Jump to content


Photo

Makar Ekmalian


  • Please log in to reply
1 reply to this topic

#1 Arpa

Arpa

    Veteran

  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 28 December 2003 - 09:34 PM

As promised under another topic here is about our most famous Makar(ios). And I am glad I did since I knew very little about himaside from the fact that he had composed the very famous patarak and that he composed the tune to the Hayr Mer we sing more often than the one by Komitas. He is also resposnsible for the tune of Surb Surb. What I discovered about him is so surprising and gratifying, however it as surprising as well that there practically is nothing about him on the electronic media.

Makar Ekmalian/ Magar Egmalian.

Although there is very little said about him here, we can at least view his portrait;
http://www.armeniafe...ture_music.html

Makar Ekmalian was born in 1856 to a peasant family at Vagharshapat/Ejmiatsin. (Note that he was born 13 years before Komitas[1869], and we will see that they have met.) Died in 1905 in Tiflis.
Makar is described as composer, choirmaster and teacher. He graduated the Ejmiatsin seminary in 1872. During 1873-74 he studied Armenian music under the tutelage of N. Tashjian and helped him to record the music in modern notations. In 1874 he began teaching singing and music theory at the Gevorgian Academy. He traveled to Petersburg in 1877, lived and studied there until 1891. He was accepted at the conservatory in 1879 where he rubbed shoulders with the likes of Tchaikovsky, Rimski Korsakof and other musical giants of the time. Returned to Tiflis in 1891 where he taught at the Nersesian Academy and it was here that he had his students who perhaps rightfully overshadowed him, the likes of Armen Tigranian, A. Manukian and Komitas who studied music theory under his guidance.
Ekmalian was a follower of the romantics the likes of Schubert, Schuman, Chopin and Chaikovsky. This is evidenced by his romantic lyrical style that pervaded even in his sacred music.
What I found most surprising is the fact that besides the sacred music that we generally associate him with is he had composed many secular and folk tunes as well. These were always composed to be accompanied by the piano and orchestra, and here is the greatest surprise of all; he has written the tunes that I/we have always rightly associated with Komitas; Andzrevn Ekav, Hov Areq Sarer Jan, Chem Krna Khaghal, Lusnak Gisher, Kele Kele Khorot Aghchik, Siruhis Qez Hamar, Vard Koshik@s, Pagh Aghbyuri Mot, Ketse Zeitun and more.
Once again I am surprised and disapppointed that Makar has not found his much deserved niche in the pantheon of Armenian composers. He can be easily described as the co-father of modern Armenian Music along with Komitas, in fact he could better be described as the god-father as he has had much to do with Komitas' and others' musical education, their eventual immortality and fame.
In the least Ekmalian can be described as the father and founder of Armenian polyphonic music. No one can take that away from him, not even Komitas. He surely deserves his name Makar(ios) which means blessed in Greek.

#2 Arpa

Arpa

    Veteran

  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 07 March 2014 - 08:53 AM

http://www.armeniafe...ture_music.html

An excellent Article/ Biography
It is tragically ironic that Ekmalian and those geniuses cited below, like Gara Muza were both 49 years of age at their demise, just as Komitas, who virtually died at the age of 46.Aand that both Ekmalian and Garamourza had died in abject poverty.
====
http://www.yerakouyn.com/?p=51939
Մակար Եկմալեան.
Հայոց Ազգային-Ժողովրդական եւ Հոգեւոր Երաժշտութեան Արդիականացման Ջահակիրը
----
MAKAR EKMALIAN, THE TOTCH BEARER OF THE ARMENIAN POPULAR AND SPIRITUAL MUSIC.
----
Հրապարակագիր Նազարէթ Պէրպէրեան կը գրէ.

Մարտ 6-ի այս օրը, 109 տարի առաջ, հազիւ 49 տարիքը բոլորած՝ մեր աշխարհէն առյաւէտ հեռացաւ հայ երաժշտութեան մեծարժէք հսկաներէն Մակար Եկմալեան։
Եկմալեան կը հանդիսանայ հայ ազգային երաժշտութեան ինքնուրոյն ոճին եւ բարձրարուեստ՝ արհեստավարժ մշակման ու կատարելագործման շարժումին անմահ յառաջապահներէն մէկը՝ Տիգրան Չուխաճեանի եւ Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի հետ։
Ինչպէս «Հայկական Հանրագիտարան»ը կը վկայէ՝ «Կոմպոզիտոր, խմբավար եւ մանկավարժ՝ Մակար Եկմալեանն իր ստեղծագործութեամբ ու մանկավարժական գործունէութեամբ մեծապէս նպաստել է ազգային երաժշտական դպրոցի ձեւաւորմանը, մշակել է հայկական մոնոդիաների (միաձայն երգեցողութիւն) բազմաձայնման սկզբունքները, հիմնադրել օրատորիա-կանտատի եւ ռոմանսի ժանրերը: Դեռ եւս ուսանողական տարիներին կատարել է ժողովրդական եւ հոգեւոր մեղեդիների խմբերգային մշակումներ: Նրա ստեղծագործութեան մէջ առանձնանում է ընդարձակ քնարավիպական «Պատարագ»ը, որը գրուած է երգչախմբի համար՝ առանց նուագակցութեան»:
Հայ ազգային ու ժողովրդական երաժշտութեան մեծավաստակ վարպետը ծնած էր 2 Փետրուար 1856ին Վաղարշապատի մէջ (Էջմիածին), Գրիգոր Եկմալեանի գիւղական համեստ յարկին տակ։
1872-ին, աւարտելով Ս. Էջմիածնի Ժառանգաւորացը, Եկմալեան անվարան նուիրուեցաւ հայ հոգիին ձայնային խորագոյն լարերն ու թրթռացումները յայտնագործելու եւ վերծանելու առաքելութեան։
1873-էն սկսեալ, Ն. Թաշճեանի ղեկավարութամբ, ընտելացաւ հայկական նոթագրութեան եւ մասնակցեցաւ հայ հոգեւոր երգերու ձայնագրութեան ու ժողովածուներու պատրաստութեան։
1874-ին արդէն սկսաւ երգեցողութիւն եւ հայ եկեղեցւոյ երաժշտութեան տեսութիւն դասաւանդել Գէորգեան Ճեմարանի մէջ՝ միաժամանակ մշակելով իր սեփական երաժշտական ընդունակութիւնները։
1877-ին երաժիշտի կոչումը զինք առաջնորդեց դէպի Ս. Փեթերսպուրկ, որ ժամանակաշրջանի հոգե- մտաւոր պատրաստութեան եւ գեղարուեստի զարգացման մեծագոյն կեդրոններէն կը հանդիսանար։ Մինչեւ 1891 Եկմալեան ապրեցաւ Փեթերսպուրկի մէջ. 1879ին ընդունուեցաւ Երաժշտանոց ու 1888-ին աւարտեց Ն.Կ. Սոլովչովի երաժշտական դասարանը։
Եկմալեանի երաժշտական ստեղծագործութեան վրայ մեծ դեր ունեցաւ՝ ժամանակի չափանիշներուն համապատասխան միջազգային արհեստավարժ երաժիշտի ուսումնառութիւնը։ Բարձրագոյն իր ուսման եւ երաժշտական ընդունակութիւններու մշակման վրայ հիմնական ու բարերար ազդեցութիւն գործեցին յատկապէս Ն. Ռիմսկի Կորսակովի երաժշտական դասարանի իր պարապմունքները։
Միաժամանակ՝ ուսումնառութեան եւ ստեղծագործական կազմաւորման այդ ամբողջ շրջանին, Եկմալեան հայ հոգեւոր երաժշտութեան խմբերգային մշակումներ կատարեց եւ վարեց ղեկավարութիւնը Փեթերսպուրկի հայոց եկեղեցւոյ դպրաց դասի երգչախումբին։ Նոյն այդ տարիներուն էր, որ երեսնամեայ երաժիշտը լծուեցաւ իր գլուխ-գործոցը հանդիսացող Ս. Պատարագի մշակումին։
Մինչեւ իր ուսման աւարտը Եկմալեանի ստեղծած գործերուն մեծ մասը, որոնք ձեռագիր վիճակի մէջ էին, այսօր անհետ կորսուած են։ Իսկ փրկուած մասը երկար ժամանակ սպասեց հրատարակութեան եւ ինչպէս երաժշտասէր հասարակութիւնը, այնպէս ալ քննադատները ընդհանրապէս պատկերացում չունեցան Եկմալեանի մշակած ազգային-ազատագրական շարժման նուիրուած գործերուն եւ ժողովրդային, գաւառական ու սիրային ստեղծագործութիւններուն մասին։ Բախտաւոր ճակատագիր ունեցաւ 1891-ին արդէն աւարտած Եկմալեանի Ս.Պատարագը, որ կորուստէ փրկուեցաւ՝ շնորհիւ Թիֆլիսի մէջ հայ մշակոյթի եւ երաժշտութեան ջերմ պաշտպաններու նախաձեռնութեան (կատարուեցաւ հանգանակութիւն եւ հրատարակուեցաւ ձեռագիր վիճակի մէջ գտնուող ստեղծագործութիւնը)։ Հետեւաբար, յատկապէս խոր- հըրդահայ եւ ընդհանրապէս հայ իրականութեան մէջ, մինչեւ 1960-ականները Եկմալեան կը նկատուէր բացառապէս հայ եկեղեցական երաժշտութեան վար- պետը։
Ս.Փեթերսպուրկի երաժշտանոցէն շրջանաւարտ՝ Եկմալեան 1891-ին հրաւիրուեցաւ Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը, իբրեւ երաժշտութեան դասատու եւ երգեցիկ խումբի ղեկավար: Եկմալեանի պահանջով՝ երաժշտութեան դասերը բոլոր դասարաններուն մէջ սկսան դառնալ պարտադիր, շաբաթական երկու ժամ: Եկմալեան հիմնովին վերակազմեց եւ ընդլայնեց դըպրոցի արական երգեցիկ խումբն ու անոր փորձերու ժամերը բարձրացուց շաբաթական վեց ժամի: Եկմալեանի առաջին գործերէն մէկը եղաւ ընտրել երաժըշտականօրէն առաւել ընդունակ տղաները եւ առանձին խնամքով ու հոգատարութեամբ հետեւիլ անոնց՝ յատուկ ծրագրով արտադասարանային փորձեր կատարելով եւ առհասարակ ուղղութիւն տալով անոնց։
Ներսիսեան դպրոցի քառաձայն երգչախումբը արագօրէն ձեռք բերաւ արհեստավարժ բարձր մակարդակ, որուն հռչակը 1894-1895 թուականներուն տարածուեցաւ Անդրկովկասի տարածքին եւ անոր սահմաններէն անդին: «Հայութիւնը իր բովանդակ կեանքին մէջ- ինչպէս որ հետագային պիտի վկայէր համաշխարհային հռչակի տիրացած հայ երգիչը՝ «Տարօնի սոխակ» Արմենակ Շահմուրատեանը,- Եկմալեանի Ներսիսեան վարժարանի խումբին պէս նմանը ունեցած չէ: Ռուս քրիթիկները (քննադատները) գրած են, թէ «Եկմալեանի խումբը ամբողջ մայր կայսրութեան եկեղեցական խումբերէն է՛ն աղէկներէն է»: Ամէն Կիրակի, Թիֆլիս, վանքի եկեղեցին ու բակը խռնուած էր ամէն ազգի երկսեռ բազմութեամբ, երբ իր՝ Եկմալեանի քառաձայն խումբը կþերգէր»:
Համազգային այդ ջերմ ընկալման արդիւնքն էր, որ 1895-ին Գէորգ Արքեպիսկոպոս Սուրէնեանցի (1911- 1930 Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե. Սուրէնեանց) միջնորդութեամբ, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Վանեցիի (Խրիմեան Հայրիկ) հայրապետական կոնդակով՝ Հայաստանեայց Եկեղեցին պաշտօնապէս ընդունեց Մ. Եկմալեանի «Պատարագը» եւ սկիզբը դրուեցաւ Ս. Պատարագի բազմաձայն կատարման:
Մակար Եկմալեան մինչեւ 1902 հայոց երաժշտութիւն դասաւանդեց Ներսիսեան վարժարանի մէջ, արական երգչախումբ կազմեց ու ղեկավարեց, հայ երաժիշտներու սերունդ հասցուց, այդ շարքին՝ Կոմիտասին հայ հոգեւոր երաժշտութեան տեսութիւն սորվեցուց եւ, միաժամանակ, մեծ եռանդով ստեղծագործեց։
Պատահականօրէն չէ, որ հայ երաժշտութեան ճառագայթող հանճարը՝ Կոմիտաս Վարդապետ, իր ուսուցիչին նուիրուած առանձին աշխատութեան մը մէջ, կը վկայէ, թէ՝
«Հայոց երաժշտական անդաստանին մէջ Մակար Եկմալեանն անդրանիկ տունկը տնկեց»:
Մակար Եկմալեան վախճանեցաւ 49 տարեկանին, Թիֆլիսի մէջ, նիւթական անձուկ պայմաններու հետեւանքով առողջութեան քայքայուած վիճակի մէջ։
Մակար Եկմալեան երկար կեանք չունեցաւ, բայց հայ ժողովուրդին ժառանգ թողուց ազգային ու ժողովրդական երաժշտութեան մեծ հարստութիւն մը, որուն հոգեւոր կոթողական նուաճումը հանդիսացաւ «Ս. Պատարագ»ը, որ մշակուած է երեք տարբեր երգչախմբային կազմերու համար. եռաձայն՝ արական, քառաձայն՝ արական եւ քառաձայն՝ երկսեռ»:
Հայ Հոգիին ամէնէն թովիչ երգերը կը պարտինք Եկմալեանի՝ վաղ-գիւղական «Քելէ, քելէ խորոտ աղջիկ»ի օրինակով մշակում- ներէն մինչեւ քաղաքային «Սիրուհիս քեզ համար» եւ «Աղջիկ դու սիրուն»ը, աշուղական «Վարդ կօշիկս»ը, ազգային-ազատագրական «Ազնիւ ընկեր»ը, «Ձայնը հնչեց»ը, «Քաջ Զէյթուն»ը եւ մեր օրերուն անգամ այնքան լայն ժողովրդականութիւն վայելող «Ո՜վ Հայոց Աշխարհ»ն ու «Թաղումն քաջորդոյն» երգերը։
Հայոց հոգեւոր, ժողովրդական եւ ազգային երգերու բարձրարժէք մշակման մեծ վարպետն ու, միաժամանակ, հայ երաժիշտներու սերունդ կերտող բազմավաստակ ջահակիրը հանդիսացաւ Եկմալեան։ Անոր աշակերտեցին Ա. Շահմուրադեանի, Շ. Տալեանի, Մ. Աղայեանի, Ա. Տէր-Յովհաննիսեանի, Ա. Մայիլեանի, Ա. Մանուկեանի, Ա. Տիգրանեանի, Կոմիտասի եւ այլ մեծանուն տաղանդներու օրինակով հայկական երաժշտութեան անմահ արժէքներ։
Ինչպէս որ Եկմալեանի սաներէն եւ իր կարգին հայ երաժշտութեան մեծատաղանդ վարպետներէն Ռոմանոս Մելիքեան պիտի վկայէր, իր սիրուած ուսուցիչին մահուան 10րդ տարելիցին առիթով, 1915ի Մարտ 6ին «Թատրոն եւ Երաժշտութիւն» հանդէսի էջերուն՝
«Անմահ է Մակար Եկմալեանը, ինչպէս անմահ յաւիտենական է գեղեցիկը միայն»։
Իսկ երաժշտագէտ փրոֆ. Ռ.Ա.Աթայեան, որ հիմնական ներդրում ունեցած է երկար տասնամեակներ, յատկապէս խորհրդային դարաշրջանին, անիրաւօրէն թերագնահատուած եւ լիարժէք չճանչցուած Եկմալեանի ժառանգութիւնն ու տաղանդը մոռացման փոշիներէն փրկելու եւ ըստ արժանւոյն գնահատելու գործին մէջ, հետեւեալ վկայութեամբ կը խտացնէ Եկմալեանի տեղն ու արժէքը հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր հարստութեան մէջ.-
Մակար Եկմալեանի ստեղծագործական ժառանգութիւնը անցեալի հայ ազգային արհեստավարժ (պրոֆեսիոնալ) երաժշտութեան մէկ ամբողջական ու նշանակալից բաժինը կը կազմէ։ Այդ ժառանգութիւնը ունի ոչ միայն խոշոր պատմական, այլեւ մնայուն գեղարուեստական արժէք։ Անիկա հարուստ է իր իմաստային (թեմատիկ)- գաղափարական բովանդակութեամբ։ Անոր մէջ դրուած եւ նորարարական լուծում են ստացած հայկական երգահանական (կոմպոզիտորական) ոճի ու վարպետութեան կարեւոր խնդիրներ։ ԿարաՄուրզայէն յետոյ Եկմալեանի ստեղծագործութիւնը հայ արհեստավարժ երաժշտութիւնը բարձրացուց նոր մակարդակի մը, կարեւոր դեր խաղաց ազգային երգահանական դպրոցի ձեւաւորման գործին մէջ եւ նախապատրաստեց Կոմիտասի երեւան գալը։ Եկմալեանի գործունէութիւնը հաւասարապէս էական նշանակութիւն ունեցաւ նաեւ հայ երաժշտական մանկավարժութեան եւ կատարողական արուեստի զարգացմանբնագաւառէն ներս։




0 user(s) are reading this topic

0 members, 0 guests, 0 anonymous users