Jump to content


Photo
- - - - -

ՈՒՐԱՐՏԵՐԷՆ


  • Please log in to reply
131 replies to this topic

#81 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 09 February 2008 - 10:51 AM

Ղափանցեան.

Խուռիտերէնի (Խոռերէնի) շերտը հայերէնում

Խուռի լեզուից այժմ նշանակալից քանակով վկայութիւններ ունենք, ինչպէս 1887 թ. Եգիպտոսի Թել էլ-Արմանա* գիւղում (նախկին ոստանը փարաւոն Ամենհոտեպ IV-ի) յայտնաբերած թագաւորական արխիւի (358 փաստաթուղթ) մէջ Միտաննի պետութեան թագաւոր Տուշրատտայի հռչակաւոր նամակը գրած Ամենհոտեպ III-ին: Այս նամակը, որ խուռիերէն է եւ պարունակում է 496 տող (սկիզբի 7 տողը, որպէս հանդիսաւոր ողջոյն, գրուած է ակկադերէն), մինչեւ հիմա էլ ամենակարեւորն է ցայժմ յայտնաբերուած խուռիական բոլոր փաստաթղթերում եւ գրուած է ժողովրդական պարզ լեզւով: Բողազքոյի** (հին Հատտուսա քաղաքը) խեթական թագաւորների արխիւում եւս յայտնաբերուած են խուռիական բեւեռագիր արձանագրութիւններ, ընդհանուր քանակով մօտ հազար տող, որոնք լեզուով եւ ժամանակով մօտ են Միտաննիի նամակին, բայց ոչ նոյնը, եւ մեծ մասամբ ծիսադիցաբանական բնոյթ են կրում, բացի Գիլգամէշի էպոսի թարգմանութեան պատառիկից:

Քիչ են օգնում այդ բնագրերի հասկացմանը Ռաս-Շամրայում վերջերս գտնուած բաղաձայնագիր բեւեռագիր ոտանաւորները, որոնցից գլխաւորն ունի 62 տող (17 հատուածի վերածուած), իբրեւ կոչ աստուածներին, չհաշուած առանձին մի թերթ աստուածանուններով: Այդ Ռաս-Շամրայում (հին Ուգարիտ, հիւսիսային Սիրիա) գտնուել է եւ սումեր-խուռիական բառարան (135 բառերի թարգմանութիւն, բայց մասամբ եղծուած), որը աւելի նպաստում է խուռիերէնի վերծանման առաջընթացին, թէպետ ընդունւում է, որ խուռիտերէնը մի առանձին բարբառ է եղել: Վերջապէս հին Մարի երկրամասում, այսինքն այժմեան Թել-Հարիրի շրջանում, ուր Խաբուր վտակը թափւում է Եփրատ, գտնուած են խուռիական չորս բեւեռագիր արձանագրութիւններ, որոնք Համմուրապիի ժամանակաշրջանից են եւ կրօնական բնոյթ են կրում:

Գիտուններից շատ-շատերը նշում են նախ, որ կրօնական բնոյթի արձանագրութիւնների լեզուն ինքնատիպ եւ առանձին բառեր ու ոճեր ունեն, այնինչ սումեր-խուռիական բառարանը առանձնապէս շեշտում է իրաւական եւ տնտեսական եզրաբանումներ. երկրորդ, որ այդ տողերի լեզուն, ինչպէս եւ Նուզիում (Քերքուկի մօտ) գտնուած ակկադական բնագրերի խուռիական յատուկ անունները, կրում են տարբեր բարբառների բնոյթ,-մի բան, որ ընդգծւում է նաեւ «սուբար» («շուբար») եւ «խուռի» եզրաբանումների գնահատման ժամանակ: Եւ իրօք, ի՞նչպէս կարող էր մի լեզու լիներ այն հսկայ տարածութեան մէջ, որը ընդգրկում էր հիւսիսային Միջագետքը, Սիրիան, Հայաստանի հարաւը, թերեւս Կիլիկիան: Երկարատեւ քաղաքական միաձոյլ պետութիւն եւս չկարողացան ստեղծել այդ սուբարի-խուռիները, եթէ չհաշուենք կարճատեւ Միտաննին (1400-1200): Այդ տեսակէտից հայոց լեզուի աղերսը պիտի լինէր հիւսիսային խուռիերէնի հետ, որ մօտ էր Արմինա եւ Շուպրիա երկրամասերին, իսկ հայասացիներին հենց այդտեղ են առաջին անգամ հանդիպել նրանք, ինչպէս հաստատում են նաեւ յոյն աղբիւրները, թողած Փոքր Հայքը (resp. Ակիլիսենէն):

(Շարունակելի)

Նկատումներ Յովհաննէսից.-

*«Թել ալ Արմանա» հնավայրի անունը ինքս լսել եմ «Թել ալ Ամարինա» ձեւով, որ արաբերէն նշանակէ «շինութեանց բլուր»: Քարտէսներում էլ այդպէս է արձանագրուել: Ի հարկէ սա անունը հնավայրի արդի արաբական անունն է: Եթէ յիշողութիւնս չի դաւաճանել, Ա.Վարպետեանի գրքում այդ վայրը ստուգաբանւում է, իբր «Ամառնային», քանզի ամառը Արեգակի (Ռա) եղանակն է, որի պաշտամունքը, որպէս միաստուածութիւն, հաստատեց վերոյիշեալ «փեսայ» փարաւոնը: Այսպէս, արդի ժամանակներում, արդէն տարբեր լեզու խօսող տեղաբնիկները, հնավայրերին տալիս են անուններ իրենց նոր լեզւով: Օրինակ՝ Լուկսոր Luxor հնավայրը, արաբերէն /Ալ Կըսուր-Al kusur القصور/ անուան մի քիչ աղաւաղուած կամ տեղական բարբառային ձեւն է, Al Oksor الأقصر ձեւով, եւ «պալատներ» կամ «ապարանք» իմաստը ունի: Ուստի, հնավայրի նոր անունը, հին՝ պատմական անուան հետ բոլորովին աղերս կարող է չունենալ: Բայց երբեմն էլ ունենում է, երբ յիշեալ բնակավայրը տեւաբար բնակւում է մինչ մեր ժամանակները, առանց բացակայութեան: Օրինակ՝ Հարրան կամ Խառան բնակավայրը, որ գտնուի Ուրհայի (Եդեսիա) հարաւում, պահել է հնամենի անունը: Խառանը ստուգաբանւում է, իբր Խարրի-հուրրի-խուռի-խոռ ժողովուրդի բնակավայր: Նոյն բնակավայրի անունը տարբեր ձեւով էլ է գրուել՝ Կարհայ Carhae: Մենք տեսանք, որ «Կար» հայոց լեզւում ամրոց է նշանակում: Բայց աւելի շատ հանդիպում ենք կրկնուած ձեւով՝ Կարկառ: Արցախում, Կարկառ գետը, իր անունն ստացել է Կարկառ ամրոցից: Խնդրեմ, մեր իսկական գիտունները թող ստուգեն դիտումներս:

**Բողազքոյ թրքանուն գիւղը գտնուի խեթերի մայրաքաղաք Հատուսայի մօտ, եւ նշանակէ՝ «կոկորդագիւղ»:



#82 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 09 February 2008 - 10:56 AM

Ղափանցեան.

Այժմ տեսնենք թէ որքան հասարակ եւ յատուկ անուններ ունեն հայերը, ժառանգած այդ շուբար-խուռիներից:

1. ašt «կին» (женщина-җена), ամենագործածական բառարմատ է զանազան բներով եւ ածանցեալ ձեւերով բոլոր խուռիական աղբիւրներում (բարբառներում), ինչպէս ašta, որից իգական անուններ՝ Aštahuta, Aštaqanza, Aštakina եւ այլն Նուզիում, aštu- կամ ašdu ածանցաւոր aštuh(h)i||ašduh(h)I «կանացի», իգական բառի մէջ, aštuzzi-հագուստի տեսակ է, կանանց յատուկ անունների մէջ, ինչպէս եւ կանանց անձնանունների մէջ-Ašte, Ašten, Ašdallia եւ այլն: Համեմատել հայոց աստ-ել «ամուսնութեան համար նշանած ընտրել, աղջիկ ուզել» (մէկ անգամ գործածուած Տիմոթէոս Կուզի «կնիք հաւատոց», էջ 168), որից աստող «աղջիկ ուզող, նշանած, փեսացու» (մէկ անգամ, անդ էջ 283), ինչպէս ռուսերէն ունենք җена բառից җениться (=աստել) եւ җених (աստող): Տիմոթէոս Կուզի հայ թարգմանիչը անշուշտ Հայաստանի հարաւից է եղել, որտեղ եւ պահպանուել է այդ թանկագին խուռիական ծագումով բառը: Այ բառը բերում է Հ. Աճառեանը (Արմ., բ., I, 566-567), որը սխալ կերպով տալիս է Առձ. Բառարանը «հաստիլ-նշանուիլ աղջկան»):



#83 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 12 February 2008 - 10:26 AM

Ղափանցեան.-

2. pap- կամ pab- «լեռ, սար», որից ածանցաւոր papni եւ papahhe «լեռնային» նաեւ «արեւելեան», որը եւ աշխարհագրական անուն է դարձել Papanhe (Babanhe), որպէս երկրանուն: Կան եւ արական անձնանուններ –Parante (Babante), Ar-baba «նուէր լեռան», Ari(p)-parni, Tatip-papni, Zilip-papni…, իգական անձնանուն Papaia: Յոհաննէս Ֆրիդրիխը այդ խուռիական pap «լեռ, սար» բառի հետ համեմատում է նրան ազգակից ուրարտական babani «լեռնային», որը ածանցական է պարզ bab(a) արմատից եւ որը տալիս է ի միջի այլոց Երեմիա Մեղրեցու բառարանը՝ բաբա «բլուր», խուռիական pap-ին ես կը կցէի նաեւ ափափա «դժուարամատչելի լեռնային ժայրեր», որը, ինչպէս տեսնում ենք իր վերջին «ա»-ով սիրիական տեսք ունի: Նմանապէս մենք ունենք Բիթլիսի կիրճի լանջի վրայ Փապշէն գիւղանունը, որը շեշտում է Փապ կամ փափ բառի նաեւ «զառիվայր» իմաստատարբերակը: Նոյն այդ արմատին են պատկանում Փամփ լեռնանունը (որից Փամբակի ձոր) եւ Փապակ անձնանունը: Թերեւս կապ ունենայ նաեւ փապ կամ փապար «ճեղք ժայռերի մէջ»: Տե'ս վերը մեգրելական papala զառիվայր, обрыв բառի մասին:ս



3. Sarri կամ šarri «ծառայ», որը գրւում է երկու նշաններով՝ šar (sar) եւ ri, թէպետ կայ եւ պարզ sar (šar) ինչպէս եւ sar-ra (šar-ra) եւ sar-ru (šar-ru): Արտաքուստ հնչիւններով համընկնում է ակկադական šar-ru «թագաւոր» բառին, որի հետ եւ շփոթուել է: Ըստ իս խուռիական այդ sarri (||sarra) բառի «ծառայ» նշանակութիւնը արդարանում է ոչ միայն սումերա-խուռիական nam.gar. ra=sar-ri համեմատութեամբ, որ բերւում է Ռաս-Շամրայի վերոյիշեալ բառարանում (III, 31), եւ նշուել է նաեւ ուրիշների կողմից (A. Götze, Die Annalen des Muršiliš, Leipzig, 1933, էջ 228), այլեւ այդ բառի առկայութեամբ հայերի եւ վրացիների մօտ, թողած դեռ այլ հանգամաններ, մասնաւորապէս կրօնա-գաղափարական հին մտայնութիւնը: Նախ, իմաստի տեսակէտից պէտք է ասել, որ սում. nam.gar.ra բառը այլուր փոխարինուած է nam.ri կամ nam.ra ձեւով եւ համապատասխանում է ակկադ. šallatum «նուաճուած քաղաքներից տարուող բնակչութիւնը», թէպետ nam.ra թարգմանում են ոմանք նաեւ «գերի, ստրուկ, կոլոն» (տես Götze-ի մօտ նոյն տեղում): Յետոյ, ի զուր են ոմանք ցանկանում այդ խուռ. šar-ri (šarra) բառը համարել փոխառութիւն ակկ. šarru «թագաւոր» բառից: Յաճախ է բեւեռագիր արձանագրութիւններում պատահում այսպէս ասած «ռեբուսաձեւ» արտայայտութիւն, երբ օտար բառով այդ նոյն հնչումը արտայայտող գաղափարագրով են գրում տուեալ վանկը կամ բառը: Սխալւում են նաեւ խուռիտական այդ բառը փոխառութիւն չհամարողները (Վայդներ, Գուստավա), որոնք ուզում են կապակցել խուռ. šar-«պահանջել, խնդրել» բայի հետ: Տարօրինակ կը լինէր վերջապէս, որ ստրկատիրական այդ հին աշխարհում գոյութիւն չունենար «ստրուկ» բառը, երբ, օրինակ, այդ սովորական բառ էր ասսուրաբաբելացիների կամ կասսիտների մօտ: Համեմատել ակկ. Ward-u (>urd-u) «ստրուկ», wardutu «ստրկութիւն» եւ անձնանունները-Waradtašmetu, Waradteia (Waradtešup անուան կրճատումն է), Waradkenunni, Waradkubi, Waradduri («պատի ծառայ»), Urdidiglat («ծառայ Տիգրիսի») եւ այլն, որոնք գործ են ածել եւ Նուզիի խուռիները, կասսիտների մօտ նոյնպէս կար mele «ստրուկ» բառը, որ նոյնպէս մտնում է անձնանուններ կազմող բառերի մէջ, ինչպէս-Melešipak=Melemarduk, Melešibarru, Melesah, Melešugab եւ այլն, որտեղ šipak=marduk, šibarru աստուածանուններ են, նման արաբական Աբդուլլահ, Աբդուլմելիք, Աբդուլմեսիհ եւ նման կազմութիւններին abd-u «ստրուկ» բառով: Այդպէս պէտք է հասկանալ եւ խուռիական անձնանունները-Šartešup կամ Tešupšar «ստրուկ Տեշուպի», Šartilla կամ Tillašar «Տիլլա աստծոյ ծառան», Duršar=ուրարտ. Šardur «ծառայ (աստծոյ) պատի» (-տաճարի, ինչպէս ունենք ակկադ. այրանուն Dur-ili-šu «նրա աստծոյ պատը» wall of his god), Paišar «Պայ դեմոնի ծառան», Enšar «աստծոյ ծառայ», Ewrišarri «թագաւորի ծառայ», Ahlipšar «իմ (-ip) տան ծառան»1 եւ այլն: Բողազքոյի խուռիական բեւեռագրերում (KUB, XXVII, ii) յիշւում են «հայրական աստուածներ» (DINGIR meš-našuš [=ennašuš] attanibinašuš) այսինքն՝ այն աստուածները, որ մեր հայրերն են պաշտել (տող 9), բայց նաեւ «ծառայական (=ծառաների) եւ թագաւորական (=թագաւորների) Տեշուպ աստուածը» (տողեր 14-15-dU-aš šarraššihinibiniš ebriššihinibiniš), ինչպէս եւ ընդհանրապէս (տող 18) ծառաների եւ թագաւորների (=տէրերի) կողմից պաշտւող աստուածներ:

Տուշրատտաի նամակի zarra բառը (I կոլոննա, տող 89) պիտի հասկանալ կամ «ծառայ» կամ «ծառայի (zar-) հետ (-ra)»:2

Չաղար-Բազարում (Մարդինից հարաւ) պեղուած ակկադական արձանագրութիւնների խուռիական անունների մէջ եւս šarri բառի š (s) տառի փոխարէն գրուած է նոյնպէս z, ինչպէս Ուգարիտում գրուած ،Ewrzr=սովորական Ewrišarri, Zmg-n-d=սովորական Šimigi-nid «Շիմիգի աստծոյ համար»: Այսպիսով տեսնում ենք, որ բացի Նուզիից (Քերքուքից 15 մղոն հարաւ արեւմուտք, Յորղան-Թափա գիւղի մօտ) եւ Բողազքոյից, ուր գրուած է šarri (sarri), šarra (sarra) եւ šar (sar) այլ տեղերում, ինչպէս Չաղար-Բազարում, Միտաննիում եւ Ռաս-Շամրայում, այսինքն՝ Հայաստանից հարաւ ընկած խուռիական վայրերում գրուած է zarri, zarra եւ zar, որոնք հնչիւնաբանօրէն պիտի վերարտադրուէին հայոց ծառա բառով, թէպետ սպասելի է նաեւ *ճառա ձեւը, որը պահպանուել է մեգրելերէնում çori> çkori «ստրուկ» ձեւով, անցած է կամ հայերից (Փոքր Հայքի վրայով) եւ կամ այդտեղ եկած խաղտիների միջոցով: Համեմատել հայոց զաւակ եւ ճաւակեթ «աղջիկ զաւակ». Խարզիթ տեղանունը եւ հայոց խրճիթ, խեթերէն zavall-«հրէշ, դեւ» եւ հայոց ճիւաղ եւ այլն:

Հայոց «ծառա» (գաբարի ծառայ գրութեան վերջին յ տառը իրեն չի արդարացնում) գրութիւնն ու հնչումը կարող է բեւեռագիր ոչ միայն zarra, այլեւ şarra, ի նկատի ունենալով ուրարտ. şue=ծով, ուրարտ. şari (zari)=ծառ եւ այլն:

(Շարունակելի)



Ծանօթութիւն Ղափանցեանից.-

1- Կան եւ առանձին խուռ. ahli կամ ehli հասարակ բառ (տես KUB XXVII 46 I 19', 25', 26' ehliannaš, իսկ KUB VII 56 i 28' ehlita ուղեւորական հոլովաձեւով): Ըստ իս այդ բառը հաւանօրէն նշանակել է «տուն, վրան», յետոյ թերեւս նաեւ «տոհմ, ազգ», կամ «աղխ челядь եւ ազգակից պիտի լինի մեր աղխ ałx (որից աղախին), սվաներէն mo-axle «աղախին», վրաց. s-axli, մեգր. d-oxori «պալատ», հրէակ. ahl «վրան», արաբ. Ahl «ազգականները», родна բառերի մէջ:

2- Տուշրատտայի նամակի այդ տեղում ասւում է. «եւ քո եղբայր Նիմմուրիան, եգիպտական թագաւորը, արձան apli (?) շինեց եւ Իխիպենի քաղաքը, Շիմիդի աստծոյ քաղաքը, եկաւ եւ Շիմիդիի համար, իր աստծոյ, իր հօր համար, նա հասցրեց: Իսկ հայրական նուէրներից բոլոր այդ արձանիկները (taše), շատ եւ շատ գեղեցիկ, ծառան (կամ՝ ծառայի հետ) քո եղբօր իր երկիրը...այդ արձանիկը ուղարկեց...» (տողեր 84-90):



Ծանօթ. Յովհաննէսից.-

Հայերէնում եւս «ընտանիք» անուան նախնական իմաստն է եղել՝ «բնակավայր» իմաստը: Նկատել՝ բառի «ընդ-տանիք» կազմուածքը, այսինքն բոլորը մի եւ նոյն տանիքի (երդիքի) ներքեւ: Խեթերէն՝ Ummini «երկիր», ուրարտերէն՝ ebani «երկիր, աւան», հայերէն՝ ընտանիք եւ համայնք, արաբերէն՝ umma (ազգ, համայնք) նմանապէս ապացուցում են բնակավայր-ընտանիք-ազգ յարաբերանքը:



#84 Arpa

Arpa

    Veteran

  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 12 February 2008 - 10:43 AM

QUOTE (Johannes @ Feb 12 2008, 05:26 PM)
Ղափանցեան.-
===
Ծանօթ. Յովհաննէսից.-

Հայերէնում եւս «ընտանիք» անուան նախնական իմաստն է եղել՝ «բնակավայր» իմաստը: Նկատել՝ բառի «ընդ-տանիք» կազմուածքը, այսինքն բոլորը մի եւ նոյն տանիքի(երդիքի) ներքեւ: Խեթերէն՝ Ummini «երկիր», ուրարտերէն՝ ebani «երկիր, աւան», հայերէն՝ ընտանիք եւ համայնք, արաբերէն՝ umma (ազգ, համայնք) նմանապէս ապացուցում են բնակավայր-ընտանիք-ազգ յարաբերանքը:

Մի զավեշտ Երուսաղէմի Քաղքեցիների բառբարով:
“ Հայր Սուրբ, ձերին տղեքը մերին տանիքը* ծակել են” tongue.gif biggrin.gif
Definitely, just like ըն կեր means միասին ուտել:
*Մեր ըն-տանիքը


#85 Arpa

Arpa

    Veteran

  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 13 February 2008 - 12:06 PM

QUOTE (Johannes @ Feb 12 2008, 05:26 PM)
Ղափանցեան.-
====
[size=3][color="#000080"]3. Sarri կամ šarri «ծառայ», որը գրւում է երկու նշաններով՝ šar (sar) եւ ri, թէպետ կայ եւ պարզ sar (šar) ինչպէս եւ sar-ra (šar-ra) եւ sar-ru (šar-ru): Արտաքուստ հնչիւններով համընկնում է ակկադական šar-ru «թագաւոր» բառին, որի հետ եւ շփոթուել է: Ըստ իս խուռիական այդ sarri (||sarra) բառի «ծառայ» նշանակութիւնը արդարանում է ոչ միայն սումերա-խուռիական nam.gar. ra=sar-ri համեմատութեամբ, որ բերւում է Ռաս-Շամրայի վերոյիշեալ բառարանում (III, 31), եւ նշուել է նաեւ ուրիշների կողմից (A. Götze, Die Annalen des Muršiliš, Leipzig, 1933, էջ 228), այլեւ այդ բառի առկայութեամբ հայերի եւ վրացիների մօտ, թողած դեռ այլ հանգամաններ, մասնաւորապէս կրօնա-գաղափարական հին մտայնութիւնը: Նախ, իմաստի տեսակէտից պէտք է ասել, որ սում. nam.gar.ra բառը այլուր
===

Ըստ մի անհավաստի աղբիւր, Աբրահամի կէս քոյր կնոչ Սարա- ի անունը իսկապէս Սարա-յ-ի/Sara-i էր որ նշանակի իշխանուհի princess/պալատական: Տես թէ ինչպէս մի մշակոյթեն միւսը պատկերը բոլորովին շրջուի երբ ծառան դառնա իշխաննուհի: Երբ մենք ասենք Սարա նշանակի ծառա եւ նրանք ասեն իշխանուհի: Երբ մէնք քաջ իրազեկ ենք որ Սարա ռն եւ Հագարը Աբրահամի ծառաներն էին եւ նրան սեռային հաճոյքի ենթակայ.
Անշուշտ մենք տակավին չգիտենք թէ Ուրարտերէնը Սեմական լեզու էր կամ Հնդեւրոպական: Մենք հավատացել ենք որ ՍԵՐԱՅ ՍԱՐԱՅ նշանակի ՊԱԼԱՏPalace/palazzo/seraglio. Observe that in Italian GL=Y
The contradiction anդ the confusion continues, where one would say that “sara” means ծառա/servant/slave, and the other- palatial/princess/palatakan.
Above, we see that according to popular wisdom “saray/seray” means palace, yet my Persian dictionary tells us that ”sera/seray”’ in fact means “house“, as in “karvan-seray/caravan seray//caravan house/inn/hotel/pantok*/a resting place/house.
*Consider the Arabic word “bnduk-bndoq” and the Armenian “pantukht/պանդուխտ”.

Edited by Arpa, 13 February 2008 - 12:22 PM.


#86 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 13 February 2008 - 12:38 PM

Սիրելի Արփա,

Ուրախ եմ գրածներս կարդալուդ: Իսկապէս աչք ցաւացնող գիրք են:

Կը հրատարակեմ թիւ 3 չափ տառ, քանզի համակարգիչիս պաստառը փոքր է, համեմատած ձերինին (երեւի թէ), ուստի ներողամտանք հայցեմ՝ պատճառածս գրենական անհամութեանց առթիւ, ձեր պատասխանի ընթացքին:

QUOTE
Ըստ մի անհավաստի աղբիւր , Աբրահամի կէս քոյր կնոչ Սարա- ի անունը իսկապէս Սարա-յ-ի/Sara-i էր որ նշանակի իշխանուհի princess/պալատական: Տես թէինչպէս մի մշակոյթեն միւսը պատկերը բոլորովին շրջուի երբ ծառան դառնա իշխաննուհի: Երբմենք ասենք Սարա նշանակի ծառա եւ նրանք ասեն իշխանուհի:


Հետաքրքիր մէջբերում էր Սառայի անունը: Չգիտէի՝ ինչ նշանակէ Սառա, արաբերէնի հմուտ ալ չեմ: Ի դէպ արաբերէնով պէտք չէ մեկնեմ այդ անունը, այդուհանդերձ ասեմ. Սառա արաբերէն նշանակէ happy: Այս անունը (Սառա), գրուի ձայնաւոր երկար «ա» տառով:

Դամասկացի մի տոհմ կայ, որ կոչուի «սառա», սակայն կարճ ձայնաւոր «ա»ով:

Մի այլ աշխատանքի ընթացքին, տեսանք թէ «սար» հայերէնով նշանակէ «լեռ» եւ «գլուխ»: Տե'ս «Լեռ կամ սար» անուն շարանը:

QUOTE
Անշուշտ մենք տակավին չգիտենք թէ ՈւրարտերէնըՍեմական լեզու էր կամ Հնդեւրոպական


Իսկ ես գիտեցայ, որ ոչ հնդեւրոպականը, եւ մանաւանդ՝ ոչ ալ սեմականը. մաքո՜ւր ինքորոյն զարգացած լեզուախումբեր են: Սեմականը լեզուները շատ են ազդուել, երեւում է, մերձաւոր արեւելեան ոչ սեմական հին լեզուներից, մասնաւորապէս՝ խոռեան եւ շումերական լեզուներից:

QUOTE
ՍԱՐԱՅնշանակի ՊԱԼԱՏPalace/palazzo/seraglio


Կարծեմ, սարայ-serayի հայերէնը. մեր բոլորի իմացած սրահ-ն է:

Edited by Johannes, 13 February 2008 - 01:00 PM.


#87 garmag

garmag

    Member

  • Members
  • PipPipPip
  • 297 posts
  • Gender:Male
  • Location:Canada/Armenia
  • Interests:Everything.

Posted 13 February 2008 - 01:23 PM

QUOTE (Johannes @ Feb 13 2008, 12:38 PM)
Սիրելի Արփա,

Ուրախ եմ գրածներս կարդալուդ: Իսկապէս աչք ցաւացնող գիրք են:



Harkeliner Johannes yev Arpa,
Akhorjagov yev anhamper gue sbasem gartalu tsez.
Verakednel dzaraves lezuakidutyan hanteb, manavant turatsume tser gadaradz berbedumneru michotsav, "dzuylis" gue sdibe nevazakuyne tsez haydnel yerakhdabard shnorhagalutyunes.







#88 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 14 February 2008 - 09:43 AM

Ղափանցեան.-

4. nera «տայգեր կինը, жена деверя»: Տուշրատտայի նամակի չորրորդ սիւնակում (IV, 62) կարդացւում է ne-e-ri-iw-wu-u-la-an (=nēri-iwwu-la-an) նախադիր «կին» (SAL) որոշիչով:

Այդ չի նշանակում, որ nēri- պիտի լինի կնոջ յատուկ անուն, ինչպէս որ տուել է J. Friedrich-ը ("Kleinasiatische Sprachdenkmäler", ուր գրուած է sal Ni-e-ri-iu-uu-u-la-an):

Նրա հասարակ անուն լինելը մատնանշել է սկզբում Կնուդզոնը, իսկ յետոյ նաեւ Յենզենը, Մեսսերշմիդտը, Բորկը եւ ուրիշներ: Յենզենը այդ nēri-ն թարգմանում էր «հօրաքոյր» կամ «մօրաքոյր» (Tante), իսկ Բորկը հարցականով՝ «ընկերակցուհի, ստրկուհի» (Begleiterin, Sklavin). Տես նրա ”Mitanni breif’’, էջ 96, թէպետ 81-րդ էջի վրայ չի թարգմանում, այլ նկարագրում է ’’für meinenēra-Franen‘‘. Տուշրատտայի նամակի այդ պարբերութեան մէջ (IV, 58'-68') ասւում է, որ նա իր աղջկանը տուէլ է կնութեան եգիպտական թագաւորին, ինչպէս որոշուած է եղել (58'-59'), բայց շարունակութիւնը լաւ չի հասկացւում, թէպետ եւ բնագիրը շատ լաւ պահպանուել է:

Քիչ բան կարելի է հասկանալ մէջտեղից եւ վերջից: Միջում խօսւում է երկու neri կանանց մասին (62') եւ վերջում (65'-68'), ուր յիշւում են այդ կանանց անունները՝ Տադուխեպա եւ Վեդուկիտա, որոնց ուղարկւում է զարդարանք (ըստ Բորկի՝ azalta zukan «կզարդարէ մանեակով» ?): Առաջինը (Տադուխեպան) Տուշրատտայի աղջիկն է եւ Փարաւոնի կինը, իսկ Վեդուկիտան երեւի Տուշրատտայի կինն է: Մեզ հետաքրքրող բառի սկիզբը պիտի լինի nēra, որի ‘‘a’’ ձայնաւորը –iwwu «իմ» էնկլիտիկայից կամ դերանուանական վերջածանցից առաջ կորչում է, ինչպէս šēna «եղբայր» բառը šeniwwu-š «եղբայրս»: Ոչ մի կասկած, որ nēra- նշանակում է երկու եղբայրների կանայք միմիանց հանդէպ, տայգեր կինը, ինչպէս ցոյց է տալիս նոյնահունչ եւ նոյնանիշ հայոց նէր կամ ներ բառը, որը ունի սակայն եւ մի այլ նշանակութիւն «ամուսնու մի կինը միւս կնոջ հանդէպ»:

Այս իմ ստուգաբանութեամբ միանգամայն ջուրն է ընկնում հայոց այդ բառի բռնի կապակցութիւնը սանս. Yätar, յունարէն enáter, լատ. janitrix, լիտւական jentere եւ այլնի հետ, թէպետ Ա. Մեյէն հայոց բառը դնում է փակագծի մէջ, երբ համեմատում էր այդ հնդեւրոպական բառերի հետ, երեւի ինքն էլ չէր հաւատում (տես նրա "Introduction"-ի ռուսերէն թարգմանութիւնը 1911 թ., էջ 333) եւ 1938 թ. (էջ 392), թէպետ պէտք է ասել, որ Հիւբշմանը չէր ընդունում այդ ստուգաբանումը (Arm. Gram., 478):

Գալով հնդեւրոպաբան հայագէտների այդ միտումնաւոր եւ հնչիւնաբանօրէն ոչ արդարացւող մեկնութիւնը, ես 1946 թ. (տես իմ "K происхождению арм. яаыка", էջ 10, ծան. 1) հարց դրի հայոց ներ բառի ստուգաբանումը կապակցել լիկիական ner բառի հետ, որ հարցականով թարգմանւում է «քոյր»: Ուրախ եմ, որ խուռիական nēra բառը գալիս է հաստատելու այդ երեք լեզուների նոյն բառերի փոքրասիական ծագումը:

Հայոց այժմեան բարբառները եւս այդ «ներ»-ը պահել են, բայց ոչ հիւսիսային բարբառները, այլ հարաւային եւ արեւմտեան, ինչպէս Ախալցխա, Ախալքալաք, Ակն, Խարբերդ, Կարին, Համշէն, Նոր-Նախճեւան, Պոլիս, Ռումինիայի հայերը, Սեբաստիա, Սուչավա, Տիգրանակերտ, Ասլանբեկ, Հաճին, Զէյթուն, Սուէդիա (տես Հ. Աճառեան, Արմ. բառ., V, էջ 94), եւ յետեւապէս չեն գործածւում այդ «ներ» բառը Տարօնում (Մուշ, Բիթլիս, Բալու...), Վասպուրականում, Պարսկահայքում եւ ամբողջ Անդրկովկասի հայ բարբառները, եթէ չհաշուենք Ախալցխան եւ Ախալքալաքը, որոնց ժողովուրդը, ինչպէս նաեւ Գիւմրին Կարինից (Էրզրումից) են գաղթել:

(շարունակելի)



#89 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 15 February 2008 - 10:05 AM

Quote from Johannes'

QUOTE
Հայոց այժմեան բարբառները եւս այդ «ներ»-ը պահել են, բայց ոչ հիւսիսային բարբառները, այլ հարաւային եւ արեւմտեան, ինչպէս Ախալցխա, Ախալքալաք, Ակն, Խարբերդ, Կարին, Համշէն, Նոր-Նախճեւան, Պոլիս, Ռումինիայի հայերը, Սեբաստիա, Սուչավա, Տիգրանակերտ, Ասլանբեկ, Հաճին, Զէյթուն, Սուէդիա (տես Հ. Աճառեան, Արմ. բառ., V, էջ 94), եւ յետեւապէս չեն գործածւում այդ «ներ» բառը Տարօնում (Մուշ, Բիթլիս, Բալու...), Վասպուրականում, Պարսկահայքում եւ ամբողջ Անդրկովկասի հայ բարբառները, եթէ չհաշուենք Ախալցխան եւ Ախալքալաքը, որոնց ժողովուրդը, ինչպէս նաեւ Գիւմրին Կարինից (Էրզրումից) են գաղթել:





Բոլոր պատմագէտ լեզուագէտները կը վկայեն, որ ուրարտերէնը եւ խուռիական բարբառները (խուռիտերէն, խոռերէն) ազգական են եւ առանձին լեզուախումբ կը կազմեն:

Եթէ այդպէս է, ինչո՞ւ խուռիական ներ բառը չկայ Վասպուրականի հայոց բարբառին մէջ:

Ուրարտու պետութեան մայրաքաղաքը Վասպուրականի Վան-Տոսպ քաղաքն է եղած:

Ինչ որ է, ուրարտերէնի եւ խոռեան լեզուներու վերաբերեալ գիտական շրջանակններու տեղեկանքը անբաւարար կը նկատեմ:

Խեթերէն լեզուով անհամեմատ աւելի արձանագրութիւն աւանդուած է:

Այն ու ամենայնիւ, պիտի շարունակեմ արձանագրել, եղածն այլ երբեմն բաւարար հետաքրիր է, պատմութեան խորը թափանցելով գաղափար մը կազմելու համար:



#90 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 21 February 2008 - 11:35 AM

Ղափանցեան...

5. hind-u «գինդ»: Այս խուռիական բառը, որը նաեւ յոգնակի է լինում (hintena, na- խուռ. յոգնակերտով), գտնւում է ակկադերէն գրուած մի նուիրացանկում, որ Տուշրատտան ուղարկում է իր քրոջ Տադուխեպայի հետ Ամենհոտեպ III եգիպտական թագաւորին (տե'ս Knudtzon, Die El-Amarna Tafeln, Leipzig, 1915, որը տպուած է Vorderasiatische Bibliotհek № 2 սերիայում):

Այդ ուղարկելիք առարկաները կազմում են ի հարկէ Տադուխեպահի օժիտը, եւ մեզ հետաքրքրող hindu բառը, որ տրուած է ակկադական –u վերջաւորութեամբ, որպէս ուղղական հոլով, պատահում է այդ փաստաթղթում երեք անգամ (EA 25, 12', 31', 37'):

Խուռիերէն է նաեւ zallewa, որը նշանակել է բրոնզից շինած ինչ որ առարկայ (տե'ս J. Friedrich, Kleine Beiträge zur churritischen Grammatik, Leipzig, 1933, էջ 3, ծան. 2, թերեւս ապարանջան(?):

Hindu բառը բերուած է հետեւեալ կապակցութիւններով-

-4 hintena hurāşu (տող 12),

-4 hintena hurāşu uhhuzu (տող 31),

-4 hindu hurāşu:

Ակկադերէն hurāşu նշանակում է «ոսկի», իսկ uhhuzu «ծածկուած», իսկ ի՞նչ է նշանակել խուռ. hind- բառը: Սրա թարգմանութիւնը չի տրւում եւ անտարակոյս նա պիտի լինի «գինդ», որը բնականօրէն զոյգ թուով պէտք է նշուէր («չորս գինդ»), եւ ոսկով պատած (hurāşu uhhuzu), այսինքն՝ ոսկեզօծուած: Հայոց գինդ բառը, որպէս նիւթական մշակոյթի հին արեւելեան մնացորդ, նոյնանում է իր ծագմամբ այդ խուռ. hind- (=xind) նոյնիմաստ բառին, թէպետ բեւեռագրերի հ նշանը հայերէնում անդրադառնում է մեծ մասամբ «խ» հնչիւնով (աւելի քիչ «հ»-ով) եւ միայն եկու դէպքում հայոց «կ»-ով, ինչպէս ակկ. hubātu «գռփել, թալանել» (habtu «աւար, թալան») եւ հայոց «կապուտ», ակկ. (եւ ասոր.) haşşinu «տապար» եւ մեր «կացին»: Համեմատել նաեւ խեթերէն hand- «հաստատել» եւ գրաբարում կանդաղեալ «հաստատուած»:

Հնդեւրոպաբան հայագէտները մեր գինդ բառը հանում են հնդեւրոպական նախալեզուից, նկատի ունենալով սանս. vand-hura «կառքի բունը», ումբր. uendo «դարձած, շրջած», հին բարձր գերմ. uuindinga- կանանց մի զարդարանք է, գերմ. Wenden «շրջել»:

Այսպէս առաջարկեց առաջին անգամ Լիդենը (Armenische Studien, 5-7), հանելով այդ բոլոր հնդեւրոպական բառերը «կլոր» գաղափարից, որը պաշտպանւում է Աճառեանի կողմից (տե'ս նրա Արմ. բ., I): Մեր բերած փաստերը հակառակ են դրան:

**

6. tiwe «խօսք, բառ», նաեւ «բան, իր», յոգնակի tiwena- բայց կայ նաեւ tiw- (tiwiiwan, tiwiwwan, tiwāllān, tiwāttān), որը երեւի tiwe ձեւի կրճատումն է (համեմատել nēra եւ nēr- կամ šena եւ šen ածանցման ժամանակ):

Խուռիական tiw- արմատը անշուշտ նշանակել է «խօսել» եւ եթէ հնարաւոր է էր tiw-|| tow- փոխարինումը, ապա ես կ'համեմատէի այդ խուռ. tiw- արմատի հետ հայոց թովել «կախարդել», թովիչ «դիւթ, կախարդ» («թովիչ քաղցրագոյն բանիւք հանէ զօձն ի դարանէ իւրմէ»), թոթովել (կրկնաւոր է) «կակազել»:

Հ. Աճառեանը այս թով- արմատի հնագոյն իմաստը դնում է «խօսել, շշնջալ, ձայնել (մանաւանդ ընդհատ ընդհատ)», յետոյ նաեւ «խօսքով կախարդել, կարդալով հմայել», ինչպէս լատ. oro «ասել, խօսել» եւ oraculum «մարգարէութիւն, աստուածային պատգամ», գերմ. sprechen «խօսել» եւ spruch «կախարդական կամ անիծական բանաձեւ», հին անգլ. spell «պատմութիւն, խօսք, արտասանութիւն» եւ անգլերէն spell «հմայք, դիւթանք», հին սլավ. гадать «խօսել» եւ «բախտ գուշակել», обаять «խօսել, խօսակցել» եւ «հմայել, կախարդել» (Արմ. բառ., II, 1282-1282), որոնց վրայ ես կաւելացնէի- говорить եւ заговорить, խեթ. uttar կամ addar (սեռ. հ. uddanas) «խօսք, իր, գործ, մոգական ասոյթ, բանաձեւ» եւ uttania «դիւթել, կախարդել», լատ. Canto «երգել» եւ անգլերէն incantation եւ այլն:

Հ. Աճառեանը հայ. թով- արմատը ազգակցում է սանսկ. stu- «գովել, օրհնաբանել, աղօթել», բոլորն էլ կրօնական իմաստով, ինչպէս հայերէնի թովել «դիւթել, կախարդել»: Բոլորն էլ, թէ' հայերէնը եւ թէ հնդիրանական բայերը հանում է նախալեզուի tou- ձեւից (ibid.,1282): Բայց ինձ թւում է խուռի div-(tiw-) արմատը աւելի անմիջական եւ պատմականօրէն աւելի արդարացնող պիտի համարել, հան հնդիրանական stou-||stu- արմատը մանաւանդ որ հնդեւրոպական այլ լեզուներում այդ արմատը այդ իմաստով չկայ, իսկ հայերէն ձեւը նաեւ փոխառութիւն չի կարելի համարել եւ կամ նախալեզուից բխեցնել:



Ծանօթ. Յովհաննէսի.

Անգլերէն spell բառի ազգակիցը, թերեւս, հայերէն «առասպել»-ն է, որ կազմուած է «առ+ասպել», նաեւ հայերէն «տաղ» (երգ, բանաստեղծութիւն) եւ անգլերէն "tale":

Հետաքրքիր է իմանալ. ինչո՞ւ գիտուն Ղափանցեանը կը բացառէ խոռերէնի (խուռիտերէն) մէջ հնդեւրոպական արմատներու գոյութիւնը:



#91 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 14 April 2008 - 11:00 AM

Ղափանցեան...
7. Kanzu (ka-an-zu-ú յիշւում է որպէս ին-որ բոյս (šammu) հոմանիշների մի թերթում (KUB XXVII, 38 III B ), ինչպէս կարդում ենք Nuzi personal names, Chicago, 1943, էջ 233 (կրճատ NPS): Երեւի այդ խուռիական բոյսը օգտաւետ եւ վայելուչ ու գեղեցիկ բարձրութեամբ էր,ս եւ ինչպէս որ այժմ կան Salbi, Fidan եւ նման իգական անձնանուններ (Մանուշակ, Շուշան, Յասմիկ...), այսպէս էլ Նուզիի փաստաթղթերում կարդում ենք այդ kanzu-ով կազմած անուններ (միայն կանանց)-Allaiqanza («կանզա-տիրուհի»), Aštaqanza, («կ. Կին»), Kanzaia, Qanzu, Hašipqanzu, Qanzušalla («կ. Կին»): Հայերէնում պիտի համապատասխան kanz-ին ունենայինք *կանճ կամ *կանձ բոյսանունը, բայց ունենք միայն կանճոխ կամ կանջուխ «գաւազան, ցուպ, ձող» (Դաւիթ Անյաղթի «Գիրք սահմանաց»-ի մէջ, ԺԲ), որի վերջին –ոխ կամ –ուխ մասը յիշեցնում է խուռի-ուրարտական –uhi ծագման (պատկանելիութեան) ածանցը, իսկ kanč- (kanj-) հաւանօրէն այդ լեզուներում նշանակել է «եղեգ», որը թէ վայելչակազմ է եւ թէ նիւթ է տալիս ձեռնափայտի եւ նետի: Համեմատել ռուսաց трост «ձեռնափայտ», որը սկզբում եղեգից է եղել, ինչպէս ցոյց է տալիս тростник «եղեգ» բառը:

8. tuldi, որի հետ կայ šammk «բոյս» բառը (šam taldi), աւելացած որ դա Շուպրիայումն է (ina Šubari Շուպրիայում), գործ է ածուել թերեւս եւ որպէս կնոջ անուն՝ Duldu թէպետ կայ եւ այրանուն՝ Dulduqqa (Tuldukka), տե'ս NPN, էջ 268 (Պ. Պուրվեսի թերթում): Կասկած չկայ, որ այդ բառը պահուել է հայոց մէջ թէ հնում տուղտ, երբեմն եւ տիղտ ձեւով (=althaea pallida WK ըստ Տիրացեանի, Contributo 329)-Արմ. Բառ., VI էջ 971, թէ նաեւ այժման բարբառներում նոյն ձեւով: Ըստ Հ. Աճառեանի հայերէնից է փոխ առած վրաց tuxti "mauve rose" ''althée ordinaire'' (ibid., էջ 972):

ԺՀԼԲ բառարան, հատոր չորրորդ,
Տուղտ, Տուղտազգիների ընտանիքին պատկանող 1-2 մետր բարձրութեան հասնող միամեայ եւ բազմամեայ բոյսերի ցեղ՝ երփներանգ փարթամ ծաղիկներով. որոշ տեսակները գործ են ածւում բժշկութեան մէջ (althaea): Բացատների դալարիների մէջ՝ դեղին շերտեր էին կազմել մահդանակն ու մանրիկ վայրենի տուղտը (Փ):

Տուղտազգիներ, Երկշաքիլաւորների դասին պատկանող բոյսերի ընտանիք (mal veceae): Տուղտազգիների ընտանիքից է բամիան (Դասագիրք):

Տուղտավարդ, Տուղտազգիների ընտանիքին պատկանող բարձր բոյս՝ խոշոր գունեղ ծաղիկներով, որոնք դասաւորուած են անմիջականօրէն ցողունի վրայ. մշակւում է որպէս զարդաբոյս (alcea) :

Attached Files


Edited by Johannes, 14 April 2008 - 11:03 AM.


#92 SAS

SAS

    -= Nobility =-

  • Members
  • PipPipPip
  • 656 posts
  • Gender:Male
  • Location:Moscow

Posted 14 April 2008 - 11:45 AM

QUOTE (Johannes @ Feb 21 2008, 05:35 PM)
Հետաքրքիր է իմանալ. ինչո՞ւ գիտուն Ղափանցեանը կը բացառէ խոռերէնի (խուռիտերէն) մէջ հնդեւրոպական արմատներու գոյութիւնը:

Սիրելի Հովհաննես,

օրվա հրամայականն էր՝ գիտությունը հարմարեցնել օրվա քաղակական պահանջներին: Ն.Մառը շրջանառության մեջ էր դրել մի նոր տեսություն, որը պաշտպանում էր բոլոր ժամանակների մեծագույն լեզվաբան, «թիֆլիսցի նեղճակատ կինտոն»՝ Ստալինը: Եթե որևէ մեկը դույզն իսկ շեղվում էր Ստալինի գծած ուղուց, ապա հետևանքը շատ տխուր էր լինում, նույնիսկ՝ ողբերգական: Ղափանցյանը նույնպես տուժեց(հեռացրին աշխատանքից), բայց ճախարակի անիվը համենայն դեպս պտտվում է, իսկ Ստալինը ուներ մարդկային թութություն՝ փոխել իր կարծիքը: Ղափանցյանի բախտը բերեց: Նորից վերադարձավ գիտական գործունեության: Եթե ուշադրություն ես դարձրել, Ղափանցյանը շատ հաճախ կասկածելի է համարում Աճառյանի կարծիքը այս կամ այն հարցի վերաբերյալ: Երբեմն նույնիսկ վիրավորում:
Շրջանառության մեջ էր դրված նաև հայերի եկվոր լինելու տեսությունը: Ղափանցյանը պաշտպանում էր այդ տեսակետը:

Edited by SAS, 15 April 2008 - 06:53 AM.


#93 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 14 April 2008 - 11:55 AM

Սիրելի Սաս,
Ճիշտ ես ասում բարեկամ, այնումենայնիւ մեր ունեցածը սրանք են:
Յ. Գ.-Վստա՞հ ես Ստալինի թիֆլիսեցի լինելուց:

Edited by Johannes, 14 April 2008 - 11:55 AM.


#94 SAS

SAS

    -= Nobility =-

  • Members
  • PipPipPip
  • 656 posts
  • Gender:Male
  • Location:Moscow

Posted 15 April 2008 - 12:52 AM

Սիրելի Հովհաննես,

Գորիում է ծնվել՝ Թիֆլիսից մի հիսուն կիլոմետր հեռու: Ջավախքի հայերը համոզված են, որ Ստալինը հայի բիճ է: smile.gif Ապա թե ոչ, ինչպե՞ս բացատրել նրա հատուկ ատելությունը հայության հանդեպ: Իհարկե, Ջուղաշվիլի(ՇՎԻԼԻ՝ որդի) ազգանունը մեզ հուշում է, որ շատ հավանական է Ստալինի նախնիքը եկած լինեն Ջուղայից:Արևելյան Վրաստանի համարյա բոլոր վրացիների երակներում հայկական արյուն է հոսում: Եվ պատահական չէ, որ այսեղ հայատյացությունը ավելի է տարածված, խոր արմատներ է գցել, քան, ասենք, Սվանեթիայում կամ Միգրելիայում:Ինչևէ, մի անգամ ևս ոգեկոչենք ողբերգական Չարենցին:


ԹԻՖԼԻՍԻ ԿԻՆՏՈՆ
1937 թ., բանտ

Բազմել է ցարերի գահին
Թիֆլիսցի նեղճակատ կինտոն,
Խրոմե սապոգներ հագին
Եւ գահը արել է ֆայտոն:
Նստել է քշում է բռի,
Վարգում է, ոտնում է անցնում,
Տիրան է, Ներոն է բռնի,
Սփռում է արյուն ու արցունք:

Լռել են ձայները «ի զեն»,
Դառել են կեղծած հիացում,
Նորավոր երկիրը հյուսկեն
Ժայթքում է իր մեջ մակածում,
Որ հետո ահավոր պարպի,
Խլացնի որոտներն ամպեղեն,
Եւ ինչպես միջուկը պայթի,
Հուրհրա լավան հրեղեն:

Շառաչի, հորդանա, հորդի,
Արնաներկ գահի վրայով,
Զի բավ է արևներ մորթի
Այս կինտոն սարդի ճակատով:
Օ՜, երբ է Մըսըրը եղել,
Մեր հիմքում նման հոր փորող,
Ոչ ոք մեզ այսպես չի նեղել,
Ինչպես այս հարճորդին կարող:

Սև կառքի կառապան լկտի`
Բազմել է ցարերի գահին,
Լափում է որձակը մտքի,
Զրկում է մեզ հունդից ազգային:
Ի՜նչ անե նստվածքը ռամիկ,
Կավատի դավից անտեղյակ,
Արև էր, դառել է մահիկ
Աշխարհոմ մնացել մենակ:

Օ՜, ո՞ւր էք, աստղեր, արևներ,
Իջնում է ազգիս երեկոն,
Եղավ մեզ չլսված մի նեռ,
Թիֆլիսի նեղճակատ կինտոն:

Edited by SAS, 15 April 2008 - 06:51 AM.


#95 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 15 April 2008 - 06:59 AM

Ողջո՜յն յարգելի բարեկամ,

Երբ Ստալինն իր քիթը մխրճել է լեզուական պատմագիտութեան մէջ, մենք էլ սխալուենք եւ մխրճուենք նրա նմանների հոգեկերտուածքի մէջ: Կարծում եմ նա, ընդհանրապէս, սիրոյ հասկացողութեան յարիր չի եղել, վկայ` իր ընտանիքի. կնոջ, որդու եւ դուստրի դժբախտութիւնը: Իսկ արեւելեան Վրաստանի վրաց թշնամանքի վերաբերեալ. կարող ենք ենթադրել երկու հաւանականութիւն: Առաջինը՝ հայերը իշխել են այդտեղ, ուստի յիշում են հային, իշխողի կերպարանքով: Երկրորդ, որն աւելի է հաւանական, հայ-վրական ազգային պայքար է մղուել այդ հողի վրայ, որի արձագանգը դեռեւս լսւում էր Ցուրտաւ մայրաքաղաքի օրերից, երբ եկեղեցւում պատարագ էր մատուցւում երկու լեզւով: Վրացիք չէին կարող ազգայնացնել հայաբնակ այդ տարածքը, այլեւ՝ չէին կարող ազգայնանալ, եթէ հակահայ թշնամանք չսերմանէին քաղկեդոնացած հայի ու վրացու սրտում: Քաղկեդոնացած հայը երկկողմանի քարոզչութեան է ենթարկուել, առաջինը՝ հոգեւոր եղբայրների, վրաց կողմից: Երկրորդը՝ ազգակիցների, հայ առաքելականների կողմից: Հայերը (լուսաւորչական), վանողական տրամադրութեամբ են վերաբերուել, մայր եկեղեցուց անջատուած հայերին, այնպիսի ժամանակներում, երբ ազգի ու եկեղեցու պատկանելիութիւնը, այլեւ՝ հասկացողութիւնը մի է եղել:

Հոգեւոր եւ աշխարհիկ կայսրերի քաղաքականութիւնն է եղել. բաժնելով տիրելը: Մի ոմն, լինելով ընդունակ պալատական խարդաւանքի, քրիստոսի էութեան իր տեսլականն է խմբագրել, եւ աշխատել է պարտադրել բոլորին: Մերժողները հերձուածող են համարուել, եւ արժանի՝ դաժան գեհենի: Այսպիսով՝ եղբայրներ, օրերից մի օր, յանկարծ յայտնուել են տարբեր ճամբարներում, դրախտի եւ գեհենի արժանացողների ճամբարներում: Իրականում՝ ոչ քրիստոս, ոչ էլ Աստուած աղերս ունեն եկեղեցիների բաժանման հետ, այլ մարդկային նեղմիտ շահախնդրումը, մարմնաւորուած՝ պատրիարք-կաթողոս-կայսրերի քաղաքական գործունէութեամբ:



QUOTE
մի անգամ ևս ոգեկոչենք ողբերգական Չարենցին


Ողբալի ճակատագրի ենթարկուած, ողբերգու Չարենցի յիշատակին բիւր յարգանք: Կարծում եմ նա գիտեր, սակայն բանաստեղծական խօսքի մէջ պատկերն է կարեւոր, քան ցամաք ճշմարիտը: Հայ ընթերցողին դիմող բանաստեղծը. ուզում էր հասկանալի լինել:

Թո'ղ իմանան՝ Ուրարտերէնով հետաքրքիր մարդիկ, թէ՝ ի՜նչ որակի մարդիկ են եկել. Լենին պապի հետ, թէ՝ ի՜նչ կարգի մարդիկ են տնօրինել. բիւր հազարների ճակատագիրը, ի միջի այլոց՝ ջաւախեցոց եւ արցախեցոց:

Երբ հզօրներն են ճղճիմ լինում՝ լկտի նկատառումներով, ի՞նչ սպասենք փոքր երկրներից, ազգերից: Իրականում՝ հզօրանում են ճղճիմ ու լկտի հաշուառումներով, եւ երբ մեծանում են, ճղճիմութեան ու լկտիութեան հոտը մնում է իրենց ռեխի վրայ:

Ասացողներ կան, իբր, Սովետական հայրենիքը դժուար թէ փրկուէր նացիական Գերմանիայից, եթէ իշխանութեան գագաթին բազմած չլիներ ուժեղ անհատականութեան տէր մի անձ, յանձինս Ստալինի: Դատողութեամբ՝ անհեթեթ եւ ստրկամտային կարող է թուալ այս տեսակէտը, քանզի առանց նոյնինքն Ստալինի, գուցէ Սովետ Միութիւնը աւելի մարդաշատ, յետեւաբար՝ աւելի դիմացկուն լինէր ինքնապաշտպանութեան գործում: Այնուհանդերձ՝ ենթադրութեամբ չի կարելի պատմութիւն գրել, քանզի ենթադրութիւնը մնում է ենթադրութիւն: Կարելի է ենթադրել նաեւ, որ սեփական հայրենիքում յարգուած եւ պաշտպանուած քաղաքացին, սեփական տունն ու ընտանիքը պաշտպանելու նման կը պաշտպանէր այդ հայրենիքը: Թիկունքում՝ դասալիք որսացողների կարիքը չէր լինելու:



#96 Arpa

Arpa

    Veteran

  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 15 April 2008 - 08:15 AM

Off topic? Արտակարգ? offtopic.gif Անտեղի?
Maybe we should move this aspect of the debate to under another subject topic!
QUOTE
Johannes-Հոգեւոր եւ աշխարհիկ կայսրերի քաղաքականութիւնն է եղել. բաժնելով տիրելը: Մի ոմն, լինելով ընդունակ պալատական խարդաւանքի, քրիստոսի էութեան իր տեսլականն է խմբագրել, եւ աշխատել է պարտադրել բոլորին: Մերժողները հերձուածող են համարուել, եւ արժանի՝ դաժան գեհենի: Այսպիսով՝ եղբայրներ, օրերից մի օր, յանկարծ յայտնուել են տարբեր ճամբարներում, դրախտի եւ գեհենի արժանացողների ճամբարներում: Իրականում՝ ոչ քրիստոս, ոչ էլ Աստուած աղերս ունեն եկեղեցիների բաժանման հետ, այլ մարդկային նեղմիտ շահախնդրումը, մարմնաւորուած՝ պատրիարք-կաթողոս-կայսրերի քաղաքական գործունէութեամբ:

Տես թէ Roger ը ինչ ըսաւ սա տեղ եւ քանիցս “kingdom” բառը մէջբերեց: Միթէ նրան եւ նրայ պէսերուն գաղտնի փափագն է որ մեր վանքը թագաւորանիստ դառնայ?
http://hyeforum.com/...mp;#entry240110


#97 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 19 April 2008 - 10:19 AM

Ղափանցեան...

9. hinzur-
խուռիտական արմատը գործ է ածուել թէ Բողազքոյի խուռիտական բնագրերում եւ թէ մեզ յայտնի է մնացել որպէս իգական անուն Նուզիի ակկադական տաբլետներից: Բողազքոյից ունենք hinzurilaš, hinzurulaeš, hinzurinna, hinzuruganna Մարիից hinzuruš (տե'ս NPN, 217), իսկ Նուզիից յատուկ անուններ-Hinzuraia եւ Hinzuri թէպետ յիշւում է hinzuri որպէս նաեւ մի ամսանուն: Կասկած չկայ, որ այդ բառը նշանակել է «խնձոր» եւ ուրեմն հայոց բառը չպիտի կապակցել որպէս փոխառութիւն ասոր. hazzura «խնձոր» բառից (ըստ Հիւբշմանի՝ հակառակը), որը, ինչպէս այժմ տեսնում ենք, աւելի հեռու է հայոց ձեւից, քան խուռի hinzur-ը: Հայերի մօտ, ի միջի այլոց, կար եւ կնոջ անուն-Խնձոր, Խնձորիկ, որպէս միջնադարեան յատուկ անուններ (13-14 դարերում ըստ Հ. Աճառեանի «Անձն բառ» II, 515):

10. Hašuntarhi յատուկ աստուածանուն է, յիշուած Բողազքոյի խուռիտական տեքստերում Piša(i)šarhi, Tarpantuhi եւ Šuru(h)hi աստուածանունների հետ, որոնք բոլորն էլ բուսական աշխարհից են: Դրանց մէջ վէրջին –hi կամ –uhi ածանցը, ինչպէս ասուել է, ծագում եւ պատկանելիութիւն են ցոյց տալիս, որ կայ եւ Bitenhi աստուածանուան մէջ («ջրային, witen||widar «ջուր» բառից): Hušundar-բունը կայ եւ հայոց խաշնդեղ բառի մէջ, որ նշանակում է ''rheum, ревень'' մի տեսակ բոյս, որը օգտագործւում է որպէս դեղ ծննդաբերութեան ժամանակ եւ որպէս լուծողական: Ձեւով հայոց բառը այնպէս է յարաբերում խուռ. hašuntar-ին, ինչպէս ճակնդեղ բառը իրանական cugundar, աֆղ. čugundar եւ այլն նոյնանիշ բառին, ընդ որում վրաց čakundela-ն, ինչպէս եւ այդ իրանեան ձեւերը, Հ. Աճառեանը համարում է հայերէնից փոխառեալ, որովհետեւ հայերէնում կայ եւ առանձին ճակն նոյն նշանակութեամբ: Բարդութեան երկրորդ –dar մասը, որը կայ նաեւ իրանական čavdar «տարեկան» рожь», gendumdar «ցորեն» բառերի մէջ, իրօք նշանակել է «խոտ, բոյս злак'' եւ հայերէնում ժողովրդական ստուգաբանութեան է ենթարկուել դեղ բառի հետ, որ նշանակել է «խոտ, բոյս злак'' (տաքդեղ «պղպեղ», դեղել «թունաւորել», ինչպէս отравить բայը трава «խոտ» բառից:

Հայերէնում կայ եւ կապնդեղ բոյսանունը (= լատ. ligusticum, levisticum), որը նշանապէս բնիկ ասիանիկ-խուռիտական ծագումով պիտի լինի: Խուռիտական Tarpantuhi աստուածանունը նոյնպէս ես համարում եմ բուսական աշխարհից ծագած: Եթէ հանենք նրա –uhi յայտնի ածանցը, ապա նրա բունը (tarpant-) կը կապակցուի յունական terebinthos բառանուան հետ, որն անշուշտ իր տեսքով (-inth- վէրջածանցով) փոքրասիական ծագում ունի, նման labyrinthos, Korinthos եւ նման բառերի: Իսկ terebinth-ը յայտնի փշատերեւ այն ծառն է, որի քերծուածքից դուրս են հանում տերպենտին կոչուած հեղուկը- սկեպիդարը, որը պաշտուել է, ի միջի այլոց, Սիրիայում, իսկ խուռիտների կողմից այդ ծառի աստուածացումը ցոյց է տալիս, որ տերպենդին-սկիպիդարը պաշտուել է նաեւ խուռի-սուբարների մօտ: Այդ ծառից ստացուած իւղի մասին, որպէս զինւորների օծանելիք ցրտից պաշտանուելու, խօսում է Քսենեփոնը, երբ նրա զինւորները անցնում էին Բարձր եւ Փոքր Հայքերի միջով, խալիբների երկրին մօտ («Անաբազիս», գլ. 4, 12-14): Šuru(h)hi խուռիտական աստուածանունը ես կապակցում եմ խաղողի պաշտամունքի հետ, նկատի ունենալով սեմական ծագում ունեցող սորեք sorekh (եբրայերէն) ընտիր սեւ խաղողը, որին թերեւս ազգակցուի մեր բարբառների սորոկ (Բուլանըխ) բոյսը, որն ունի նեղ եւ երկայն տերեւներ, դեղին ծաղիկներ եւ մանր սեւ հունդ. Վէրջինից պատրաստում են դառը ձեթ (տե՛ս Ս. Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 508, «շալկի» բառի տակ):

Edited by Johannes, 19 April 2008 - 11:39 AM.


#98 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 19 April 2008 - 11:37 AM

QUOTE
Դրանց մէջ վէրջին –hi կամ –uhi ածանցը, ինչպէս ասուել է, ծագում եւ պատկանելիութիւն են ցոյց տալիս, որ կայ եւ Bitenhi աստուածանուան մէջ («ջրային, witen||widar «ջուր» բառից):


Իսկոյն միտքս եկաւ, մանաւանդ արեւմտահայ բանաստեղծներու գործածած բառ մը, իր
տարբերակներով, որ անունն է ջուրի հոսքին: Ձեռնտակի (ԺՀԼԲԲ) բառարանս բացի, եւ.

Վէտ, ի, գ. 1. Մեղմ քամուց առաջացած մանր ալիք ջրի երեսին, կոհակ:Նեվա՜ն, Նեվա՜ն, միշտ դաւադիր չի ննջում, վէտերը մութ աձանման ոլորած (ՎՏ): 2
Վէտ-վէտ, ծփուն, ծփալով: (Վճիտ Սեւանը) խաղ է անում, խայտում վէտ-վէտ (ՅԹ): Արտերի ծովն է օրօրւում վէտ-վէտ (Սար.): Բազմերանգ դրօշների վէտվէտ գոյներով ողողուած թագաւորական շքախումբը շեշտակի մօտենում էր (ՍԽ):
Վէտվէտալ, աց, չբ. 1. Թեթեւ հողմից մեղմօրէն շարժուել, ծփալ, ալիքաձեւ օրօրուել: Ալիքներն անհոգ ու ժպտուն այնպէս, վէտվէտում էին ու թռչում առաջ (ԵՉ): 2. Օրօրուելով շարժուել: Սկսեց լուռ վէտվէտալ անհանգիստ նժոյգի վրայ (ԴԴ):
Վիթել, նբ. (բրբ.) Թափել, վայթել, ոթել, հեղել: Եթէ տանը մնայի, անպատճառ կամ մի բան կկոտրէի, կա ի բան կվիթէի (Ր):
Վիթւել, վեց, (հզվդ.) կրաւ. վիթել-ի: Մահակը զարկուելով կրակի մօտ դրուած սրճամանին, ջուրը վիթուեցաւ (Ր):
Ծանօթ. Յովհ.-ի,
Վարուժանի «
Գուռը» քերթուածը:
Եւ «
Անահիտ» քերթուածը
Նկատենք դասական ուղղագրումով վէտ բառի համար է տառի գործածումը, որ ե տառէն աւելի մօտ է witen բառին:

Edited by Johannes, 19 April 2008 - 11:41 AM.


#99 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 21 April 2008 - 08:06 AM

Ղափանցեան...



11. hurr- խուռիտների ցեղանունն է եւ հանդէս է գալիս այլեւայլ ձեւաւորումներով, ինչպէս Hurri կամ Hurra (Hu-ur-ra) քաղաքանուն, Hurlaša (id.) hurla «խուռիտ», hurlili «խուռերէն», Hu-u-ur-ra (xōrra) աստուածանուն, Hurruhe umini (խուռեան երկիր) եւայլն:

Աստուածաշնչի հրէական horî եւ յունական χορρατος ձեւերը ցոյց են տալիս xorr արտասանութիւնը: Վէրջապէս հայ աւանդութիւնները (Մ. Խորենացի, I, 12), նոյնպէս խօսում են յօգուտ այդ արտասանութեան ի դեմս Խոռ նահապետի, որը Հայկի տղան էր եւ Խոռխորունեանց նախարարութեան անուանադիր ստեղծողը,-մի նախարարութիւն, որ նաեւ Մաղխազունի (Մաղխազ) մականունով, առաջին տեղն էր գրաւում, տալով թագաւորին 10 հազարից աւելի զօրք (այդ իշխանները գրաւում էին Վանայ լճից հիւսիս ընկած հողամասերը): Բայց ըստ իս, հայերի մօտ այդ Խոռ ցեղանունը պահուել է որպէս հասարակ բառ, որպէս այդ ցեղերի (կամ որեւէ ցեղի) թողած մի տպաւորութիւն հայերի վրայ: Հ. Աճառեանը իր Արմ. բառ.-ում (III, 500) բերում է Բարսեղ Ճոնի «Մեկնութիւն ս. Աւետարանին որ ըստ Մարկոսի» (Պոլիս, 1826) գրքից, որ XIII դարումն է գրուել, հետեւեալ կտորը (էջ 81), «Բազումք ոչ վասն Աստուծոյ, այլ յաղագս ընչասիրութեան եւ խոռ եւ ռիշտ բարուցն՝ յաղթեցին հեշտութեան մարմնոյ եւ փափուկ կենաց»: Այստեղ «խոռ» բառը հոմանիշ է ռիշտ (կծծի, ժլատ) բառին, նման մեր «զոկ» նմանիմաստ ցեղային բառին: Ձեղանուան փոխանցումը այդ մարկդանց աչքի ընկնող յատկանշին շատ սովորական է. օրինակ հայերի վրայ թուրքերի կատարած գազանութիւնների հետեւանքով այդ բառը ստացել է «անխիղճ» բովանդակութիւնը, ինչպէս նաեւ սկայ (-սկայ, սկիւթացի), «հսկայ, великан», պարթեւ «վայելչակազմ», վրաց մօտ gmiri (կիմմերների անունը) «հերոս», kerket՛i (չերքեզների անունը) «վայելչակազմ, стройный‘‘ եւ այլն: Պէտք է ընդունել, որ խուռիտները, աւելի ճիշտ խոռերը, առեւտրական եւ խաբող, զջլող մարդիկ էին, գոնէ որոշ տեղերում: Պէտք է նկատել նաեւ, որ բեւեռագիր rr կոմպլեքսը հայերէնում վերարտադրուել է «ռ» բաղաձայնով ոչ միայն hurr(i)=խոռ, այլեւ sarri=zarra=ծառայ համապատասխանութեան դէպքում, թերեւս այդ rr կրկնակի գրութիւնը ցոյց է տալիս, որ ռ հնչիւնը եղել է նաեւ խուռիտերէնում եւ խեթերէնում:



12. pal- բայարմատը Տուշրատտայի նամակում նշանակում է «խնդրել, ուզել», բայց կարող է նշանակել նաեւ «հարցնել» (anfragen, erbitten): Ուգարիտի սում.-խուռ. բառարանում pal-išu թարգմանուել է «ասաց» (I, 17): Եթէ սկզբնականը եղել է «խնդրել», ապա այդ pal- արմատին կարելի է կցել հայոց պաղ-ատ-ել բայը, եթէ միայն վէրջին –ատ մասը արմատական չէ, ինչպէս ունենք կտրել եւ կտրատել: Կայ խուռիտերէնում, օրինակ, հենց Տուշրատտայի նամակում pa(a)li կամ paala (pāla) «կեղծիք, սուտ» իմաստով-

...urhen pa-a-la gulia-ma, pa-a-li-mān urha gulia-ma

(եթէ) ճշմարտութիւնը որպէս կեղծիք չի (-ma) ասում, իսկ (-mān) կեղծիքը որպէս ճշմարտութիւն չի (-ma) ասում (II, 106):

Այդ pāl-ը շատ է նմանւում մեր բաղայք բառին (<bala-), որ նշանակում է «յերիւրանք» եւ ի զուր են հանում բաղ- «կից» արմատից որպէս «կցկցանք», որը աւելի շուտ «բաղէշն» բոյսանունից է: Բայց ամէնաուժեղ առարկութիւնը հնչիւնականն է, մի կողմից խուռ. սկզբնական p=հայոց պ կամ փ (pap-||pab=«լեռ»-ափափա, Փապ., pal-=պաղ-ատ-ել, եւ միւս կողմից pāl «յերիւրանք»- հայոց բաղայք):



13. šir «դիւր գալ», širašše «դիւրեկան», որը հնչուել է sir- համեմատել մեր «սէր»- սիրել, սիրուն եւ այլն:



#100 Johannes

Johannes

    Յովհաննէս

  • Nobility
  • 2,911 posts
  • Gender:Male
  • Location:Alép, Syrie

Posted 22 April 2008 - 10:41 AM

Ղափանցեան...

14. paš(š)- «ուղարկել», որից pašithi «դեսպան, առաքեալ», pa(š)šar- (օր. pašariwaen կամ paššariwaen «կարող է չուղարկել»), paššiama «չի ուղարկում» եւ այլն: Արդիօք մեր պաշար բառը, որ նշանակում է «ճանապարհին վերցնելիք ուտեստ», ինչպէս վրաց sagzawi «պաշար» (gza «ճանապարհ» բառից), չի՞ առաջացել այդ խուռ. բառից, որը ունեցել է նոյնպէս –ar (pašar-||paššar-) վէրջածանցը: Հաւանօրէն մեր սատար, խանգարել, խաթարել եւ նմանները գալիս են խուռիտերէնից: F. Bork-ը, ի միջի այլոց, խուռ. šat(t)- թարգմանւում էր «օգնել», որ մօտ է մեր «սատարել» բային, բայց միւսները օրինակ E. Speiser-ը այլ կերպ են թարգմանում (ըստ Speiser-ի «միասին»): Բեւեռագիր š տառի արտայայտութիւնը եղել է բազմաձայն, եւ ինչպէս խեթերէնում եւ ուրարտերէնում ենք տեսնում դրա դիմաց հայոց համապատասխան բառերում լինում է ս (s) կամ շ (š) բաղաձայնը: Չշփոթել պաշար, սատար, խաթարել, խանգարել եւ նմանների –ar ածանցը, որ գալիս է խուռի-ուրարտական լեզուակունքից այն –ar մասինկի հետ, որ ստեղծուել է հետագայում արդէն կազմակերպուած հայոց լեզւում ar- «անել» արմատից (առ-ն-եմ, ար-ար-ի), որը տեսնում ենք մեծարել, զարդարել եւ նմանների մէջ:

Edited by Johannes, 22 April 2008 - 10:45 AM.





0 user(s) are reading this topic

0 members, 0 guests, 0 anonymous users