All Activity

ԲԱՍՏՈՒՐՄԱՅԻ ԿԱՄ ԱՊՈՒԽՏԻ ՈԴԻՍԱԿԱՆԸ ☆•●•☆•●•☆•●•☆•●•☆•●•☆•●•☆•●•☆ Կարծիք կա, թե հայկական խոհանոցը «խղճուկ» է, թե մենք առանձնապես հետաքրքիր ուտեստներ չունենք, իսկ այն ամենը, ինչ ունենք, իբր վերցրել ենք հարևան ժողովուրդներից։ Բայց որքանո՞վ է այս տեսակետը համապատասխանում պատմական իրականությանը։ Իմ կարծիքով՝ այսպիսի պնդումները շատ հաճախ գալիս են ոչ թե հայկական խոհանոցի իրական ուսումնասիրությունից, այլ դրա մասին գիտելիքի պակասից։ Հայկական խոհանոցը պարզապես ուտեստների հավաքածու չէ։ Այն հայ ժողովրդի նյութական մշակույթի կարևորագույն բաղադրատարրերից է՝ ձևավորված Հայկական լեռնաշխարհի բնաշխարհի, կլիմայի, անասնապահության, երկրագործության, պատմական տեղաշարժերի և հազարամյակների ընթացքում ձևավորված կենցաղի ազդեցությամբ։ Հայկական խոհանոցը պահպանել է ոչ միայն բաղադրատոմսեր, այլև սննդի պահպանման, մշակման և վերամշակման տեխնոլոգիաներ։ Եվ հենց այստեղ էլ մենք գալիս ենք մեր այսօրվա թեմային՝ ԱՊՈՒԽՏԻՆ։ Այսօր շատերը «բաստուրմա» անվան տակ ճանաչում են աղով մշակված, մամլված, չորացված և համեմված միսը։ Սակայն հայերենում այդ մթերքի համար գոյություն ունի շատ ավելի հին անվանում՝ ապուխտ։ Եվ այստեղ պատմությունը սկսում է դառնալ առավել հետաքրքիր։ «ԲԱՍՏՈՒՐՄԱ՞», ԹԵ՞ «ԱՊՈՒԽՏ» *********************************************** «Բաստուրմա» անվան ստուգաբանությունը սովորաբար կապվում է թուրքերեն bastırmak՝ «ճնշել», «մամլել» բայի հետ։ Այդ ստուգաբանությունը լայնորեն տարածված է և ունի լեզվաբանական հիմք։ Սակայն բառի ծագումը դեռ չի պատասխանում ամենակարևոր հարցին. Ո՞վ է առաջինը մշակել այդպիսի մսի պահպանման տեխնոլոգիան… Բառը կարող է մի լեզվից անցնել մյուսին, մինչդեռ տեխնոլոգիան, ուտեստը կամ արհեստը կարող են շատ ավելի հին լինել։ Եվ հենց այստեղ է պետք տարբերել երկու հարց. անվան ծագումը և մթերքի պատմությունը։ Դրանք պարտադիր չէ, որ նույնը լինեն։ Ավելին՝ Oxford-ի սննդագիտության հանրագիտարանի ներկայացրած տարբերակում նշվում է, որ օսմանցիները pastırma անվանումը կապել են բյուզանդական paston կոչվող մշակված տավարի մսի հետ, իսկ Oxford Companion to Food-ը բյուզանդական չորացրած մսի մի տեսակ դիտարկում է որպես ժամանակակից pastirma-ի նախորդներից մեկը։ Այսինքն՝ նույնիսկ միջազգային մասնագիտական գրականության մեջ հարցը այնքան էլ պարզունակ չէ, որքան հաճախ ներկայացվում է համացանցային պատմություններում։ ԱՊՈՒԽՏԸ՝ ԲԱՍՏՈՒՐՄԱՅԻՑ ԱՎԵԼԻ ՀԻՆ ԱՆՎԱՆՈՒՄ ****************************************** Հայկական աղբյուրագիտական ավանդության մեջ «ապուխտ» բառը շատ հին շերտ ունի։ Հայկական Prelacy-ի հրապարակած լեզվաբանական-պատմական ակնարկում նշվում է, որ դասական հայերեն ապուխտ (apukht / abookhd) բառը հանդիպում է դեռևս V դարի հայերեն Աստվածաշնչյան թարգմանության մեջ և գործածվել է աղով մշակված ու չորացված մսի իմաստով։ Նույն աղբյուրը բառը կապում է պահլավերեն apuxt ձևի հետ։ (Армянская Прелатура) Սա չափազանց կարևոր փաստ է։ Որովհետև եթե V դարում հայերենում արդեն գոյություն ուներ ապուխտի անվանում և այդ անվանումը կապված էր մշակված մսի հետ, ապա չի կարելի պատմությունը սկսել XI դարից՝ թյուրքական ցեղերի Փոքր Ասիա մուտքից հետո։ Այստեղ արդեն պետք է խոսել շատ ավելի հին՝ տարածաշրջանային սննդի պահպանման ավանդույթի մասին։ ԲՅՈՒԶԱՆԴԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ ԵՎ ՄՍԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ ********************************************* Բյուզանդական սննդի պատմության ուսումնասիրություններում հանդիպում են paston, apoktin/apokton, akropaston և այլ ձևեր։ Մասնագիտական աղբյուրներից մեկում, օրինակ, նշվում է, որ բյուզանդական ժամանակաշրջանում սննդի մեջ լայնորեն օգտագործվում էին աղով պահպանված միսն ու ձուկը, իսկ X դարի բանակային չափաբաժիններում հիշատակվում են նաև cured meat (apoktin) և աղի ձուկ։ Նույն ուսումնասիրությունը հիշատակում է paston՝ աղով պահպանված սնունդ, և akropaston՝ լավ աղած մսի տեսակ։ Սա ևս մեկ կարևոր հանգամանք է. մսի աղացում, չորացում և երկարաժամկետ պահպանումը տարածաշրջանի հին սննդային մշակույթի մաս էր։ Ուստի բաստուրմայի պատմությունը «քոչվորները հորինեցին, հետո տարածեցին» մեկ նախադասությամբ բացատրելը պատմականորեն չափազանց պարզեցված մոտեցում է։ Իսկ ո՞րտեղ է այստեղ Գամիրքը ********************************************* Գամիրքը՝ Կապադովկիան, Հայկական մշակույթի պատմության համար առանձնահատուկ տարածաշրջան է։ Այստեղ դարեր շարունակ ապրել են հայկական համայնքներ, և հայկական ազգագրական ուսումնասիրությունները մեծածավալ նյութ են հավաքել նրանց կենցաղի, անասնապահության, սննդի և մթերքների պահպանման վերաբերյալ։ Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի կողմից հրատարակված Վարդան Ս. Թեմուրճյանի «Գամիրքի հայերը» աշխատությունը հենց այդ ուսումնասիրությունների կարևոր օրինակներից է։ Ինստիտուտն իր պաշտոնական ներկայացման մեջ այն նշում է 1970 թվականին հրատարակված հիմնարար աշխատանքների շարքում։ Եվ այստեղ մենք հանդիպում ենք շատ հետաքրքիր վկայությունների՝ կապված հայկական միջավայրում մսի չորացման և ապուխտի պատրաստման ավանդույթի հետ։ Գամիրքի հայերի սննդամշակույթում ապուխտի պատրաստումը ներկայացվում է ոչ թե որպես ժամանակակից ներմուծված նորույթ, այլ որպես ավանդական մսամթերքի պահպանման եղանակ։ Այսինքն՝ խոսքը միայն «բաստուրմա ուտելու» մասին չէ։ Խոսքը մսի պահպանման մշակույթի մասին է։ Գամիրքի ապուխտի պատմությանն անդրադարձ է կատարվել նաև 1900 թվականին Մխիթարյան Միաբանության կողմից հրատարակվող «Հանդէս Ամսօրեայ» հանդեսում։ Հոդվածում հիշատակվում են ավելի վաղ աղբյուրներ, մասնավորապես՝ հույն պատմիչ Ստրաբոնի «Աշխարհագրություն» աշխատությունը (մ.թ.ա. մոտ 60–24 թթ.)։ Գամիրքի մասին պատմական տեղեկությունների շարքում հիշատակվում է նաև Բարսեղ Կեսարացին (Բարսեղ Մեծ, մոտ 330–379 թթ.)՝ Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաքի արքեպիսկոպոսը, աստվածաբան և եկեղեցական գործիչ։ Ըստ ներկայացված աղբյուրի՝ Գամիրքում սով է տեղի ունեցել, և Բարսեղ Կեսարացին ժողովրդին ոչ միայն դրամական օգնություն է բաժանել, այլև սնունդ է տրամադրել. «…ժողովրդին գումար բաժանեց, արջառի ու ձկան մխած միս տվեց, որը մսի ապուխտ էր…» Այս հիշատակությունը հետաքրքրական է հատկապես նրանով, որ մխած/ապխտած մսի պատրաստման և պահպանման ավանդույթը կապվում է Գամիրքի պատմական միջավայրի հետ և հիշատակվում է վաղ քրիստոնեական շրջանի աղբյուրների համատեքստում։ Այսպիսով, Գամիրքի ապուխտը պարզապես ժամանակակից խոհարարական անվանում կամ նորաստեղծ մատուցման ձև չէ․ դրա մասին տեղեկություններ պահպանվել են նաև պատմական և մատենագրական աղբյուրներում։ Հայկական խոհանոցի պատմությունը ուսումնասիրելիս նման վկայությունները կարևոր են, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ժամանակակից խոհարարական ավանդույթները դիտարկել ոչ թե միայն որպես բաղադրատոմս, այլև՝ պատմական, աշխարհագրական և մշակութային շարունակականության շրջանակում։ ԱՊՈՒԽՏԸ՝ ՈՐՊԵՍ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱ ********************************************* Մեր նախնիների համար մսի երկարաժամկետ պահպանումը պարզապես խոհարարական հնարք չէր։ Այն կենսական անհրաժեշտություն էր։ Չկար սառնարան։ Չկար ժամանակակից սառը շղթա։ Չկար արդյունաբերական փաթեթավորում։ Ուստի մսի պահպանման համար մարդը պետք է օգտագործեր այն միջոցները, որոնք տալիս էր բնությունը. աղը, օդը, ժամանակը, ճնշումը, չորացումը և համեմունքները։ Այս տեխնոլոգիայի հիմքում ընկած էր մի պարզ, բայց շատ խելացի սկզբունք. մսից հնարավորինս հեռացնել խոնավությունը, ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որոնցում փչացնող միկրոօրգանիզմների զարգացումը սահմանափակվում է, և ստանալ երկար պահպանվող սննդամթերք։ Այս տեսանկյունից ապուխտը ոչ միայն ուտեստ է։ Ապուխտը սննդի պահպանման հնագույն տեխնոլոգիայի արդյունք է։ ԵՎ ԱՅՍՏԵՂ ՀԱՅԵՐԸ ԴԱՐՁԱՆ ԱՐՀԵՍՏԱՎՈՐՆԵՐ ******************************************** XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին արդեն ունենք առավել հստակ փաստագրական պատկեր։ 16 -րդ դարում, Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ գավառներից, ինչպես նաև Կարսից գաղթած հայերը տեղավորվել են Կեսարիայի Թալան ու Կերմիր ավաններում. Նրանք իբր ձմռան այդ պահածոն ' ԱՂՑԱՆ ՉՈՐ ՄԻՍԸ պատրաստելով համոզվում են, որ նոր բնակավայրում այն ավելի ախորժահամ է ստացվում. Գտնում են, որ տեղի օդը և ջուրը նպաստավոր է ապուխտ պատրաստելուն և տալիս են ՊԱՍՏՐՄԱ անվանումը Հետագայում ԿԵՍԱՐԻԱՆ է դառնում մսամթերքից ապուխտի պատրաստման կենտրոնը։ Արևմտյան Հայաստանի մի շարք քաղաքներում, հատկապես Էրզրումում և Կեսարիայում, ապուխտի արտադրությունը դուրս էր եկել միայն ընտանեկան տնտեսության սահմաններից և վերածվել էր առևտրային արտադրության։ 1870-ական թվականներին Յա. Մալաման նկարագրում էր Էրզրումի մասնավոր սպանդանոցները, որտեղ տարեկան հազարավոր խոշոր եղջերավոր անասուններ էին մորթվում՝ ապուխտի արտադրության համար։ 1887 թվականին Վրթ. Փափազյանը հիշատակում էր Էրզրումի ապուխտի և սուճուխի խոշոր արտադրությունները։ 1890-ականներին Գրիգոր Արծրունին ևս գրում էր, որ հայերի ձեռքով էր պատրաստվում մսի ապուխտը և հայտնի բաստուրման։ Իսկ XIX դարի վերջին ապուխտն արդեն դարձել էր ոչ միայն տեղական սպառման, այլև առևտրի առարկա։ Այն տեղափոխվում էր Վան, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրության տարբեր քաղաքներ և Եվրոպա։ Հիշատակվում է նաև 1890 թվականին Էրզրումից մոտ 900 000 ղուրուշ կամ 200 000 ֆրանկի բաստուրմայի արտահանման տվյալը։ Այսպիսի թվերը ցույց են տալիս, որ մենք գործ ունենք ոչ թե տնային խոհանոցի փոքրիկ արտադրանքի, այլ զարգացած արհեստաարտադրական համակարգի հետ։ ԱՊՈՒԽՏԻ ԳՈՐԾԱՐԱՆՆԵՐԸ ******************************************** Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին Էրզրումում հիշատակվում էին մի քանի խոշոր ապուխտի ձեռնարկություններ։ Դրանցից առանձնացվում էին Խաչատուր Շահինյանի և Մարտիրոս Գաֆաֆյանի ու նրանց որդիների ձեռնարկությունները։ Այսինքն՝ հայ վարպետների կողմից ապուխտի պատրաստումը XIX դարի վերջին արդեն հասել էր այնպիսի մակարդակի, որ հնարավոր էր խոսել մասնագիտացված արտադրության մասին։ Ավելին՝ խոշոր ձեռնարկություններում աշխատողների թիվը կարող էր անցնել հարյուրից։ Տարվա ընթացքում որոշ ձեռնարկություններ աշխատում էին երեք-չորս ամիս՝ հիմնականում աշնան և ձմռան սկզբի շրջանում։ Միսը գնում էին Հայկական բարձրավանդակի տարբեր շրջաններից։ Անասունները մորթվում էին, միսը ոսկրազատվում էր, ընտրվում էին ապուխտի համար նախատեսված կտորները։ Այնուհետև միսը աղում էին, որոշ ժամանակ պահում աղի մեջ, լվանում, չորացնում, մամլում, կրկին չորացնում, համեմում և վերջնականապես կախում՝ հասունանալու և պահպանվելու համար։ Այս ամբողջ գործընթացը կատարվում էր աշխատանքի բաժանման սկզբունքով՝ տարբեր սենյակներում և տարբեր աշխատողների խմբերի կողմից։ Սա արդեն սովորական գյուղական խոհանոց չէր։ Սա սննդի արտադրության կազմակերպված համակարգ էր։ ԵՎ ՀԻՄԱ՝ ԱՄԵՆԱԿԱՐԵՎՈՐ ՀԱՐՑԸ ******************************************* Եթե այսօր մեկը ասում է. «Բաստուրման թուրքերն են ստեղծել, որովհետև անունը թուրքական է», ապա նա շփոթում է բառի պատմությունը և մթերքի պատմությունը։ Այո՛, pastırma բառի թուրքական ստուգաբանությունը՝ bastırmak՝ «մամլել, ճնշել», լայնորեն ընդունված է։ Բայց դրանից չի հետևում, որ աղով մշակված և չորացված մսի տեխնոլոգիան հենց այդ բառի հետ է ծնվել։ Նույն կերպ՝ եթե որևէ ժողովուրդ որևէ հին ուտեստի համար օգտագործում է այլ լեզվից եկած անվանում, դա դեռ չի նշանակում, որ այդ ժողովուրդն է ստեղծել այդ ուտեստը։ Խոհանոցները երբեք չեն զարգացել փակ սահմանների մեջ։ Բառերը փոխառվել են։ Տեխնոլոգիաները փոխանցվել են։ Վարպետները տեղափոխվել են։ Ժողովուրդները շփվել են։ Եվ շատ դեպքերում մեկ տարածաշրջանում ձևավորված սննդամթերքը ստացել է նոր անուն, նոր համեմունքներ, նոր տեխնոլոգիական մանրամասներ և դարձել տվյալ ժողովրդի խոհանոցի մասը։ ԻՍԿ ՉԻՆԳԻԶ ԽԱՆԻ ԹԱՄԲԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ՞ ****************************************** Բաստուրմայի մասին ամենատարածված լեգենդներից մեկն ասում է, թե քոչվորները հում մսի կտորները դնում էին ձիու թամբի տակ, և ձիու ու հեծյալի ծանրության պատճառով միսը մամլվում ու չորանում էր։ Պատմությունը հետաքրքիր է։ Բայց լեգենդը պատմական ապացույց չէ։ Նույնը վերաբերում է այն պատմություններին, որոնք բաստուրմայի հայտնագործությունը կապում են Չինգիզ խանի զորքի հետ։ Առանց առաջնային աղբյուրի՝ նման պատմությունները պետք է ներկայացնել որպես ավանդություն կամ վարկած, ոչ թե որպես հաստատված պատմական փաստ։ Եվ այստեղ է, որ պատմական ուսումնասիրությունը տարբերվում է համացանցային պատումից։ Ո՞Վ Է «ԻՐԱԿԱՆ ՏԵՐԸ» ***************************************** Այս հարցն էլ պետք է ճիշտ դնել։ Ես չէի շտապի հայտարարել, թե բաստուրման «միայն հայկական ուտեստ է» և ուրիշ ժողովուրդները որևէ դեր չեն ունեցել դրա զարգացման մեջ։ Բաստուրման այսօր բազմաթիվ ժողովուրդների խոհանոցներում գոյություն ունեցող մթերք է։ Բայց նույնքան սխալ է ասել, թե հայերը դրա հետ կապ չունեն։ Որովհետև փաստերը ցույց են տալիս, որ. հայերենում ապուխտի հին անվանումը վկայված է վաղ շրջանից, հայկական մշակութային միջավայրում մսի աղացման ու չորացման ավանդույթները երկար պատմություն ունեն, Գամիրքի և Կապադովկիայի հայերի շրջանում ապուխտի պատրաստումը եղել է ավանդական զբաղմունք, XIX դարի Արևմտյան Հայաստանում հայերը զբաղվել են ապուխտի խոշոր արտադրությամբ, Էրզրումում և Կեսարիայում գոյություն են ունեցել մասնագիտացված արտադրություններ, և հայ վաճառականների միջոցով այդ մթերքը հասել է տարածաշրջանի բազմաթիվ շուկաներ և Եվրոպա։ Այս փաստերը բավարար են առնվազն մեկ բան հաստատ ասելու համար. ԲԱՍՏՈՒՐՄԱՅԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՌԱՆՑ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՊՈՒԽՏԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԼԻԱՐԺԵՔ ՉԷ։ ԱՊՈՒԽՏԸ՝ ՈՐՊԵՍ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽՈՀԱՆՈՑԻ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ********************************************* Երբ այսօր սեղանին դնում ենք բարակ կտրատված բաստուրմա, հաճախ տեսնում ենք միայն պատրաստի մթերքը։ Բայց դրա հետևում մի ամբողջ աշխարհ կա։ Աշնանը մորթված անասունը։ Մսի ընտրությունը։ Ոսկրազատումը։ Աղը։ Չոր օդը։ Մամլումը։ Ժամանակը։ Չորացման ճիշտ պայմանները։ Համեմունքների ընտրությունը։ Վարպետի փորձը։ Եվ ամենակարևորը՝ սերնդեսերունդ փոխանցված գիտելիքը։ Այդ գիտելիքն էլ հենց խոհարարական մշակույթն է։ Խոհանոցը միայն բաղադրատոմս չէ։ Խոհանոցը նաև տեխնոլոգիա է։ Խոհանոցը հիշողություն է։ Խոհանոցը մարդու և բնության փոխհարաբերության պատմությունն է։ ԵՎ ՎԵՐՋԱՊԵՍ՝ ՄԵՆՔ Ի՞ՆՉ ՈՒՆԵՆՔ ********************************************* Երբ ասում են. «Հայերը հետաքրքիր ազգային խոհանոց չունեն», ես պարզապես խորհուրդ կտամ մի փոքր ավելի խոր ուսումնասիրել մեր պատմությունը։ Ուսումնասիրել ոչ միայն ժամանակակից ճաշացանկերը, այլև ազգագրական աշխատությունները։ Կարդալ հին բառարանները։ Ուսումնասիրել ձեռագրերը։ Փնտրել հին մամուլի վկայությունները։ Ուսումնասիրել Հայաստանի, Կապադովկիայի, Վասպուրականի, Կարինի, Կարսի, Սեբաստիայի, Կիլիկիայի, Տարոնի, Բարձր Հայքի և մյուս պատմական հայկական շրջանների սննդային մշակույթը։ Եվ այդ ժամանակ կտեսնենք, որ հայկական խոհանոցը ոչ թե «խղճուկ» է, այլ դեռևս ամբողջությամբ չուսումնասիրված։ Մեզանից շատերը պարզապես դեռ չեն բացել դրա բոլոր էջերը։ Բաստուրման այդ չբացված էջերից միայն մեկն է։ Եվ այդ էջը մեզ տանում է դեպի ապուխտ։ Ապուխտից՝ դեպի Գամիրք։ Գամիրքից՝ դեպի Կեսարիա։ Կեսարիայից՝ դեպի Էրզրում։ Էրզրումից՝ դեպի Վան, Կոստանդնուպոլիս և Եվրոպա։ Իսկ այդ ճանապարհի վրա կանգնած են ոչ միայն մսի կտորները, աղն ու համեմունքները, այլև հայ վարպետը, նրա ձեռքի աշխատանքը, նրա գիտելիքը և այդ գիտելիքը սերունդներին փոխանցելու կարողությունը։ Ուստի բաստուրմայի պատմությունը պետք է ուսումնասիրել ոչ թե միայն այն հարցով, թե «ո՞ր լեզվից է առաջացել բառը», այլ նաև՝ «ո՞ր ժողովուրդների միջավայրում է ձևավորվել, պահպանվել, մշակվել և փոխանցվել այդ տեխնոլոգիան»։ Եվ հենց այդտեղ է, որ ապուխտը դառնում է ոչ միայն սնունդ, այլ պատմական վկայություն։ Շարունակեք ինձ հետ բացահայտել հայկական խոհանոցի խորունկ աշխարհը․ որովհետև մեր խոհանոցը ուսումնասիրել՝ նշանակում է ուսումնասիրել նաև մեր ժողովրդի պատմությունը, կենցաղը, մտածողությունը և մշակութային հիշողությունը ու չմոռանա՛ք՝ ☆☆☆☆☆ ՍՆՎԵՔ ՀԱՅԵՐԵՆ ☆☆☆☆☆

Նոր բացահայտում՝ Հին Խնձորեսկում․ Եկեղեցու խորանի առջև բացվել է տապանաքար․ ի՞նչ է գրված Հին Խնձորեսկի XVII դարի Անապատ եկեղեցու տարածքում իրականացվող պեղումների ընթացքում արձանագրվել է հերթական բացահայտումը։ Եկեղեցու խորանի առջև բացվել է տապանաքար, որի վրա գրված է. «Այս է տապան Աստվածաբան Խաչատուր վարդապետի| ՌՃՀԸ(1729թ․)» Անապատ եկեղեցին միջնադարում եղել է գրչության և հոգևոր մշակույթի կարևոր կենտրոն։ Ճարտարապետական կառուցվածքով այն ուղղանկյուն հատակագծով թաղածածկ սրահ է՝ կիսաշրջանաձև խորանով, որի երկու կողմերում կան զույգ ավանդատներ։ Եկեղեցու թաղակապ ծածկն ամբողջությամբ փլուզվել է, սակայն պահպանվել են արևելյան պատի մի հատվածը և հյուսիսային մուտքը՝ կամարակապ բարավորով։ Պեղումներն իրականացնում է «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը, արշավախմբի ղեկավարն է հնագետ Արտավազդ Զաքյանը։ Պեղումները կշարունակվեն մինչև սեպտեմբերի 14-ը

So, if we're already talking about the best reasons to marry Armenian girls, does anyone here also believe in the power of a no-strings-attached coffee date to spice things up? FixDim.com Find a girl for the night right now

Former French Prime Minister Édouard Balladur died in Paris on August 31, 2026, at the age of 97.

Édouard Balladur Former Prime Minister of France https://en.wikipedia.org/wiki/Édouard_Balladur (French pronunciation: [edwaʁ baladyʁ]; 2 May 1929 – 31 August 2026) was a French politician who served as prime minister under François Mitterrand from 29 March 1993 to 17 May 1995. He had previously served as minister of finance from 1986 to 1988 during Jacques Chirac's government. He was considered to be center-right and a technocrat,[1] and identified as a Gaullist throughout his political career.[2] After Chirac declined to return as prime minister, Mitterrand appointed Balladur as prime minister. His tenure as prime minister was largely defined by France's role in the 1994 Rwandan genocide and in the Karachi affair.[3] Considered to be a protégé of Chirac at first, Balladur unsuccessfully ran against him for president in the 1995 presidential election, coming in third place. Balladur was elected to the National Assembly in 2002 before retiring from politics in 2007. During this time, he was considered to be a mentor to President Nicolas Sarkozy.[1] Édouard Léon Raoul Balladur was born in İzmir, Turkey, on 2 May 1929, to a Levantine family of Armenian ancestry with longstanding ties to France.[4][5] The family, with five children, emigrated to Marseille in the mid-to-late 1930s.

https://youtu.be/XBQDrK4V7jE?si=HE-dWox1xwXpAqbI

Ինչպե՞ս է Փաշինյանը հանձնում անկլավները

Кухня Hмшена | КАЙНОН ДАБАК

SLOMA | Hmshen's Kitchen | Recipe

Bean Soup Hamshna Armenians