MHM ՄՀՄ

Arpa · July 22, 2009

WOW!! And WOW!! again. You will see why the WOW! In a footnote below. Not to forget that many of the names are familiar be they on a first person basis or by association.

The history of the “Society” can be viewed as a condensed history of Armenians in America, and Diaspora in general, just as all the other locations, be they in the Middle East(Aleppo, Beirut etc.) , Europe (Marseille etc.). To reiterate, that Book MARASH by Grigor Galoustian may be one of the most valuable resource of history, geography, culture, customs, linguistics and more, not only of and for Marashtsis but also for the entire nation. It is so complete and exhaustive as no other (ethnic-compatriotic, I have seen some of them) Armenian book is.

--

MARASH COMPATRIOTIC UNION (s)

ՄԱՐԱՇԻ ՀԱՅՐԵՆԱԿՑԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆ

Seems like the seeds were first planted in New York in 1906 as a Marash Educational Socity/ Marashi Krtasirats @nkeroutiun.. Founding members- Rev. Kostan Momjin, Karapet (Garabed and Alexan H Shukri and Levon Abovian, et al.

I have quoted from the said book on several occasions under a variety of subjects be it, history, culture, linguistic (dialects) etc.

----

From the Book MARASH, as mentioned before, the said book may be on of the most complete compilation of history, culture, liնguistics and custom. Grigor Galoustian compiler and editor.

Mr. Galoustian is also the founder and editor of the official organ, the periodical of the Compatriotic Unions, GERMANIK/ԳԵՐՄԱՆԻԿ, apparently first published in 1930, as I am looking at a special 50th anniversary issue of 1980. The last editor of which Paren Sanentz (Kazanjian) just died, June 13,2009 in Boston at the age of 89. I have personally known Baron Paren in a variety of aspects, first as one of my best teachers, a fellow student at AUB and of late a good friend. In the interim , many editors , among which Rev. Doctor Youhanna (Hovhannes) Ter Mkrtichian , better know as Mugar, the founder and owner of the Star (super) Markets of the Greater Boston, business magnate and philanthropist, his daughter Carolyn, a philanthropist in her own right, is/has been the chairperson of the Armenian Assembly of America (AAA).

----

First a word or two about Marash. Some have advanced that the name goes back to Hittite and Assyrian days when it was called Marqasi or Marqash. Of course we know where the Germanica /Գերմանիկ comes from.

---

The story of the Marash Compatriotic Society begins in New York by the name of Marashi Krtasirats @nkeroutioun/ Marash Educational Society. In 1906**., that is where the names of my ancestors appear.

That is when it expanded , albeit under another label, Marashi Hayrenaktsakan Mioutiun all the way from Albany to Aleppo,

Not in particular alphabetical and chronological order we will begin with San Ballo.

---.

The above mentioned Marash Educational Society had lapsed after a few years. Then, after the Kilikian Massacres, the so called Adana Massacre, the society is revived in 1910. Subsequent to the Genocide and later the kemalist massacres in Kilkia it takes a renewed impetus, eventually taking the final shape, spreading to the many Armenian ( Marashtsi) enclaves- cities and towns, be they in America and elsewhere.

Armenians in New York are first recorded during the 1830s***.

** This blew me away. Two of the founding members , brothers Garabed and Alexan may be related to me whom I had never heard of before. I just found out that Garabed has several patents in his name.

*** A curious tidbit. According to the Book (assuming ca. 1930s) It is said that at the time NYC was the “second most populous city (it does not say which was the first most populous), with 6.9 million inhabitants, I.e the Metropolitan City , th State of New York is listed as having a population of 12.6 million, and listen to this. At the time the annual budget of NYC is listed a a whopping $500 million. At the time, the Armenian population in the Metro NY(including NJ) is estimated at 10-13 thousand of which some some 600 were of Marash ancestry, while at the same time those of California is estimated a few thousand, most in Fresno. And even fewer in Pasadena. Compare that to today’s figures. Next to Metro NY, the other sizable Armenian enclaves are listed as (metro) Boston, Worcester, Springfield Mass. And get this, of which the biggest Marashtsi enclave is listed as Troy-Albany (mostly Troy) NY.

---

As promised , next will be Boghos’ “kingdom” San Ballo. BTW, Boghos, thanks for setting me straight, for some reason I thought Rio was the biggest city, but as you state it is less than half that of Sao Paolo, yet for some (obvious) reasons one identifies Brazil with Rio.

PS. Also note that the name Vaspurakan is very dear to Marashtis, many of their cultural and athletic unions are name so. Ther may be a reason to this madness. It is believed that mos of them had migrated from Vaspurakan (Sassoun, Mush and Van) during the 11-12 c. which explains my surname, named after a Village in the vicinities of Sassun that was wiped out in 1915.

Arpa · July 22, 2009

SAN PALLO, ՍԱՆ ՊԱԼԼՈ, SAO PAOLO Sourb Boghos, St. Paul:P

As always, there is a story behind this.

----

Our next door neighbor, a very dear friend, the Catholic Ashuk-Asehkian family apparently had relatives in Brazil, and all we heard was how the immigration papers were in the process. The daily talk was about “san ballo“ “efik-tefik- affadavit”, It never materialized

----

Marashtsis, and by extension Armenians in South America.

Beside Brazil there were/are Armenians in Buenos Aires and Montevideo (Uruguay. My father insisted that two of his paternal uncles had immigrated there, but I cannot find any trace of them)

---

Armenians in Brazil.

At the time (1934) there seems to be about 5000 Armenians , of which 3000 in Sao Paolo. 500 in Santos and 50 in Rio. The Colony (gaghut) seems to have begun the 1880s by Arabic speaking Syrian Armenians, followed by Kharbertsis, and in 1926 due to troubles in Syria many Armenians have moved to South America, mostly to Brazil.

(1934)More than 3000 Armenians live in Sao Paolo. Among which Rev. Haykak Khazoyan from California and the millionaire industrialist, owner operator of a bronze factory Ruzgalla George, obviously an Arabic Speaking Aleppine. There also was a Mihran Latif (another alleppine), who did not much care about Armenian affairs. Then there came a flood of Immigrants of Marash, Zeitun, Hajin and Adana…At the time (1934) the community leaders are Ter Gabriel Qahana Samuelian, Rev. Beniamin Kaytsakian and Rev. Karapet Qerikian… In 1928, the first Marash Society was founded . The 1933-34 has the following as the supreme council. ( group portrair) Sargis Kouyoumoumjian, Levon Abovian, Harutiun Jehtian, Mihran Lapoyan, Nazareth Tishchekenian, Stepan Tarakjian, Nazareth Koumrouyan, Serovbe Pamboukian, Asatur Chaqrian.

Another group portrait , the financial council- Gevorg Pamboukian, Martiros Bourounsuzian, Shhn Ekizian, Hovna Orjnian, Garabed Ddian, Kenan Keyishian, and Tigran Boyajian.

The census of Marashtsis is as flolows, 650 Apostolic, 220 Catholic and 130 Evangelical.

Among the many trades, textile and AHOEMAKING have been most prominent. I am not surprised. Some time ago I met a relative from Sao Paolo of my friend Chorbjian who was a millionaire shoe factory owner.

Does anyone remember, that before we were flooded with shoes made in China and Thailand most shoes sold in the US were made in Brazil?

PS. Boghos, do you know any of the names above? Not to mention that "Bilezikian, Bilezikjian appears multiple times.

Edited July 23, 2009 by ArpA

Boghos · October 11, 2009

One thousand times sorry

I had overlookd this thread completely...I'll be back...

Arpa · October 11, 2009

From above-

Our next door neighbor, a very dear friend, the Catholic Ashuk-Asehkian family apparently had relatives in Brazil, and all we heard was how the immigration papers were in the process. The daily talk was about “san ballo“ “efik-tefik- affadavit”, It never materialized

Above I mentioned the “efik-tefik” affidavit, I neglected to mention that the other words were “bon/no bon”, alluding to the medical exams for “trachoma/թրախոմա/թիրիքոմա” , and TB, tuberculosis/թոքախտ/veren. The family was known as Äsh@k Anna, named for the matriarch, a statuesquely handsome’, pink skin, blue/hazel eyed widow/woman.

Edited October 12, 2009 by Arpa

Arpa · October 14, 2009

Boghos, see the full text here, #82;

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18...mp;#entry262785

A concise version in the English( in translation and some editing).

-----

It is a letter to the editors of the Periodical GERMANIK written in Aug. 1980 the 50th Anniversary Special Edition. The author is Paylak Khachadourian, a non-Marashtsi,a Karnetsi (Erzurum) as attested by him. A neighbor and a good friend. Although I faintly remember him and his house, located right between the old Home(on the left) of Vaspourakan and the new one( on his right). I do remember his children who were students at our school, all them successful professionals in their right now. The best known of them Is Dr. Knarik Khachadourian/ Meyer PhD Nutritionist.

----

After setting himself up and his intimate friction with many Marashtis (I know most of the names , be it in person or by association) he gets to the main “story”. He tells how he, being a truck owner and driver moved his family to Aleppo when Alexandretta (Iskenderoun-Musa Ler) was ceded to turkey and the Armenian population emigrated, most to Aleppo (Tartous, Syr. and Anjar, Leb.).

---

Here is the main story.

---

Aside from having met another prominent Marashtsi, Mr. and Mrs Paren Sanents (Kazanjian) ( a teacher of mine and a dear friend, RIP June of this year) in Tartous Syria…

---

“I had loaded my truck with sacks of flour on my way from Aleppo to Beirut. Upon approaching Tartous I noticed a cleric standing in the middle of the road, trying to flag me down. I stopped. The Clergy tried to hand me an envelope, and asked me to deliver it to The Katholicos in Antelias. I told him that I would not reach Beirut until dark and that at time the Catholicosate would be closed, and I would have no way to deliver it. In the meantime, judging from his attire and his poor Arabic I asked him in Armenian if he (the ‘Vardapet‘) was Armenian and what was the contents of the letter. His face lit up with big smile. He said , ’it was a plea to the Catholicos to send us a few trucks so I can move my flock to a better location. My flock lives in tents on the bare sands of Tartous**, it is scorching hot in te day and mosquito infested in the evening, I am sick and tired of daily burying 5-5 babies.’ and that he had located a better place, with olive trees and shade. I told him that I and my truck are at his service. The ‘good shepherd/Bari Hoviv ’ summoned a dozen of able bodies young men, we emptied my truck of the sacks of flour, we loaded it with the heavy belongings, the old, infirm and the young, during which time He was lifting the heaviest load in ’blood and sweat’ . I had the prezsence of mind to take my camera and take pictures of this ordeal. We moved, with the able bodied following us on foot. We came back, reloaded the truck with the sacks of flour and I was on my way to Beirut.

A few years later, I had the distinct honor to meet that Vardapet again. we had become good fiends. This time He had the ‘Patriarchal Cross’ across his chest. He was the Prelate (arajnord) of the Diocese of Beria in Aleppo, Zareh I., who later moved to be the Catholicos Zareh I (Payaslian)of the Great House of Kilikia.” He asked me to give copies of the photos I had taken. I did.”

----

The letter writer wonders why “the GOOD die so young“?***

** Tartous is a port city in Syria, later became a main outlet to the IPC-Iraq Petroleum Company ( Paren , also a product of my school, the Aleppo College and later AUB, due to his mastery (among other) of the English language was an officer).

*** I can cry thinking about his latter day ordeals.

Edited October 14, 2009 by Arpa

Boghos · October 14, 2009

Excellent find. I was in Tartous last year, during Eid. One of my best friends from Aleppo is coming here next February. Unfortunately he is not from Marash

. Edited October 14, 2009 by Boghos

Boghos · October 14, 2009

SAN PALLO, ՍԱՆ ՊԱԼԼՈ, SAO PAOLO Sourb Boghos, St. Paul:P
As always, there is a story behind this.
----
Our next door neighbor, a very dear friend, the Catholic Ashuk-Asehkian family apparently had relatives in Brazil, and all we heard was how the immigration papers were in the process. The daily talk was about “san ballo“ “efik-tefik- affadavit”, It never materialized
----
Marashtsis, and by extension Armenians in South America.
Beside Brazil there were/are Armenians in Buenos Aires and Montevideo (Uruguay. My father insisted that two of his paternal uncles had immigrated there, but I cannot find any trace of them)
---
Armenians in Brazil.
At the time (1934) there seems to be about 5000 Armenians , of which 3000 in Sao Paolo. 500 in Santos and 50 in Rio. The Colony (gaghut) seems to have begun the 1880s by Arabic speaking Syrian Armenians, followed by Kharbertsis, and in 1926 due to troubles in Syria many Armenians have moved to South America, mostly to Brazil.
(1934)More than 3000 Armenians live in Sao Paolo. Among which Rev. Haykak Khazoyan from California and the millionaire industrialist, owner operator of a bronze factory Ruzgalla George, obviously an Arabic Speaking Aleppine. There also was a Mihran Latif (another alleppine), who did not much care about Armenian affairs. Then there came a flood of Immigrants of Marash, Zeitun, Hajin and Adana…At the time (1934) the community leaders are Ter Gabriel Qahana Samuelian, Rev. Beniamin Kaytsakian and Rev. Karapet Qerikian… In 1928, the first Marash Society was founded . The 1933-34 has the following as the supreme council. ( group portrair) Sargis Kouyoumoumjian, Levon Abovian, Harutiun Jehtian, Mihran Lapoyan, Nazareth Tishchekenian, Stepan Tarakjian, Nazareth Koumrouyan, Serovbe Pamboukian, Asatur Chaqrian.
Another group portrait , the financial council- Gevorg Pamboukian, Martiros Bourounsuzian, Shhn Ekizian, Hovna Orjnian, Garabed Ddian, Kenan Keyishian, and Tigran Boyajian.

The census of Marashtsis is as flolows, 650 Apostolic, 220 Catholic and 130 Evangelical.
Among the many trades, textile and AHOEMAKING have been most prominent. I am not surprised. Some time ago I met a relative from Sao Paolo of my friend Chorbjian who was a millionaire shoe factory owner.
Does anyone remember, that before we were flooded with shoes made in China and Thailand most shoes sold in the US were made in Brazil?
PS. Boghos, do you know any of the names above? Not to mention that "Bilezikian, Bilezikjian appears multiple times.

Rizkallah Jorge, that's how they spell his name here was a major benefactor of the Armenian Church, you can also find his name in a building not so far from here. What I find most interesting about the Marash book is how usually precise the information is. I cannot find (not that I looked ) such a comprehensive book on an Armenian city anywhere. Some of the founding members of the Sao Paulo Chapter were very close relatives but as you can see none from my direct family.

Do note that Bilezikians = protestant, Bilezikjians = Apostolic.

Edited October 16, 2009 by Boghos

Arpa · October 16, 2009

Dear Boghos, here is a “portukal”** for you.

** Here is another “portukal” story for you. An aquaintance of my family a fellow Marashtsi , Alabash(ian) Hakob had gone to Brazil, he had tried to make a living selling “portukals/oranges” off the cart. After a while, a “failed dream” he had come back to Aleppo.

Even though he was known for his wit and comedic strand, he did not utter this, someone else did-“Gettik Brazil, geldik irazil/We went Brazil, came back ’scandil’(scandal) ”.

Hakob’s saga has a bizarre twist. I will tell you in a PM.

Arpa · April 8, 2010

Boghos, did you see this?

http://www.mirrorspectator.com/?p=3283

http://www.mirrorspectator.com/wp-content/uploads/2010/04/Bilezikiantrio.jpg

Genocide Survivor Bilezikian Dies
By Editor on Apr 7, 2010 in Armenian Genocide, Community News, Front Page News
Peter Bilezikian
By Caitlin Castello
NEWTON, Mass. (Boston Globe) By trade, Peter Bilezikian was an electrician, plumber and business owner. But he was also a self-educated philosopher and historian, and above all else, a storyteller.
He would always leave people laughing, never crying, said his daughter, Bethel Bilezikian Charkoudian of Newton.
Bilezikian, a survivor of the 1915 Armenian Genocide and a Newton resident, died Wednesday, March 24, at his home. He was 97.
Bilezikian was born in Marash, western Armenia. He arrived in the United States in 1921-22, his daughter said. He, his mother and siblings met his father in New York before traveling and settling in Newton.
In 2005, on the 90th anniversary of the Armenian Genocide, Bilezikian shared his story with Globe columnist Yvonne Abraham.
All I remember is, we were hungry, and I thought that was a normal thing. . . . There were so many people dying. . . . I remember children dying with the big stomachs . . . dropping dead right in the middle of the street, he said.
Bilezikian never shied from telling his stories to his family, said Bilezikian Charkoudian. He taught his three children not to hate the Turks, she said.
He brought us up to love those Turkish people who helped save the Armenians who did survive, said Bilezikian Charkoudian. We were not brought up with hatred. We were brought up with facts.
He graduated from Watertown High School in 1932 and earned a full scholarship to the Massachusetts Institute of Technology. He could not attend because he needed to make money for his family, said Bilezikian Charkoudian. He instilled the importance of education in his children.
Through his love of reading and relating, and his talent for being extremely creative, Daddy built up a successful business, married the woman of his dreams and provided the best for his family, making sure that they all went to college and graduate school, his daughter, Martha McCool, of Gainesville, Texas, wrote for a memorial service for Bilezikian at Watertown Evangelical Church.
Bilezikian established and ran Newtonville Electrical Company Inc., in Newtonville. He would often forgo payments from people whom he knew did not have the extra money to pay the bill, said his children.
Bilezikian met his wife, Lucille Mae (Vartanian), while living in Newton. They were married for 51 years; she died in 1991.
His wife had a legendary singing voice, said his son, James, of Miami. Bilezikian and his family would sing hymns on Sunday, and his favorite was Amazing Grace. He belonged to the Watertown Evangelical Church. His uncle, the Rev. Vartan Bilezikian, was the first pastor of this church, built in 1939 by their family, said McCool.
He was the most religious man Ive ever known. He lived the Christian life, said McCool. We would also go to Uncle Vartans house, we sang hymns. It was a very religious day for us, Sunday.
He leaves his children Bilezikian Charkoudian and her husband Levon of Newton, Martha Bilezikian McCool and her husband Kenneth of Texas, and James Bilezikian of Florida. He was the brother of Gulenia Sulahian of California and the late Paul Bilezikian and Rose Gabonlyan; grandfather of Nisha, Deron, Karoun and Lorig Charkoudian and Matt Rogers, Alison Sykes, Caroline OMalley and her husband John, Jordan, Christopher, Nicolette and Michael Bilezikian and the late Katherine Atikian; and great-grandfather of Shannon and Jack OMalley and Aline and Raffi Charkoudian-Rogers.
Services were held at Watertown Evangelical Church, on Saturday, March 27. Memorial donations in his memory may be made to the Armenian Heritage Park, 25 Flanders Road, Belmont, MA 02478. Arrangements were made by the Giragosian Funeral Home.
A Tribute to My Dad, Peter Bilezikian
(August 7,1912 March 24, 2010)
(Editors Note: the following eulogy was read by Martha McCool, the daughter of Peter Bilezikian, at his funeral.)
Life is all about choices . . . how we choose to live our life coupled with the goals and standards we set forth, in order to achieve our dream.
Today, I would like to share a few things about the way our Dad definitely followed his dream and enjoyed the trip.
Daddy, who many of you know as Uncle Peter, Pete, Peter Bilezikian, or simply Mr.. B, was a very kind, caring and thoughtful man. Throughout his 97 and a half years of life, Bethel, James and I (along with his many friends) can reflect and acknowledge that it was what he had continued to do unselfishly for others that gave him many of his greatest satisfactions.
Daddy had always been very strong and independent like the American Cowboy and he had the perseverance that we all deeply admire. Daddy married our mom, Jennie, the woman of his dreams and he was always true to his wife, his children, his family, his mother and father and his brother and sisters. Daddy was always there to lend a helping hand to his relatives, friends and neighbors. And, customers who didnt have enough money to pay for the work were never billed. Throughout the years, many of his customers, neighbors and acquaintances often became his very close friends.
Even though life was not always easy for Dad, his faith in God and Jesus Christ sustained him throughout the most difficult periods. Our Dad was always warm, friendly and upbeat. Yes, charm and leadership were among Dads strengths. As a teen, he knew how to work hard, make friends and accomplish and build up so much from nothing. For those of you who have known my Dad over the years, you of course, realize that he rarely took credit for being the instrumental and driving force in so many successful ventures and accomplishments. Beginning with nothing but perseverance, talent and hard work, Dad was primarily the instrumental force in the expansion and construction of Newtonville Electrical Company Inc., located on Newtonville Ave. in Newtonville, Mass. He and his brother built their successful 50 year business and livelihood from the ground up.
Although Dad was born an American citizen of Armenian decent, he was not born in America. He embraced the American way of life and made many positive contributions to it. When Daddy graduated from high school, it was the depression and he had to work very hard to support his parents and his sisters by taking on many jobs and working very long hours. Despite the fact that he was unable to accept the full scholarship he had been awarded for MIT, he was extremely well read, intelligent and knowledgeable . . . he was a self-educated man! Through his love of reading and relating and his talent for being extremely creative, Daddy built up successful businesses, married the woman of his dreams and he provided the best for his family, making sure that they all went to college and graduate school (even though in those days, the old timers would tell him not to waste his money educating his daughters)!
As many of you know, Daddy brought a lot of passion to whatever captured his interest . . . whether it was his wood working projects, his weekly fishing trips with his children and grandchildren, his lively philosophical / ideological / discussions at the Sunday dinner table, his wonderful garden with the huge sweet tomatoes and delicious Armenian cucumbers, his heated backgammon games with the dice crashing and the yelling out of scores, or his love of music and his frequent efforts to learn to play his favorite hymns on the piano . . . he did it all with gusto! And he instilled in so many that he came in contact with, to aim high and that it is not only a pleasure but a privilege to be able to work. Being able, whatever your gift is, find it and be productive; in that way he would say that you become part of the solution.
Looking back over the years, I truly believe that Dad has followed these 8 rules for successful living:
1. Never wait. You are in charge of your life and your career, with Gods help.
2. Like what you do . . . Look for the positives in every situation. Play the hand youre dealt.
3. Stay connected . . . Develop and nurture relationships.
4. Practice free speech . . . Communicate all the time.
5. Get over it . . . Try not to dwell on the past.
6. Develop your funny bone . . . Lighten up, loosen up and laugh.
7. Swim upstream and aim high . . . Strengthen your backbone . . . do the right thing when its not easy or popular.
8. And most importantly, develop the abilities God has given each of us.
For those of you who knew our Dad very well, you knew he privately took to heart his own advice. One more word that describes Daddy is gratefulness. When youre grateful for the good things in your life, you can give of yourself to other people.
I credit our parents for making certain that we knew about our Armenian heritage and instilling in us the work ethic. Mom and Dad never doubted that if we wanted to do something that we could do it. And all of our children and grand-children understand that they also have choices in life. Our parents always encouraged us to follow our dream and work hard at it.
Yes, life is all about choices and how we live our life to achieve the dream. Today I salute my father, Peter Bilezikian, and thank him for everything! Daddy, you will be greatly missed, but I know you are happy in heaven with our mom Jennie and my daughter, your grand-daughter Katie.
Martha M. McCool

Edited April 8, 2010 by Arpa

Boghos · May 19, 2010

Boghos, did you see this?
http://www.mirrorspectator.com/?p=3283
http://www.mirrorspectator.com/wp-content/uploads/2010/04/Bilezikiantrio.jpg

Dear Arpa,

I haven't been reading the forum much. Sorry. I had the pleasure of meeting Peter Bilezikian and his wife, brother Paul and wife as well in Newton when I was attending McGill in the late 80s. Such nice people. Peter for me was the stereotypical old Armenian from the AG generation that was very kind, patient and had an incredible sense of humour. He held no grudges or ill feelings towards anybody or thing, it seemed to me. Truly a delight.

Arpa · May 22, 2010

Boghos, has it ever occurred to you that the present name of (kahraman) Marash may be a play on the historic name of Kermanig/ Germanic Marash?

Of course we know what in their Arabo-furkish kahraman means. Conqueror/subjugator, even if some may (erroneously) say the word means hero as in heroic/victorious Marash.

How come they have not replaced the Armenian name to like mor-ash or something

Edited May 23, 2010 by Arpa

Arpa · June 27, 2010

Boghos this is special for you.

http://www.topnews.in/health/files/Ice-Cream.jpg

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=10037&st=40

Posted 14 October 2004 - 01:11 PM
QUOTE (Domino @ Oct 14 2004, 07:07 PM)
Or...(Boghos)
One of the worst losses we had in Marash, was our icecream expertise.Excellent!

Sory for the length but is worth it.

Sunday's Zaman, Turkey
June 27 2010

KahramanmaraÅ? -- Turkey's ice cream capital

A historic house
Summer's here, which means that it's ice cream time again. You could
just rush out for a Magnum, but, as all good Turks know, really your
best bet is to seek out one of those men in colorful, glittery
costumes who jangle their bells as you pass their stall, then scoop
out from their tubs an ice cream with the texture of plasticine.

This, as they will tell you, is the real deal -- MaraÅ? dondurmasÄ±, or
ice cream as originally made in the southeastern city of
KahramanmaraÅ?.
Since KahramanmaraÅ? sits east of Adana you might think it rather a
long way to go just for an ice cream, and in truth first impressions
of the city don't do a great deal to dispel that feeling. On the
surface MaraÅ? (the `kahraman' is an addition to its name, which we'll
come to later) looks like a solidly concrete-built modern conurbation,
its high street dominated by a business center that looks like an
outsize, elongated Rubik's cube. But first impressions can be
deceptive, and this is certainly one of those occasions since MaraÅ?
turns out to have a well-hidden old quarter where restoration is
suddenly all the rage.

So to the name, but before that some history. It's thought that MaraÅ?
was originally the site of an Assyrian town called Marasi before
becoming the capital of a late Hittite kingdom. That settlement was
destroyed by the Assyrian king Sargon II in the eighth century B.C.,
and MaraÅ? doesn't reappear in the records again until the first
century A.D. when the site at the foot of Ahir DaÄ?Ä± (Stable Mountain)
crops up as the Roman town of Germaniceia. Its location at the
junction between Europe and the Middle East ensured that the it then
see-sawed back and forth in ownership between the Byzantines and the
Arabs before finally falling to the emperor Nicephorus Phocas in 962
and then staying in Byzantine hands through much of the 11th century.

But as the threat from the Arabs ebbed, so that from the SelÃ§uk Turks
flowed, and soon what is now MaraÅ? was overrun with Armenians fleeing
in the face of their advance. Soon it was the center of a mini-kingdom
established by a man called Philaretes. This kingdom eventually
absorbed Malatya, Edessa (Å?anlÄ±urfa) and Antakya before being
overthrown by the SelÃ§uks. Even then poor old MaraÅ? could not be
allowed to rest in peace. Instead, the Crusaders grabbed it and
returned it to the Byzantine emperor Alexius I Comnenos. Eventually,
it was absorbed into the Armenian Kingdom of Cilicia with its capital
at Sis (modern Kozan). Then came the Mameluks and the Mongols, and
finally, in 1516, the Ottomans under Sultan Selim I.

At last MaraÅ? was able to settle down to a couple of centuries of
stability that came to an end in 1832 when it became a fiefdom briefly
of the Egyptian Ä°brahim PaÅ?a. In the chaos following World War I and
the collapse of the Ottoman Empire it fell first to the British and
then to the French. But by then MaraÅ? had learnt its lesson, and its
citizens put up such stout resistance to the foreign occupiers that
the epithet `kahraman (heroic)' was subsequently added to its name.

With so much complicated history behind it, it seems a little odd at
first to find little evidence of the past in the modern streets. The
thing to do, though, is to head straight for the statue that
commemorates the SÃ¼tÃ§Ã¼ Ä°mam incident when a local imam attempted to
defend the honor of local women against forces occupying the city in
1920. Nearby is the Ulu Cami (Great Mosque) at the foot of a hill,
which bears the remains of a Byzantine castle rebuilt in Ottoman
times. Dive into the back streets around here to discover the old
MaraÅ? that is initially so conspicuous by its absence.

The Ulu Cami dates back to 1502, which means that it just predates the
Ottoman period. Its most interesting feature is its minaret, which is
topped off with a little cap like a cut-down version of the witch's
hat on top of Ä°stanbul's Galata Tower. This is just the most obvious
of a set of mosques -- the Nur, the Å?ekerli, the Arasa, the BoÄ?askezen
and the Hatuniye -- with minarets designed in just the same way and
that link MaraÅ? architecturally to Syria. Just across the street
stands the small TaÅ? Medrese, a medieval Quranic school. The area
between the mosque and the madrasah is currently being repaved, and
once the work is completed the whole area should be much more
inviting.

Cutting uphill beside the mosque you'll come to MaraÅ?' secretive old
quarter that is filled with crumbling Ottoman houses, most of them
partially obscured by 20th-century breezeblock and concrete additions.
Keep walking and you will eventually stumble upon the DedeoÄ?lu KonaÄ?Ä±,
which is being completely restored. Right beside the Hatuniye Cami you
will also spot an absolutely magnificent house whose ground floor is
so solidly built from stone as to resemble a fortress but whose upper
wooden storey boasts a glorious curving balcony overlooking the
mosque.

This is a part of town where life proceeds at a slow and traditional
pace. Across the road from the Hatuniye Cami you will find the local
pigeon-fanciers' shop where birds ranging in price from TL 15 to TL 45
are decked out in cute little earrings and anklets just like their
better-known cousins in Urfa. Down by the Ulu Cami men in colorful
costumes stroll around with large metal containers strapped to their
backs and wearing heavy metal belts studded with containers for
glasses just like the sherbet sellers around the SÃ¼leymaniye Cami in
Ä°stanbul. But where the sherbet sellers have their eyes firmly fixed
on the tourist dollar, here in MaraÅ? it's the locals who make up the
enthusiastic clientele for these purveyors of meyan kÃ¶kÃ¼, a tart drink
made from the root of a tree that is certainly a very acquired taste
despite claims that it's a natural Coca-Cola.

It won't be long before you hear the tap-tap-tapping that will lead
you into the old bazaar where men still make a living beating out
copper and tin alongside others who fashion elaborate modern sandÄ±ks
(dowry boxes) and yemeniliks (headscarf boxes) from walnut. This is a
great place to shop for all things Turkish and non-touristy, and while
you make your way around you will also be able to snap up the odd
local snack such as a piece of sweetened katmer, a type of flat bread
that is vaguely reminiscent of an Indian paratha.

Then, of course, there's the ice cream. For many years it was YaÅ?ar on
Trabzon Caddesi that held the monopoly on sales of dÃ¶vme dondurmasÄ±
(beaten ice cream), a confection made from the milk of sheep that had
feasted on the orchids and wild flowers of Ahir DaÄ?Ä± and that was so
thick that it needed to be eaten with a knife and fork. Photographs on
the wall still show the rich and famous being treated to this
delicacy, but times have moved on, and every other shop seems to be
getting in on the act now, even selling the ice cream in `hediye
(present)' packets said to be good for 72 hours in transit. Failing
that, you can always head for the nearest branch of Mado where ice
cream straight from a factory in MaraÅ? will be brought to your table
without you having to make the arduous journey to the city at all.

Edited June 27, 2010 by Arpa

Boghos · June 29, 2010

Boghos this is special for you.
http://www.topnews.in/health/files/Ice-Cream.jpg
http://hyeforum.com/index.php?showtopic=10037&st=40

Sory for the length but is worth it.

Thanks Arpa jan.

Arpa · July 7, 2010

Merik merik/ Mayrik, mayrik.

http://www.youtube.com/watch?v=4dB1j53dOI0&feature=related

Please pardon me. Most of the below is in furkish.

Why is this under this thread. Shoot me if you will

Please click on may versions of the same song. Marashdan bir khaber geldi (News arrived from Marash) . I have listened closely to see what that “news” is. All sung to the tune of Merik Merik. Do they know what “merik//mayrik/mother means? There is also a version where it is lip synched with furkish words.

You can see many versions of it at the side bars.

Edited July 8, 2010 by Arpa

Arpa · August 28, 2010

The art of needlework and embroidery. The subtopic of the article is Ձեռարուեստ/Handicraft

An endangered species? A lost art? Yet, there seems to be a renewed revival.

The article by Hakob Avetikian on the occasion of a pictorial book by Hraztan Tokmajian published in Aleppo , partly sponsored by the MHM(Marash Compatriotic Union) and the Saryan Institute of Art opens with a little nostalgia that the art is all but lost except , at times at the Vernisage and some museums, but it goes on with some hope that the art has found renewed interest , specially in Aleppo.

On a personal note; I am familiar with many of the names mentioned, the likes of Miss Bulle, Karen Yeppe et.al. In addition, I am intimately acquainted with the Marash needlework, and I do have some actually made by family and relative members. I wonder if the book mentions that Grand Lady “Trvond Khanum“, Tikin Turfanda (A Genocide widow herself, Marash born, I forget her surname) who provided work and meager income to many an Armenian girl/woman that she would send the works to America.

BTW. Even though most Marashtsi girls and women knew how to embroider, there very few who knew how to trace the velvet cloth with dough (khmor) imprinted with wooden templates. Yes, many of the designs had Christian Armenian motifs (crosses etc.). Seems like the art was primarily a Kilikian culture, like Marash, Aintab(Lace) , Zeitun, Edessa(Ourfa) (I am not familiare with those of Zeitun and Ourfa).

----

Բացի Վերնիսաժից, չհաշված նաեւ մեր թանգարանները, Հայաստանում հետզհետե ավելի քիչ ենք հանդիպում ասեղնագործ իրերի: Անշուշտ, խոսքը հայկակա՛ն ասեղնագործության մասին է, տոհմիկ, մեզ հարազատ մաքուր գործերի, որոնք հազվագյուտ են նաեւ Վերնիսաժում, որի հաճախորդների մեծ մասը զբոսաշրջիկներ են եւ, բնականաբար, գաղափար անգամ չունեն հայկական ասեղնագործության մասին, այլապես դրանց պահանջարկը ինքնըստինքյան կգոյանար եւ կիրառական արվեստի այդ տեսակը մահամերձ վիճակում չէր հայտնվի մեզանում:…

http://www.azg.am/img_culture/100-201001201.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001205.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001202.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001203.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001204.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001206.jpg

http://www.azg.am/imgBig_culture/125-201001207.jpg

----

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #12, 2010-08-28

Ձեռարվեստ

ԱՍԵՂՆԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸՙ ԱՐՎԵՍՏ ԵՎ ԱՐՀԵՍՏ

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ

Բացի Վերնիսաժից, չհաշված նաեւ մեր թանգարանները, Հայաստանում հետզհետե ավելի քիչ ենք հանդիպում ասեղնագործ իրերի: Անշուշտ, խոսքը հայկակա՛ն ասեղնագործության մասին է, տոհմիկ, մեզ հարազատ մաքուր գործերի, որոնք հազվագյուտ են նաեւ Վերնիսաժում, որի հաճախորդների մեծ մասը զբոսաշրջիկներ են եւ, բնականաբար, գաղափար անգամ չունեն հայկական ասեղնագործության մասին, այլապես դրանց պահանջարկը ինքնըստինքյան կգոյանար եւ կիրառական արվեստի այդ տեսակը մահամերձ վիճակում չէր հայտնվի մեզանում:

Արդարեւ, հայկական ասեղնագործությունը գրեթե լրիվ դուրս է մղվել մեր կենցաղից, առօրյա կիրառումից: Դստեր կամ թոռնուհու օժիտի մեջ տոհմական մի կարպետ, գորգ, ասեղնագործ սփռոց, գոգնոց, բարձի երես կամ վարագույր ներդնելու գեղեցիկ ավանդույթը վաղուց փոխարինվել է մեքենայի հյուսած իրերով, կոբալտի անճաշակ ամանեղենով, «խրուստալով» եւ այլ անապետքություններով: Այլապես Երեւանում եւ այլ քաղաքներում մենք կունենայինք ասեղնագործ իրերի խանութներ եւ պահանջարկը բավարարող արհեստանոցներՙ գործող կանանցով եւ աղջիկներով, որոնց համար դա կլիներ սոցիալական վիճակը մեղմացնող միջոց նաեւ: Ինչպես եղել է դարեր շարունակ, հատկապես Կիլիկիայում, եւ հատկապես մեր ժողովրդի պատմության ամենադժնդակ պահերին, մանավանդ 1894-96-ի եւ 1909-ի կոտորածներից եւ, առավել եւս, 1915-ի Ցեղասպանությունից հետո, երբ հազարավոր որբուհիներ ասեղի միջոցով են վաստակել իրենց օրապահիկը:

Այդ որբուկներն են ու որբեւայրիները, որոնք թուրքական նախճիրներից մազապուրծՙ բռնագաղթի առաջին հանգրվան Հալեպ են տարել Մարաշի, Այնթապի, Ուրֆայի, Զեյթունի եւ այլ վայրերի ասեղնագործական ավանդույթները, եւ Միսս Հեդուիգ Բյուլի, Քարեն Եփփեի, Միսս Ագնեսի եւ օտարազգի մյուս որբախնամների հաստատած որբանոցներում ու ապաստաններում ստեղծված արհեստանոցներում օրվա հաց վաստակել իրենց ասեղով եւ հելուններով: Որբերը մեծացել են, ամուսնացել, տուն-տեղ դրել, բայց մտերմությունը ասեղնագործության հետ մնացել ու փոխանցվել է հաջորդ սերնդինՙ այս անգամ ոչ թե հաց շահելու, այլ գեղագիտական հաճույքի եւ, ավելի հաճախ, որպես ապագա լավ տանտիկնոջ գրավական: Այլ խոսքովՙ Հալեպում տոհմիկ ասեղնագործության ավանդույթները ինչ-որ չափով դեռ շարունակվում են...

Ապացույցըՙ արվեստաբան Շահեն Խաչատրյանիՙ մեզ տրամադրած մեծածավալ գիրք-ալբոմը, որ օրերս լույս է տեսել Հալեպում, Pawael Press տպագրատանը, Հրազդան Թոքմաջյանի հեղինակությամբ եւ ձեւավորմամբ, լուսանկարիչ Հակոբ Գուլյանի եւ այլոց աշխատակցությամբ, Մարաշի հայրենակցական միության Գերմանիկ-Վասպուրական մշակութային միության հրատարակությամբ - «Մարաշի ասեղնագործություն»: 405 մեծադիր էջերում հեղինակը ներկայացրել է, հայերեն եւ (հանդիպակաց սյունակում) անգլերեն լեզուներով, Կիլիկիայի Մարաշ քաղաքի շուրջ հազարամյա հակիրճ պատմությունը, ազգագրությունը, արհեստները, գորգագործության եւ ասեղնագործության ավանդույթները, առանձնահատկությունները, հարթակարի (աթլասլամա) եւ գաղտնակարի (իրգա) նրբություններըՙ հին, միջին, նոր եւ նորագույն բազմաթիվ նմուշներով, տարբեր հավաքածոներից եւ հեղինակներից ձեռք բերված գերազանցապես գունավոր վերատպություններով, օտար հեղինակների վկայություններով:

Առանձնապես ուշադրության է առնվել միջնադարյան հայկական հոգեւոր-եկեղեցական մշակույթի, ծեսերի եւ սիմվոլիկայի ազդեցությունն ընդհանրապես Կիլիկիայի եւ մասնավորաբար Մարաշի ու հարակից շրջանների ազգագրության վրաՙ նպատակ ունենալով ավելի խորքային ներկայացնել Մարաշի ձեռարվեստի ակունքները, անգամ կենցաղային իրերի վրա օգտագործված նախշերը, որոնք գերազանցապես քրիստոնեական են, որի պատճառով էլ, հավանաբար, մարաշյան գորգարվեստն ու ասեղնագործությունը չեն հետաքրքրել մահմեդական շրջապատին եւ դրանով իսկ պահպանել են հնավանդ իրենց զարդանախշերն ու խորհրդանշանները:

Բնականաբար, նկարիչ-գեղագետ հեղինակի ուշադրությունը սեւեռվել է հետեղեռնյան շրջանիՙ նախճիրներից մազապուրծ բեկորների առաջին հանգրվան Հալեպի, բռնագաղթվածների մի կերպ կառուցած հյուղավանների, օտար միսիոներների եւ ազգային կազմակերպությունների հաստատած որբանոցներում եւ ապաստաններում ստեղծված արհեստանոցներում կանանց եւ աղջիկների ասեղնագործությանՙ Ուրֆայի, Այնթապի, Զեյթունի եւ Մարաշի դպրոցների հետեւողությամբ հյուսված գործերի ու գործունեության վրա: Ինչպես ասվեց, դրանք նույն միսիոներներիՙ եւ հետագայում հատուկ խանութների միջոցով վաճառքի էին ուղարկվում եվրոպական քաղաքներՙ օրապահիկ ապահովելով հավաքագրվածներին:

Հետագայում, ինչպես ասվեց վերեւում, կյանքի պայմանների բարելավմանը համընթաց, ասեղնագործությունը դադարել է ապրուստի միջոց լինելուց եւ վերածվել, եթե կարելի է ասելՙ հոբբիի, որով զբաղվել են աղջիկները դեռատի հասակիցՙ ի պատրաստություն իրենց օժիտի: Այս վերջինը, որին նույնպես անդրադարձել է գրքի հեղինակը, հալեպահայ ավանդական ընտանիքներում կարեւոր երեւույթ էր. ամուսնական պսակից առաջ հարսնացուի տանը ցուցահանդեսի պես ներկայացվում էին օժիտին մաս կազմող առարկաները. որքան շատ էին հարսնացուի անձամբ պատրաստած ձեռագործ իրերըՙ այնքան գովեստի էր արժանանում աղջիկը, որպես բանիբուն, տնարար, շնորհքով (հունարլի) աղջիկ: Ավելի ուշ գործին միջամտել են նաեւ մշակութային միություններն ու դպրոցները (վերջիններում ասեղնագործությունը առ այսօր դասավանդման առարկա է), որոնք տարեկան ցուցահանդեսներ, քերմես-բազարներ են կազմակերպել ձեռագործներիՙ ի նպաստ դպրոցի կամ միության:

Եվ... հայաշատ այդ քաղաքում շարունակվել է ավանդույթը: Հրազդան Թոքմաջյանի պատրաստած ալբոմում մեծաթիվ են հին, նոր եւ նորագույնՙ հեղինակային ասեղնագործությունների նմուշները, հեղինակների լուսանկարով: Նրանցից ամենաերիտասարդը 1986 թ. ծնունդ է, ինչը նշանակում է, որ Մարաշի ասեղնագործությունը դեռեւս կենդանի, ապրող արվեստ է, որի վարպետներից մի քանիսին, կարծում եմ, անհրաժեշտ է տեւական ժամանակով հրավիրել Հայաստան, որպեսզի Մարաշի նուրբ, գեղեցիկ, բանաստեղծական ձեռարվեստը չկորչի, հարատեւի նաեւ Հայաստանում: Անշուշտ, նույնը վերաբերում է Այնթապի ասեղնագործությանը, որը, ի տարբերություն Մարաշի, իմ կարծիքով, ավելի շքեղ է ու փարթամ:

Այս գիրք-ալբոմը, որի հեղինակը շուրջ 16 տարի ղեկավարում է Հալեպում ՀԲԸՄիության Մ. Սարյան գեղարվեստի ակադեմիան եւ դարձել է հալեպահայության արվեստի եւ մշակութային կյանքի մղիչ ուժերից մեկը, պատիվ է բերում ոչ միայն հեղինակին եւ նրա գործակիցներին, այլեւ Մարաշի հայրենակցական միության տեղի վարչությանն ու մարմիններին, որոնց հավաքական աջակցության մնայուն առհավատչյան է այն:

Հույս ունենք, որ այս հատորին կհաջորդեն մյուսներըՙ Այնթապի, Ուրֆայի (Եդեսիա), Զեյթունի եւ մյուս ասեղնագործական դպրոցներին նվիրված գրքերը:

Նկար 2. Ասեղնագործ հայուհիներ (ձախից առաջինըՙ Քարեն Եփփեն) 1920-ական թթ., Հալեպ

Նկար 3. ՀԲԸՄ-ի Սարյան ակադեմիայում բացված ասեղնագործ աշխատանքների ցուցահանդես

Նկար 4. Թավշե թիկնոց, 1955թ., Հալեպ

Նկար 5. Եպիկոպոսական թավշե տարազ, 1980-ականներ: Գործՙ Զվարթ եւ Նազելի Գութուճյան քույրերի

Նկար 6. Անհայտ հեղինակ: Ծածկոց բկ-ի վրա, 160x94 սմ, 19-րդ դ., Մարաշ

Նկար 7. Թավշե հողաթափեր, Մարիա Հարությունյան եւ Ալին Իշխանյան 1990, Հալեպ

http://www.azg.am/AM/2010082802

Arpa · October 1, 2010

Even if this may be a subject of general topic of tragic Armenian History, I take the liberty to post it here as the article profusely refers to Dr. Prof. Stanley Kerr, the author of the book “Lions of Marash“.

http://imageevent.com/publicgallery/events/marashturkey1919drsekerr000?p=1&n=1&m=99&c=4&l=0&w=4&s=0&z=2

Here are some of the pictures mentioned below.

http://imageevent.com/publicgallery/events/marashturkey1919drsekerr000;jsessionid=wdezr0cxj7.frog_s?p=90&n=1&m=99&c=4&l=0&w=4&s=0&z=2

http://www.ararat-eskijian-museum.com/July10.jpg

http://imageevent.com/publicgallery/events/marashturkey1919drsekerr000

http://www.reporter.am/index.cfm?objectid=E7D39A80-CD70-11DF-9B8F0003FF3452C2

An aside. Some time ago someone called me “edebsiz’ meaning “uncivilized/անկիրթ” when I addressed to him as the “illegimate son” of ms. edib. Btw “edeb/edib” is an Arabic word to mean “civilization/civilized”.

Memorial dedicated to Armenian orphans opens in Aintoura
by Maurice Missak Kelechian
Published: Friday October 01, 2010
Aintoura, Lebanon -
It has been over five years since Maurice Missak Kelechian discovered the location of a Genocide-era Armenian orphanage at St. Joseph Aintoura French College in Lebanon.
On September 22, through support from KOHAR Symphony Orchestra & Choir and Harout Khatchadourian, a khachkar (Armenian Stone-Cross) and a bronze statue in memory of Armenian orphans was inaugurated at the Aintoura College cemetery.
Remarks by Mr. Kelechian at the inauguration he entitled as "My Journey of Love" are below:
"My journey of love started in 2005 with a single photo in Stanley Kerr's book, "Lions of Marach" that showed a group picture of Jemal P*** with a footnote that read: "Jemal P****commander of the Turkish Fourth Army together with Halide Edib, on the steps of French College at Antoura, Lebanon."
My passion for the Armenian modern history had just started to take off and finding a piece of that history in my own backyard was surreal! Little did I know that I was embarking on an incredible untold story.
I jumped into my car eager to identify the location of the orphanage shown in the picture. Antoura, for many Lebanese families, is a beautiful place to take their kids for a drive and some fresh air. They had no idea that soon, it was going to take their breath away!
Apprehensive at first and then excited, I approached the French college. Careful not to disturb what I didn't know, I started taking pictures of the college from afar and as I came closer to the building, my story started to unfold.
The college was established by the Jesuits brotherhood in 1656. Lazarist priesthood took over the college in 1834 and when the WWI broke out, the Ottoman Turks confiscated the college, dismissed all the priests and converted the building into a Turkish orphanage. Between 1915-1918, 1200 young orphans were kept in Antoura of whom 1000 were Armenians and the remaining 200 consisted of Turks and Kurds.
In 1916, Jamal ***** visited Antoura together with 40 elite Turkish teachers, headed by Halide Edib, the new director of the college; prepared to teach the orphans the "Ottoman Turkish culture"; hence the photo in Kerr's book.
I finally took the courage to enter the college. Pretty soon, I was guided to see the college's archivist, Mr. Sebastian Arhan, who welcomed my curiosity and very gracefully supported my pursuit.
As we started walking around the college trying to trace the location of the photo, an employee of the college, Mr. Doumit Hayfa, told us that in 1993, the remains (bones) of some of the young orphans were found and were collectively buried under an unmarked mass grave next to high ranking Lazarist priests.
In 2006, when my initial findings about the Antoura orphanage were published in Aztak, an Armenian newspaper in Lebanon, I found out that Mr. Karnig Panian, previously the deputy dean of Jemaran high school in Beirut, was one of the survivors of the Antoura orphanage. In 1992, he had published his experiences as an orphan in a two-volume memoir.
I stayed up all night reading the memoirs in owe and disbelief! While the Antoura building looked like an orphanage on the outside, on the inside, the young orphans were going through a systematic Turkification executed through most heinous tactics; changing the Armenian names of the orphans into Turkish names, luring the orphans into believing that the Turkish culture is a better culture than the Armenian, and, gradually, if the orphans spoke, prayed or sung in Armenian, punishing them by Falakha (Hitting of the soles of the feet with iron rods). "The sessions of Falakha usually ended up with bleeding kids sent to the infirmary to be treated for fractured bones."
In Halide Edib's own words: "One felt that these children, whatever happened, would carry something crippled, something mutilated in them."
I was appalled and revolted by the realization that the Genocide did not stop with the killings, the drowning, the burning and the rapes, it rather continued to crawl beyond the deserts, the rivers and the caves; the final frontier of the Genocide aimed at annihilating the memory of what constituted "Armenian culture."
Here, I would like to add that according to the UN definition of Genocide, the 5th point specifically stipulates that "Forcibly transferring children of a group to another group" is an act of Genocide (Article II of the 1951 UN Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide).
From that day on, I was haunted by the souls of these orphans 300 of whom lost their lives between 1915-1918 as a result of abuse, famine and illness. In his memoires, Mr. Panian wrote: "The available hospitals were merely a sleeping hall. There were no skilled doctors to provide the proper medication. The dead orphans, who were buried in a hole and covered with dirt, were attacked, the same night, by the hungry jackals, ripping off the little bodies and scattering their bones all over the place." "The only thought on the orphans' minds was food. In desperation, they would often collect the bones of their dead friends, grind them and use them in soups as food to survive."
Later, when I returned to Antoura and I watched the college through the eyes of a 6 year old Karnig who experienced the pain of abandonment, famine and Turkification and who saw his friends lose their identity and vanish to be forever forgotten. As I sat on the mass grave bewildered, I promised to tell the story of the unsung heroes until they were truly laid in peace.
Towards the end of 1918, Halide Edib asked Dr. Bliss, then the dean of American University of Beirut, to take Antoura under the protection of the American Red Cross.
I expressed my gratitude to the Near East Relief and Red Cross organizations and several official representatives of foreign governments for actively taking part in saving Armenian lives and selflessly caring for over 130,000 Armenian orphans.
I did tell the story of my heroes to Armenian communities in Lebanon, Syria and United States through presentations, TV, Radio and digital media interviews.
I did tell the story of the young orphans to thousands of high-school kids through film footages, researched data and archived photos. These students now recognize the face of the Genocide and are able to relate to the pain of the stories told to them by their parents and grandparents.
On March 7, 2010, together with Mr. Robert Fisk, the internationally renowned Middle East Correspondent for The Independent newspaper in London, I revisited the Antoura mass grave.
He then went on to write and publish a powerful article under the title of "Living Proof of the Armenian Genocide" that covered the story of my heroes which was translated into several languages and replicated by the thousands on web pages all over the world.
Even Turkish writers and journalists who heard the story of the young orphans visited Antoura and the mass grave.
Five years ago, I pleaded to the Armenian community and its leaders to initiate a memorial to mark the grave of the forgotten heroes.
Fortunately, Mr. Harut Khatchadourian immediately responded to my pleas with utmost humility and generosity. He understood the urgency of the work that needed to be done and gave me the green light to do whatever was deemed necessary to pay the respect due to the orphans.
KOHAR Symphony Orchestra & Choir generously funded the creation of the Khatchkar by Zaven Koshtoyan, a symbol of the Armenian culture, as well as the bronze sculpture of a young boy holding the globe by Raffi Tokatlian, symbolizing the young ambassador to the world to raise awareness to protect and treat orphans around the world with passion, compassion and utter respect.
To top it all, KOHAR made sure its symphony and choir is present here today to give the orphans a true Armenian burial blessed with their angelic voices and the beauty of the Armenian hymns.
Today's memorial would not have been possible without the patience and the understanding of Father Antoine Nakad, the Superior of the Antoura College. He became my angel throughout the unfolding of the story and the preparation of the grounds.
Today's memorial will make the world aware of the impact of the irreversible pain and suffering inflicted by human beings onto others. It will also tell the world that it is impossible for the Armenian people to heal and go on living with their heads held high when their colossal losses are categorically denied by the Turkish government.
Today's memorial will also remind us, the Armenians to respect those Turks who risked their lives to save Armenian families during the Genocide and who, today, risk their lives by openly apologizing on behalf of their old and new governments.
The flowers that I will place on the mass grave of the orphans today will be in memoriam of all the Antoura orphans; Armenians, Turks and Kurds.
I am grateful for the perfect conclusion of my journey of love and I am deeply honored for the trust vested in me to help my heroes to finally rest in peace.
Thank you for your presence."

Arpa · February 16, 2011

http://shanttv.com/am/jury/news/2010_11_03/2040/4985/

http://www.azg.am/AM/culture/2011020501

Տեղադրվել է` 2011-02-05 14:56:03 (GMT +04:00)

ԳԵՂՈՆ ՀԱՅ ՄՈՐԸ

ՀԱԿՈԲ ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Կարծում եմ, ի բնե մարդուն հատուկ է հերոսի պաշտամունքը: Հաղթողի, ուժեղագույնին առջեւ խոնարհում: Նաեւ հնուց հայերը կազմակերպել են Նավասարդյան խաղերը: Մարդիկ կազմակերպել են հատուկ մրցումներ հաղթողներին որոշելու համար: Այդ մրցումները եղել են մեծ տոնախմբումներ, որոնց ներկա են եղել արքաները... «Օ՜ տայր ինձ զծուխն ծխանի եւ զառաւօտն Նաւասարդի»... «Աւա՜ղ փառացս անցաւորի...»,- երեւի ծերունի արքայի հառաչանքը...

Հելլադայում մարդկային մարմնի գեղեցկությունը պաշտամունքի էր հասել... Օլիմպիական խաղերը, երբ մրցում էին իրենց ուժը եւ ֆիզիկական կարողությունը ցույց տալու համար, եւ նույն ժամանակ, եթե չեմ սխալվում, բանաստեղծներն էին մրցում: Գիտենք, որ օլիմպիական հաղթողներուն համայնքը հուշարձան էր կանգնեցնում: Նրանք իրենց հերոսներն էին:

Եվ ընդհանրապես, ժողովուրդը, գոնե մենք գիտենք, որ հայերս հպարտանում ենք մեր հաջողակ հայրենակիցներով, եթե նույնիսկ մենք մասնակցություն մը կամ օգնություն մը ցույց չենք տված մեր հերոսին: Քըրք Քըրքորյանը, ասում են, այսօր աշխարհի ամենահարուստներից է, եւ հպարտությամբ ենք հիշում անունը, նաեւ սպասում ենք, որ ինքն ալ իր ժողովուրդին բաժին հանե իր հաջողութենեն... Եվ անշուշտ, Քըրք Քըրքորյանները իրենց ժողովուրդին դժվարության ժամանակ չեն մոռանում... Անշուշտ, ժողովուրդը իր սրտին մեջ պահում է մանավանդ իր հայրենիքին պաշտպանության համար կյանքը տված կամ վտանգած անձանց. «Սուրբ անունդ պիտի հիշվի դարեդար, հայրենիքի տեր ու պաշտպան Անդրանիկ»:

Անշուշտ, որեւէ բնագավառում, երբ հայը մրցում է օտարների հետ, մեր ժողովուրդը անտարբեր չի մնում, երբ հայկական Եռագույնը բարձրանում է ի պատիվ հաղթողին եւ հնչում է «Մեր հայրենիքը»... Հաճախ հաղթողը պատվանդանի վրա իր արցունքները չի կարողանում զսպել մեր պետական հիմնը լսելիս...

Դժբախտաբար վերջին հարյուրամյակները, մանավանդ 20-րդ դարը ճակատագրական եղավ հայերուս համար. կործանման դարաշրջանը մեր մտավորականության. մանավանդ մեր հայ գրողները կարծես անիծված ըլլային. եթե ուրիշ ժողովուրդներու մոտ պատահում են «անիծված արվեստագետներ», հայ լավագույն գրողները, մեր ժողովուրդի ընտիր զավակներըՙ «նոր ազնվականությունը», մահանում էին 20 տարեկանինՙ թոքախտով, կամ 40 չհասած մեռնում էին աքսորի ճանապարհներուն, բանտերում, սպանվելով... Էլ չեմ ասում ամբողջ արեւմտահայության սպանդը Օսմանյան կայսրության մեջ: Եվ այսպես, հայ ազգը գոյատեւում է...

Կյանքը ուրախ չէ եղած հայերուս համար, եւ սակայն նկատած եմ, որ հայերը անհասկանալի զուսպ են մանավանդ երբ առիթ է լինում հայրենակիցը գովաբանելու... Ի բնե ըլլալով խելացի, օժտվածՙ տեսնելով հանդերձ իր հայրենակցին հաջողությունը, չի սիրում ցույց տալ ոգեւորություն, կարծես ասում էՙ հերիք չէ հաջողել է, հիմա էլՙ գովասանք, քիչ մը շատ չէ՞: Կարծես թե դա իրեն համար ըլլա նվաստացում, կրնա ըլլալ նաեւ նախանձ... Իսկ ես կարծում էի, որ ուրիշի արժանիքները բացահայտելը նույն ինքը առաքինությունն է, իսկ փառաբանելը սկիզբն է լավին հետ համագործակցելու: Լավը արժեւորելը սկիզբ է դառնում լավ գործը շարունակելու, լավերու ընկերակցության, եղբայրության սկիզբը... Դժբախտաբար, երեւի դարերով օտարին հայոց ճորտացումը հայուն դարձրել է ավելի ինքնամփոփ, կասկածամիտ եւ չվստահող... Իսկ 70 տարվա սովետական ռեժիմը քի՞չ ավերներ գործեց մարդոց հոգում... Փառք Աստուծո, այդ մղձավանջային ժամանակները անցան, հիմա արդեն ժամանակն է, որ ամեն լավ գործ գնահատենք, քաջալերենք, փայփայենք, որպեսզի այդ զարհուրելի ժամանակները իսպառ մոռացվին:

Եվ ահավասիկ ես ուրախությամբ այսօրվա եւ վաղվա ընթերցողին կուզեի ծանոթացնել սքանչելի հայորդիի մը եւ իր ստեղծագործության, որուն մեկ մասին բախտը ունեցանք անցյալ տարի ծանոթանալու: Ինչպես ասում էի քիչ առաջ, գեղեցիկ գործ մը, եթե ունի իր գնահատողը, պատճառ կդառնա նոր գեղեցիկ գործերու ստեղծման: Կարեւոր է, որ նախ գոյություն ունենա այդ ազնվական մարդը, որ ոչ միայն գնահատող է տաղանդավոր գործին, այլեւ ինքն ալ ըլլա գեղեցիկ եւ տաղանդավոր: Եվ ահավասիկ այդ հերոսըՙ տաղանդավոր նկարիչ Հրազդան Թոքմաջյան, որ մի քանի ամիս առաջՙ 2010 թվականին հայրենիք բերավ նվիրաբերելու երկու սքանչելիքՙ գիրք-ալբոմ մը եւ ցուցահանդես մը, որ, կարծում եմ, հայրենիքում 2010 թվականի ամենանշանակալից, անմոռանալի եւ պատմական պահերից եղան: Երկուքն ալ կոթողային գործերՙ Հրազդանի հեղինակած «Մարաշի ասեղնագործություն» հոյակապ աշխատասիրությունը եւ «Մարաշի ասեղնագործություն» ցուցահանդեսը:

Ցուցահանդեսը բացվեց Երեւան քաղաքի պատմության թանգարանում 2010 թ. նոյեմբերի 3-ին, իսկ գրքի շնորհանդեսըՙ մի օր շուտ, Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայում: Ցուցադրվում էին բարձրագույն մակարդակի գործեր, որոնք պատիվ պիտի բերեին աշխարհի լավագույն թանգարաններուն: Դրանք բարձրագույն մակարդակի նկարչական գործեր են հեղինակությամբ հայ տանտիկիններու: Նկարագրելով չի լինի, պետք է տեսնել: Կերպասի վրա ասեղով եւ գունավոր թելերով, բամբակյա եւ ոսկեթելով կատարյալ գծագրություն, կատարյալ կոմպոզիցիա, սքանչելի գունանկարչություն: Եթե կերպարվեստի գործի մը արժանիքներեն մեկն ալ այն է, որ դիտողը որքան ալ որ նայի ցուցադրված ստեղծագործությունը, չձանձրանա, այլ ուրախությամբ լեցվի, հայ կանայք ստեղծել են անզուգական արվեստի գործեր, ամեն ստեղծագործող իրավամբ ինքնատիպ է եւ եզակի... Եվ ցուցահանդեսը միասնական է եւ կատարելապես այլազան: Ամեն հեղինակ որոշակի տարբերվում է մյուսեն:

Գալով Մարաշի ասեղնագործությանը նվիրված աշխատասիրությանՙ գիրքը կոթողական գործ մըն է, բառին բուն իմաստովՙ խելացի, զարգացած, նրբանկատ, գիտուն, ինքնավստահ, մեկ խոսքովՙ տաղանդավոր հայրենակցի մը, որը միայն պատիվ կրնա բերել իր ազգին եւ մարդկության:

Ցուցահանդեսի նմուշները, արվեստի գործերը հավաքված են Սիրիայի Հալեպ քաղաքում եւ տպագրված նույնպես Հալեպ քաղաքում, հրատարակությամբ Մարաշի հայրենակցական միության Գերմանիկ-Վասպուրական մշակութային միության: Սույն հատորը կնվիրվի Ցեղասպանության ու տարագրության տառապալից օրերը իրենց ուսերուն վրա տարած հայ կանանց պայծառ հիշատակին:

Լավ կըլլա, որ նշեմ, որ 1915 թվականի թրքական կոտորածներից մազապուրծ Արեւմտահայաստանի եւ Կիլիկիո քաղաքներուՙ Մարաշ, Հաճըն, Զեյթուն, Այնթապ, Քիլիս, բնակիչները մեծ մասամբ նախ հավաքվեցին Սիրիայում եւ մանավանդ Հալեպ քաղաքում, սիրիական գթասիրտ եւ մարդասեր ժողովուրդի պանծալի եւ հնագույն քաղաքում: Արեւմտահայաստանից, Կիլիկիայից, Տեր Զորից ճողոպրած արեւմտահայության մնացորդացը մնաց Սիրիայում, հիմնականը Հալեպ քաղաքումՙ իբրեւ հյուր արաբ բարեգութ ժողովուրդին:

Հալեպը դարձավ տեսակ մը փոքր Արեւմտահայաստան... Հայերըՙ իրենց դարավոր մշակույթով եւ սովորություններով, հայկական ընտանիքը, եկեղեցին, որոշ ժամանակ կարծեք չէին զգում հարվածի ուժգնությունը, բայց օտարության սառը օդը կամաց-կամաց զգալի պիտի դարձներ մահացու հարվածի ուժը... Հայը արմատախիլ եղած էր իր բնօրրանեն, դատապարտված էր մոռանալու իր լեզուն, իր ինքնությունը, դառնալու նոր մարդու տեսակ, հայու նոր տեսակ... 95 տարի է անցել Եղեռնից, եւ արդեն մի քանի սերունդ ապրում է «նոր հայրենիքի» մեջ: Պետք է նշեմ, որ ամբողջ Սփյուռքի տարածքում սփռված հայ համայնքներուն մեջ Սուրիան եւ մանավանդ Հալեպ քաղաքը ունի իր ինքնուրույն տեղը իբրեւ պահեստը մնացորդացի... վերջնականապես տակավին չխաթարված արեւմտահայության. «Տեսի դաշտերը Սուրիո, Լյառն Լիբանան եւ յուր մայրեր... Կըղզի նման չիք մեր Կիպրիա, Եվ ոչ մեկ վայր է, արդարեւ, Գեղեցիկ քան զիմ Կիլիկիա, Աշխարհ, որ ինձ ետուր արեւ...»: «Քու հիշատակդ այս գիշեր, զիս լալու չափ կհուզե», Հայաստա՜ն, Հայաստա՜ն, Հայաստա՜ն...

Այո, անշուշտ Հրազդանը չենք մոռցած: Ո՞վ է Հրազդանը, անշուշտ պիտի հարցնեք: Այո, Հրազդանը այսօր արդեն մոտ քսան տարի է Հալեպ քաղաքում ապրող հայաստանցի նկարիչ մըն է շատ տաղանդավոր: Հրազդանը ի՞նչ կապ ունի Հալեպի հետ... Մի քիչ պատմություն. մոտավորապես 60 տարի առաջ Հալեպ քաղաքի մի քանի արվեստասեր հայերՙ ակնաբույժ տոքթ. Ճեպեճյանը, ճարտարապետ Գաբլանը կորոշեն նկարչական դասարան մը բանալ նկարչություն սիրող եւ ընդունակ հայ պատանիներունՙ քաջալերելու նկարչությամբ զբաղվել: Եվ մի սենյակ կճարվի, ուր մի փոքր վճարումով հայ տղաք եւ աղջիկներ պիտի կարողանային նկարչությամբ զբաղվել եւ սորվել նաեւ: Չեմ գիտեր հիմնադրման օրից ովքեր եղած են նկարչության ուսուցիչները, բայց կարծեմ ոչ մի վկայված մանկավարժ, բարձրագույն կրթությամբ ուսուցիչ չի եղել: Բայց հետագային ՀԲԸՄիության «Սարյան ակադեմիա» կոչված այդ դասարանը բախտը ունեցավ ունենալու իրական տաղանդավոր դասատու մը, որ նաեւ մանկավարժ էր կրթությամբՙ ավարտած Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի նկարչական բաժինը: Ուրեմն սիրիահայ գաղութի բախտավոր ղեկավարները մի օր էլ գաղափարը կունենան իրենց դպրոցին համար արդեն անկախ Հայաստանեն ուսուցիչ հրավիրել, եւ առանց մանրամասնություններուն մեջ մտնելու, այդ ուսուցիչը ընտրվեցավ մեր բարեկամ Հրազդան Թոքմաջյանը: Ասեմ, որ նա սիրելի ընկերս է, տաղանդավոր նկարիչ, բարեկիրթ, խելացի, ազնվագույն անձնավորություն, որ սերում է Էրզրումի նշանավոր Թոքմաջյան ընտանիքից: Թոքմաջյան կնշանակե ձուլող: Ինչպես ամեն հայ ընտանիքի մի անդամ տիրապետում էր արհեստի եւ այդ հայ արհեստավորը ապահովում էր ընտանիքի ապրուստը, այնպես ալ Հրազդանի ծնողները եղել են հնագույն արհեստի տիրապետողներՙ ձուլողներ:

Հրազդանը շնորհիվ իր խելացիության եւ ազնվաբարո նկարագրին կարողացավ մի քանի տարում Հալեպի հայ համայնքին մեջ իրեն ապահովել շատ պատվավոր մի դիրք եւ դարձավ հարազատ, շատ սիրված ու հարգված հալեպահայերից: Անշուշտ նաեւ իբրեւ մեր նորանկախ պետության քաղաքացի շատ հարգված է սիրիական կառավարության կողմից: Հրազդանը լավագույն օրինակն է այն հնարավորության, որ որքան մեծ կրնար ըլլալ օգուտը հայությանՙ ըլլա Սփյուռքում, ըլլա հայրենիքում... Ասում են 15.000 հայ տղամարդիկ եւ կանայք Լոս Անջելեսի բանտերում են ապրում իբրեւ հանցագործներ... Մեկ է, հանցագործն ալ, պատվավորն ալ Միացյալ Նահանգներում ի սկզբանե դատապարտված են հայության համար կորստյան: Ափսոս, հազար ափսոս...

Եվ ահավասիկ, ապրելով օտարության մեջ, բայց իր հայրենակիցների ծոցում, Հրազդանի աչքերը սկսում են ավելի պայծառ տեսնել օտարության մշուշին մեջ, սկսում է նկատել, որ որքան սփռված արժեքներ կան ի պահ սփյուռքահայերուն մոտ, որքան հոգեւոր արժեքներ, որոնք կորչելու են եւ կորչում են: Դրանք հայ ժողովուրդի ստեղծած արժեքներն են, որոնք պատկանում են հայ ազգին: Պետք է փրկել այդ հարստությունները: Եվ Հրազդանը հայտնաբերում է արեւմտահայ տանտիկիններու սքանչելի ասեղնագործությունները, որոնք տակավին պահվում են հայերու տուներուն մեջ: Հրազդանը կայծակի հարվածի ազդեցության տակ է. սիրահարված է հայ տանտիկիններու ասեղնագործություններուն... Ուրախության չափ չկա: Ահավասիկ ինչ է նշանակում ուրիշի ստեղծածովը ուրախանալ, գնահատել, ոգեւորվել: Հրազդանը սիրահարված է Մարաշի ասեղնագործության, եւ գործի է լծվում: Իր ժամանակը թանկագին, եւ իր սուղ միջոցները չխնայելով Հրազդանը որոշում է փնտրել, գտնել, արձանագրել եւ հավաքել Մարաշի հայ տանտիկիններու ասեղնագործությունները: Եվ ահավասիկ մի քանի տարիներու տքնաջան աշխատանքներու արդյունքով Հրազդանը հավաքում է ցուցահանդես մը եւ գրում է աշխատասիրություն մը, որը կրնար գրել միայն օժտված բանասեր մը եւ պատմաբան մը, կարող էր ոգեւորել իր հայրենակիցները, մանավանդ մարաշցիները:

Հրազդանը անշուշտ հերոս մըն է, որ իր կյանքը նվիրել է իր ժողովրդի հոգեւոր արժեքները պաշտպանելուն, եւ ինքնաբերաբար մտածում ես, որ որքան կարեւոր է, որ մեր երկիրը զորանար, մեր պետությունը հասներ պահելու եւ հսկելու իր ժողովուրդին ֆիզիկական եւ հոգեւոր կարիքները: Ախր ինչպե՞ս կարելի է ասել, որ ես ազատ եմՙ ուր ուզեմ կապրիմ, ինչ ուզեմՙ կանեմ եւ իմ կյանքիս պատասխանատուն եմ: Լավ, բայց քու ազգիդ պատի՞վը, անո՞ւնը... Ախր այս տեսակ բան չէր լսված, որ այսքան հայեր կամավոր լքեն իրենց հայրենիքը եւ օտարությունը ընտրեն... Այսքան հայերՙ կին, տղամարդ, օտար բանտերում ըլլան... Ամենայն դեպս, խեղճ հայեր... Ամենայն դեպս, մեր խեղճ եղբայրներ...

ԳԵՂՈՆ ՀԱՅ ԿՆՈՋ

Եվ այսպես խոսքս ուզում եմ շարունակելՙ Հրազդանին շնորհակալություն հայտնելով, որ իր կազմակերպած ցուցահանդեսին առիթովՙ նվիրված Մարաշի հայ կանանց ասեղնագործության, ինծի համար պարզվեց, որ հայ կանայք դարերու ընթացքին ստեղծած են կերպարվեստի գլուխգործոցներՙ իրենց տուներուն մեջ աշխատելով եւ իրենց գիտելիքները փոխանցելով իրենց դուստրերուն: Եվ այսպես դարերով հազարավոր սքանչելիքներ կորած են, մաշված եւ փչացած, բայց բարեբախտաբար Հալեպում, շատ մը տուներում, այդ հայ կանանց ասեղնագործությունները պահվում էին, եւ Հրազդանը սկսեց հավաքել եւ նաեւ ոգեւորել ու սովորեցնել, որ պետք է ամենամեծ հոգածությամբ պահել այդ արվեստի գործերը, հայ մայրերու ասեղնագործությունները, առայժմՙ Մարաշի, բայց կան նաեւ արեւմտահայության մյուս նշանավոր քաղաքներու հայ կանանց ասեղնագործություններըՙ Զեյթուն, Այնթապ, Ուրֆա, Բալու, Վան, Էրզրում եւ ուրիշ քաղաքներու հայ կանանց ձեռագործերը: Այսօր տեխնիկայի զարգացման պատճառով ձեռքի աշխատանքները չեն կարողանում մրցել իրենց իսկ ստեղծած իրական գործերու կեղծերուն հետ: Կեղծն ու էժանը շարքից դուրս են անում իրականը. սա էլ մարդկության «զարգացման» օգուտների շարքին... Այսօր դժվար թե հայ աղջիկներ տանը նստած համբերությամբ ասեղնագործությամբ զբաղվեն...

Բայց այն, ինչի մասին ուզում եմ մանավանդ խոսել, որ ես իմացաՙ դիտելով Հրազդանի կազմակերպած ցուցահանդեսը, եւ իր կազմած գիրքըՙ նվիրված Մարաշի հայ կանանց ասեղնագործություններուն, առաջին անգամ անդրադարձա, որ որքան ես եւ ուրիշ հայեր, մանավանդ արվեստաբաններ չեն նկատել, չեն անդրադարձել հայ կնոջ դերին մեր գեղագիտական դաստիարակության գործում: Չենք անդրադարձել, որ հայ տնից է սկսել հայ մարդու գեղարվեստական դաստիարակությունը, հայ կինը, հայ մայրը, տանտիրուհին որքան մեծ, մեծագույն դերը ունեցած են հայ մարդու կյանքին մեջ: Հիմա նոր հասկանում եմ, որ հայ տունը եղել է նաեւ հայ մարդու գեղագիտական կրթության օջախը: Անդրադառնո՞ւմ եք, որ երբ հայ կինը ստեղծում էր իր ասեղնագործությունները, հյուսում էր իր գորգերը, ստեղծում էր արվեստի գործեր, որոնք ստեղծվում էին ընտանիքի անդամներու ներկայությամբ: Այդ գեղեցկությունները ստեղծվում էին եւ անմիջապես մաս էին կազմում տան բնակիչներուն առօրյա կյանքին, չէ՞ որ այդ սքանչելի արվեստի գործերը ստեղծվում էին տան մեջ, նոր սերունդի աչքի առաջ եւ դառնում էին երախայի առաջին գեղագիտական դասագիրքերը, առաջին հոգեւոր սնունդը աճող սերունդին... Հայ մայրը իր տունը վերածում էր թանգարանի...

Ճաշակ մը տալու համար Հրազդանի աշխատությունիցՙ ահավասիկ հատվածներ իր գիրք-ալբոմիցՙ իմ միջամտություններով:

***

Հայ արվեստին մեջ, մասնավորաբար ասեղնագործությունը, թե կիրառական իմաստով (եկեղեցական եւ աշխարհական գործածությամբ), թե զուտ գեղարվեստական նկատառումով, մեզի կփոխանցե հայ իգական սեռին նրբաճաշակ հորինումները, որոնք մեր ժողովուրդին փառքի լուսապսակը կհանդիսանան: (Շահան եպս. Սարգիսյան, առաջնորդ հայոց Բերիո թեմի)

***

Աշխատանքի արժանիքներից է այն, որ ներկայացված են արխիվային ուշագրավ լուսանկարներ: Մեծ արվեստով են արված գծանկարները եւ գունեղ ու ներկայանալիՙ հեղինակների լուսանկարները եւ հատկապես ասեղնագործության հնամենի եւ ժամանակակից նմուշները: Առանձնապես հիշարժան են եկեղեցական հանդերձանքի տարրերըՙ կատարված Մարաշի անկրկնելի տեխնիկայով: ...Հեղինակը հմտորեն բնութագրել է ասեղնագործման գործընթացը, տեխնիկական հնարքները եւ հմտությունները (Սվետլանա Հայկի Պողոսյան, ազգագրագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու):

***

Աշխատանքային խումբի մեր վարչական ընկերներու տեւական փնտրտուքի շնորհիվ հավաքվեցան, լուսանկարվեցան ու հրատարակության պատրաստվեցան հարյուրավոր ասեղնագործություններ: (Մարաշի հայրենակցական միության Գերմանիկ-Վասպուրական մշակութային միություն):

***

...Կրնաս տեսնել նաեւ Մարաշի հյուսվածեղեններ, որ կգործվին, եւ աղջիկներ իրենց տարօրինակ ասեղնագործությունը կհյուսեն անոր վրա, տեսակ մը ասեղնագործություն, որ քաղաքին անունովը կկոչվի: Որովհետեւ Մարաշի հայեր տնայնագործությամբ ապրող ժողովուրդ են (W.J. Childs, 1912):

***

Հայ ժողովուրդի մեծամասնությունը նստակյաց (քաղաքակիրթ) եւ տնայնագործ էին մինչեւ 1915 թվականի եղեռնը եւ սովետական ռեժիմը:

1925-ին Հալեպում կայան գտած 50.000 հայերից

8000 գորգագործ եւ ասեղնագործ

50 ոսկերիչ

300 դերձակ

450 կոշկակար

450 ատաղձագործ

300 երկաթագործ

150 թիթեղագործ

1500 որմնադիր

850 ոստայնանկ

12.250:

Հայը չի եղել մինչեւ սովետական իշխանությունը բանվոր պրոլետար: Այստեղ մի անգամ էլ ուզում եմ ձեր ուշադրության հանձնել այն փաստը, որ ամեն ընտանիքի գոնե մի անդամը տիրապետել է արհեստի մը, որ եղել է այդ ընտանիքի անդամներու ապրուստի հիմքը:

Հ. Հ

Arpa · November 30, 2011

This is eerie. I have known Doctor Artin.

http://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetaleppo.html

The caption of the below photo says - Doctor Harutiun DerGhazarian’s family ca. 1880-s

Մարաշ, ca 1880ականներ։ Բժշկ. Յարութիւն Տէր Ղազարեանի (Խատենց) ընտանիքը (Աղբիւր՝ Միհրան Մինասեանի հաւաքածոյ)

http://www.houshamadyan.org/typo3temp/pics/47e85cafbe.jpg

I wonder if Doctor Harutium, endearingly known as “doktor Artin” in Aleppo is in the picture. He is probably one of the younger children, if not the youngest as, according to his bio he was born in 1882 in Marash…. In 1902 he enrolled at the School of Medicine at AUB in Beirut where he graduated as a surgeon..

In Aleppo he was an institution all by himself, much trusted, loved, respected. and adored He was a lifelong bachelor, never married. His two sister also unmarried helped him in his domestic chores as well as in his profession. He did not have a set fee. There would be a basket at his desk where the clients would drop whatever kind of money they could afford, be it coins, paper money or none.

You think he should have been sanctified as Sourb Harutiun/ Սուրբ. Արթին!!

Edited November 30, 2011 by Arpa

Arpa · January 22, 2012

Today Jan. 22, 2012 is the 92nd anniversary of what is known ՄԱՐԱՇԻ ԱՂԷՏ , loosely interpreted as disaster, calamity, misfortune . We don’t want to give those savages another excuse to abuse the Armenian language as in ՄԵԾ ԵՂԵՌՆ/YEGHERN.

In the Book Marash Grigor Galustian has several chapters about the “Aghets of Marash” , each of which detailing these.

This last and the definitive one happened when the French, after encouraging the Armenians to defy the furks, suddenly in one night tying felt and muting the hoof sound of their horses abandoned the wretched remnants of the Genocide to the “mercy”? of the furk.

In fact this Aghet is the last and definitive one after the 1895 hamidian massacres, 1909 Adana Massacres, before and after.

Below the author writes about her great grandfather, his trials and tribulations blood and gore much of which is muted except the main calamity, that her ancestor lamented most, the loss and destruction of the strong box that contained centuries old archives, family histories, legal documents and other historical records.

http://www.aztagdaily.com/?p=48639

http://www.aztagdaily.com/?p=48637

ՄԵԾ-ՄԵԾ ՀՕՐՍ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ
92-ԱՄԵԱԿ. ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ ՄԵԾ-ՄԵԾ ՀՕՐՍ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ

ՆՈՐԱ ԼԵՍՍԸՐՍՈՆ
Յառաջացած տարիքի մը՝ 80 տարեկանին, մեծ-մեծ հայրս՝ Ճոն/Յովհաննէս Չիրիշեան, գրի առած է կեանքի իր յուշերը: Իր պատումը լի է մարդկային մեծ կորուստով մը: Քանի մը աղէտալի տարիներու ընթացքին, 1915-էն 1920, ան ականատեսն է իր եղբայրներուն, իր առաջին ու սիրելի կնոջ, ինչպէս նաեւ համակ կեանքի մը կորուստին: Բայց յետպատերազմեան ժամանակաշրջանին տեղի կ՛ունենայ նաեւ ընտանիքին պատկանող հազարամեայ փայտեայ արկղին քանդումը, որ խոր վիշտ կը պատճառէ Ճոնին ու անոր յուշերը կարդացողին: Արկղը լեցուն էր ընտանիքին վերաբերող դարաւոր թուղթերով, յուշերով ու իրերով: «Մեր ընտանիքին յիշողութեան արխիւը», կը գրէ ան: «Հազարամեայ հնութիւն մըն էր եւ ազգային կարեւոր գանձ մը, որ ինծի յանձնուած էր իբրեւ ընտանիքին անդրանիկ զաւակը. անիկա անհետ կորաւ [յունուար 1920-ին, Մարաշի աղէտին ժամանակ]»: Ան հանդիսաւորապէս կ՛եզրակացնէ. «Մինչեւ կեանքիս վերջը պիտի ափսոսամ»:
Մեծ-մեծ հօրս մօտ տիրող կորուստի այս զգացումը թէ՛ ողբերգական է եւ թէ՛ խորիմաստ: Իր տեղահանութենէն ի վեր ան գիտակից կը թուի ըլլալ, թէ իր ժողովուրդը՛ հայերը, ոչ միայն հայրենի բնաշխարհ մը եւ սիրելիներ կորսնցուցած են, բայց նաեւ անոնցմէ դաժանօրէն խլուած է նաեւ սեփական պատմութիւն մը: Իր յուշերուն եւ ձայնագրութիւններուն ճամբով ան կը փորձէ վերականգնել ինչ որ կրնայ «նախնիներու կորուսեալ ժառանգութենէն»: Բայց եւ այնպէս, նոյնիսկ իր դուստրը՝ մեծ հօրաքոյրս, կը գանգատի, որ ան բաւարար չափով չէ պատմած: «Իր յուշերուն մէջ շատ բան չկայ ընտանեկան կեանքի մասին», կ՛ըսէ ան: «Պէտք էր յուշերը երկու հատոր ըլլային»:
Խորքին մէջ Ճոն չէր կրնար առանձին վերապատմել ընտանեկան հազարամեայ պատմութիւն մը՝ մարաշցիական բնաշխարհի բոլոր դրուագները: «Հայր, մայր, բժիշկ եւ քահանայ», Ճոն Չիրիշեան կը փորձէր բոլորն ալ յիշել: Բայց այս աշխատանքը պարզ է, որ ան առանձին գլուխ չէր կրնար հանել:
Իրերու բարեբախտ դասաւորումով մը իր սկսած գործը այժմ ես ինքս ստանձնած եմ (շատ մը այլոց օգնութեամբ):
Մեծ-մեծ հայրս նշանաւոր մարդ մըն էր: Ծնած Մարաշ, 1886-ին, ան անդրանիկն էր ինը զաւակներու շարքին՝ երեւելի ընտանիքի մը մէջ: Մայրը միայն 16 տարեկան էր, երբ Յովհաննէս/Ճոն կը ծնի: Ան կը փափաքէր, որ զաւակը դառնայ քահանայ: Երբ 13 տարեկան կ՛ըլլայ, ան արդէն ծայրէ ծայր կարդացած էր Ս. Գիրքը:
Հաւատացեալ քրիստոնեայ մըն էր Ճոն, որ հետագային կը դառնայ կօշկակար՝ իր մեծ հօր նման: Մարաշի մէջ յաջողութեամբ կը բանէր կօշկակարութեան արհեստը: Երիտասարդ հասակին կը զինուորագրուի օսմանեան բանակին մէջ եւ 1910-1914 պատուով կը ծառայէ օսմանեան հայրենիքին՝ Ատանայի եւ Մերսինի մէջ: Իր ընկերասիրութիւնը, ուշիմութիւնը, թրքերէնի գիտութիւնն ու թուրք հրամանատարներու հետ սերտ յարաբերութիւնները («քեզ կը սիրեմ տղաս», անոնք իրեն կ՛ըսէին) պատճառ կ՛ըլլան, որ աստիճանի բարձրացումներ ունենայ եւ դառնայ դասակապետ, սնունդի յանձնակատար, գլխաւոր հաշուապահ, յիսնապետ: Մեծ-մեծ հօրս յուշերուն կարեւոր մէկ մասը յատկացուած է կեանքի այս հանգրուանին:
1915-ին, օսմանեան բանակին մէջ իր զինուորագրութիւնը լրանալէն մէկ տարի ետք, Ճոնն ու իր ընտանիքը կը տարագրուին Սուրիա: Մեծ-մեծ հայրս քիչ բան կը գրէ գաղթականական թրանզիթ կայքին մասին, որուն մէջ գտնուած են (կը նախընտրէ տառապանքին վրայ շատ չկեդրոնանալ): Այնուհետեւ անոնք կը տեղափոխուին Համա եւ Մուհրատա (Համայի հիւսիս-արեւմուտքը): Այս վայրերուն մասին ան իր յուշերուն մէջ աւելի զգացական է ու առատօրէն կը գրէ այստեղ՝ իր ու իր ընտանիքին տարագիրի կեանքին մասին: Սուրիոյ մէջ անցուցած տեղահանութեան այս տարիներուն ընթացքին, Ճոնը յաջողութեամբ կը վերսկսի կօշկակարի իր արհեստը, ընկերական նոր ու հարուստ կապեր կը հաստատէ եւ հոս է նաեւ, որ կը հանդիպի իր ապագայ կնոջ, որ մարաշցի հայրենակից մըն էր եւ գրեթէ բառացիօրէն՝ իր երազներու աղջիկը: 1919-ին ընտանեօք կը վերադառնան Մարաշ, ուր կ՛ամուսնանայ իր սիրեցեալին հետ:
Ուրախ, բայց տխուր վախճանով ամուսնութիւն մըն էր: Ճոնն ու իր ընտանիքը մաս կը կազմէին այն հազարաւոր հայերուն, որոնք կը հետեւին ֆրանսական զօրքերուն, երբ այս վերջինները կը լքեն Մարաշը եւ կը նահանջեն դէպի Իսլահիէ` փետրուար 1920-ին: Ցուրտին ու բուքին կատարուած այս անողոք ճամբորդութեան ընթացքին է, որ կը մահանան իր յղի կինն ու եղբայրը: Կորուստը մեծ էր, բայց ինք կը վերապրի, կը հասնի Իսլահիէ, ուր Ամերիկեան կարմիր խաչէն կը ստանայ անկողինի ծածկոց մը: «Զայն պահեցի իբրեւ յիշատակ», կը գրէ ան:
Մեծ-մեծ հօրս վկայագրութեան առանցքը մեծ ու կարեւոր թուականներն են: Առօրեայ կեանքը շատ տեղ չունի այստեղ: Պատերազմ, տարագրութիւն Բայց եւ այնպէս, իր յուշերուն ընդմէջէն Ճոն անգիտակցաբար պատառիկներ կը ներկայացնէ Մարաշի մէջ օսմանեան հայերու մշակութային կեանքին մասին: Այնպիսի մանրամասնութիւններ, զորս իր դուստրը կը փափաքէր, որ աւելի առատ ըլլային:
«Միհրանէն իմացայ, թէ Մարաշի հայերը՝ հարուստ կամ աղքատ, հում քէօֆթէ (չիքէօֆթէ) կ՛ուտեն շաբաթ իրիկունները», արաբ քրիստոնեայ մը կը յայտնէ մեծ-մեծ հօրս, որ կը փորձէր համոզել սոյն անձը իրենց ընթրիքի հիւրը ըլլալու:
«Կը սիրեմ Քոմմանտարիա մակնիշի գինին»:
«Հայրս` արհեստով սափրիչ, կ՛աշխատէր շաբաթ օրերը մինչեւ ուշ գիշեր»:
«Հետեւաբար, խանութս գոցեցի կէսօրէն առաջ, եւ նկատի ունենալով, որ ընտանիքս արձակուրդ կ՛ընէր այգիին մէջ, ես ալ ուղղուեցայ այնտեղ»:
Բայց եւ այնպէս, հակառակ ներկայացուցած այլազան մանրամասնութիւններուն, Ճոն զանց կ՛առնէ ամբողջ պատմութիւններ: «Զանց կ՛առնեմ այս դրուագը պատմելէ», յաճախ կը գրէ ան, «նկատի ունենալով, որ անիկա շատ երկար է» կամ՝ «հակաճառութիւններու առիթ չտալու համար»: Աւելի վատը՛ «Մարաշցի հայրենակիցներուս ցուցաբերած հետաքրքրութեան պակասը յուսախաբ ըրաւ զիս, որոշեցի հարցը մոռնալ»:
Մեծ-մեծ հայրս Կարմիր խաչի անկողինի ծածկոցը իբրեւ յիշատակ պահող մէկը եղած է: Ան շարունակաբար իր հեռադիտակը կը գործածէր, որպէսզի կարենար տեսնել, թէ ի՛նչ կը կատարուի շուրջը: Ան մինչեւ վերջ ալ ափսոսած է ընտանեկան արխիւներուն կորուստին համար: Պահպանելու, պաշտպանելու եւ հասկնալու անոր տենչը շատ նման է ինծի: Եւ սակայն ան, նոյնիսկ ես ինքս՝ նոյն այս գրութեան մէջ, ստիպուած է զանց առնել կարգ մը իրականութիւններ՝ ուրիշներու հաղորդակից ըլլալու ի խնդիր, պէտք է զանազանել խմբագրական միջամտութիւնը ընդհանրապէս կորուստէն: Ի հարկէ, մէկու մը պատմութիւնը ներկայացնելու համար անհրաժեշտ է նախ զայն վերակառուցել:
Բայց ի վերջոյ այս է կեանքը: Մենք ենք մեր պատմութիւնը: Մինչ ես կը սիրեմ մեծ-մեծ հայրս, անոր հետ միասին կը ցաւիմ հազարամեայ արկղին ու անոր կապուած հազարամեայ պատմութեան կորուստով: Նոյն ժամանակ սրտապնդիչ կը գտնեմ իր կեանքը պատմելու թափած ճիգերը, ուրախ եմ, որ իրմէ ժառանգած եմ, մասամբ, զօրաւոր յատկանիշներ: Այս բոլորը անցեալի պատմութեան վրայ ակնարկ մը ըլլալու զուգահեռ՝ նաեւ հայեացք մըն են իմ անձիս վրայ՝ այսօր. նստած եմ գետինը, կը գրեմ ընտանեկան պատմութիւն մը, ամէն գնով կը փորձեմ վերագտնել նոյնիսկ պատառիկ մը՛ կորուսեալ անցեալէ մը:
Իսլահիէէն ետք Ճոն կը մեկնի Զմիւռնիա, իսկ այնտեղէն ալ՛ Նիւ Եորք: Ան կը վերամուսնանայ «որպէսզի կարելի ըլլայ վերականգնել նախնիներու քանդուած բոյնը»: Նոր կինը՝ մեծ-մեծ մայրս, իր առաջին կնոջ զարմուհին էր: Միասին կ՛ունենան երեք զաւակներ՝ մեծ հօրաքոյրներս եւ մեծ հայրս: Ընտանիքը կ՛ապրի Պրուքլինի մէջ (Նիւ Եորք), ուր Ճոն դարձեալ կօշկակար է, այս անգամ՛ նոր, ամերիկեան ոճի: Հակառակ այս «երկրորդ հայրենիքին մէջ» Մարաշի ոգին վերապրեցնելու իր ճիգերուն՝ Ամերիկան միշտ ալ իրեն համար պիտի ըլլար «ամանսըզ» տեղ մը, երկիր մը` առանց գութի ու ողորմածութեան:
Ճոն Չիրիշեան կը մահանայ 18 սեպտեմբեր 1967-ին, 81 տարեկան հասակին: Իր յուշերուն գրութիւնը աւարտած էր մահէն միայն մէկ տարի առաջ:

Arpa · March 13, 2012

Boghos look what I found. I was looking for Հացիկ Հալվա /Hatsik Halva/Bread Pudding. See below.

It makes me sad, hurts me that many of the names are in that other cursed language.One would only wish that we use Armenian terms.i.e. what is so difficult to say "հում քուֆթէ /houm/raw kufteh instead of "chi" whatever the hell? Or միջուկ/mijouk instead of "ich".We know that that dish is the unfilled mixture of the poetential filling of stuffed vegetables.

Marash Kitchen

http://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetaleppo/marash/localcharacteristics/cuisine.html

Edited March 13, 2012 by Arpa

Boghos · March 14, 2012

Bravo, sireli Arpa! Leaving for Miami today.

Arpa · January 13, 2013

OLIVE TREES GROW AGAIN

I was reading these ‘

http://www.amazon.com/Skylark-Farm-Vintage-Antonia-Arslan/dp/1400095670/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1358107250&sr=8-1&keywords=antonia+arslan#reader_1400095670

Olive press

http://hyeforum.com/index.php?showtopic=18557

When I remembered that I have a book written by Mary H. a distant relative of mine. Written in Fresno 1976

The book is replete with the history, culture and the social life of the then (1990?) Marash. Narratives and biographies about family, friends and relatives,** she gets to the fact that her family owned extensive tracts of farms and orchards, among which an OLIVE GROVE..

The title of the book;

OLIVE TREES GROW AGAIN

Is a paraphrase from what Uncle Vartan had said.

“That spring was particularly wet and rainy. Good news. After all that wetness and mud, uncle Vaeran and the boys went to the fields. They came back. This time the habitual garrulous and jovial Uncle Vartan was quiet and morose. He went directly to his upper chamber and shut the door.

After much urging and cajoling he would only say- OLIVE TREES GROW AGAIN.

His sadness and moroseness was, when they returned to the groves, someone/ some ones had vandalized/chopped down the trees to the ground.

All he could say- “Olive Trees Grow Again”. And so they did…..

**BTW. I am intimately familiar with many of the names. Speaking of relatives she tells an entertaining incident where one of f her Cousins Rachel ( a rebel in her own right) a teacher and an upright protestant had been seen sipping wine and dancing at a gathering, The church summoned her for a hearing and excommunicated her, which was eventually rescinded after a period of repentance.

Edited January 13, 2013 by Arpa

Sign In

MHM ՄՀՄ

Recommended Posts

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Link to comment

Share on other sites

Join the conversation