Jump to content

- - - - -


  • Please log in to reply
326 replies to this topic

#321 MosJan


    Էլի ԼաՎա

  • Admin
  • PipPipPipPipPip
  • 29,463 posts
  • Gender:Male
  • Location:My Little Armenia

Posted 06 April 2012 - 11:22 AM


The Bash-Hamshens: These People of Armenian Extraction Despise Armenians

Vahan Ishkhanyan

Who went and squealed to the police that some Armenians were staying at the Pension Fortuna? Maybe it was the old man I bumped into in Çinçiva, a village in the Rize district. Seeing me, he approached in high spirits. "Don't tell me we are strangers. Your face is very familiar," he laughed, shaking my hand. "Can't be," I said. "Please don't deceive me. We know each other but I can't remember where from," answered the old man. "No, this is my first time here. I'm from Armenia," I answered. The once smiling face turned stern and he retreated back into his house.

Posted Image Çinçiva: House on the cliffs Or was it the man who spotted us on the street, got out of the taxi, said hello, and cheerfully told us that he worked for an Armenian in Istanbul?

The police arrived at the Pension Fortuna and began to question Selçuk Güney – What are Armenians doing here? The cops had grilled Selçuk once before, in the summer, after a group of musicians from Armenia had left. Selçuk was apprehensive and rarely spoke that entire day.

"Take it easy," said Hamshentsi Sheno back in Hopa. "They've been following you since the first day you arrived in Turkey."

Now, when the special branch follows you around just for being Armenian, the words of a shop owner in the nearby town of Pazar, take on a special meaning.

When the man found out we were from Armenia, he turned and in a woeful tone said, "No matter, we're all people."

The town of Çamlıhemşin, one of the centers of the Turkish-speaking Hamshen, lies 70 kilometers west of Hopa.

We stayed at the Pension Fortuna, in the village of Çinçiva, six kilometers from Çamlıhemşin in the direction of the mountains. We holed up there for two days

Selçuk Güney: "If you ask a Hamshentsi who he is,

he'll say, 'I'm Hamshentsi'. But if you ask, 'what

is a Hamshentsi?', he have trouble answering."

Sheno from Hopa was surprised that Hamshen families were opening their doors to us and consenting to be interviewed. I said we were being escorted around by Cemil and Harun. "Oh, that's a different story," he remarked.

I asked why the Hamshens would chose not to see us. "You're Armenian and that's a problem," said Sheno.

This problem became evidently apparent in Çamlıhemşin.

Selçuk Güney, who owns the guesthouse, was born in Çinçiva and lives in Samsun. During the summer, some 60 people reside in the village.

It's empty during the winter. Selçuk opens the guesthouse just when the first tourists from Russia arrive to canoe down the rushing mountain river.

It was now November, and Selçuk had come back to the village to celebrate the holiday of Bayram. We were the only guests in the otherwise empty pension.

The Turkish-speaking Hamshens mostly reside in the province of Rize. The towns of Çamlıhemşin and Hemşin, and the slopes of the Kaçkar Mountains are considered the original settlements of the Hamshen. (The name Kaçkar from the Armenian khachkar meaning stone cross)

Posted Image Fortuna Pension "Our elders tell us that we once lived side-by-side with Armenians. We became Muslim and they, Christian. As to what happened before we became Muslim, we don't know," Selçuk says.

"Have you read anything to find out?"

"Yeah, I've read a number of books and have learnt much," he says but stops. I don't pursue the matter any further.

"Isn't it odd that you speak Turkish, are Sunni Muslims, but consider yourselves to be a separate nationality?"

"It's not odd to us."

"You probably once spoke the Hamshen language, like they do in Hopa."

"According to our elders, we never spoke Armenian or the Hamshen dialect. This is what our grandfathers tell us. We can't go back further than that."

"Do you believe people here once spoke Hamshen?"

"Boughlama" – A staple Hamshen dish served as

breakfast at the Fortuna Pension

'The Hamshens indeed had links with Armenians but there's an unfriendly attitude towards Armenians. There's some type of contradiction and I don't know how it started. Why, for example, do the Hopa-Hamshens still speak the language while we have forgotten it? We speak Turkish with a certain accent and use some words that aren't Turkish."

Selçuk gives me some examples of such words that turn out to be mostly Armenian: kaj/kaytz (lightning), kajolik/kaytzorik (firefly) denchkap/glkhashor (headscarf), agos/akos-irrigation furrows in the field; the names of yaylas – baghchur (cold water), jermakjur (white water).

The Hamshens have a song in Turkish in which the word akhchik (girl) is used. There are words that I realized were Armenian only after opening a dictionary – hedik (snow shoes). From the Malkhasyan dictionary: "hedik-high boots worn to walk in the snow"; "tchougal-pitcher, wine jar". It's probably the word tchouval (large sack)[1] found in the Malkhasayan dictionary where the "g" has changed to "v". There are words that I can't label as Armenian: koukma-water pitcher, gilmor-metal chain to hang pots from. (In the Nor bargirk haykazyan lezvi, are the words gil-kar (stone), gleli-dzgeli.[2] Selçuk also knows that his family name was Chebants. There's also the Mehtesants clan name.

Posted Image Çinçiva: Bridge from the year 1600 At the back ofUğur Biryol'sbook Kaçkar Mountains, that deals with the geography, towns and villages of Hamshen, there's a dictionary of 588 Armenian and non-Turkish words preserved in the language of Turkish-speaking Hamshens. For example

- Budbudigli (flower patterned cloth), Eğinç/Yeghinj (thistle), Gobit/Kopit (dull, round), Hurç/Khurj (saddle-bag), Kakaçur (farm wastewater), Kargut/Karkut (dry snow), Kec/kaytz (spark), Keduç/ktouts (snout), Keenk/krounk (sock heel), Kokneç/gognots (apron), Macig/madzoun (yoghurt), Meceğh/mzhegh (a type of mosquito), Palul/Barour (swaddling cloth) Sart/sard (spider). As well as the Hopa-Hamshen -word maskatev which is phonetically altered here as Maşkitep, which means "bat".

Returning from emigration in Russia, these Hamshens also brought back with them a number of Russian words that are still used: Istikan (стакан) - glass, Suğhari (сухари) – sugar, Peksimet – hard biscuit [3]: Thus we see in the Turkish vocabulary of the Bash-Hamshens many Armenian and some Russian words.

Posted Image Uğur Biryol: From his book "Let me

be a cloud in the Kaçkar Mountains"

The Bash-Hamshens still celebrate the holiday of Vardavar (an Armenian Christian holiday with pagan antecedents.

The Bash-Hamshen celebration has been denuded of all religious import and is basically a summer festival up in the mountains). They call it Vardevor.

Selçuk says that in the past the holiday was celebrated with great pomp in the yaylas on the slopes of the Kachkar Mountains.

When sheepherding faded, so did the holiday. "I remember we went up to the yaylas to celebrate Vardavar when I was ten. The people were playing their tulums and dancing.

Today, we still mark the day but the good times of the past are just memories." Selçuk had no clue regarding the origins of Vardavar. (Burials also have an Armenian connection.

The Hamshens bury their dead in coffins, unlike Muslims who only use a shroud.

"If you ask a Hamshentsi what he is, he will answer "Hamshen'. If you then ask what a Hamshen is, he's at a loss. In this country, not calling yourself a Turk is an act of courage," Selçuk says.

The Turkish-speaking Hamshens compensate for this courage with their loathing of Armenians.

Uğur Biryol: In 2004, the reporter

wrote an article entitled "Are the

Hamshens Armenians?" for the

newspaper Agos. "They almost

ran me out of town

(Çamlıhemşin). They called me

a traitor and issued threats."

In 2004, reporter Uğur Biryol wrote an article entitled "Are the Hamshens Armenians?" for the newspaper Agos. He was hounded mercilessly after the article appeared. "They almost ran me out of town (Çamlıhemşin). They called me a traitor and issued threats," says Uğur.

"Someone telephoned from Ankara and said that they wanted to meet with me. We met. The man placed the article in front of me. Turns out this guy was also a Hamshentsi and said that the secret service had given it to him. He urged me not to write anything of the kind, adding, 'And if you want to write, I have a wonderful library for you to use.' I got really scared and told my friends that if something happened to me it's because of the article. Just look how they kicked Hrant Dink."

32 year-old Uğur Biryol was born in Konaklar village (formerly Makrevis) and has authored two books on the Hamshens. The first, Gurbet Pastası: Hemşinliler, Göç ve Pastacılık ("Pastry of Exile: The Hamshens, Migration and Pastry") [Note: Gurbet from the Arabic gharib or exile] tells the story of Hamshen migration and how they became skilled pastry makers.

"The 1900's were economically tough times for the Hamshens just like everywhere else. Tea had not yet entered the marketplace as a commercial commodity. People would grow corn, barley and potatoes, along with raising sheep," Uğur writes in Pastry of Exile.

"People couldn't make a decent living based on this alone. Many Hamshen left for Russia to seek their fortune where the pastry trade was highly developed. The Hamshens decided to work in the sector for three reasons – they'd earn money, wouldn't go hungry, and would have a place to stay. They slept right at the job site. Years later, they saved up enough to build some nice homes here. Afterwards, as skilled craftsmen, they branched out to the south. Today, you'll find the grandchildren of those who left for Russia plying their pastry trade in Istanbul and Izmir. Compared to the other peoples of the Black Sea coast, the Hamshens have really seen much of the world beyond."

Posted Image Café Jale: From Biryol's book, Gurbet Pastası:

Hemşinliler, Göç ve Pastacılık ("Pastry

of Exile: The Hamshens, Migration and Pastry")

The book also tells of the links between the Bash-Hamshens and Armenians. Baker Muzaffer Yücel says that they started to migrate by following the Armenians. The Bash-Hamshens mostly left for Russia – the Crimea, Batumi and as far as Moscow. He says they later found their way to Poland and Iran. The only pastry shop in Iran belonged to an Armenian. The Hamshens opened another one, the New Day pastry café in 1929. Later it was renamed the Café Jale Restaurant and that's where Yücel worked.[4]

The tradition of pastry making is only found within the Turkish-speaking Hamshen community and not in Hopa.

Sergey Vardanyan cites an 1893 article, "Turkified Armenians", where the author writes that there are Armenians in Rostov, Kharkov and Odessa from the Hamshen district of Rize who have accepted Islam, "who are bread-bakers, cooks and hotel owners. Their last names contain Armenian words – Stepan oghli, Hakop ogli, Kostan oghli. They celebrate Vardavar and "they have not yet forgotten the mother language, and if they often speak Turkish, it is because of their fear of government; but, in spite of all, many know and speak Armenian".[5]

So here is the answer to Selçuk's vexing query – the Bash-Hamshens were still speaking Armenian at the beginning of the 20th century.

Uwe Bläsing, in his chapter "Armenian in the vocabulary and culture of the Turkish Hemshinli", notes that the presence of a large number of Armenian words retained amongst the western Hamshens indicates that Armenian was spoken in the area even until the beginning and mid-19th century, and can be surmised from travelogues and from information gathered from local residents themselves.[6]

Posted Image Have the dogs also noted the

presence of Armenians?

Hovann Simonian believes that the main reason for the disappearance of Armenian, both in Hamshen proper and Karadere, were the pressures exacted by local religious and political authorities. Efforts to revert to Christianity, especially in the region of Karadere (Trebizond) increased during the 1840s and 1850s after the promulgation of the Gülhane edict by Sultan Abdülmecid (1839–1861) in 1839, which inaugurated an era of reforms (Tanzimat) in the Ottoman Empire, among which was included freedom of religion. Urgent measures to stem apostasy from Islam were soon taken. Turkish schools were opened in the district, where Muslim preachers were also dispatched. According to both T'umayian and Haykuni, a campaign was launched against the use of the Armenian language. Speaking Armenian was declared a sin by mullahs who stated that 'seven Armenian words were an insult for a Muslim'. This campaign was ultimately successful, since within a few generations Armenian had almost died out in Karadere, and by the early twentieth century it was only spoken by elderly people.[7]

"Are there pastry makers in Çamlıhemşin?"

"There's a guy named Kachkar," says Uğur.

"Can we meet him?"

"Such things are risky," explained Uğur, "You can be on the receiving end of something unexpected. They can reject or accept you."


"Things are pretty tense there. You'll be asking questions, taking pictures. They will ask where you are from. When you answer Armenia, it could lead to some unpleasantness. To say, I am Armenian, is problematic," noted Uğur, referring back to the article in Agos and his subsequent wariness.

Thus, during our two day stay in Çamlıhemşin, we only got to speak to Uğur and Selçuk.

We had two days left to spend some time trekking through the pristine river valley cutting and to marvel at how people had built homes perched on the sheer mountain cliffs. We had time to ponder who had built the bridges dating back to the 1600s and to hear the barking of village dogs piercing the silence of nature. Once, surrounded by all this beauty, Khachik turned to me and rhetorically remarked, "And some wonder why Armenians would come here in the first place…"

"There are two theses regarding the origins of the Hamshens," Uğur says. "One involves the princedom of Hamam Amatuni and his successors. The other claims something quite the opposite; that the Hamshens are a Turkish tribe that migrated from Central Asia. I believe something else entirely. In the past, Armenians and Turks intermingled and girls were given and taken as brides, resulting in the Hamshen people. We're a mixture of two different cultures. There are Armenians words in the Turkish spoken by Hamshens but they also follow Turkish customs, especially at weddings. I and others like me do not necessarily base our identity on one past or one culture alone. We regard ourselves as humans, first and foremost. Our identity is revealed by living here through our culture. So when I am asked 'what am I?', I graciously respond, 'I am Hamshen'. We say nothing more."

"Do you feel different than the Hopa-Hamshens?"

"Yes, the language of the Hopa-Hamshens makes a world of difference. To maintain their language, Armenian speakers migrated towards Hopa from these parts. The people here couldn't preserve the language. In addition to the language, there are other cultural disparities. They play the kaval and we, the tulum. Even the clothes we wear are different. They dress more simply while we prefer more decorative attire. Our women also wear distinctive headscarves you won't see elsewhere. We also celebrate vardevor; they don't. The topography is also different. Here you'll find chasms and sheer rock cliffs."

In an article about the Hamshen identity, Hagop Hacikian writes that there are two different Hamshen identities, not one – that of Rize and Hopa. Beside the geographical division, the language is the primary element differentiating the two groups. The Hopa-Hamshens speak a dialect of western Armenian that is called Homshetsma. The Hamshens of Rize no longer speak the dialect. The Turkish they speak is rich in Armenian vocabulary. The Bash-Hamshens have a greater desire to receive a college education. They have produced many doctors, engineers and teachers, including women. They traditionally work at bread and pastry plants, in hotels and restaurants. The Hopa-Hamshens are mostly engaged in the transportation business, as drivers, etc.

Hacikian writes that by far, the most ardent promoters and propagators of the Turkish origin thesis are the Hemshinli themselves, and they include many rank-and-file people, mostly of the Bash-Hamshen (Rize) group. He cites the following example.

émigré Bash Hamshens

Following the publication of an article in the Istanbul daily Yeni Yüzyıl mentioning that some Hemshinli spoke Armenian, Ali Ihsan Arol, an officer on the board of the Çamlıhemşin and Hemşin foundation, sent a protest letter to the paper. In his letter, Arol argued that 'not every Hemşinli is Armenian' (her Hemşinli Ermeni değil), i.e. that the Hopa Hemshinli perhaps were, but the Bash Hemshinli certainly were not. Arol writes: "It is not true that all Hemshinli have Armenian roots. Yes, there are Hemshinli living in the interior of Hopa speaking the Armenian dialect [sic]. However, it is known that the Hemshinli in Fındıklı, Ardeven, Pazar, Çamlıhemşin, Hemşin and Çayeli are of Turkish descent." [8]

Rüdiger Benninghaus, in turn, cites numerous cases where the Laz and Hamshen accuse each other of having non-Turkish roots. (1989)[9]

According to Hagop Hacikian it is not very clear when the idea of denying Armenian origins and ascribing a fictive Turkish past to the group was conceived, or who authored it. While it is likely that this theory was linked to the Turkish Historical Thesis and was probably conceived in the 1930s, it may have found fertile ground in trends dating back to late Ottoman times. Indeed, according to the writer Atrpet (Sargis Mubayajian), a deterioration in relations between Islamicized Armenians and the ones who remained Christians took place during the final two decades of the nineteenth century. Atrpet accused the Ottoman authorities of having played a key role in this deterioration by mounting Muslims of Armenian background against Armenians. These views of Atrpet, published in the 1929 work Chorokhi Awazanx [The Basin of the Çoruh] (Vienna: Mekhitarist Press), reaffirm those of Sargis Haykuni appearing in an 1895 article in Ararat.[10]

Hopa: City of Fear and Courage

In Hopa, fear and courage go hand in hand and the dilemma this fusion poses is much more pronounced.

In May 2011, when Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan made an election campaign stop in Hopa, residents greeted him with a hail of stones. One person died and several were injured in the ensuing clash with police. More than twenty Hamshen were arrested. After returning to Ankara, Erdoğan remarked, "I didn't know there were bandits in Hopa."

"The next time he comes to Hopa, we'll all carry banners that read 'I am a bandit', just like the banners at Hrant Dink's funeral that read 'I am Armenian'," says a Hamshentsi communist. "They can't keep up in a state of fear any longer."

Another Hopa resident said, "We drive container trucks. We have no fear and don't even apply the brakes on a downhill."

One week before arriving in Hopa, there were clashes between leftists and the cops. It seems that the political tensions will only sharpen in Hopa and surrounding communities.

Then again, I also witnessed the pervading fear in Hopa. I would often be conversing with a Hopa-Hamshens, about the most mundane of issues, and when I reached to pull out my notebook the person would balk, requesting that I not write anything down. 'It's dangerous', they would say, 'I could get into trouble.'

"They took our history from us. The only memory of the Hamshen people is the fear engendered by persecution. It lives on today," Cemil Aksu said.


Why I went to Hamshen

My father's father, Avetis Kirakosyan, was a Hamshen. He was born in Trabzon in 1915 and left for Krasnodar to continue his education. He thus survived the massacres and later became a Bolshevik. They executed him in 1937 in Tiflis.

Melkon, the father of Avetis, was a Christian from one of the Hamshen villages. I don't know which one. He sold water on the streets of Trabzon.

My mother would often joke with my dad saying, "Wasn't your grandfather a water-seller?" (My mother's grandfather was a lawyer in Bolis)

The Turks killed Melkon, his wife Azniv, and three of their six children, during the 1915 massacres.

My father had heard story, I don't know from whom, that one day Melkon had obtained a new gramophone.

Cradling it in his arms, he and his friends started the machine up and were returning to his house in high spirits for a party. Suddenly, shots rang out from behind. Melkon's blood dripped onto the record.

Harutyun, my father's uncle, was able to escape the fate of his brother Avetis and father Melkon. He lay beneath the corpses of Armenians executed in 1915.

A Turk found and adopted him; after having circumcised him. A few years later, his brother Avetis found him and took him to Tiflis.

In 1937, it was my father who saved him. One night, in Tiflis, the Cheka, came to the house to take him away. When they knocked on the door, Harutyun wanted to open it but my 15 year-old father didn't let him.

Harutyun figured they would break down the door any way and drag him off, so it was best not to let them just stroll in by opening the door. Luckily, they didn't break it down. Early next morning, Harutyun left for the North Caucasus and safety.

Almast, the sister of my father's father, also survived the Genocide. She had married before 1915 and had left for Sukhumi.

My father Rafayel had Hamshen relatives; children of his father's uncle. They were the Terzyan's, living in the village of Esheri in Abkhazia. During the Soviet era, we had received several packages of apples from them.

In 2004, when I visited Abkhazia to write a travelogue, I tried to locate them but to no avail.

Hamshen expert Hovann Simonian once took a sample from me for his Armenian gene project. It turns out that my genetic group is G1, the same group to which Avik Topchyan, another Hemshin belongs. While I do not know Mr. Topchyan, it would appear that we are in fact related and that generations ago our forbearers were brothers.

I was just a young child when I heard others in the house talk about how there were still Muslim Hamshens living along the Black Sea coast and that they spoke the Hamshen dialect.

Different numbers were tossed about as to how many there were – one hundred thousand, one million. Who were these people? Were they actually Armenian? Did they look like us? Were they different, very different? These were the questions racing around in my head. What an exotic thing – people who are Muslim but speak Armenian.

I wish to thank the Eurasia Partnership Foundation for its financial grant, without which, the "Armenian Speaking Muslim Hamshens" project wouldn't have been realized.

Khachatur Terteryan assisted in the research work.

Photo by Anahit Hayrapetyan

Translated by Hrant Gadarigian

#322 Arpa



  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 11 April 2012 - 09:46 AM

Here we see how the Hamshens were /are forced, ridiculed and harassed to not speak that “funny dialect”, not even at home, and instead speak stambol furkish .
See the quotes below. In fact the word is the stambolized version of խաւլը/khavlu when the Խ/KH was permanently banned as being uncivilized. and crude (Where is Ali Suat?)****
Below the word is used to mean անձեռոց/towel, literally - terry cloth., i..e “fuzzy cloth”.

I can never forget one time in the third grade. After gym class, the teacher asked me to go to the map room and bring back a havlu. I ran off, entered the room, and looked around in confusion. There was so much stuff. So which one is the havlu? - I asked myself. An upper classman came to my rescue. I told him that the teacher had sent me to get a havlu. “Which one is it?” I asked him. He went behind the door and took the peshkir (towel) hanging on a nail. It turns out that havlu is a peshkir.[1]


Երբեք չեմ կարող մոռանալ: Նախակրթարանի երրորդ դասարանում էի, մարզանքից հետո ուսուցիչն ինձ խնդրեց գնալ քարտեզների սենյակ և այնտեղից բերել հավլուն[1]: Վազելով գնացի: Խուճապով շուրջս եմ նայում, սենյակում լիքը բան կա: Արդյոք դրանցից ո՞րն է հավլուն: Գուցե այս քարտեզներից մեկն է ուզել, սակայն սրանցից որն էհավլուն: Ինձ օգնության հասավ բարձր դասարանցիներից մեկը. նրան հարցրեցի «ուսուցիչը հավլուն է ուզում, որտե՞ղ է»: Հենց դռան հետեւի մեխից կախված փեշքիրը ձեռքս տվեց: Պարզվեց հավլուն փեշքիրն էր;

This is an ultimate case of irony. We will see why.
Here is the funny part , the irony. The word is from the Armenian ԽԱՒ. Not ԽԱՎ please as in that “funny orthography” as our friend, RIP would say.
See ԷՋ 1055 / 2705 here.
There are two main entries of ԽԱՒ khau/khav which in a way may be connected.
1. ԽԱՒ= բարդ(layer/crust)** շերտ(slice)
2. ԽԱՒ= աղուամազ, (fuzz)***
** We see this word in such as վերին խաւեր as in “upper crust layers” (of society).
*** “fuzz” as in the tender facial hair, be it on the face of women or on the faces of immature boys. To not forget “peach fuzz”. դեղձամազ?.
Posted Image

Definition of FUZZ 1 : fine light particles or fibers (as of down or fluff) 2 : a blurred effect Origin of FUZZ probably back-formation from fuzzy First Known Use: 1674

When above we see “blurred effect/vision” consider the Armenian word “խաւար/kahavar” darkness.
BTW. As Apricot is known as Prunus armenia, the Peach is known as Prunus persica.
****See # 3 here;

Edited by Arpa, 12 April 2012 - 02:33 AM.

#323 MosJan


    Էլի ԼաՎա

  • Admin
  • PipPipPipPipPip
  • 29,463 posts
  • Gender:Male
  • Location:My Little Armenia

Posted 30 May 2012 - 11:35 AM

Համշենի տեղանունների բառաքննությունը ցույց է տալիս դրանց բուն հայկական լինելը. Լուսինե Սահակյան

Վերջերս ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը հրապարակել է բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, թուրքագետ Լուսինե Սահակյանի «Համշենի մանրատեղանունները» վերնագրով արժեքավոր աշխատությունը (հայերեն, ռուսերեն և թուրքերեն): Այն նվիրված է Թուրքիայի Ռիզեի նահանգի Համշենի, Չամլըհեմշինի (Ստորին Վիժե), Արտաշենի գավառների համշենցիների խոսակցական թուրքերենում այսօր էլ գործածվող հայկական մանրատեղանունների քննությանը։ Գրքում առաջին անգամ գիտական շրջանառության մեջ դրվող բազմաթիվ մանրատեղանուններ հեղինակը գրառել է նշյալ շրջաններում 2010-11թթ. կատարած դաշտային աշխատանքների ընթացքում։ Այդ տեղանունների բառաքննությունը ցույց է տալիս, որ դրանք բուն հայկական են, նրանցում առկա են հին և միջին հայերենի արմատներ ու հիմքեր, բառակազմական ձևույթներ` հայերենի Համշենի բարբառի տեղական խոսվածքներից և թուրքերենից բխող հնչարտասանական նստվածքով։

Գրքի հեղինակը` Լուսինե Սահակյանն, այն փոքրաթիվ գիտնականներից է, ովքեր խորքային ուսումնասիրություններ են իրականացնում Համշենում, տեղում կատարում դաշտային աշխատանքներ, որոնց արժեքն ուղղակի անգնահատելի է:

Ներկայացնում ենք HayNews.am-ի զրույցը գրքի հեղինակի հետ:

-Տիկին Սահակյան, նախ շնորհավորում ենք նոր աշխատության լույս տեսնելու կապակցությամբ: Ինչո՞ւ որոշեցիք անդրադառնալ Համշենի մանրատեղանունների խնդրին:

- Մանրատեղանունների ուսումնասիրությունը խիստ կարևոր ոլորտ է, որը մեզանում շատ քիչ, իսկ Համշենի դեպքում գրեթե չի ուսումնասիրված: 2009 թվականին իմ ձեռքն ընկավ թուրք հեղինակ Ս. Արըջըի «Տամբուրի պատմությունը…» թուրքերեն գիրքը: Հեղինակը Համշենի մաքուր հայկական մանրատեղանունները ներկայացրել է իբրև թյուրքական ժառանգություն՝ կատարելով այդ տեղանունների ոչ գիտական ստուգաբանություններ, տալով անհեթեթ բառային մեկնություններ ու բացատրություններ:

Հասկանալով, որ այս ամենը խիստ կարևոր է համշենագիտության և առհասարակ հայագիտության համար` որոշեցի զբաղվել այս հարցի ուսումնասիրմամբ: 2010 և 2011թթ. գիտահետազոտական աշխատանքներ կատարելու նպատակով այցելեցի ներկայիս Թուրքիայի Ռիզեի և Արդվինի նահանգների համշենցիների բնակավայրեր, նշեմ, որ խմբի կազմում էր նաև ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, «Ձայն համշենական» թերթի խմբագիր Սերգեյ Վարդանյանը: Այդ աշխատանքների ընթացքում ինձ հաջողվեց գրառել մեծ թվով հայերեն մանրատեղանուններ կամ այլ բնորոշմամբ՝ ժողովրդական տեղանուններ, ինչպես նաև մի շարք կենցաղային բառեր, մեղվապահությանն առնչվող տերմիններ, ժողովրդագրական փաստեր, արձանագրել երգեր ու պարեր:

Արժեքավոր լեզվական փաստեր գրառեցի Արտաշենի գավառի Օջե գյուղում, Չամլըհեմշինի գավառի Մաքրևիս, Չինչիվա, Տափ, Եղնովիտ գյուղերում, ինչպես և Ռիզեի Չայելի գավառի Սենոզի շրջանում։ Վերջինս հայկական աղբյուրներում հիշվում է Սենեձոր տարբերակով: Ինչպես ասում էին տեղացի մեր ընկերները, վերջին հարյուրամյակում, երևի միակ հայերն էինք, որ ուսումնասիրություններ կատարելու նպատակով այցելում էինք Սենոզի համշենցիների գյուղերը: Այստեղ՝ Ջութինչ գյուղում, ես գրառեցի բացառիկ մանրատեղանուններ և այլ լեզվական փաստեր:

Նշեմ, որ մանրատեղանունները հայտնի են միայն մարդկանց որոշակի խմբին: Դրանք փոքր միավորների՝ արոտավայրերի, կալերի, ճահիճների, անտառների, բլուրների, գետակների, առվակների, հանդերի, ձորակների, ջրհորների անուններ են, որոնք հիմնականում կազմվում են տեղական բարբառային բառապաշարից և տեղական աշխարհագրական տերմիններից, որոնց ձևավորման մեջ որոշակի տեղ ունեն հատուկ գոյականների տեսակները։ Մանրատեղանուններն ավելի մանրմասն պատկերացում են տալիս տվյալ տեղանքի աշխարհագրական դիրքի, բուսականության, բնակչության զբաղմունքի, լեզվական իրողությունների մասին։

Հիմնականում օգտագործվում են խոսակցական լեզվում։ Այս նոր գրանցումների ընթացքում պարզ դարձավ մի կարևոր երևույթ, եթե տարածագոտու առավել մեծ վարչական միավորների անունները՝ մակրոտեղանունները՝ շրջան, ավան, գյուղ, ժամանակի ընթացքում թուրքացման քաղաքականության արդյունքում կրել են մասնակի կամ ամբողջական փոփոխություններ (այդ մասին տես՝ TURKIFICATION OF THE TOPONYMS IN THE OTTOMAN EMPIRE AND THE REPUBLIC OF TURKEY, Montreal – Arod Books, 2011, http://www.ararat-ce...onym_Lusine.pdf), զանազան աղավաղումներ, ապա Չամլըհեմշինի, Արտաշենի, Սենոզի գավառների համշենցիների մանրատեղանունները, չնայած իրենց բարբառային հնչարտասանական դրսևորումներին, զարմանալիորեն մնացել են ավելի մաքուր, երբեմն՝ անաղարտ։ Բերեմ մի քանի օրինակ՝ գրառածս մանրատեղանուններից՝ Աղփիափ (աղբյուրի ափ), Ացկող (Աչկող), Դոցխաբակ (Տոսախի (ծառատեսակ ) բակ), Ընգեզութ (Ընկուզուտ), Լորութ (Լորուտ), Խացթուր (Խաչդուր), Ջանջաղբուր (Ճանջաղբյուր), Ձիվաղնութ (Ծվաղենի-ծառատեսակ՝ բալ հիշեցնող պտուղներով), Փագենդեղ, Քարափ, Օձուտ և այլն։

-Իսկ տարբերություն կա՞ տարբեր շրջաններում բնակվող համշենցիների, նրանց ինիքնության ընկալումների միջև:

-Թուրքական այդ մեծ օվկիանոսում Արդվինի նահանգի համշենցիները կարողացել են պահպանել հայերենի Համշենի բարբառի տեղական խոսվածքը, ինչի շնորհիվ Արդինի նահանգի Խոփայի և Բորչկայի գավառների համշենցիների մի մասը ընդունում է իր հայկական ծագումը։ Բայց ընդամնենն այդքանը։ Նշեմ, որ նրանց միջավայրում տարածված են մարքսիստական, ըստ այդմ՝ աթեիստական գաղափարները, որոնք իմ կարծիքով, որոշակի հոգեբանական ինքնապաշտպանական դեր են կատարում իսլամական-թուրքական միջավայրում։ Սակայն նրանց մեջ կան նաև այնպիսիները, ովքեր ընդհանրապես խուսափում են իրենց ծագման մասին խոսել կամ իրենց համարում են թուրք, իսկ լավագույն դեպքում՝ համշենցի (հոմշեցի)։

-Իսկ Ռիզեում իրավիճակն ինչպիսի՞ն է։

-Նշեմ, որ Ռիզեի համշենցիները, ի տարբերություն Արդվինի նահանգի Խոփայի և Բորչկայի գավառների համշենցիների, իսլամացման-թուրքացման քաղաքականության հետևանքով արդեն մոռացել են Համշենի բարբառը, խոսում են թուրքերեն։ Ոմանք, թեև ընդունում են իրենց հայկական ծագումը, սակայն անմիջապես հավելում են, որ արդեն թուրքացել են։ Նրանց միջավայրում քարոզվում է այն տեսակետը, որ նրանք սերվել են թյուրքական ցեղերից։

Այսօր համշենցիների մեծամասնությունը մերժում է իր հայկական ծագումը։ Այժմ էլ Ռիզեի մի շարք շրջաններում արմատական իսլամը շարունակում է ամուր դիրքեր ունենալ։ Թեև այստեղ մարքսիզմի գաղափարակիրների նույնպես հանդիպեցինք, սակայն սկսած 1950-ական թթ. Թուրքիայում զարգացում և տարածում ստացող իսլամական կառույցները լրջորեն ազդել են Ռիզեի համշենցիների վրա։ Խիտ բնակեցված գյուղերում և վարչական կենտրոններում բացվել են ղուրանի շրջանային, անգամ գիշերօթիկ դասընթացներ, շատացել են մզկիթները, որի հետևանքով համշենցիների մեջ կարելի է հանդիպել մոլեռանդ մուսուլմանների։

-Ի՞նչ պատմական վայրեր այցելեցիք: Ի՞նչն է տպավորել Ձեզ:

-Տեսանք Արդահանի գավառի Բաղդաշան գյուղի մոտ գտնվող Բագրատունիների կիսաքանդ բերդը, Արդանուջի Ջեհեննեմ դերեսին (Դժոխքի ձոր), որի ժայռից ցեղասպանության տարիներին բազմաթիվ հայերի են ցած նետել, եղանք Մաքրիյալի կիսաքանդ ուղղափառ եկեղեցում, Չամլըհեմշինի Զիլ/Զիր (ներքին) բերդում, պատմական Եղնովիտ, Տափ գյուղերում, բարձրացանք Վերջենիկ լեռան ամենավերին լանջը, եղանք համշենցիների տարբեր յայլաներում։ Կուզենայի առանձնացնել, որ արժեքավոր գրառումներ եմ կատարել նաև Գիթոյի (Քիթո), Այդերի (Արտեր), Ջրհովիտի յայլաներում:

Առհասարակ, ողջ ուղևորության ընթացքում առանձնակի տպավորություն էր գործում Համշենի բնաշխարհն՝ իր յուրահատկություններով։ Թավշյա կանաչ, անանցանելի և ստվարախիտ դարավոր անտառների գլխին քողի նման իջնող մուժը, արագահոս ֆորթունա, Խալա, Համշեն գետերը, նրանց վրա կառուցված հին, կամարատիպ կամուրջները, 19-րդ դարից, միգուցե ավելի հին, մնացած փայտաշեն գեղեցիկ տները, այս ամենն էլ՛ ավելի գունազարդող համշենցի կանանց տարազը, հատկապես գլխաշորերը (փուշի), որոնց կապելու ձևը հատուկ է միայն այս շրջանին, անասելի հմայիչ էին։

Չափազանց հետաքրքիր էր Եղնովիտ գյուղում «Քարթալ» հյուրատան տիրուհու հետ ունեցած մեր զրույցը: Հալիդե Յըլդըրդմը պատմեց, որ իր մայրը հիշում էր, որ մորեղբայրները հայեր են եղել, և այդ ժամանակ` երեք սերունդ առաջ, այնտեղ մոտավորապես 50-60 տուն հայ և 5-6 տուն թուրք բնակիչ է ապրել։ Մորից լսել է նաև, որ հայերը հավատարիմ էին իրենց կրոնական ծեսերին (Զատիկի տոնին նրանք ձու էին ներկում), չէին ցանկանում կրոնփոխվել, դիմադրում էին։ Ըստ իր մոր պատմածի՝ մի օր թուրք զինվորները նրանց քշում են գետից այն կողմ` դեպի լեռները, որտեղ էլ նրանցից շատերը զոհվում են։ Թե որ թվականներին է վերաբերում այս եղեռնագործությունը, չկարողացանք պարզել։ Սակայն մոտավոր հաշվումներով, այն պետք է տեղի ունեցած լիներ XIX դարի վերջին կամ XX դարի սկզբին, այսինքն՝ երեք սերունդ առաջ:

-Իսկ այժմ Թուրքիայում որքա՞ն համշենցի է բնակվում:

-Գրքում տեղ են գտել նաև գրառումներ համշենցիների թվի մասին, որպես հիմք ընդունել եմ տեղացի մտավորականների վկայությունները: Ըստ այդմ, Արդվինի նահանգի Խոփա և Բորչկա գավառներում բարբառակիրների թիվը հասնում է 25 հազարի, իսկ ողջ Թուրքիայում` 30-35 հազարի: Արդվինի նահանգի ողջ բնակչության թիվը 2012 թվականին ըստ հասցեների արված թուրքական պաշտոնական մարդահամարի տվյալների՝ 166. 394 հազար է։ Արդվինում ապրում են նաև մուսուլման լազեր, վրացիներ։

Ռիզեի նահանգում թուրքախոս համշենցիների թիվը, համշենցի մտավորականներ Ուղուր Բիրյոլի, Քեմալ Նաբիի, Ադնան Գենչի և այլոց համաձայն, 25-30 հազարի է հասնում, իսկ ողջ Թուրքիայում ռիզեցի համշենցիների թիվը 50-60 հազար է։ Ըստ այդմ էլ՝ ծագումով ռիզեցի և արդվինցի համշենցիների թիվը Թուրքիայում շուրջ 90-100 հազար է:
Մալաթիայի Ինոնյուի անվան ինստիտուտի հաշվումների համաձայն համշենցիների թիվը Թուրքիայում 13 հազար է կազմում, ինչը մեր կարծիքով միտումնավոր պակասեցված է և իրականությանը չի համապատասխանում։ Թուրքիայիում նոր չէ, որ կեղծում են ազգային պատկանելությանը վերաբերող մարդահամարները։

-Միթե՞ Ռիզեի նահանգում այդքան քիչ համշենցի է մնացել։

-Այո՛, ժամանակի ընթացքում համշենցիներն արտագնա աշխատանքի են դիմել՝ հաստատվելով Թուրքիայի և այլ երկրների քաղաքներում, և այսօր, օրինակ՝ Արտաշենի գավառում տեղացիների վկայությամբ համշենցիների թիվը հասնում է 3 հազարի, Սենոզի շրջանում՝ 8 հազարի, Չամլըհեմշինում որպես հիմնական բնակիչ մնացել է շուրջ 2400-2500 համշենցի։ Ամռանը նրանց թիվը հասնում է 6-7 հազարի։ Գյուղերն այցելելիս մենք նույնպես տեսանք բազմաթիվ դատարկված ու փակ տներ։ Ռիզեի նահանգի բնակչության թիվը 2012 թվականին, ըստ հասցեների արված, թուրքական պաշտոնական մարդահամարի տվյալների 323.012 հազար է կազմում։

Ռիզեում ապրում են նաև մուսուլման լազեր, վրացիներ, ավելի քիչ` թուրքեր։ Մեծամասնություն են կազմում լազերը։ Լազերի պարագայում ևս Մալաթիայի Ինոնյուի անվան ինստիտուտի հաշվումները միտումնավոր պակասեցված են։ Ըստ նրանց՝ ողջ Թուրքիայում ապրում է 80 հազար լազ։ Այնինչ լազերի թիվը ոչ պաշտոնական տվյալներով 250-300 հազարի է հասնում, որոնց մեծ մասն ապրում է Ռիզեի նահանգում։

-Խոփայի երիտասարդ համշենցիների շրջանում ինչպե՞ս է ընկալվում իրենց տեղական խոսվածքը:

-Երիտասարդների միջավայրում համշենցիների խոսվածքը մոռացության է մատնվում: Այս պատճառով Ստամբուլում համշենցի մտավորականները ստեղծել են «Հատիկ» հասարակական-մշակութային կազմակերպությունը, որի նպատակն է պահպանել և մոռացումից փրկել իրենց սովորույթները, երգը, պարը, խոսվածքը:

-Ինչո՞ւ որոշեցիք ձեր ուսումնասիրությունը նաև թուրքերեն հրատարակել։

-Հետևյալ պատճառներով՝ հակահարված հասցնելու այն թուրք կեղծարարներին, ովքեր ձգտում են կեղծել Համշենի պատմությունը և մերժել հայկականության որևէ հետքի գոյությունը։ Բացի այդ, Ռիզեի նահանգի համշենցիները թուրքացման քաղաքականության արդյունքում, կորցնելով իրենց հայկական ինքնությունը, մոռացել են նաև մանրատեղանունների հայերեն իմաստները, և շատ դեպքերում, ընկնելով թուրքական քարոզչության ազդեցության տակ, կարծում են, որ իրենց խոսակցական թուրքերենում առկա բարբառային բառերը, տեղանունները ևս ունեն թյուրքական ծագում։ Նաև ցույց տալու, որ լեզվական, ժողովրդագրական իմ դաշտային գրառումները հավաստի են, և ես չեմ խուսափում անգամ այն թուրքերենով համշենցիների միջավայրում տարածել։

Վերջում ցանկանում եմ ընդգծել, որ Համշենի և առհասարակ Արևմտյան Հայաստանի մանրատեղանունները, կամ ժողովրդագրական տեղանունները, հայոց պատմական հիշողության ու մշակույթի ժառանգության անբաժան մասն են։ Սակայն թուրքական միջավայրում գտնվելու, ժամանակին չգրանցվելու և տեղի բնակչության սերնդափոխության հետևանքով՝ դրանք կարող են մոռացության ու կորստի մատնվել։ Ուստի դրանց բազմակողմանի ուսումնասիրությունը պետք է ներառվի հայ պատմաբանասիրության օրակարգում։

-Նախատեսու՞մ եք նոր աշխատություններ հրատարակել:

- Մոտ ապագայում հրատարակության եմ պատրաստում մեկ այլ գիրք, որն ավելի ընդգրկուն տեղեկություններ է պարունակելու Համշենի մասին: Հուսով եմ` դաշտային աշխատանքների ժամանակ ձեռք բերածս բոլոր նյութերը կկարողանամ մեկտեղել այդ աշխատության մեջ:

Զրույցը վարեց Գևորգ Պետրոսյանը


#324 Arpa



  • Members
  • PipPipPipPipPip
  • 10,011 posts
  • Gender:Male
  • Interests:Culture

Posted 03 July 2013 - 08:17 AM


News | 03.07.13 | 12:29
Identity Crisis: Journalist explores the roots of Hamshen Armenians

Photo: Anahit Hayrapetyan
By Gayane Mkrtchyan
ArmeniaNow reporter
“Who were they? Were they actually Armenian? Did they look like us? Were they different, very different? What an exotic thing – people who are Muslim, but speak Armenian,” these were the questions and thoughts that prompted journalist Vahan Ishkhanyan to search for answers in the land of disputed identity and present it all in his lengthy new commentary about Hamshen Armenians.
Ishkhanyan’s grandfather was from Hamshen, as the reporter learned when Hamshen expert Hovan Simonyan took a gene sample from Ishkhanyan for his Armenian gene project. “It turns out that my genetic group is G1, the same group to which Avik Topchyan, another Hemshin belongs. While I do not know Mr. Topchyan, it would appear that we are in fact related and that generations ago our relatives were brothers. “I was just a young child when I heard others in the house talk about how there were still Muslim Hamshens living along the Black Sea coast and that they spoke the Hamshen dialect. Different numbers were tossed about as to how many there were – one hundred thousand, one million,” recalls Ishkhanyan. Two years ago, Iskhanyan won a Eurasia Partnership Foundation grant and took a trip to Turkey's eastshore of the Black Sea, where he spent 12 days at the Armenian-speaking Muslim Hemshen settlements and wrote a story, titled “Who Are They? The Muslim Hamshens Who Speak Armenian”. Based on Ishkhanyan’s “Muslim Hemshin Armenians” project a trilingual (Armenian, English, Turkish) CD and website (www.hamshesnak.com) have been created, where besides texts, multimedia aids, such as video material and photographs, interactive maps, tell the fascinating story of the Hamshens, their lifestyle, cuisine, perception of their identity, political outlook, and their dialect. Historical Hamshen is located in the northeast region of present-day Turkey. Scholarly research says that the Islamization process of the Hamshens began in the 1700s. Many scattered to settlements along the Black Sea Coast – Trabzon, Ordu, etc – to avoid religious conversion. There are no records preserved from that period as to why and how they converted to Islam. All such information was recorded some 100-150 years later. The Hamshen people today can be divided into three main groups: The Christian Armenian Hamshens, who live in Abkhazia and Russia’s Krasnodar District. They speak the Hamshen Armenian dialect; the Sunni Muslim Armenian-speaking Hamshens, (Hopa-Hamshens) who live in the Hopa and Borçka regions of the Turkish province of Artvin and call themselves, Hamshetsi or Homshetsi; and Sunni Muslim Turkish-speaking Hamshens (Bash-Hamshens) who mostly live in the Turkish province of Rize and call themselves, Hamshil. “Hopa-Hamshens have lost the religion and many traditions, they have taken everything from the Turkish environment, but have preserved their own language, and it is due to that language that they know about their Armenian roots, many consider themselves Armenian. This shows that any community, having lost everything else, but having preserved the language, will not merge and can always return to its roots,” says Ishkhanyan. Ishkhanyan’s guideswere his Turkish colleagues, CemilAksu, President of the BirYaşam (One Life) Cultural and Environmental Organization, and Harun Aksu. 63 year-old Cemal Vayiç, (the father-in-law of Hopa researcher Cemil Aksu) considers himself Hamshen, says he knew the language since childhood and wants to preserve it. “We knew that language as young kids and want to preserve it. We aren’t renouncing our identity. I will live as a Hamshen till the end. We know that the Hamshens are descended from Armenians. If Armenians visit and relate with us more often, we will be able to improve our language skills.” says Cemal Vayiç. At his house all present told that before going to school they did not know Turkish and spoke only Hamshesnak. They learnt Turkish at school. Aksu says the assimilation policy of Hopa-Hamshens started in the 1980s and the Hamshen dialect gradually gave in to the Turkish language. At the revolutionary Hayteh Bar owned by Harun Aksu, Ishkhanyan meets Mumi Yılmaz. As soon as they step foot into the bar he holds out his hand in welcome and says – I’m also Armenian. “We know about your cause, we are of the same blood,” he says.When asked how he knew he was Armenian without knowing any of thehistory, Yilmaz responds: “I don’t need to know the history to say that I’m Armenian. My grandfather is my history. He told me that it’s the truth. Whatever I know comes from him. My grandfather came down from the mountains to sell whatever he had, a bit of milk, oil, whatever. They caught him, called him Armenian, and bashed his head in. They stole his belongings, his horse, everything.Before, in the mountains, they made our life miserable. We were hungry. When we came down they beat us constantly. They singled us out as Armenians. But now we’ve come down and they can’t persecute us anymore". A shop owner glows upon learning that the reporter was Armenian and asks whether people in Armenia know about them. Then he adds “Eh…we sold our religion. We sold our Christianity and became Muslims.” Even those Hamshens who avoid calling themselves Armenian and regard themselves as Turks can’t escape the scorn heaped upon them by the other peoples of the region, calling them ermeni (“Armenian” in Turkish) in contempt. As opposed to Hopa-Hamshens, who accept their Armenian identity, Turkish-speaking Bash-Hamshens deny their Armenian descent, but celebrate Vardavar (an Armenian Christian holiday with elements dating back to pre-Christian era) and bury the deceased in coffins, unlike Muslims who only use a shroud. “If you ask a Hamshentsi what he is, he will answer “Hamshen’. If you then ask what a Hamshen is, he’s at a loss. In this country, not calling yourself a Turk is an act of courage,” says Bash-Hamshen Selçuk Güney, who owns the guesthouse in Samsun. Ishkhanyan writes that on the one hand the Turkish authorities made up their version of history to cut the Hamshens from their Armenian roots, while on the other hand the local government and residents of other Muslim nationalities called Hopa-Hamshens Armenian and oppressed them, which made them preserve their language and their Armenian descent as a form of resistance. They had two ways out: resist and remain the “the cursed ones”, adopting the ideology of oppressed masses, i.e. communism, or become more catholic than the “the Roman Pope, i.e. Turkish nationalists”. “Leftists (Marxists) are very courageous, when they learnt I was Armenian, they would come up, talk to me without fear. Others, who are now facing their Armenian identity issue, were very friendly, but asked not to record their names as soon as I was about to take notes. They asked not to cite them, they were scared. I saw that in Turkey people are afraid because of their Armenian descent, maybe in Istanbul it is not so, but in Hamshen it was,” says Iskhanyan. He also speaks about the Hamshesnak (the Hamshen dialect is referred to as such in most scientific researches) and says if one listens to it carefully Armenian words can be detected and after some getting-used-to it becomes clear that it is Armenian. And it is probably not accidental that Yılmaz Topaloğlu, former mayor of Hopa, told him: “I feel uncomfortable conversing through a translator. We can speak that language fairly well, but sadly we’ve been subjected to assimilation and various pressures. That’s why we have difficulty understanding each other.” “The language he refers to is Armenian. Yılmaz wouldn’t say such a thing to anyone else in the world except for an Armenian who speaks it – ‘I feel uncomfortable conversing through a translator’,” writes Ishkhanyan. In the end, Ishkhanyan answers the question: “Who are they?” “They’ve demolished the Hamshen Kachikar Church so that no traces are left. You won’t find it. The unknown location of the church symbolizes the destruction of the Black Sea Armenians. Successive Turkish regimes have dug down deep to eradicate all Armenian roots so that none ever grows again. But one stubborn branch, long overlooked, has sprouted again, trembling with fear. The Armenian words that flutter from the lips of this 30,000 Muslim community is the last vestige of a past when Armenians once lived on the Turkish shores of the Black Sea.”
Source URL: http://www.armeniano...ahan_ishkhanyan

Copyright © 2002-2009 ArmeniaNow.com All rights reserved.
Articles may be reproduced, provided ArmeniaNow.com is cited as the source.
Notice: Neither ArmeniaNow.com nor “AN Media” LLC is liable for claims made by advertisers nor for contracts entered by advertisers with their clients.


Posted Image

#325 Yervant1


    The True North!

  • Super Moderator
  • PipPipPipPipPip
  • 19,417 posts
  • Gender:Male

Posted 29 August 2016 - 01:28 PM

Համշէնահայերու «Վովա» Խումբի Անդամները Սպառնալիքներու Ենթարկուած Են
Համշէնահայերու «Վովա» Խումբի Անդամները Սպառնալիքներու Ենթարկուած Են
Posted By: adminPosted date: August 29, 2016 in: Այլեւայլ ԼուրերNo Comments

Թուրքիոյ մէջ համշէնահայերու յայտնի «Վովա» երաժշտական խումբի անդամները տարբեր սպառնալիքներու ենթարկուած են՝ մեղադրուելով Համշէնի տարածքին հայամետ քարոզչութիւն ընելու մէջ: Այս մասին ֆեյսպուքեան իր պաշտօնական էջին գրառում կատարած է խումբի հիմնադիրներէն Հիքմեթ Աքչիչեքը, որ, միեւնոյն ժամանակ, խումբի մենակատարն է:

Հիքմեթ Աքչիչեքը նշած է, որ իր եւ իր համախոհներու նպատակն է նախեւառաջ պահպանել ու ապրեցնել Համշէնի մշակոյթը եւ լեզուն, եւ յայտնած, որ ինք երբ անձամբ ապրած ու զգացած է հարազատ մշակոյթի ոչնչացման վտանգը, 1996-էն սկսած է աշխոյժ  գործունէութիւն ծաւալել ի նպաստ մայրենի լեզուի ու մշակոյթի տարածման:

«2005-ին ես եւ ընկերներս թողարկեցինք «Վովա» երաժշտական ալպոմը, որ համշէնի բարբառով ձայնագրուած առաջին ալպոմն էր աշխարհի մէջ: 2011-ին բացինք HADİG կազմակերպութիւնը, որու նպատակն է պահպանել ու ապրեցնել Համշէնի մշակոյթը: 2014-էն սկսեալ  դարձայ Համշէնի բարբառով հրատարակուող «Գոռ» ամսագրի խմբագրակազմի անդամ եւ ամսագրի պատասխանատու:

Համշէնի լեզուն եւ մշակոյթը ուսումնասիրելու եւ տարածելու ծիրէն ներս մշակութային ոլորտի բազմաթիւ կապեր, յարաբերութիւններ ստեղծեցի, որոնց շարքին են նաեւ հայաստանցի գիտնականներ, մշակութային գործիչներ, ինչպէս նաեւ հայրենիքէն գաղթած եւ Ռուսաստանի եւ Աբխազիայի մէջ բնակող քրիստոնեայ  համշէնցիներ:

Մեր աշխատանքը հայրենիքի դաւաճանութիւն, միսիոներականութիւն որակելը պարզապէս ազգայնամոլութիւն է:

Ոչ մէկ համշէնցիի չենք պարտադրեր նոր ինքնութիւն: Համշէնի հայկական անցեալը, մանաւանդ՝ Օսմանեան շրջանէն առաջ, այլեւս պահելու գաղտնիք չէ:   Մեր տեղը բոլորը գիտեն, անյայտ հասցէներով սպառնալիքներ հնչեցնելու փոխարէն թող գան մեզ գտնեն, նստինք, խօսինք:

Կ’ուզեմ շեշտել, որ մենք, ի հեճուկս այս ամէնուն, պիտի շարունակենք մեր գործունէութիւնը: Եթէ ինչ-որ մէկը հիմնաւորուած մեղադրանք ունի, թող մեզ դատի տայ», – գրած է Աքչիչեքը:

Նշենք, որ «Վովա» խումբը իր առաջին մեծ ելոյթը ունեցած է պոլսահայ նշանաւոր լրագրող Հրանտ Տինքի յիշատակին կազմակերպուած երեկոյի ընթացքին, ուր կատարած են հայերէն  «Եար եար» երգը: Խումբի միւս անդամներն են Մուսթաֆա Պիպերը եւ Էրսին Չելիքը:

«Վովա» խումբի անդամները 2005-ին թողարկած համանուն ալպոմի («Վովա» Համշէնի բարբառով կը նշանակէ «Ով է») համար ձայնագրած են Համշէնի բարբառով երգուած 13  ժողովրդական  երգ, որոնց մեծ մասը մինչ այդ մոռցուած էր ու անծանօթ՝  համշէնցիներու երիտասարդ սերունդին:

#326 Yervant1


    The True North!

  • Super Moderator
  • PipPipPipPipPip
  • 19,417 posts
  • Gender:Male

Posted 27 October 2017 - 10:47 AM

Hamshen Couple Arrested in Turkey for Being Armenian


From left to right: Nurcan Vayiç and Cemil Aksu

8-Year-Old Daughter Left Without Parents

HOPA, Turkey – A Hamshen Armenian husband and wife have been arrested by Turkish authorities within two days of each other for being Armenian. As a result of the arrest, their eight-year-old daughter Arev, who witnessed her parents being hauled away, is now alone.

According to Turkish media, Cemil Aksu was arrested Wednesday while Nurcan Vayic was arrested two days prior during when Turkish police raided their house in the middle of the night.

Vayic has already been convicted and sentenced to three months imprisonment for her anti-government writings online while the husband has not been charged yet.  Aksu and Vayic were both bloggers who actively criticize the Turkish government.

Vayic has extensively written about the growing fascism in Turkish government, which has recently called for persecution of the people of Hamshen. Her friends are convinced that her arrest was a direct result of an organized plot against her.

The town of Hopa, in the Hamshen region of Turkey is 11 miles from the Georgian border near Javakhk.



#327 Yervant1


    The True North!

  • Super Moderator
  • PipPipPipPipPip
  • 19,417 posts
  • Gender:Male

Posted 20 July 2022 - 07:53 AM



Western Armenian and Hamshen dialect meet in the ‘Grain of Light’


Western Armenian and Hamshen dialect meet in the ‘Grain of Light’ 14:48, 19 July 2022

YEREVAN, JULY 19, ARMENPRESS. The song titled Lusi Hadig [Grain of Light], a duet between Istanbulite singer Sibil, renowned for her performances of songs in both Eastern and Western Armenian, and Ayşenur Kolivar, who for many years has both performed and conducted research on studied the musics of the Eastern Black Sea region, has been released on all digital platforms.

[see video]
Composed and arranged by Ari Hergel, the Western Armenian lyrics of the song are by Lebanese Armenian poet Ashod Pakradouni, while its Hamshen dialect lyrics belong to Hamshen people writer Mahir Özkan.

The music video directed by Özkan Aksular for Lusi Hadig, which invites the world to ‘goodness’ in Western Armenian and Hamshen dialect, has been presented to the appreciation of viewers with English, Eastern Armenian, Turkish subtitles, as well as audio description and sign language options on the YouTube channel of Kalan Music, the producer.

This song brings together two different expressions of the same language that fell apart over time as they continued to live on in the same region, and also draws attention to the proximity of Western Armenian and Hamshen dialect, both listed by UNESCO as ‘definitely endangered languages’

Sibil, who has gained international recognition with her work in the field of Armenian popular music and Ayşenur Kolivar, who interprets the multiculturality of Eastern Black Sea in her own unique style, lend their voices to hope with Lusi Hadig, which ties the awakening of spring to the joy of Vardavar.




0 user(s) are reading this topic

0 members, 0 guests, 0 anonymous users