնական կեանքը, ո'չ էլ հասարակական դառն իրողութիւնները չե'ն թեթեւանում անդենի յոյսով: Կեանքի անցողիկութիւնը եւ մահը մեծ կսկիծ են պատճառում, խախտում հոգեկան հանգիստը. Կեանքն անսահման սիրելի ու փափագելի է, որը եւ ծնում է կարօտի ցա'ւ, յո'յզ ու դառնութիւն: Այս գաղափարը ծաւալելով ու խորանալով՝ դառնում է հայրենների բազմալար ու մշտահոլով նուագներից մէկը: Այն ո'չ թէ սրում է անդրաշխարհայինի, դրախտային կեանքի, յաւիտենականութեան ձգտում, աշխարհն ունայն համարելու հոգեբանութիւն, այլ կորցնելու վախ ու մորմոք, այն աւելի վայելելու ցաւագին փափագ: Հայրենները մատենագրի ստեղծագործուեանը բերում են մի նորութիւն եւս՝ պանդխտութեան լարը: Տարագրի վիճակն ու ապրումները պատկերող այդ քառեակները հայ գրականութեան մէջ յայտնի առաջին հեղինակային քերթուածներն են, որ կրում են նաեւ քերթողի սեփական ճակատագրի կնիքը: Յովհաննէս Երզնկացին նորութիւն, բազմազանութիւն ու թարմութիւն մտցրեց տաղաչափական արուեստի մէջ եւս: Մինչ ինքը գերիշխող նոյնայանգութիւնից ազատուելով, նա այն դարձրեց փոփոխական ու բազմազան, օգտագործեց յանգաւորման, այլեւ ազատ ու անյանգ բանաստեղծութեան բոլոր տեսակները՝ շարժուն, ծրագրային (կապուած բովանդակութեան անցումների հետ), խառը, կիրարկեց Պատասխանի, Անուանակապ, Ծայրակապ, Ծայրոտն տաղաչափական ձեւերը, խառն ու կանոնաւոր չափերը, ստեղծեց երկատող, եռատող, քառատող, հնգատող ու աւելի մետ տներով քերթուածներ: Նրա բանաստեղծութիւնների մեծ մասը ձայնագրուել են ու երգուել, որ արդիւնք է լեզուի, ոճի ու բովանդակութեան եւ երաժշտականութեան: Արմենուհի Սրապեան Հայրեններ Զաշխարհս ես ի շուրջ եկի ու մեղաց տունն շինեցի, Քարիկ մի վերայ քարի իմ հոգոյս համար չդրի, Կապած է մազէ կարմունջ ու ներքեւըն հուր կու վառի, Արդարըն թըռչի ’ւ անցնի, մեղաւորն ի (նա) անկանի: Աշխարհս ես շրջագայեցայ ու մեղքի տունը շինեցի, Հոգիիս համար քար մը քարի վրայ չդրի, Կապուած է մազէ կամուրջ, ու տակը կրակ կը վառի, Արդար մարդը կը թռի ու կ'անցնի, մեղաւորը այնտեղ կ'իյնայ: Մարդն որ յօտար տեղ երթայ, շատ մին խելք կու պիտի նորա, Ամեն մարդոյ ցած կենայ ’ւ ապա թ’իւր բանն լինենայ, Մըտիկ դու ծառին արա, թէ քանի հունար կայ ի նա, Այն ճեւղն որ զպըտուղն ունի, քան զդարտակն ի ցած կու կենայ: Այն մարդը որ օտար տեղ կ'երթայ, շատ խելք պէտք կը'լլայ անոր, Ամեն մարդու առջեւ խոնարհ կը կենայ, մինչեւ իր գործը ըլլայ, Մըտիկ ըրէ դուն ծառին, թէ քանի հնարք կայ անոր մօտ, Այն ճիւղը որ պտուղ ունի, դատարկ ճիւղէն ցած կը կենայ: Աշխարհս է ի ծով նըման, ով որ գայ՝ անթաց չմնայ, Յայս ծովս ես ի նաւ մըտայ, գընաց նաւս եւ ես չիմացայ, Յեզեր մօտեցել եմ ես, վախեմ թէ քարի դիպենայ. Քակտի իմ աղուոր շինուածս ու տախտակըս մէկմէկանայ Աշխարհս ծովի նման է, ով որ գայ՝ չոր չի մնար, Ծովին մէջ այս նաւ մտայ , գնաց նաւս եւ ես չի անդրադարձայ, Եզերքին մօտեցեր եմ, վախնամ քարի դպնայ. Քանդուի իմ աղուոր կերտուածքս ու տախտակըս տարանջատուի: Ծանօթ. Յովհաննէսի. l Ի շուրջ եկի=շուրջը եկայ, շրջագայեցայ, պտտեցայ, շուրջը դարձայ: l Քանի անգամ նկատեցինք. գրաբարի մէջ «ու» չկայ, կայ միայն 'ւ, եւ հաւանաբար արտասանուած է «ու»: Յետեւաբար, «ու», որպէս առանձին հնչոյթ, կամ առանձին տառ ընդունիլը ոչ այնքան ճիշտ է: Ուրեմն, եթէ «ւ» գիրը առանձին ունեցած է. լատինական "u" հնչիւնը, հապա ինչո՞ւ այդ տառէն առաջ կը գործածուի «ո» ձայնաւորը. տալու համար "u" հնչիւնը: Արդեօ՞ք նախապէս «ու» երկբարբառը արտասանուած է. ou, այսինքն o+u առանձին ձայները յաջորդաբար արտասանելով: l Յովհաննէս Երզնկացին, կամուրջ բառը, իր հայրենի բարբառով արձանագրելու համար գրած է «կարմունջ», որտեղէն կ'եզրակացնեմ, Ուրֆայի կողքին նախապէս գտնւող, զուտ հայաբնակ Կարմուճ աւանի անուան ստուգաբանումը կամուրջ լինելու է: Ինչո՞ւ կը գրեմ, քանզի ոմանք մտածեն թէ, Կարմուճ ստուգաբանուի. Կարին եւ Մուշ քաղաքներու անուան յապաւումով, իբր՝ Կարմուճի բնակիչներու նախնիք, եկած են Կարինէն եւ Մուշէն: Կամուրջ բառի «ր» տառը ետեւ գացած է, իսկ մունջ (լուռ) բառի ազդով, Կարմուջ-ը դարձած է՝ Կարմունջ: Իսկ թէ կարիք կայ, ասեմ՝ Կամուրջ կազմուած է կամար բառից, ինչպէս նաեւ ականջ կազմուած է ունկն բառից: Երկուքի պարագային՝ «ջ» տառն աճած է բառի վրայ: Օր մը՝ մանրամասն կ'անդրադառնամ այս եղելոյթին: l Երզնկացիի վերեւի քերթուածները ես թարգմաներ եմ: l Հայրեններու լեզուն գրաբարը չէ, այլ՝ իր ժամանակի ժողովրդային լեզուն: l Երրորդ քառեակը այլաբանօրէն կը խօսի նաւի ու ծովի մասին: Ծովը՝ աշխարհն է, նաւը՝ Երզնկացիի կեանքը: Հետաքրքիր է եւ ճիշտ «քակտիլ» բայը, որ կարծես մոռցեր ենք, բայց ոչ, կը գործածենք «քակել» ձեւը: Ուրեմն, շինուած գործիքի, այս պարագային նաւի համար աւելի հարմար է գործ ածել. «քակտեցաւ», «քակեցաւ» կամ «քակուեցաւ» բայը, քան՝ «քանդուեցաւ»: «Քանդել» բայը, աւելի շատ քարաշէն կառոյցներու հարմար է կարծեմ: Ի զուր չէ, քարի վրայ փորաքրութեան, «քանդակ» անունը կ'ուտանք, իսկ երբ այդ քանդակը նուրբ գործ է. «բարձրաքանդակ» անունը կ'ուտանք: Յովհաննէս Երզնկացիի աշխարհաբար լեզուն, թէեւ Հայաստանի արեւմտեան մասին կնիքը կը կրէ, այն ու հետ զարմանալիօրէն արեւելեան մասի հայերէնի ձեւերը ունի: Օրինակ՝ «Զերկուսս ընկեր ո՞նց պահեմ», «մօտեցել եմ»: Իսկ «մէկմէկանայ» բայի առջեւ յոտնկայս բոլորս: Մենք գիտենք «մէկմէկանայ» իմաստի համար յետեւեալ բայերը՝ բաժանուի, բաժնուի, անջատուի, տարանջատուի, կոտորուի, ջարդուի, բաժան-բաժան ըլլայ եւ այլն: «Մէկմէկանալ» բառը շատ հաճելի է, եւ աւելի ճիշտ իմաստը կ'ուտայ, երբ բաժանւող առարկաները իրար համաչափ եւ նման են: Այս պարագային՝ Յովհաննէս Երզնկացիի կեանքի նաւին տախտակները: Արդեօ՞ք ուղղագրական սխալ չէ Երզնկացիի «մէկմէկանայ» գրելաձեւը, քանզի հայերէնը ունի «մեկնում» բայը, որ կը նշանակէ. բաժանում, հեռացում, անջատում: «Մեկնում»էն առաջացած է «մեկնաբանում» բառը, որ խօսքը կամ միտքը (բանը) անջատ-անջատ բացատրելուն կըսուի: «Մեկնաբանէ' խօսքդ» կը նշանակէ՝ «պարզաբանէ խօսքդ»: Պարզը քակուածն է, իսկ խրթինը՝ չմեկնաբանուածը: Ուրեմն՝ արդեօ՞ք Երզնկացին սխալ գրած է «մէկմէկանալ» բառը, եւ մեկմեկանալ պէտք է գրեր, ենթադրումովս, որ «մեկմեկանալ»-ը «մեկնել» բայի կրկնումն է, ինչպէս՝ փոխեցի-փոփոխեցի, թէ՞ ճիշտ գրած է «մէկմէկանալ», այսինքն՝ մէկ մէկ ըլլալ, եւ սա կապ չունի «մեկնում» բառի հետ: Կարծիքովս, մէկմէկանալ բառը կազմուած է մէկ թուանունէն, եւ ոչ «մեկնումն» բառէն: Յովհան Ֆորումեցի Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted March 27, 2008 Report Share Posted March 27, 2008 (edited) ===== l Յովհաննէս Երզնկացին, կամուրջ բառը, իր հայրենի բարբառով արձանագրելու համար գրած է «կարմունջ», որտեղէն կ'եզրակացնեմ, Ուրֆայի կողքին նախապէս գտնւող, զուտ հայաբնակ Կարմուճ աւանի անուան ստուգաբանումը կամուրջ լինելու է: Ինչո՞ւ կը գրեմ, քանզի ոմանք մտածեն թէ, Կարմուճ ստուգաբանուի. Կարին եւ Մուշ քաղաքներու անուան յապաւումով, իբր՝ Կարմուճի բնակիչներու նախնիք, եկած են Կարինէն եւ Մուշէն: Կամուրջ բառի «ր» տառը ետեւ գացած է, իսկ մունջ (լուռ) բառի ազդով, Կարմուջ-ը դարձած է՝ Կարմունջ: Իսկ թէ կարիք կայ, ասեմ՝ Կամուրջ կազմուած է կամար բառից, ինչպէս նաեւ ականջ կազմուած է ունկն բառից: Երկուքի պարագային՝ «ջ» տառն աճած է բառի վրայ: Օր մը՝ մանրամասն կ'անդրադառնամ այս եղելոյթին: ==== Արդեօ՞ք ուղղագրական սխալ չէ Երզնկացիի «մէկմէկանայ» գրելաձեւը, քանզի հայերէնը ունի «մեկնում» բայը, որ կը նշանակէ. բաժանում, հեռացում, անջատում: «Մեկնում»էն առաջացած է «մեկնաբանում» բառը, որ խօսքը կամ միտքը (բանը) անջատ-անջատ բացատրելուն կըսուի: «Մեկնաբանէ' խօսքդ» կը նշանակէ՝ «պարզաբանէ խօսքդ»: Պարզը քակուածն է, իսկ խրթինը՝ չմեկնաբանուածը: Ուրեմն՝ արդեօ՞ք Երզնկացին սխալ գրած է «մէկմէկանալ» բառը, եւ մեկմեկանալ պէտք է գրեր, ենթադրումովս, որ «մեկմեկանալ»-ը «մեկնել» բայի կրկնումն է, ինչպէս՝ փոխեցի-փոփոխեցի, թէ՞ ճիշտ գրած է «մէկմէկանալ», այսինքն՝ մէկ մէկ ըլլալ, եւ սա կապ չունի «մեկնում» բառի հետ: Կարծիքովս, մէկմէկանալ բառը կազմուած է մէկ թուանունէն, եւ ոչ «մեկնումն» բառէն: Յովհան Ֆորումեցի Ինչպէս միշտ, կրկին շատ հետաքրքիր նիւթ: Արդեոք ու- ն Արաբերէն ուա -ի հետ կապ ունի? Իմ կարծիքով նա տառասխալ չէ, իր նապատակը կարելի եղած ըլլալ նշանակի "տարրական բաղադրանքի, վեածել մէկ մէկ բաժանել" ինչպէս Անգլիերէնով "unit pricing": Իսկ ինչ վերաբերի կամուրջ կարմուջ , տես սա տեղ ; http://hyeforum.com/index.php?showtopic=1644 Տես թէ ինչ էինք աել այն ատեն; I will remove the below quotes after you have seen it so as to not corrupt your thread. And I did. Edited March 27, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted March 31, 2008 Author Report Share Posted March 31, 2008 Հայրեններ Մէկ կայ որ հազար աժէ, հազար կայ որ մէկ մի չաժէ, Այն մէկն որ հազարն աժէ, մօտ յանգէտին փող մի չաժէ: Ինչ մարդ որ գիտուն մարդուն խոնարհի եւ նմա լըսէ, Այս կեանքըս ինքըն ուրանայ ’ւ անդէնին բարին ժառանգէ: Անձ կայ որ հազար արժէ, հազար կայ որ մէկ անձ չարժէ, Այն անձը որ հազար արժէ, անգէտի մօտ մի փող չարժէ: Այն մարդը որ գիտուն մարդուն խոնարհի եւ նրան լըսէ, Այս կեանքը ինք ուրանայ ու այնտեղ բարին ժառանգէ: Է՜ մարդ, որ աւերդ ես հիմն դըրել ու տուն կու շինես, Երբ որ քարդ այլոց եւ փայտդ է այլոց, զայդ ո՞ւմ կու շինես, Ջանա՛ զտունն այնպէս շինել, որ հազար դեկան մըսըխես, Յորժամ դու ի տեղն երթաս, նա չասեն թէ յո՞ւր կու մըտնես: Ո՜վ մարդ, որ աւերակդ հիմք դարձրած տուն ես շինում, Երբ որ քարդ եւ փայտդ ուրիշներինն է, էդ ո՞ւմ համար ես շինում, Աշխատի'ր տունն այնպէս շինել, որ հազար դահեկան էլ մսխես, Երբ որ դու այդ տեղն երթաս, չասեն քեզ թէ ո՞ւր ես մտնում: Արիք ի ծովափն իջնունք ու ձկներ բըռնենք վարըմով, Առնունք եւ ի տուն տանինք, խորովենք զինքըն կրակով, Ձըկնիկն ընդ իս էնց ասաց, թէ լցաւ սրտիկս արիւնով, Երբ ես յարեւէս ելայ թող ցամքի զինչ գետ կայ ու ծով: Եկէ'ք ծովափն իջնենք ու ձկներ բռնենք վարմով, Առնենք եւ տուն տանինք, խորովենք ձկները կրակով, Ձկնիկը ինծի ըսաւ, թէ «լեցուեցաւ սրտիկս արիւնով», «Երբ ես արեւէս ելայ, թող ցամքի ինչ գետ որ կայ ու ծով»: Է՜ գերեվար մարդ ու տխմար, յէ՞ր չես երթայր ի միտք ի վայր, Կորուսիր զազատ հոգիդ ’ւ այդ հողեղէն մարմնոյդ համար, Ւ կեր ’ւ ի խում ես հետ մեղաց, ի ժուռ կու գաս զօրն անդադար, Առնոյս ու տաս մարմնոյդ ի կեր, գիրացընես որդանց համար: Ո՜վ գերեվարուած մարդ ու տխմար, ինչու չի գնում միտքդ ներքեւ (?) Կորցրիր ազատ հոգիդ ու այդ հողեղէն մարմնիդ համար, Մեղքերի հետ ուտում ու խմում ես, ու շրջում ողջ օրը անդադար, Առնում ես ու տալիս մարմնիդ կեր, որ գիրացնես (մարմինդ) որդերի համար: Աշխարհս է ի ծով նըման, ու մարդիքն ի ներս կու լողան, Մարմինն է ի նաւ նըման, հոգին գանձ է անապական, Մարդիկ զինչ գարնան ծաղիկ փթթին ’ւ այլվի չորանան, Երանի հազար բերան արդարոցն յաւուրն յարութեան: Աշխարհը ծովի նման է, ու մարդիկ ծովի մէջ կը լողան, Մարմինը նաւի նման է, հոգին գանձ է անապական, Մարդիկ գարնան ծաղիկի նման կը ծաղկին ու այլեւ չորանան, Հազար անգամ երանի արդարներուն. օրը յարութեան: Ծանօթ. Անդէն= այնտեղ, անդէնական (կեանքից ետք հոգիի գնացած տեղ):Վարըմ= վարմ, որս բռնելու գործիք, ցանց, թակարդ, ծուղակ (ցանցով):Արեւէս ելայ= մեռայ:Անապական= անարատ, մաքուր:Փթիթ= փթթելը, փթթում: Փթթուն= ծաղկուն, բողբոջուն Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted March 31, 2008 Author Report Share Posted March 31, 2008 ՏԱՂ ԵՐԶՆԿԱՑԻ ՅՈՎԱՆԻՍԻ ԱՍԱՑԵԱԼ Այս ի՞նչ կրակ էր զիս այրեց, Կամ ի'նչ խաւար, որ զիս պատեց, Ես վէմ անխախտ էի ՝ խախտեց, Պօղպատ ամուր՝ զէտ ջուր հալեց: Եկաւ, անցաւ ու ճոխ քայլեց, Ճոճաց ու զմէջքն կոտրտեց, Դարձաւ ի յետ խոլոր հայեց, Անձըս տեսաւ ու զահընդեց: Օրըն շաբաթ լոյս կիրակի. Վերի վանաց ի վայր կուգի, Բուրվառ ի ձեռս ու խունկըն իլի, Սաղմոսարանն յանդս ունէի: Հետ կուգայի, հետ կարդայի, Թ’ երթամ հասնիմ ճաշու ժամի, Եկի առի հա'նց կրակի Ոչ գրէի', ոչ կարդայի': Մէկ մ'է հեծեր պօզ պէտաւի, Եկաւ անցաւ քաջ մուհալի, Աչեր ունէր թավրէզտանի, Ընքվին ըզխելքըս կու տանի: Խնձոր ձգեց մըտիկ չարի Մէկ մ’ այլ ձգեց ցածցայ ’ւ առի. -Սէն միւսիւրման, մոլլայ ղըզի Պէն Յովհաննէս քէշիշ օղլի, -Եօրու, եօրու, կեաւուր օղլի, Կեօթուր պիզտէն մուհալ սօզի, Սէն Յովհաննէս, քէշիշ օղլի, Պէն միւսիւրման մօլլա ղըզի, Զիրար սիրենք խօշ կու լինի: Յովհաննէսին մայրն է, տըղայ, Հագեր վալայ վըրան ճուպայ, Վերի վաներացն ի շուրջ կուգայ, Ու խունկ ու մոմ կու խոստանայ: -Հաբեղաներ, ասէք մեղայ, Սարկաւագներ՝ տէր ողորմեայ, Մի՞թէ իւր խելքն ’ի վերան գայ, Թ’ իմ Յովհաննէսն ի տուն դառնայ: Մէկ մի չասաց թէ՝ տէր մեղայ, Ամէնն ալլահ ու շէյտուլլայ, Յետոյ զայս ճուղապն ասացին, -Այլ Յովհաննէսին ճար չըկա՜յ: -Ծո'յ Յովհաննէս, ծո'յ իմ տըղայ, Դարձիր ի տունն, ասա մեղա՜յ, Հոն քու տէրտէրըդ կու ճորայ, Թ’ Աշան ընկեր է հետ նորայ: -Հայ իմ մարիկ, ես քեզ ծառայ, Թէ իմ տէրտէրըն զիս ճորայ, Նա ես զԱշան ցըցնեմ նորայ, Քան զիս ու այլ խեւ կու լինայ: -Ծո'յ Յովաննէս, ծոյ ի’մ տըղայ, Դարձիր ի տունն, ասա մեղայ, Դու մէկիկ ես, այլ ճար չըկայ Այլ լինալու ճարակ չըկայ: -Հայ իմ մարիկ, ես քեզ ծառայ, Զկաթդ որ կերայ, հալալ արայ, Զխելքըս առին ու խեւ եղայ, Յիսմէ ի քեզ այլ ճար չըկայ: -Ծոյ Յովհաննէս, ծո'յ իմ տըղայ, Դարձիր ի տունն, ասա մեղայ, Քեզի բերեմ հայու դըստրիկ, Ըզքեզ օրհնել տամ քահանայ: -Հայ իմ մարիկ, ես քեզ ծառայ, Գէմ Աշային նըման չըկայ, Աշան է թուխ, ունքն է կամար, Քաֆիր եմ թէ զինքն ուրանամ: -Ծո'յ Յովաննէս, ծոյ ի’մ տըղայ, Դարձիր ի տունն, ասա մեղայ, Աշան տաճիկ է անօրէն, Այն քո հաւտուն հետ կու ջանայ: -Հայ իմ մարիկ մի՛ տըխմարանար, Չըկայ նըման գէմ Աշային, Լեզուն պիւլպիւլ, ձայնն ղումրի Մէջքըն բարակ զէտ ֆռանկի: Աշան նըստեր է փէնճէրէն, Ափն երեսին էր, խիստ կուլար, Թ’այսօր ծեծեց իմ հայր ղատին, Թ’է՞ր կու սիրես հայուն որդին, Տես թէ կելնէ մէկ մի կուգա՞յ, Ականջըն խուլ Յովաննէսին: Խեւ Յովաննէսն, երբ զայն լըսեց, Բըռնեց զճամբան ի Եզընկին. Ու գլխիբաց, գըտակն ափին, Գնաց կանգնեց յառջեւն խանին: Բարեւ երետ թագաւորին, Նոքան շուտով զբարեւն առին. Բռնեց զպօզ ձիուն ագին, Կաֆա ասաց ամէն ձարին: Աշան կանգներ ի վերայ բերդին, Մըտիկ կանէր Յովհաննէսին, Քովն է կանգներ դեղին հագնողն, Ինքն ըզկանանչն ու զծիրանին: -Ծո'յ Յովհաննէս, մըտիկ արա, Թ’ ի վերայ բերդին ի՞նչ կու խաղա, Դեղինւորին ես եմ ծառայ, Կանաչւորին զանունն ասա: Թէ չէ լինիմ շահին բազայ, Թռչիմ նըստիմ թեւին վերայ, Պապուս անունն ասեն մոլլայ, Աղբօրս ասեն քաղքի շահնայ: Եւ զիմ անունն ասեն Աշայ, Մէկ ալ քըրոջըս Զուլութայ, Իմ մօրս անունն ասեն Ֆաթմայ, Ու հօրս ասեն ղատի մոլլայ: -Խեւ Յովհաննէսն է քո ծառայ, Շուտով տէրտիս տէրման արա, Թէ չէ խեւցայ, լեռներն ընկայ, Զէտ մոմ ի տեղըս հալեցայ: -Ծո'յ, Յովաննէս, մըզկիթ մըտնուլ պիտիս, Մատնիկդ ի վեր կալնուլ պիտիս, Հետ մոլլանուն շուրջ գալ պիտիս, Ապա ծոցուս տէր կու լինիս: -Աշա', սէրդ ինձ հարամ լինայ, Թէ այդ բաներդ հանց կու լինայ, Աշա', գտնուս օրդ ի մահուն, Զինչ ջանացիր հետ իմ հաւտուն: Ութը կանոն սաղմոս ուսայ, Զան ալ ի քո սիրուդ մոռցայ, Օր մի չասի, թէ Տէր՝ մեղայ, Ամէնն՝ ալլահ ու շէյտուլահ: -Ծո'յ Յովաննէս, փոքր ի պօյաց, Փոքր ի պօյաց, ծանր ի խելաց, Չես ուրանար զքո աստուած, Ու չես լսէր դու մէկ խօսաց: Գնա՛, շինէ եկեղեցի, Որ գամ մտնեմ դուռ կօշկնովս, Պսակ դնեն ու զմեզ օրհնեն, Թող քոյ սրտի կամքն լինայ: Ծանօթութիւնք Յովհաննէսի. Պոզ պէտաւի- բոզ բեդեւի, արաբական ձիու տեսակ:Ընքվին-յօնք:Սէն միւսիւրման, մոլլայ ղըզի- դու մուսուլման, մոլլայի աղջիկ:Պէն Յովհաննէս քէշիշ օղլի- ես Յովհաննէս տէր հայրի տղայ: Նկատենք տառադարձումները, որ այժմու արեւմտահայերէնի տառադարձումներուն կը համապատասխանեն: Ուրեմն, գոնէ Երզնկացիի ժամանակէն ի վեր, մեր արեւմտահայ նախահայրերը կ'արտասանէին այնպէս որ մենք կ'արտասանենք հայերէն տառերը այժմ:Մուհալ- անհնար: «Եօրու, եօրու, կեաւուր օղլի, կեօթուր պիզտէն մուհալ սօզի, սէն Յովհաննէս, քէշիշ օղլի, պէն միւսիւրման մօլլա ղըզի, զիրար սիրենք խօշ կու լինի»- Քայլէ, քայլէ, անհաւատի որդի, հեռացուր մեզանից անհնարինի խօսքը, դու Յովհաննէս տէրտէրի որդի, ես մուսուլման մոլլայի աղջիկ, իրար սիրենք. հաճելի կը լինի:Վալայ- բրդեայ կամ մետաքսեայ ազնիւ գործուածքից պատրաստուած (գոյնզգոյն, պատուական) զգեստ, քող, ծածկոց:Ճուպայ, ճիւպպէ(թ)- վերարկու, պատմուճան, զգեստ:Ճուղապ- պատասխան:Ճորալ- հայհոյել:«Հոն քու տէրտէրըդ կու ճորայ, թ’ Աշան ընկեր է հետ նորայ»- հոն տէրտէրդ կը պոռայ, թէ՝ Այշան ընկերացեր է անոր հետ: Այստեղ, Յովհաննէս Երզնկացին, դեռեւս վանքի ուսանող պատանին, իր մօրմէն կը տեղեկանայ, որ վանքի դասատու տէր հայրը յոյժ բարկացէր է իրմէ:«-Հայ իմ մարիկ, ես քեզ ծառայ, թէ իմ տէրտէրըն զիս ճորայ, նա ես զԱշան ցըցնեմ նորայ, քան զիս ու այլ խեւ կու լինայ»- նայի'ր մայրիկ, ես քեզ ծառայ, եթէ իմ տէրտէրը բղաւում է ինձ, նրան Այշան ցոյց կը տամ, ինձնից աւելի խեւ (խելառ) կը լինի:«Աշան նըստեր է փէնճէրէն, Ափն երեսին էր, խիստ կուլար, Թ’այսօր ծեծեց իմ հայր ղատին, Թ’է՞ր կու սիրես հայուն որդին, Տես թէ կելնէ մէկ մի կուգա՞յ, Ականջըն խուլ Յովաննէսին», այսինքն. «Այշան նըստեր էր պատուհանին մէջ, ափը երեսին, խիստ կուլար, թէ՝ այսօր ծեծեց իմ դատաւոր հայրը, թէ ինչպէ՞ս կը սիրես հայու որդին, տես թէ կ'ելլէ հատ մը կուգա՞յ, ականջը լուր Յովհաննէսին»: Այշայի հայրը ղատի է (դատաւոր): Իսլամի ղատին, մասնագէտն է այդ կրօնի օրէնքին, որ կ'արգիլէ մահմեդականի քրիստոնեայ դառնալը, կամ քրիստոնեայի հետ ամուսնութիւնը: Ուրեմն, այդ ղատին, իր աղջիկը «աղուոր մը» ծեծելէ ետք կը յուսայ որ Յովհաննէս գայ եւ ընդունի Այշայի կրօնը, որպէսզի ամեն ինչ իր բնական հունին մէջ մտնէ եւ ինք ազատի խայտառակումէ:Հետաքրքիր է Երզնկացիի լեզուին մէջ «ականջը խուլ» դարձուածքը: Մենք նոյն իմաստի համար կը գործածենք. «ականջը լուր» բառակապակցումը: Այս բառակապակցումը կը գործածուի, բացակայ անձ մը յիշելու ընթացքին, երբ խօսողը ցանկայ, որ բացական իր վեցերորդ զգայարանով անդրադառնայ. զրուցւող նիւթի մասին:Եզընկին-Երզնկային:«Բարեւ երետ թագաւորին, Նոքա շուտով զբարեւն առին»- «Բարեւ տուաւ թագաւորին, անոնք շուտով բարեւն առին»: Երզնկացին իր աներացուն մոլլա, դատաւոր, խան, մինչեւ իսկ թագաւոր կը կոչէ, թէ՞ թագաւորն ու մոլլան տարբեր անձեր են:«Նոքա շուտով զբարեւն առին»- Սովորաբար, այդ ժամանակ, իշխանաւորներ, ծանրօրէն կը պատասխանէին ռամիկներուն: Երզնկացին այստեղ ըսել կ'ուզէ, որ Այշայի շրջապատի համբերանքն հատած էր. Յովհաննէսն սպասելէն:Զբարեւն- գրաբարեան զ նախդիրը, անգլերէն the, գերմաներէն sie եւ արաբերէն dhi կամ dha որոշիչներուն շատ նման է: The salutation. երետ- այսպիսի բառ չկայ՝ ոչ գրաբարի, ոչ ալ արդի աշխարհաբարներուն մէջ: Նախադասութեան մէջ «երետ»ի դիրքէն, ինչպէս նաեւ գրաբարեան «ետուր» բայէն, կռահեցի իմաստը, որ «տալ» բայի անցեալ կատարեալ ժամանակն է՝ «տուաւ»: «Բռնեց զպօզ ձիուն ագին»-Բռնեց դեղնորակ ձիու ոտքը (?): Երզնկացիի «պօզ» բառը պիտի կարդալ boz, քանզի անոր արեւմտահայի արտասանումը ակնյայտ է. «պիւլպիւլ», «պիզտէն» եւ նման օտար բառերու արձանագրումէն: Ընթերցած եմ, եթէ յիշողութիւնս չի դաւաճանէր, լազերէն բոզ (աղջիկ) բառը, Հայաստանի մէջ իմաստափոխուելով ունեցած է նոր իմաստ, որ է՝ պոռնիկ: Թուրքերէն՝ բոզ, կը նշանակէ՝ գորշ: Հայ ժողովրդային լեզւով, բոզիկ-bozik, կը նշանակէ դեղնորակ, դեղին մազեր ունեցող անձ: Այս վերջին բոզիկ (blonde) բառը իր դեղնորակ իմաստով, թուրքերը եւ արաբները չունին: Երզնկացիի ձին ոսկեգոյն էր, այլապէս չէր հպարտանար «զպօզ ձի»-ով:«Ձիուն ագին»- Արփա' կամ Սաս, «ագ» ի՞նչ կը նշանակէ: Kangaroo (ագեվազ) կենդանիի անունէն օգտուելով ենթադրեցի «ագ» բառի իմաստը: Գիտեմ որ հայերէնը ունի. ագանիլ (հագուիլ) եւ ագուցել (երկու առարկայ իրար կապել) բառերը: Արդեօ՞ք «ագ», կենդանիի ետեւի ոտքին, զիստէն մինչ վար, տրուած անունն է:«Կաֆա ասաց ամէն ձարին»- Գրքոյկիս հեղինակը՝ Արմենուհի Երզնկացի Սրապեան, «Կաֆա» բառը թարգմանած է.- «չափածոյ՝ արձակի մէջ, հիմնականում քառատող» ձեւով: Կաֆա՝ արաբերէն բառ է, եւ ճիշտ արտասանումը «կաֆիա» է: Ասոր հայերէնը. «յանգ» կամ «յանգաւոր» պէտք է ըլլայ, եւ ո'չ «չափածոյ»: «Ձար» բառի իմաստը չէ տրուած, ես ալ չգիտցայ:«շահին»- շահէն (գիշատիչ թռչուն):«բազայ»- բազէ (գիշատիչ թռչուն):«Զէտ մոմ ի տեղըս հալեցայ»-Այդ մոմի նման հալեցայ:«մըզկիթ մըտնուլ պիտիս»- պէտք է մզկիթ մտնես:«Մատնիկդ ի վեր կալնուլ պիտիս»- մատդ վեր պէտք է բարձրացնես: Իսլամներ, աղօթքի ընթացքին, ցուցամատնին կը ցցեն, ի նշան իսլամ կրօնի միաստուածութեան: «Լա իլահա իլլա ալլահ»-«Աստուծմէ զատ դից չկայ», այս նախադասութիւնը, իսլամ կրօնի հիմքն է: Մահմեդականներ քրիստոնեաները կ'ամբաստանեն բազմաստուածութեամբ (Հայր, Որդի, Սուրբ Հոգի):«Հետ մոլլանուն շուրջ գալ պիտիս»-«մոլլայի հետ պէտք է շրջագայես», առ ի ցուցադրումն իսկ կրօնի Յովհաննէսի նուիրումին, եւ աներոջ հաշտութեան նորադարձ փեսային:«Աշա', սէրդ ինձ հարամ լինայ»- «Այշա', սէրդ ինձ անարդար ըլլայ»: «Հարամ»-իսլամական եզրաբանում է (term), եւ կը բովանդակէ այն ամէնը ինչ արգելուած է այդ կրօնի մէջ:«Թէ այդ բաներդ հանց կու լինայ»- «եթէ այդ առաջարկդ մեղք կը սեպուի», «եթէ այդ միտքդ յանցանք է (քրիստոնեայի օրէնքով)»:«Աշա', գտնուս օրդ ի մահուն, Զինչ ջանացիր հետ իմ հաւտուն»-«Այշա', գտնես մահուանդ օրը, այն ինչի համար, որ ջանացիր իմ հաւատքի առնչութեամբ»: Այստեղ՝ Երզնկացիի պատումին մէջ, սիրահար եւ նոյն պահին հաւատացեալ քրիստոնեայ Յովհաննէսի պատասխանին եթէ հաւատանք, ապա մեզ կը մնայ ենթադրել որ ան, ականաւոր հայ մարդու զաւակ ըլլալու էր, կամ ալ այս տաղի վերջին երեք քառեակներու երկխօսութիւնը տեղի ունեցած է. մոլլա-շահ-թագաւորի բացակայութեան, եւ հնչած լոկ՝ Այշայի եւ Յովանիսի միջեւ:«հաւտուն»- «հաւատք» բառի գրաբարեան «հաւատոյն» հոլովի ստացած ձեւն է. երզնկացիի ժամանակակիցներու լեզուին մէջ: Չշփոթել հաւնոցի (chicken house) հետ:«ուսայ»- սա, գրաբարեան առաջին դէմք, անցեալ կատարեալ, «ուսանեցայ» բայն է: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted March 31, 2008 Report Share Posted March 31, 2008 (edited) Ո՜վ գերեվարուած մարդ ու տխմար, ինչու չի գնում միտքդ ներքեւ (?) Come down to earth. Իջիր զաշխարհ, բաւ է ամպերէն վեր սավառնիս: ----- «Ձիուն ագին»- Արփա' կամ Սաս, «ագ» ի՞նչ կը նշանակէ: Kangaroo (ագեվազ) կենդանիի անունէն օգտուելով ենթադրեցի «ագ» բառի իմաստը: Գիտեմ որ հայերէնը ունի. ագանիլ (հագուիլ) եւ ագուցել (երկու առարկայ իրար կապել) բառերը: Արդեօ՞ք «ագ», կենդանիի ետեւի ոտքին, զիստէն մինչ վար, տրուած անունն է: Ագ=ագի=պոչ=tail, ընդհանրապէս մազոտ պոչ ինչպէս ձիան կամ տաւարի: Երբեմն.... իբր առնանդամ: Ագեվազ=kangaroo այսպէս է կոչուել քանի նա իր ագին գործ ածէ իբր հինգերորդ անդամ վազգի ժամանակ: Շատ տարիներ առաջ կարդացել եմ մի պատմուածք "Պոչատ Մաքի"(= պոչը կտրուած), չեմ յիշում ով էր գրել թէ ինչ էր, բայց "մաքի"(= էգ ոչխար) գրուի Ք -ով եւ բնաձայն բառ է հիմնուած "մայել"- ի վերայ: ---- Եւ մի տանիր զմեզ ի փորձութիւն... Պոզ պէտաւի- բոզ բեդեւի, արաբական ձիու տեսակ Քիչ մնաց որ ես պիտի մեկնաբանէի իբր "պոռնիկ բեդեւի" --- Ճուպայ, ճիւպպէ(թ)- վերարկու, պատմուճան, զգեստ: Յիշիր Pagliacci- ի Vesti La Giubba արիան , իմա Հագուիր Քո Վերարկուն. http://www.youtube.com/watch?v=Ky271W94VHA Արդեոք "պալիաճի/հին հագուստի վաճառական" կապ ունի այստեղ? Հաւանաբար ոչ: Պալիա- ն նշանակի bale=ծրար? Edited April 1, 2008 by Arpa Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted April 1, 2008 Report Share Posted April 1, 2008 Ձար = մազ ձարմաղ՝ ձիու մազից պատրաստած մաղ Ձարխոտ = fern Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 1, 2008 Author Report Share Posted April 1, 2008 (edited) Յիշիր Pagliacci- ի Vesti La Giubba արիան , իմա Հագուիր Քո Վերարկուն. Արդեոք "պալիաճի/հին հագուստի վաճառական" կապ ունի այստեղ? Հաւանաբար ոչ: Պալիա- ն նշանակի bale=ծրար? Ոստայնի գիծս տկար է, յուտուբ չեմ կրնար դիտել: Պարտիմ քեզ, ագ-ի վերաբերեալ պատասխանիդ: Այո, to bale-կերպասի մէջ փաթաթել, անկարգելով (փարաշիւտ) վայր նետուիլ: Bale-խուրջին, դանգ, կապոց: Ենթադրեմ, երբ իտալացի վաճառականներ տէրն էին միջերկրականի ծովային առեւտուրին, տուին բազում բառեր, ազգերուն տարբեր: Ինձ կը հետաքրքրէ իմանալ piangere բառի իմաստը իտալերէնի մէջ: Հին, կարօտաբաղձ եւ սիրային )nostalgic & romantic) իտալական երգերէ լսած եմ այս բառը: Պատուհա՞ն: Ձար = մազ That means in Armenian language we have 4 words for the meaning of hair. 1-ծամ-tzam 2-մազ-maz 3-ձար-dzar 4-հեր-hair «Բռնեց զպօզ ձիուն ագին, Կաֆա ասաց ամէն ձարին»-«Թագաւորի» ու նրա շրջապատի առաջ կանգնած, բռնած է իր ձիու պոչը, եւ ատոր իւրաքանչիւր թելը զատելու ընթացքին. առանձին յանգաւոր քառեակ մը արտասանած է: Կրնայ ըլլալ: Edited April 1, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted April 1, 2008 Report Share Posted April 1, 2008 That means in Armenian language we have 4 words for the meaning of hair. 1-ծամ-tzam 2-մազ-maz 3-ձար-dzar 4-հեր-hair Ինչո՞ւ մոռացար «գէս»-ը: Ոմանք նշում են, որ «կոմիտաս(հուն.)» նշանակի գիսավոր՝ երկար մազեր ունեցող: Ագի-պոչին զուգահեռ ունենք նաև ձետ բառը: Գուցե այս բառը զԵՏ(հետևի գաղափար)>ձԵՏ հնչյունափոխության հետևա՞նք է: Իմ հայրենի բարբառում ձարը փոխաբերաբար նշանակում է նաև խելք, ըմբռնողություն: Երբ մեկին ուզում են վիրավորել, հայհոյում են. «Ես քու ձարը *****»: Նահապետ Քուչակ Գիշե'ր, դուն յերկան կեցիր, տարեկ մի եղիր, թե կարես,- Իմ եարն ինձի հիւր եկեր, զետ հազար տարու, թե գիտես. Առաւո'տ, դու յետ կեցիր, որ ըզմեր խաղըն չաւիրես. Գաս, ըզլոյսն ի վրայ բերես ու զիս իմ եարէս բաժանես: Նաում Գրեբնյովը այս հայրենը հրաշալի է թարգմանել ռուսերեն: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted April 1, 2008 Report Share Posted April 1, 2008 Ինձ կը հետաքրքրէ իմանալ piangere բառի իմաստը իտալերէնի մէջ: Հին, կարօտաբաղձ եւ սիրային )nostalgic & romantic) իտալական երգերէ լսած եմ այս բառը: Պատուհա՞ն: Մի լար, բլբուլ, քեզ մի տանջիր, Որ փոթորկն անիրավ Վարդդ սիրուն, վարդդ կարմիր Թփից պոկեց ու տարավ... Սիրելի Հովհաննես, ահա թե ինչ գտա համացանցում Piangere - English translation: TO CRY, TO WEEP ... È inutile piangere sul latte versato = It is no use crying over spilled milk. Սպասենք Արփային... Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 1, 2008 Author Report Share Posted April 1, 2008 (edited) Ինչո՞ւ մոռացար «գէս»-ը Կանչեցի նրան՝ չեկաւ: Գէորգ Ադամեանի որդու անունն էր Վարդգէս: Վարդգէս-խոպոպաւոր մազ, գանգուր մազ (ունեցող): Ագի-պոչին զուգահեռ ունենք նաև ձետ բառը Այս ի՞նչ կրակ էր զիս այրեց, Կամ ի'նչ խաւար, որ զիս պատեց, Ես վէմ անխախտ էի ՝ խախտեց, Պօղպատ ամուր՝ զէտ ջուր հալեց: Եթէ այստեղ պոչ իմաստով է եկել զէտ բառը, ապա հեղինակը իրեն նմանեցնում է ամուր պողպատի, որ հալուել է ջրի պոչի նման: Հայ իմ մարիկ մի՛ տըխմարանար, Չըկայ նըման գէմ Աշային, Լեզուն պիւլպիւլ, ձայնն ղումրի Մէջքըն բարակ զէտ ֆռանկի: Չեմ կարծեր այստեղ Այշայի կոնքը (պոչը՞) նմանեցնում է ֆրանսուհու կոնքին, քանզի չկայ ստորակէտ, «մէջքըն բարակ»ի եւ «զէտ ֆռանկի» միջեւ: -Խեւ Յովհաննէսն է քո ծառայ, Շուտով տէրտիս տէրման արա, Թէ չէ խեւցայ, լեռներն ընկայ, Զէտ մոմ ի տեղըս հալեցայ: Զէտ<զայդ<զ+այդ, դերանո՞ւն: Իմ հայրենի բարբառում ձարը փոխաբերաբար նշանակում է նաեւ խելք, ըմբռնողութիւն: Երբ մեկին ուզում են վիրավորել, հայհոյում են. «Ես քու ձարը *****»: Այո, ժողովրդային բանահիւսութեան մէջ եւս կան ասացուածք, մազի ու խելքի կապակցութեամբ: «Մտածելէն գլխուն վրայ մազ չմնաց» Ճաղատների համար՝ «Գլուխը երկու բան չի կրնար շալկել. մազ կամ խելք»: Իմ եարն ինձի հիւր եկեր, զետ հազար տարու, թե գիտես Ո'չ պոչ, ոչ էլ ետ(եւ) բառը հարմարում է Քուչակի միտքին: Edited April 1, 2008 by Johannes Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Arpa Posted April 1, 2008 Report Share Posted April 1, 2008 Այո գէս նշանակի պոչ բայց իբր հետեւանք: Բառին բուն իմաստը երկար մազ է եւ գիսավոր խորքին նշանակի մազավոր ինչպէս գիսավոր աստղ: Չի մոռանալ Վարդգէս անունը որ իրական նշանակի կարմտամազ կարմրածամ: Վահագնը “ Նա հուր հէր ունէր…” Գէսը այդ մազն է որ կապուի ձիան պոչի նման, Անգլիերէն “pony tail “ կամ “pig tail”: Դու այս երգը գիտես_ “Միլար մի թացիր աչերըդ Աչքիդ լոյսն ափսոս է , կանցնի….” Այո Piangere նշանակի լալ, ողբալ, շատ մըԻտալերէն բառեր կազմուած են անոր վրայ, ամեբահետաքրքիրը piangitore Ֆրանսերէն piangitice վարցու լալկան կիներ: Մենք բառ ունենք նրա համար? SAS դու մեծ պատիժի արժանի ես: Տես տէ ինչ արիր: Հայերէն Լալ բառի բուն արմատը pla է, որի սկզբնական իմաստը զարնել ծեծել հետեւաբար կուրծքը ծեծել հեկեկալ, ողբալ: Թէ ինչու Իտալերէնով դարձել է Piangere ի , սա յայտնի իրողութիւն է եւ շատ օրինակներ , յիշենք plaza /piazza/place բառերը: ՅԳ- Յովաննէս գուցէ դու գիտես թէ մի այլ ժողովուրդ գործ ածտն piasa/piazza արժէք իմաստով: Քանի առաւել նրա plaza/ հրապարակ իմաստից նաեւ նշանակի շուկայ marketplace: Այո, հիմա նայեցի այդ անիծեալ բառարանը ասէ piyasa= market price, value. Անշուշտ գիտես որ այդ անիծեալ լեզուի մէջ Ծեւ Ց ձայնը չգոյ է: Նախապէս արդեն հարցրել էի թէ Ձաւարեանը այդ պատճառավ դարձեր է Զաւարեան? Իմ ընդհանրապէս թրքախօս ազգականներէն մին չէր կարող Ծ եւ Ց արտասանել, փոխարեն Զ եւ Ս կարտասաներ: Ինչպէս “Զափիկ զափիկ զիրանի” կամ “Սավդ տանեմ“: ՅՅԳ -Մեր թրքախօս նախնիները բազմաթիւ Լատիներէն բառեր կը գործածէին խորհելով որ նրանք թրքերէն են: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Johannes Posted April 1, 2008 Author Report Share Posted April 1, 2008 Հայերէն Լալ բառի բուն արմատը pla է, որի սկզբնական իմաստը զարնել ծեծել հետեւաբար կուրծքը ծեծել հեկեկալ, ողբալ: Թէ ինչու Իտալերէնով դարձել է Piangere ի , սա յայտնի իրողութիւն է եւ շատ օրինակներ , յիշենք plaza /piazza/place բառերը: Ր/Լ փոխանցում կայ եւ սպաներէնի մէջ: Mallorca քաղաքի անունը կ'արտասնաուի մայորքա: Եթէ հայերէն բարբառներուն մէջ Ր/Յ փոխանցում ընդունուած է, ապա ինչու ոչ Ր/Լ, որ մեզ պիտի տանի ՀԱԼԴԻ-ՀԱՅԴԻ անուան: Ժամանակին ստուգաբանած էի՝ Հայ դի(ց) ձեւով: Չաստուածի հայերէնն է. եզակի՝ դի, յոգնակի՝ դիք: Սա նոյն լատինական Deus, եւ յունական Θεοσ-ն է: Արձանագրեմ եւս, որ արաբերէն խլուդ-xlud կը նշանակէ՝ անմահութիւն, յաւիտենութիւն: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted April 2, 2008 Report Share Posted April 2, 2008 Հայերէն Լալ բառի բուն արմատը pla է, որի սկզբնական իմաստը զարնել ծեծել հետեւաբար կուրծքը ծեծել հեկեկալ, ողբալ: Այս արմատը նախնական ձևով պահպանվել է ռուսերենում ՊԼԱչ = լաց: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
SAS Posted April 2, 2008 Report Share Posted April 2, 2008 Բարի օր, Հովհաննես Երեկ նայեցի Հ.Աճառյանի ԱԲը: Պարզվեց, որ ձետ-ը( մազոտ պոչ ) բնիկ հայ բառ է և ոչ մի կապ չունի զԵՏ > ձԵՏ հնչյունափոխության հետ: Իմ ենթադրությունը սխալ էր: Quote Link to comment Share on other sites More sharing options...
Recommended Posts
Join the conversation
You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.